به احتمال خیلی زیاد بیشتر ما در مورد لوزه سوم و تورم لوزه سوم شنیده‌ایم یا آن را تجربه کرده‌ایم. این مسئله که یکی از رایج‌ترین مشکلات دوران کودکی است، معمولا هنگامی که باکتری یا عفونتی وارد بدن شود به وجود می‌آيد. هیپرتروفی آدنوئید اسم علمی و پزشکی تورم لوزه سوم است که تصمیم داریم در این مقاله در مورد دلایل این تورم و راه‌های درمانی آن توضیح دهیم. همراه ما باشید.
بیماری هیپرتروفی آدنوئید چیست؟
هیپرتروفی آدنوئید یا همان بزرگ شدن لوزه سوم به‌معنای تورم و افزایش حجم بافت لنفاوی واقع در بالای گلو و پشت بینی است که نقش مهمی در سیستم ایمنی بدن ایفا می‌کند. این عارضه عمدتا در کودکان ۲ تا ۶ساله براثر عفونت‌های باکتریایی یا عوامل فیزیولوژیکی رخ می‌دهد، زیرا با رشد کودک و ورود به دوران بزرگسالی، این بافت به تدریج کوچک‌تر می‌شود.
درصورت بروز هیپرتروفی و ایجاد مشکلات تنفسی، معمولا جراحی و خارج کردن لوزه سوم توسط دکتر گوش و حلق و بینی اصلی‌ترین روش درمانی خواهد بود.
-
متخصص گوش، حلق و بینی4,5 (43)تهراندریافت نوبت آنلاین -
متخصص گوش، حلق و بینی3,9 (60)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص گوش، حلق و بینی4,4 (170)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص گوش، حلق و بینی4,7 (47)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص گوش، حلق و بینی4,2 (292)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص گوش، حلق و بینی3,9 (28)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص گوش، حلق و بینی4,3 (122)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص گوش، حلق و بینی4,4 (146)تهراندریافت نوبت آنلاین
علت هیپرتروفی آدنوئید چیست؟
اما ببینیم دلیل بزرگی آدنوئید چیست؟! علت ترکیبی از واکنش‌های دفاعی بدن، عوامل ژنتیکی و تحریک مداوم بافت لنفاوی است. مهم‌ترین دلایل این عارضه عبارت‌اند از:
- عفونت‌های مکرر تنفسی: تکرار عفونت‌های باکتریایی و ویروسی (مانند سرماخوردگی‌های پی‌درپی، سینوزیت یا گلودرد چرکی) باعث فعالیت بیش‌از‌حد و در نتیجه تکثیر و افزایش حجم بافت لنفاوی آدنوئید می‌شود.
- التهاب مزمن آدنوئید: باقی ماندن عفونت و التهاب طولانی‌مدت در بافت لوزه سوم، حتی پس‌از اتمام دورۀ بیماری جلوی کوچک‌شدنش را می‌گیرد.
- آلرژی و التهاب مسیر تنفسی: واکنش آلرژیک مزمن مانند حساسیت فصلی بافت آدنوئید را تحریک کرده و منجر به تورم آن می‌شود.
- تحریک مداوم مخاط بینی و حلق: قرارگیری مداوم در معرض محرک‌های محیطی مانند دود سیگار، آلودگی هوا، گردوغبار و گاز شیمیایی، سیستم ایمنی مخاطی را تحریک کرده و به رشد لوزه سوم دامن می‌زند.
- عوامل ژنتیکی و استعداد فردی: ساختار ژنتیکی و سابقه خانوادگی در عده‌ای منجر به آن می‌شود که بافت آدنوئید از بدو تولد یا در دوران کودکی به‌طور طبیعی حجیم‌تر باشد و با هر محرکی متورم شود.
علائم هیپرتروفی آدنوئید
بر اثر عفونت و التهاب آدنوئید، مشکلات و نشانه‌های گوناگونی در بیمار دیده می‌شود. مهم‌ترین علائم هیپرتروفی آدنوئید شامل موارد زیر است:
- گرفتگی مجرای بینی هنگام خواب؛
- خروپف؛
- علائم سرماخوردگی مانند سرفه؛
- عفونت گوش؛
- تورم لوزه‌های چپ و راست در پشت گلو؛
- خشکی دهان؛
- بی‌خوابی به‌دلیل مشکلات تنفسی.
انواع هیپرتروفی آدنوئید
انواع هیپرتروفی آدنوئید با توجه به میزان انسداد مجاری تنفسی، مدت‌زمان بروز و شدت علائم به گروه‌های زیر قابل‌تقسیم است:
- هیپرتروفی حاد آدنوئید: تورم ناگهانی و موقت لوزه سوم که معمولا به‌دنبال عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی حاد رخ می‌دهد و با بهبود بیماری فروکش می‌کند.
- هیپرتروفی مزمن یا پایدار آدنوئید: بزرگی طولانی‌مدت بافت آدنوئید به‌دلیل تحریک مداوم، آلرژی یا عفونت مکرر که به‌مرور زمان به حالت عادی برنمی‌گردد.
- هیپرتروفی همراه با انسداد نسبی راه هوایی: وضعیتی که در آن بافت بزرگ‌شده بخشی از مسیر تنفسی را مسدود کرده و موجب تنفس دهانی، خروپف ملایم، کیفیت خواب نامطلوب و علت صدای تو دماغی می‌شود.
- هیپرتروفی شدید همراه با انسداد کامل (چند سطحی): بزرگی شدید لوزه سوم کل فضای پشت بینی را مسدود کرده و با عوارض جدی مانند آپنه انسدادی خواب، تغییرات ساختار فک و صورت و مشکلات شنوایی همراه است.
روش‌های تشخیص هیپرتروفی آدنوئید
روش‌های تشخیص هیپرتروفی آدنوئید عبارتند از:
- معاینه بالینی دقیق: بررسی تاریخچه پزشکی، نحوه تنفس، کیفیت خواب و معاینه فیزیکی گوش، حلق و بینی توسط پزشک؛
- آندوسکوپی بینی و گلو: مشاهده مستقیم لوزه سوم و میزان انسداد مجرا با استفاده از لوله باریک و مجهز به دوربین؛
- عکس‌برداری رادیوگرافی: تهیه تصویر گردن و حلق از زاویه جانبی برای سنجش دقیق میزان بزرگی بافت لوزه سوم؛
- آزمایش خون: ارزیابی فاکتورهای عفونی و التهابی بدن جهت تشخیص عفونت‌های فعال باکتریایی یا ویروسی؛
- تست بررسی خواب: ارزیابی کیفیت تنفس و وقفه‌های تنفسی حین خواب درصورت بروز عوارض شدید اختلال خواب.
روش‌های درمان هیپرتروفی آدنوئید
روش‌های درمان بزرگ شدن لوزه سوم بسته به شدت علائم و میزان انسداد مجاری تنفسی متفاوت است و از درمان‌های دارویی تا مداخلات جراحی را شامل می‌شود:
- درمان دارویی (اسپری‌های استروئیدی بینی): یکی از راه‌های درمان هیپرتروفی خفیف آدنوئید، تجویز اسپری‌های کورتیکواستروئیدی برای کاهش التهاب و کوچک‌کردن تدریجی بافت آدنوئید است.
- آنتی‌بیوتیک‌تراپی: ممکن است پزشک مصرف داروهای آنتی‌بیوتیک جهت درمان عفونت‌های باکتریایی زمینه‌ای عامل تورم و التهاب لوزه سوم را تجویز کند.
- داروهای ضدآلرژی (آنتی‌هیستامین‌ها): در بعضی موارد، پزشک برای کاهش واکنش‌های آلرژیک مزمن که موجب تحریک و بزرگی بافت لنفاوی می‌شوند، مصرف داروهای کنترل حساسیت را ضروری می‌داند.
- عمل جراحی آدنوئیدکتومی: برای خارج کردن کامل بافت آدنوئید در موارد انسداد شدید تنفسی، آپنه خواب یا عفونت‌های مکرر مقاوم به درمان، عمل جراحی یک راهکار قطعی است.
- لوزه‌برداری هم‌زمان: درصورت بزرگی هم‌زمان و ایجاد مشکلات شدید تنفسی یا بلع، پزشک اقدام به برداشتن هم‌زمان لوزه‌های کام می‌کند.
- درمان بیماری‌های زمینه‌ای (مانند ریفلاکس معده): با توجه به اینکه اسید معده می‌تواند موجب تحریک مداوم و التهاب مجاری تنفسی و حلق شود، کنترل و درمان برگشت آن یک راهکار درمانی مؤثر است.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هیپرتروفی آدنوئید هستند؟
هرکسی ممکن است با مشکل تورم لوزه سوم روبه‌رو شود؛ با‌این‌حال برخی شرایط جسمانی، سنی و محیطی احتمال ابتلا به این عارضه را بیشتر می‌کنند. به‌طور کلی کودکان بیشتر از بزرگ‌سالان در معرض این مشکل قرار دارند:
- کودکان سنین پیش‌دبستانی (۲ تا ۶ سال): در این دوران، بافت لنفاوی لوزه سوم به‌طور طبیعی بزرگ‌تر است و سیستم ایمنی کودک بیشترین مواجهه را با ویروس‌ها و باکتری‌ها دارد.
- کودکان مبتلا به آلرژی‌های مزمن: افرادی که از حساسیت‌های فصلی، رینیت آلرژیک یا حساسیت‌های محیطی رنج می‌برند، به‌دلیل تحریک مداوم مجاری تنفسی، بیشتر در معرض تورم آدنوئید هستند.
- بچه‌های با سابقه عفونت‌های مکرر تنفسی: کودکانی که پی‌درپی دچار سرماخوردگی، گلودرد چرکی یا سینوزیت می‌شوند، بافت لنفاوی فعال‌تر و متورم‌تری خواهند داشت.
- کودکانی که در معرض دود دخانیات قرار دارند: زندگی در محیط‌هایی با هوای آلوده یا خانه‌هایی که در آن‌ها سیگار کشیده می‌شود، مخاط حلق را تحریک کرده و رشد لوزه سوم را تسریع می‌کند.
- کودکان حاضر در محیط‌های جمعی و مهدکودک‌ها: حضور در مهدکودک‌ها انتقال ویروس را آسان کرده و کودک را در معرض عفونت‌های تنفسی پی‌درپی قرار می‌دهد.
- افراد با پیشینه ژنتیکی و خانوادگی: گاهی اوقات ساختار ارثی و ژنتیک باعث می‌شود بافت‌های لنفاوی از ابتدا حجیم‌تر باشند و با کوچک‌ترین محرکی واکنش نشان دهند.
روش‌های پیشگیری از هیپرتروفی آدنوئید
نمی‌توان جلوی تغییرات طبیعی بافت‌های لنفاوی و فرضا هیپرتروفی آدنوئید در نازوفارنکس را گرفت، اما با رعایت برخی نکات ساده و کاربردی می‌توان خطر التهاب، عفونت و بزرگی بیش‌از‌حد لوزه سوم را به حداقل رساند:
- شستوشوی مرتب دست‌ها: آموزش عادات بهداشتی به کودکان و شستن مکرر دست‌ها با آب و صابون برای پیشگیری از انتقال ویروس‌ها و باکتری‌های عامل عفونت‌های تنفسی؛
- دور ماندن از دود دخانیات: پرهیز جدی از استعمال سیگار و قلیان در خانه یا محیط‌های بسته، زیرا دود دخانیات مخاط تنفسی و بافت لوزه را به شدت تحریک می‌کند؛
- کنترل و مدیریت آلرژی‌ها: شناسایی مواد حساسیت‌زا و استفاده از داروهای ضدآلرژی تجویز شده توسط پزشک برای کاهش التهاب مزمن در راه‌های هوایی و حلق؛
- درمان به‌موقع سرماخوردگی و عفونت‌ها: پیگیری دقیق روند درمان بیماری‌های تنفسی، گلودرد و سینوزیت زیر نظر پزشک برای جلوگیری از تبدیل عفونت حاد به التهاب مزمن؛
- تقویت سیستم ایمنی با تغذیه سالم: گنجاندن میوه‌ها، سبزیجات تازه، ویتامین‌ها و مایعات کافی در رژیم غذایی روزانه برای افزایش مقاومت بدن در برابر بیماری‌های ویروسی؛
- مرطوب نگه داشتن هوای خانه: استفاده از دستگاه‌های بخور سرد در منزل، به‌ویژه در فصل‌های سرد سال، برای جلوگیری از خشکی مجاری تنفسی و تحریک مخاط گلو.
خطرات و عوارض هیپرتروفی آدنوئید
خطرات و عوارض شایع هیپرتروفی آدنوئید عبارت‌اند از:
- یکی از مهم‌ترین خطرات و عوارض آدنوئید متورم، عفونت مکرر لوزه‌ها و گلو است. این مشکل که معمولا در کودکان دیده می‌شود، موجب بروز علائم سرماخوردگی یا آنفولانزا شده و بدن کودک با ورود ویروس یا باکتری به‌سرعت بیمار می‌شود.
- از دیگر عوارض هیپرتروفی آدنوئید، التهاب مجاری بینی است که باعث آبریزش بینی و ایجاد مشکل هنگام نفس کشیدن با بینی می‌شود؛ به‌همین‌دلیل بیشتر کودکانی که دچار تورم لوزه سوم هستند موقع خواب ازطریق دهان نفس می‌کشند.
- خشکی دهان و لب‌ها از علائم این عارضه به شمار می‌آیند و باید توسط متخصص بررسی شوند.
در مقاله تخصص گوش و حلق و بینی چیست به بررسی وظایف این تخصص پرداخته‌ایم.
کلام آخر دکتردکتر
هیپرتروفی آدنوئید یکی از بیماری‌های شایع است که معمولا در کودکان مشاهده می‌شود. آدنوئید یا لوزه سوم در بالای گلو و پشت بینی قرار دارد و نوعی بافت لنفاوی محسوب می‌شود. وظیفه اصلی این عضو مبارزه با عفونت‌های باکتریایی و ویروسی است که از طریق دهان وارد بدن می‌شوند. هیپرتروفی آدنوئید به معنای التهاب و تورم لوزه سوم است که روش‌های درمان این بیماری با توجه به شرایط بیماری به‌صورت دارویی یا با عمل جراحی انجام می‌شود.
منابع
