آزلائیک اسید (Azelaic acid)، نوعی دیکربوکسیلیک اسید سازگار با پوست است که خواص منحصربهفردی دارد و از غلاتی مانند جو، گندم و چاودار به دست میآید. بااینحال، شرکتهای محصولات مراقبت از پوست، اغلب از شکل سنتزی و آزمایشگاهی این ماده استفاده میکنند، زیرا پایداری و اثربخشی بیشتری دارد. داروی azelaic acid در درمان بعضی مشکلات پوستی مانند آکنۀ خفیف تا تقریبا شدید مؤثر است، بهویژه زمانی که بهصورت موضعی و در قالب کرم با غلظت ۲۰ درصد استفاده شود. در ادامه موارد مصرف کرم آزلائیک اسید یا سایر محصولات این ماده و عوارض آنها را بررسی میکنیم. همراهمان بمانید.
آزلائیک اسید چیست؟
آزلائیک اسید نوعی دیکربوکسیلیک اسید اشباعشده است که بهطور طبیعی در گندم، چاودار و جو یافت میشود. این ماده یکی از محصولات جانبی متابولیسم قارچ مالاسزيا فورفور (Malassezia furfur) نیز هست که این مخمر بخشی از فلور طبیعی انسان محسوب میشود. داروی azelaic acid خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی دارد و در درمان آکنه ولگاریس و روزاسه پاپولوپوستولار، در کنار سایر مشکلات پوستی، مؤثر است. این ماده تا حدی جلوی رشد باکتریهای پوستی مسبب آکنه را میگیرد و منافذ پوست را باز نگه میدارد.
در بسیاری از کشورها، آزلائیک اسید با غلظت ۲۰ درصد بهصورت کرم ضد جوش صورت اسکینورن (Skinoren)، ژل مرطوبکنندۀ Acnederm و لوسیون Azclear عرضه میشود. ژل آزلائیک اسید با غلظت ۱۵ درصد برای درمان روزاسه در ایالات متحدۀ آمریکا و در بعضی کشورهای اروپایی برای درمان روزاسه و آکنه تأیید شده است.
ویژگیها و اشکال دارویی آزلائیک اسید
ویژگیهای آزلائیک اسید عبارتاند از:
- ضدباکتری: این ماده با مهار سنتز پروتئین، رشد باکتریها در داخل فولیکول مو را کاهش میدهد.
- کراتولیتیک و کومدولیتیک: آزلائیک اسید با مهار تکثیر و تمایز سلولهای کراتینوسیت، به تنظیم رشد غیرطبیعی سلولهای پوستی در دیوارۀ فولیکول کمک میکند و وضعیت منافذ پوست را بهبود میبخشد.
- ضدالتهاب: این دارو با خنثیسازی رادیکالهای آزاد، التهاب را کاهش میدهد؛ نحوۀ عمل آن مهار آنزیمهای اکسیدوردوکتاز میتوکندریایی و کاهش تولید ترکیبات اکسیژنی التهابزا در نوتروفیلها است.
اشکال مختلف این دارو که آنها را میتوانید با نسخۀ پزشک تهیه کنید، عبارتاند از:
- کرم: برای درمان آکنۀ التهابی خفیف تا تقریبا شدید؛
- فوم: درمان روزاسه خفیف تا نسبتا شدید؛
- ژل: درمان روزاسه خفیف تا حدی شدید.
موارد مصرف داروی آزلائیک اسید
بسیاری از محصولات مراقبت از پوست در ترکیبات خود از آزلائیک اسید، بهدلیل فواید متعدد آن، استفاده میکنند. این مادۀ چندمنظوره، بسته به غلظت، بهصورت داروهای نسخهای و گاهی بدون نسخه در دسترس است. در پاسخ به کرم آزلادرم برای چیست، باید به مهمترین موارد مصرف آزلائیک اسید اشاره کنیم که عبارتاند از:
- رفع لکهای تیره: کاهش ظاهر لکهای تیره و یکنواختکردن رنگ پوست، مهمترین کاربرد آزلائیک اسید است که در ادامه دربارهاش بیشتر صحبت میکنیم.
- کاهش قرمزی پوست: با وجود اینکه بیشترین کاربرد این ماده برای رفع لک صورت است، بهطور گسترده برای کاهش و تسکین قرمزی ناشی از تحریک و حساسیت پوستی نیز استفاده میشود و برای پوستهای مستعد روزاسه و اگزما مناسب است. طبق مطالعات، این ماده قرمزی قابلمشاهدۀ پوست را کاهش میدهد و افراد مستعد روزاسه میتوانند از آن استفاده کنند.
- بهبود بافت پوست: azelaic acid خاصیت لایهبرداری ملایمی نیز دارد. این ماده از طریق اثرات کراتولیتیک خود (توانایی حذف لایههای مرده و کدر سطح پوست)، بافت پوست را بهبود میبخشد.
همچنین پزشک آن را بهطور معمول برای درمان موضعی آکنههای نهچندان شدید و همراه با آنتیبیوتیکهای خوراکی یا درمانهای هورمونی تجویز میکند. این ماده برای رفع آکنۀ کومدونال (جوشهای سرسیاه و سرسفید)، آکنۀ التهابی و حتی جوش در گوش مفید است. محصولات حاوی آن اغلب برای درمان مشکلات زیر تجویز میشوند:
- روزاسه پاپولوپوستولار؛
- لنتیگو بدخیم؛
- درماتیت اطراف چشم؛
- درماتیت اطراف دهان؛
- رینوفیما.
بهطورکلی، استفاده مداوم از محصولاتی مانند ژل آزلائیک اسید منافذ پوست را کاهش میدهد، برجستگیهای آن را کمتر میکند و در نهایت ظاهر پوست صافتر و سالمتر خواهد شد.
داروی آزلائیک اسید برای لک صورت
همان طور که گفتیم، آزلائیک اسید، ظاهر لکهای تیره و ناهمگونی رنگ پوست را کاهش میدهد و به همین علت گزینهای مناسب برای درمان مشکلات رنگدانهای پوست است. این ماده با مهار آنزیمی به نام تیروزیناز در لایههای سطحی پوست، از ایجاد لک و ناهماهنگی رنگ پوست جلوگیری میکند. به همین دلیل، این دارو به افراد دارای پوست تیره که جای جوش آنها بهصورت لکهای قهوهای (هایپرپیگمنتیشن پس از التهاب) باقی میماند یا دچار لک ملاسما هستند، توصیه میشود. داروی azelaic acid در کاهش لکهایی که در اثر التهابهای قبلی، تغییرات زندگی، آسیبهای محیطی یا صدمات پوستی ایجاد شدهاند نیز مؤثر است.
باوجود چنین مزایایی، یکی از عوارض آزلائیک اسید (بسیار نادر) این است که رنگ پوست را بهویژه در افراد دارای پوست تیره، تغییر میدهد. بنابراین دربارۀ نحوه استفادۀ صحیح از این دارو از پزشک خود سؤال کنید. ازطرفی، مقدار دارویی که برای رفع لک صورت مصرف میکنید به غلظت آن بستگی دارد.
نحوه مصرف داروی آزلائیک اسید
محصولات آزلائیک اسید بهصورت ژل، فوم و کرم برای استفاده روی پوست عرضه میشوند. آنها را طبق دستور پزشک مصرف کرده و از مصرف بیشتر یا کمتر از مقدار تجویزشده خودداری کنید. اغلب زمان استفاده از این دارو دو بار در روز، صبح و شب، است.
زمان استفاده از آزلائیک اسید مراقب باشید وارد چشم یا دهان نشود. درصورت تماس با چشم، آن را با مقدار زیادی آب بشویید و اگر دچار سوزش یا تحریک شدید، با پزشک تماس بگیرید. همچنین دقت کنید فوم آزلائیک اسید اشتعالپذیر است؛ بنابراین هنگام استفاده از آن و تا مدتی پس از مصرف، از نزدیکشدن به آتش و شعله خودداری کنید و سیگار نکشید. نحوه استفاده آزلائیک اسید به شرح زیر است:
- پوست ناحیۀ موردنظر را با آب و شویندۀ ملایم یا بدون صابون بشویید و با حولۀ نرم بهآرامی خشک کنید. از پزشک خود دربارۀ شویندۀ مناسب سؤال کنید و از مصرف پاککنندههای حاوی الکل، مواد لایهبردار، محصولاتی که باعث خشکشدن یا جمعشدن پوست میشوند یا محرک (بهویژه اگر روزاسه دارید) هستند، خودداری کنید.
- قبل از مصرف، فوم آزلائیک اسید را بهخوبی تکان دهید.
- لایهای نازک از ژل یا کرم آزلادرم را روی ناحیه موردنظر بمالید و بهآرامی و کامل روی پوست پخش کنید. زمان استفاده از فوم، یک لایه نازک را روی تمام صورت (گونهها، چانه، پیشانی و بینی) بزنید.
- ناحیه موردنظر را با باند یا پانسمان نپوشانید.
- پس از خشکشدن دارو، میتوانید از لوازم آرایشی استفاده کنید.
- پس از اتمام مصرف، دستهای خود را با آب و صابون بشویید.
تعداد دفعات مصرف در طول روز، فاصلۀ بین هر بار مصرف و مدت زمان استفاده از دارو نیز به نوع بیماریای که برای آن آزلائیک اسید را مصرف میکنید، بستگی دارد.
برای شکل دارویی موضعی (کرم) و درمان آکنه:
- بزرگسالان و کودکان ۱۲ سال و بالاتر: یک لایه نازک روی ناحیه موردنظر، دو بار در روز (صبح و شب).
- کودکان زیر ۱۲ سال: پزشک باید مقدار و نحوۀ مصرف را مشخص کند.
برای شکلهای دارویی موضعی (فوم، ژل) و درمان روزاسه خفیف تا حدی شدید:
- بزرگسالان: یک لایه نازک روی ناحیه موردنظر، دو بار در روز (صبح و شب).
- کودکان: پزشک باید مقدار و نحوۀ مصرف را مشخص کند.
مکانیسم اثر آزلائیک اسید
مکانیسم دقیق اثر آزلائیک اسید بهطور کامل مشخص نیست. بااینحال، به نظر میرسد این ماده با مهار سنتز پروتئینهای سلولی در باکتریهای هوازی و بیهوازی، بهویژه استافیلوکوکوس اپیدرمیدیس و کوتیباکتریوم اکنس، اثرات ضدباکتریایی خود را نشان میدهد. در باکتریهای هوازی، آزلائیک اسید بهصورت موقت فعالیت بعضی از آنزیمها را متوقف میکند؛ ازجمله تیروزیناز، آنزیمهای میتوکندریایی زنجیرۀ تنفسی، تیوردوکسین ردوکتاز، ۵-آلفا ردوکتاز و DNA پلیمرازها. این ماده در باکتریهای بیهوازی نیز فرایند گلیکولیز را مختل میکند.
علاوهبراین، آزلائیک اسید با طبیعیسازی فرایند کراتینسازی و کاهش تشکیل میکروکومدونها، به بهبود آکنه ولگاریس کمک میکند. این ماده ممکن است برای درمان ضایعات التهابی و همچنین غیرالتهابی نیز مؤثر باشد. علاوهبراین، آزلائیک اسید ضخامت لایۀ شاخی پوست را کم میکند و اندازۀ گرانولهای کراتوهیالین و تعداد آنها را کاهش میدهد (از طریق کاهش مقدار و توزیع فیلاگرین در لایههای اپیدرم).
آزلائیک اسید با مهار عوامل مختلکننده در سطح و لایههای بالایی پوست عمل میکند. اگر این عوامل کنترل نشوند، باعث بروز مشکلات پوستی مداوم و قابلمشاهده مانند لکهای قهوهای، جای جوش، کدرشدن رنگ پوست و نشانههای حساسیت میشوند. درمجموع، آزلائیک اسید بهشکلی عمل میکند که بر عوامل مسبب مشکلات پوستی تأثیر میگذارد و آنها را کنترل میکند. پوست به این ماده واکنش مثبت نشان میدهد و ظاهر آن بدون توجه به سن، نوع پوست یا مشکلات پوستی فرد، بهبود مییابد.
عوارض داروی آزلائیک اسید
آزلائیک اسید بهطورکلی ترکیب تا حدی ملایم برای مراقبت از پوست محسوب میشود و مناسب بیشتر انواع پوست با هر رنگی است. بااینحال، اگر پوست حساس و تحریکپذیر دارید یا پوستتان ضعیف شده است، استفاده از مواد فعال (ازجمله آزلائیک اسید) ممکن است باعث خشکی، پوستهپوستهشدن یا تحریک آن شود. به همین دلیل، قبل از اضافهکردن هر مادۀ جدید به روتین پوستی خود، ابتدا به واکنش پوستتان نسبت به آن دقت کنید. درصورت استفاده از آزلائیک اسید برای جوش و مشاهدۀ عوارض زیر، بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید:
عوارض شایعتر
- سوزش، گزگز یا احساس مورمورشدن پوست؛
- خشکی، خارش، پوستهپوستهشدن یا قرمزی پوست.
عوارض کمتر شایع
- تاول، سوزش، پوسته بستن، خشکی یا پوستهریزی پوست؛
- پوستهریزی شدید، قرمزی شدید، درد یا ورم پوست.
عوارضی که میزان بروز آنها مشخص نیست
- تاری دید؛
- درد، قرمزی یا ورم چشم؛
- تپش سریع قلب؛
- تب؛
- کهیر، خارش یا بثورات پوستی؛
- گرفتگی صدا؛
- تحریک پوستی؛
- درد، سفتی یا ورم مفاصل؛
- ورم شدید و کهیریشکل در صورت، پلکها، لبها، زبان، گلو، دستها، پاها یا اندام تناسلی؛
- اشکریختن؛
- احساس فشار در قفسۀ سینه؛
- مشکل در تنفس یا بلع.
عوارض نادر
- تغییر رنگ پوست در ناحیهای که دارو استفاده شده است.
برای تعدادی از این عوارض اغلب نیازی به مراجعه به پزشک نیست. آنها با گذشت زمان و عادتکردن بدن به آزلائیک اسید برطرف میشوند. همچنین پزشک یا داروساز راهکارهایی برای پیشگیری یا کاهش این عوارض به شما میدهد. بااینحال اگر هریک از عوارض بالا ادامه یافتند یا برایتان آزاردهنده بودند، به پزشک اطلاع دهید. برخی افراد نیز ممکن است عوارض دیگری را تجربه کنند. درصورت مشاهدۀ هرگونه نشانۀ غیرمعمول، با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
موارد منع مصرف داروی آزلائیک اسید
افرادی که به آزلائیک اسید یا هریک از ترکیبات دیگر موجود در محصولاتی مانند سرم آزلائیک اسید اوردینری حساسیت دارند، نباید از داروی azelaic acid استفاده کنند. همچنین پیش از استفاده از آزلائیک اسید اوردینری یا محصولات مشابه، به نکات زیر دقت کنید:
- تمام داروهای تجویزی و بدون نسخه، ویتامینها، مکملهای غذایی و محصولات گیاهی را که مصرف میکنید، به پزشک یا داروساز خود اطلاع دهید.
- اگر دچار آسم هستید یا سابقۀ تبخالهای مکرر دارید، به پزشک اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، با پزشک خود مشورت کنید. اگر هنگام مصرف آزلائیک اسید برای پوست حساس خود باردار شدید، به پزشک اطلاع دهید.
- اگر در گذشته پس از مصرف این دارو یا هر داروی دیگری دچار علائم حساسیت یا واکنشهای غیرعادی شدید یا به مواد دیگری مانند غذاها، رنگها، مواد نگهدارنده یا حیوانات حساسیت دارید، به پزشک خود اطلاع دهید.
- طبق مطالعات فعلی، این دارو در کودکان ۱۲ سال و بالاتر مشکل خاصی ایجاد نمیکند یا آنها محدودیتی در استفاده از آن ندارند. بااینحال، ایمنی و اثربخشی آزلائیک اسید در کودکان زیر ۱۲ سال هنوز بهطور کامل مشخص نشده است.
تداخلات دارویی آزلائیک اسید
تداخل دارویی خاصی برای آزلائیک اسید مشخص نشده است. بااینحال، بعضی داروها را نباید بهطور همزمان با یکدیگر استفاده کنید و اگر زمان استفاده از دو داروی متفاوت احتمال تداخل وجود داشته باشد، پزشک ممکن است دُز دارو را تغییر دهد. بعضی بیماریها نیز ممکن است بر نحوۀ مصرف این دارو تأثیر بگذارند. بنابراین اگر به بیماری خاصی مبتلا هستید، به پزشک اطلاع دهید. بهویژه اگر آسم دارید و میخواهید برای درمان آکنه با آزلائیک اسید اقدام کنید، محتاط باشید و طبق دستور پزشک عمل کنید؛ چون ممکن است شرایط شما را تشدید کند.
اطلاعات دارویی آزلائیک اسید
- نامهای تجاری رایج: فیناسه (Finacea) و آزلکس (Azelex).
- نام عمومی: آزلائیک اسید (azelaic acid).
- دستۀ دارویی: دیکربوکسیلیک اسید.
- نوع دسترسی: فقط با نسخۀ پزشک؛ اما بعضی از انواع آن با نامها و قیمتهای مختلف در بازار وجود دارند.
- نحوۀ مصرف: بهصورت ژل یا فوم که روی پوست استفاده میشود.
- اشکال دارویی رایج: کرم، ژل و فوم.
- غلظتهای رایج: ۱۵ درصد (اغلب برای روزاسه)، ۲۰ درصد (بیشتر برای آکنه).
- موارد مصرف اصلی: آکنه خفیف تا حدی شدید، روزاسه، لکهای پوستی (مانند ملاسما و لک پس از التهاب).
- نحوۀ تأثیرگذاری: کاهش باکتریهای پوستی، کاهش التهاب، کمک به باز نگه داشتن منافذ پوست.
- نکتۀ مهم: این دارو فقط برای مصرف موضعی است و نباید از آن روی زخم باز یا داخل چشم و دهان خود استفاده کنید.
کلام آخر دکتردکتر
آزلائیک اسید، نوعی اسید دیکربوکسیلیک طبیعی است که از غلاتی مانند جو، گندم و چاودار به دست میآید و بهطور گسترده از آن در محصولات پوستی برای درمان آکنه، روزاسه و لکهای پوستی استفاده میکنند. این ماده با داشتن خواص ضدالتهابی، ضدباکتری و لایهبرداری ملایم، برای پاکسازی منافذ، کاهش قرمزی و کمرنگشدن لکهای پوستی مفید است و به همین دلیل گزینهای مناسب برای پوستهای حساس و حتی استفاده در دوران بارداری محسوب میشود. اگر تصمیم به خرید کرم آزلادرم گرفتید و سؤال دارید یا میخواهید دربارۀ داروی azelaic acid بیشتر بدانید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آمادهاند تا بهصورت آنلاین پاسخگوی سؤالهای شما باشند.
