هرآنچه باید درباره آمبولی مغزی بدانید؛ علائم، علت‌ها و درمان

آمبولی مغزی یکی از انواع سکته مغزی است که در آن لخته خون یا پلاک باعث انسداد موقت یا دائم جریان خون در یکی از شریان‌های مغز می‌شود. در این شرایط، ممکن است بافت‌های مغز آسیب ببینند یا عوارض جدی‌تری رخ دهد. مرگ و زندگی فرد بعد از این نوع سکته به زمان طلایی میان شروع علائم و اقدام به درمان سریع بستگی دارد. آشنایی با علائم و تشخیص شروع سکته مغزی عامل مهمی در کاهش زمان قطع خون‌رسانی و میزان آسیب‌های احتمالی است، چون سریع‌تر به اورژانس می‌رسید؛ به‌ همین‌ دلیل در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر علاوه‌بر بررسی علائم شایع و شدید، علت سکته مغزی آمبولیک، عوامل خطر، روش‌های تشخیص و درمان، عوارض و نحوه پیشگیری بررسی می‌شود تا در زمانی کوتاه بهترین تصمیم را بگیرید.

آمبولی مغزی چیست؟

آمبولی مغزی (Brain Embolism) که به‌ آن سکته مغزی آمبولیک (Embolic Stroke) نیز می‌گویند نوعی سکته مغزی ایسکمیک (Ischemic Stroke) است و زمانی اتفاق می‌افتد که جریان خون به بخشی از مغز مسدود شود.

در این نوع سکته مغزی، انسداد شریان مغز به‌دلیل تشکیل ماده‌ای در جای دیگری از بدن است؛ این ماده متحرک آمبولی (Embolus) نامیده می‌شود و ممکن است پلاک چربی یا حتی هوا باشد. باتوجه‌به اینکه انسداد از جای دیگری در بدن شروع می‌شود، آمبولی خود را با جریان خون به شریانی در مغز می‌رساند و باعث انسداد آن می‌شود.

مغز برای رساندن خون از قلب و ریه‌ها به شریان‌های مجاور متکی است. این شریان‌ها اکسیژن و مواد مغذی را همراه با جریان خون به مغز می‌رسانند. اگر یکی از این شریان‌ها مسدود شود، مغز نمی‌تواند انرژی موردنیاز برای عملکرد طبیعی تولید کند و زمانی‌ که انسداد بیشتر از چند دقیقه طول می‌کشد، سلول‌های مغز می‌میرند.

سکته مغزی آمبولیک بسیار جدی است و می‌تواند باعث ناتوانی جزئی و کامل اندام‌های بدن یا حتی مرگ شود، تشخیص زودهنگام علائم آمبولی مغزی و درمان سریع، عوارض را کاهش و شانس زنده‌ماندن فرد را افزایش می‌دهد.

تفاوت آمبولی مغزی با سکته مغزی

این نوع سکته مغزی ایسکمیک (آمبولی مغزی) با سکته مغزی ترومبوتیک تفاوت‌های زیادی دارد. در سکته مغزی ترومبوتیک، لخته در رگ‌های خونی مغز و در محل انسداد تشکیل می‌شود و منتقل نخواهد شد؛ این در حالی است که در آمبولی مغزی، لخته‌ها در جای دیگری از بدن تشکیل شده و با جریان خون به شریان مغز می‌رسند.

تفاوت آمبولی مغزی با خونریزی مغزی

خونریزی مغزی نوعی سکته مغزی است که به‌دلیل پارگی یکی از رگ‌های خونی در مغز رخ می‌دهد و شایع‌ترین علت آن ضربه به سر یا فشارخون بالای کنترل‌نشده است؛ این در حالی است که آمبولی مغزی به‌دلیل انتقال لخته خون از عروق دیگر بدن مانند عروق کرونر یا کاروتید گردن اتفاق می‌افتد.

در جدول زیر مقایسه‌ای بین آمبولی مغزی، سکته مغزی و خونریزی مغزی انجام شده است تا درک بهتری از تفاوت آن‌ها داشته باشید:

موارد بررسی	آمبولی مغزی	سکته مغزی	خونریزی مغزی
تعریف	نوعی سکته مغزی ایسکمیک ناشی از لخته خون	اصطلاح کلی برای آسیب مغزی براثر قطع جریان خون به مغز یا خونریزی مغزی	نوعی سکته مغزی ناشی از پارگی رگ خونی در مغز
علت	انتقال لخته خون از قلب و عروق بزرگ مانند کاروتید گردن به مغز	انسداد شریان؛ پارگی شریان؛ فشارخون بالا؛ لخته خون.	فشارخون بالا و کنترل‌نشده؛ پارگی آنوریسم مغزی (برآمدگی بادکنک‌مانند دیواره ضعیف‌شده رگ خونی مغز).
محل تشکیل لخته	خارج از مغز	داخل یا خارج از مغز	ندارد
روش‌های درمان	مصرف داروهای حل‌کننده لخته خون؛ جراحی برداشتن لخته خون.	داروی حل‌کننده لخته خون؛ کاهش فشار داخل جمجمه؛ جراحی خارج‌کردن لخته خون.	کنترل خونریزی؛ کاهش فشار داخل جمجمه؛ کنترل فشار خون؛ جراحی.

علائم آمبولی مغزی چیست؟

شناسایی علائم آمبولی مغزی اهمیت بسیار ویژه‌ای دارد، چون تنها با تشخیص زودهنگام و درمان سریع است که می‌توان از عوارض جدی جلوگیری کرد؛ در این شرایط باید به زمان شروع علائم یا آخرین‌باری که حال فرد خوب بوده است به‌دقت توجه کنید.

برخی درمان‌ها زمانی بهترین نتیجه را می‌دهند که در اسرع‌ وقت و بعد از شروع علائم آمبولی مغزی انجام شوند، علائم این نوع سکته ایسکمیک مشابه سایر انواع سکته مغزی است و اغلب به‌طور ناگهانی و بدون‌ هشدار شروع می‌شود؛ علائم بسته به اینکه آمبولی در کدام قسمت از مغز تشکیل شده باشد از فردی به فرد دیگر متفاوت خواهند بود.

لازم است بدانید که سکته مغزی آمبولیک هیچ‌گونه علامت منحصربه‌فردی ایجاد نمی‌کند، اما شایع‌ترین نشانه‌های شروع آن به شرح زیر است:

علائم اولیه سکته آمبولی مغزی

علائم اولیه آمبولی مغزی اغلب به‌صورت ناگهانی ظاهر می‌شوند و باتوجه‌به ناحیه درگیر، متفاوت و به شرح زیر هستند:

دسته‌بندی علائم شایع آمبولی مغزی	توضیحات
مشکلات گفتاری و شناختی	گیجی؛ مشکلات صحبت‌کردن؛ درک‌نکردن حرف‌های دیگران؛ گفتن کلمات نامفهوم؛ عدم درک معنای کلمات هنگام حرف‌زدن.
بی‌حسی و ضعف یا فلج	بی‌حسی، ضعف یا فلج صورت، بازو یا پا اغلب در ۱ طرف بدن؛ شروع‌ به‌ افتادنِ یکی از بازوها؛ افتادگی ۱ طرف دهان هنگام تلاش برای لبخندزدن.
مشکلات بینایی	مشکلات بینایی در ۱ یا هر ۲ چشم؛ تاری دید ناگهانی؛ سیاهی‌رفتن ۱ یا هر ۲ چشم؛ دوبینی.
سردرد	سردرد ناگهانی و شدید؛ سرگیجه؛ استفراغ؛ تغییرات هوشیاری همراه با سردرد.
عدم تعادل	مشکل در راه‌رفتن؛ تلوتلوخوردن؛ عدم تعادل هنگام ایستادن یا راه‌رفتن؛ عدم هماهنگی اندام‌ها.

توجه ویژه به اولین علائم آمبولی مغزی بسیار مهم است چون نقش تعیین‌کننده‌ای در نجات جان افراد دارد، اکنون که می‌دانید سکته مغزی آمبولیک با چه نشانه‌های شروع می‌شود، بهتر است با علائم شدید آن نیز آشنا شوید.

علائم شدید آمبولی مغزی

علائم شدید سکته مغزی آمبولیک به شرح زیر است:

• فلج کامل ۱ سمت بدن؛
• کاهش سطح هوشیاری؛
• ناتوانی کامل در صحبت‌کردن؛
• عدم درک حرف‌های دیگران و زبان آن‌ها؛
• تشنج و غش؛
• اختلالات شدید بلع و احتمال خفگی؛
• ازدست‌دادن بینایی ۱ یا هر ۲ چشم؛
• کما؛
• مرگ.

علت آمبولی مغزی چیست؟

علت آمبولی مغزی انتقال لخته خون از رگ‌های دیگر بدن به شریان مغز است، عوامل مختلفی باعث تشکیل لخته و سپس حرکت آن به‌سمت مغز می‌شوند که در ادامه بررسی خواهند شد:

تشکیل لخته خون و انتقال آن به عروق مغز یکی از دلایل آمبولی مغزی

لخته‌های خونی که منجر به آمبولی مغزی می‌شوند ممکن است در هر جایی از بدن تشکیل شده باشند، آن‌ها اغلب با جریان خون و از قلب یا شریان‌های بالای قفسه سینه و گردن به شریان‌های مغز می‌رسند و باعث انسداد و سکته مغزی ایسکمیک خواهند شد؛ شرایط متعددی خطر تشکیل لخته‌ خون در شریان‌های مختلف بدن را افزایش می‌دهند که به شرح زیر هستند:

تصلب شریان‌ها و افزایش خطر تشکیل لخته خون

پلاک‌های ساخته‌شده از چربی‌ها، کلسترول و سایر مواد در شریان‌های بزرگ تجمع می‌یابند، تجمع پلاک در دیواره‌های شریان باعث تشکیل لخته خون می‌شود؛ خطر آمبولی مغزی زمانی افزایش می‌یابد که مواد تشکیل‌دهنده از پلاک‌ها جدا شوند و ازطریق جریان خون خود را به شریان مغز برسانند.

آناتومی قلب یکی از دلایل تشکیل لخته خون

برخی نوزادان هنگام تولد دهانه کوچکی در قلب دارند که معمولاً مدتی بعد بسته می‌شود. این دهانه، سوراخ بیضی باز (Patent Foramen Ovale) به‌اختصار PFO نامیده می‌شود. زمانی‌که دهانه بسته نشود، لخته خون در رگ از سمت راست قلب به سمت چپ قلب منتقل خواهد شد؛ این لخته ممکن است ازطریق جریان خون به شریان مغز برسد و باعث انسداد آن شود که در اصطلاح علمی به این نوع از آمبولی مغزی، «آمبولی متناقض» می‌گویند.

عفونت‌ها و خطر تشکیل لخته خون

برخی عفونت‌ها مانند سپسیس و کووید-۱۹ نیز در تشکیل لخته‌های خون رگ‌های سایر اعضای بدن نقش دارند، این لخته‌ها ممکن است با جریان خون به شریان مغز برسند و باعث آمبولی شوند.

آمبولی چربی

این نوع آمبولی مغزی زمانی رخ می‌دهد که قطرات چربی وارد جریان خون شوند، و درنهایت به شریان مغز برسند، آمبولی چربی اغلب در شرایط زیر اتفاق می‌افتد:

• شکستگی‌های استخوان؛
• دریافت برخی خدمات ارتوپدی؛
• ضربه‌ شدید به رسوبات بزرگ چربی.

آمبولی هوا

آمبولی هوا زمانی اتفاق می‌افتد که هوا وارد جریان خون شود و به مغز برسد، ورود هوا به رگ‌ها اغلب عارضه جانبی یکی از روش‌های پزشکی زیر است:

• بای‌پس قلبی-ریوی؛
• برداشتن کاتتر ورید مرکزی؛
• کاتتریزاسیون قلبی.

بیماری‌های قلبی ایجادکننده آمبولی مغزی

سکته مغزی آمبولیک قلبی یکی از دلایل اصلی انسداد شریان مغز و آمبولی مغزی است. همان‌طور که از نام این بیماری مشخص است، لخته خون از سمت قلب و با جریان خون به شریان مغز می‌رسد و آن را مسدود می‌کند. بیماری‌های قلبی متعددی به شرح زیر خطر سکته آمبولیک مغزی را افزایش می‌دهند:

• حمله قلبی اخیر؛
• اندوکاردیت ناشی از عفونت (التهاب لایه داخلی قلب و دریچه‌های آن) به‌دلیل ورود باکتری‌ها یا قارچ‌ها به قلب؛
• لخته‌شدن خون در شریان‌های عروق کرونر قلب؛
• اختلالات دریچه‌های مکانیکی قلب؛
• برخی تومورهای قلبی.

فیبریلاسیون دهلیزی و خطر سکته آمبولیک

فیبریلاسیون دهلیزی (Atrial Fibrillation) که به‌اختصار به آن AF می‌گویند یکی از دلایل شایع سکته مغزی آمبولیک قلبی است که در آن لخته خون از قلب به مغز منتقل می‌شود.

اختلالات انعقادی خون یکی از دلایل آمبولی مغزی

چندین اختلال انعقادی خون خطر تشکیل لخته خون را افزایش می‌دهند و در شرایط خاص باعث آمبولی مغزی خواهند شد، این اختلالات در بیشتر موارد به‌تنهایی عامل سکته مغزی آمبولیک نیستند و اغلب همراه با عوامل دیگری خطر این بیماری را افزایش می‌دهند. اختلالات انعقادی مرتبط با آمبولی مغز به شرح زیر هستند:

نوع اختلالات انعقادی خون	نام اختلالات
اختلالات ارثی	فاکتور V لیدن (جهش ژنتیکی ارثی تغییردهنده پروتئین انعقاد خون)؛ هیپرهموسیستئینمی (سطح بالای اسیدآمینه هموسیستئین و افزایش خطر حمله قلبی و سکته مغزی)؛ جهش پروترومبین (تغییر ارثی در ژن سازنده پروتئین انعقادی)؛ کمبود پروتئین‌های لخته‌کننده خون (شامل پروتئین C، پروتئین S و آنتی‌ترومبین)؛ سندرم پلاکت چسبیده.
اختلالات اکتسابی	سندرم آنتی‌فسفولیپید (نوعی بیماری خودایمنی)؛ انعقاد داخل عروقی منتشر ناشی از جراحی یا ابتلا به سپسیس.

بیماری‌های عروقی و مشکلات شریان‌ها سبب ایجاد آمبولی مغزی

بیماری‌های عروقی و برخی مشکلات شریان‌ها ممکن است با تشکیل لخته در یکی از رگ‌های بدن یا جداشدن پلاک و لخته از دیواره رگ و انتقال آن با جریان خون به شریان مغز باعث آمبولی مغزی و سکته ایسکمیک شوند. این بیماری‌ها و مشکلات به شرح زیر هستند:

• آئورت آترواسکلروتیک (پارگی آئورت)؛
• تنگی شریان کاروتید (رگ‌های خونی مهم در ۲ طرف گردن)؛
• التهاب عروق بدن؛
• دیسپلازی فیبروماسکولار (رشد غیرطبیعی سلول‌های دیواره سرخ‌رگ‌ها)؛
• تصلب شریان‌ها براثر تشکیل پلاک چربی یا مواد دیگر؛
• بیماری مویامویا (اختلال نادر و پیش‌رونده عروق مغز)؛
• آنوریسم دارای لخته (برآمدگی دیواره رگ)؛
• آترواسکلروز داخل جمجمه (تنگی عروق مغزی).

ابتلا به برخی سرطان‌ها و افزایش خطر آمبولی مغزی

برخی سرطان‌‌ها خطر تشکیل لخته خون در شریان‌های مختلف را افزایش می‌دهند. چون این لخته‌ها با جریان خون به مغز می‌رسند، بنابراین احتمال آمبولی مغزی نیز وجود دارد. ترشح مواد فعال‌کننده انعقاد خون توسط یکی از موارد زیر علت اصلی سکته مغزی آمبولیک در بیماران سرطانی است:

• تومور؛
• التهاب مزمن؛
• شیمی‌درمانی، رادیوتراپی یا برخی داروهای درمان سرطان؛
• بی‌تحرکی طولانی‌مدت در دوره سرطان.

آمبولی مغزی با منبع نامشخص (ESUS)

سکته مغزی آمبولیک با منبع نامشخص نوعی سکته مغزی کریپتوژنیک است؛ به‌ این‌ مفهوم که آمبولی عامل مشکوک بروز علائم است، اما علت آن تا قبل از انجام آزمایش‌های استاندارد قابل‌شناسایی نیست.

عوامل خطر ابتلا به آمبولی مغزی

عوامل خطر آمبولی مغزی به شرح زیر هستند:

دسته‌بندی عوامل	عوامل خطر
سبک زندگی ناسالم	اضافه‌وزن یا چاقی؛ بی‌تحرکی و نداشتن فعالیت بدنی منظم؛ سیگارکشیدن یا قرارگرفتن در معرض دود سیگار؛ سوءمصرف الکل؛ مصرف مواد مخدر.
عوامل خطر پزشکی و مشکلات سلامتی	انواع بیماری‌های قلبی-عروقی مؤثر در تشکیل لخته خون مانند: فیبریلاسیون دهلیزی؛ نارسایی قلبی؛ حمله قلبی اخیر؛ نقص در ساختار قلب؛ اندوکاردیت ناشی از عفونت؛ بیماری دریچه قلب. سایر مشکلات سلامتی: کلسترول بالا و تشکیل پلاک چربی در رگ‌ها؛ دیابت؛ فشارخون بالا؛ آپنه خواب؛ سابقه سکته مغزی یا TIA؛ برخی عفونت‌ها مانند کووید-۱۹ و سپسیس؛ بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس.
سایر عوامل خطر	سن بالاتر از ۴۰ سال؛ زایمان اخیر.

اکنون که می‌دانید آمبولی مغزی چیست و چه عوامل و علت‌هایی دارد، بهتر است با روش‌های تشخیص آن نیز آشنا شوید تا با درمان سریع از عوارض جدی مانند کما و مرگ جلوگیری شود.

آیا می‌توان آمبولی مغزی را در مراحل اولیه تشخیص داد؟

سکته مغزی آمبولیک خیلی سریع رخ می‌دهد، اما گاهی ممکن است علائم طی چند ساعت بروز کنند؛ علائم آمبولی مغزی در برخی افراد تنها مدت کوتاهی طول می‌کشند و سپس از بین می‌روند که به آن حمله ایسکمیک گذرا (Transient Ischemic Attack)، به‌اختصار TIA، می‌گویند.

سکته مغزی آمبولیک و TIA هر ۲ از فوریت‌های پزشکی هستند، TIA معمولاً نشان هشداردهنده سکته مغزی است و ارزیابی سریع آن ممکن است به کاهش خطر کمک کند؛ با این تفاسیر، آمبولی مغزی در مراحل اولیه قابل‌تشخیص است. البته، اگر علائم اولیه را به‌سرعت شناسایی کنید تا از آسیب مغزی و سایر عوارض جلوگیری شود.

آمبولی مغزی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

بعد از رسیدن به بیمارستان، همه‌چیز به سرعت تشخیص آمبولی مغزی بستگی دارد. هدف اول تعیین نوع سکته مغزی آمبولیک است. در این مرحله، پزشک متخصص آزمایش‌ها و روش‌های تشخیصی زیر را تجویز می‌کند:

بررسی علائم و معاینه عصبی برای تشخیص آمبولی مغزی

بررسی علائم آمبولی مغزی و معاینه عصبی اولین مرحله از تشخیص این بیماری است، پزشک متخصص سؤالاتی درباره علائم از فرد یا همراه بیمار می‌پرسد. پزشک در ادامه معاینه‌های زیر را انجام می‌دهد:

• بررسی ضربان قلب؛
• اندازه‌گیری فشارخون؛
• اندازه‌گیری سطح قند خون.

معاینه عصبی برای بررسی چگونگی تأثیر سکته مغزی آمبولیک احتمالی بر سیستم عصبی انجام می‌شود. در این مرحله از تشخیص آمبولی مغزی، پزشک متخصص موارد زیر را ارزیابی خواهد کرد:

• قدرت عضلات دست‌ها و پاها؛
• سطح هوشیاری و وضعیت ذهنی؛
• حس لامسه، واکنش به درد و گرما؛
• تکلم و درک گفتار دیگران؛
• حرکات عضلات صورت و تقارن آن‌ها؛
• میدان دید و بینایی؛
• نحوه راه‌رفتن و حفظ تعادل؛
• هماهنگی حرکات بدن؛
• حرکات چشم‌ها و واکنش مردمک‌ها به نور؛
• بررسی علائم تشنج درصورت وجود؛
• رفلکس‌های عصبی اندام‌های مختلف بدن.

توموگرافی کامپیوتری یا سی‌تی‌اسکن مغز و تشخیص آمبولی مغزی

سی‌تی‌اسکن مغز یکی از اولین روش‌های تشخیص آمبولی مغزی است که از آن برای بررسی اختلالات زیر استفاده می‌کنند:

• خونریزی مغزی؛
• سکته مغزی ایسکمیک؛
• تومور مغزی؛
• بررسی محل انسداد شریان‌‌های مغز.

تشخیص آمبولی مغزی با آنژیوگرافی توموگرافی کامپیوتری

پزشک متخصص ممکن است برای بررسی دقیق‌تر رگ‌های خونی گردن و مغز، مسیر عبور خون از رگ‌ها تا مغز را بررسی کند. در این روش ماده حاجب (رنگ کنتراست) به جریان خون تزریق می‌شود و سپس مسیر عبور آن از رگ‌های خونی با استفاده از اشعه ایکس و دستگاه سی‌تی‌اسکن ارزیابی خواهد شد؛ این روش تشخیص آمبولی، آنژیوگرافی مغز یا سی‌تی‌اسکن پرفیوژن نامیده می‌شود که در آن جریان خون مغز نیز اندازه‌گیری می‌شود.

سونوگرافی کاروتید برای بررسی آمبولی مغزی

در این روش تشخیص آمبولی مغزی از امواج صوتی برای ایجاد تصاویری دقیق از داخل شریان‌های کاروتید در گردن استفاده می‌کنند. سونوگرافی کاروتید تجمع رسوبات چربی (پلاک) و جریان خون در این نوع از شریان‌های گردن را نشان می‌دهد.

آنژیوگرافی عروق مغزی و تشخیص آمبولی مغزی

آنژیوگرام مغز مانند CT و MRI رایج نیست، اما نمایی دقیق از شریان‌های مغز و گردن ارائه می‌کند. در این روش لوله‌ای نازک و انعطاف‌پذیر به‌ نام کاتتر ازطریق برشی کوچک (معمولاً در کشاله ران) وارد عروق اصلی می‌شود. کاتتر از مسیر شریان‌های اصلی پا به‌ داخل شریان کاروتید یا مهره‌ای گردن هدایت خواهد شد. با ورود کاتتر به شریان کاروتید گردن، پزشک متخصص ماده حاجب را به رگ‌های خونی تزریق می‌کند تا شریان‌ها با وضوح بالاتری زیر تصویربرداری با اشعه ایکس قابل‌مشاهده و بررسی باشند.

اکوکاردیوگرافی برای بررسی منبع لخته و آمبولی مغزی

اکوکاردیوگرام یا اکو قلب از امواج صوتی برای ایجاد تصاویری دقیق از عضله قلب استفاده می‌کند. این روش تشخیص آمبولی مغزی، منبع لخته‌های خون در قلب را که ممکن است به‌سمت مغز حرکت کرده باشند و باعث سکته مغزی آمبولیک شوند را پیدا می‌کند.

بررسی آمبولی مغزی با الکتروکاردیوگرام

پزشک متخصص الکتروکاردیوگرام را برای نظارت بر ریتم قلب تجویز می‌کند. این روش در تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی و سایر بیماری‌های قلبی که ممکن است منجر به آمبولی مغزی شود کاربرد دارد. برخی افراد ممکن است به نظارت طولانی‌تر بر عملکرد قلب نیاز داشته باشند؛ در این موارد از دستگاه‌های نظارتی کاشتنی قلب زیر پوست استفاده می‌شود.

آزمایش‌ خون برای شناسایی آمبولی مغزی

آزمایش خون یکی از روش‌های بررسی ابتلا به بیماری‌های مزمنی است که ممکن است زمینه را برای سکته مغزی آمبولیک فراهم کنند.

ام‌آرآی مغز و تشخیص آمبولی مغزی

ام‌آرآی مغز از امواج رادیویی قدرتمند و میدان مغناطیسی برای ایجاد نمایی دقیق‌تر از مغز استفاده می‌کند. بنابراین، این روش تشخیص آمبولی مغزی خطر کمتری برای زنان باردار و جنین خواهد داشت. MRI مغز با بررسی دقیق تمامی ساختارها و بافت‌ها، مناطق آسیب‌دیده براثر سکته مغزی آمبولیک را شناسایی می‌کند.

در برخی موارد ممکن است پزشک متخصص MRI با ماده حاجب (MRI پرفیوژن) را تجویز کند تا شریان‌ها، وریدها و مسیر عبور خون از آن‌ها در مغز با جزئیات بیشتری ارزیابی شود. این روش با نام «آنژیوگرافی رزونانس مغناطیسی» یا «ونوگرافی رزونانس مغناطیسی» نیز شناخته می‌شود و هدف اصلی آن بررسی دقیق‌تر جریان خون در مغز است.

درمان آمبولی مغزی

درمان آمبولی مغزی باید بسیار سریع انجام شود تا احتمال آسیب مغزی و سایر عوارض احتمالی کاهش یابد. هدف اول درمان، بازگرداندن جریان خون به مغز در سریع‌ترین زمان ممکن است و شامل اقدامات پزشکی زیر می‌شود:

درمان دارویی آمبولی مغزی

دارودرمانی اولین قدم در درمان آمبولی مغزی است. در این روش، پزشک متخصص داروهای زیر را بعد از بررسی تمامی جوانب و خطرات احتمالی به‌صورت وریدی تزریق می‌کند:

داروی وریدی حل‌کننده لخته اورژانسی برای درمان آمبولی مغزی

تزریق داروهای وریدی که می‌توانند لخته خون را حل‌کرده و از بین ببرند از اولین روش‌های درمان سکته مغزی آمبولیک است. این داروها باید حداکثر ظرف‌ مدت ۴-۵ ساعت از زمان شروع علائم یا از زمانی‌ که فرد برای آخرین‌ بار حالش خوب بوده است، تزریق شوند؛ نکته مهم اینکه، تزریق هرچه زودترِ دارو شانس کاهش آسیب‌های مغزی و عوارض جدی را افزایش خواهد داد و خطر مرگ کاهش می‌یابد.

داروی وریدی فعال‌کننده پلاسمینوژن بافتی نوترکیب (TPA) و درمان دارویی آمبولی مغزی

تزریق وریدی داروهای فعال‌کننده پلاسمینوژن بافتی نوترکیب روشی استاندارد در کمک به افراد بعد از سکته مغزی ایسکمیک است. این دارو باید ازطریق ورید و در ۴-۵ ساعت اول بعد از شروع اولین علائم آمبولی مغزی تزریق شود؛ تزریق زودتر از این موعد، شانس زنده‌ماندن و کاهش علائم و عوارض جدی دیگر را افزایش خواهد داد.

TPA با حل‌کردن لخته‌ خون ایجادکننده سکته مغزی آمبولیک، جریان خون به مغز را بازیابی می‌کند. با حذف سریع علت سکته، این روش به بیمار کمک می‌کند تا به‌طور مؤثری بهبود یابد. در برخی موارد پزشک متخصص باید برای تصمیم‌گیری درباره تزریق این دارو، خطرات خاصی مانند خونریزی احتمالی مغزی را در نظر داشته باشد.

داروهای آمبولی مغزی بعد از مرحله اورژانسی

بعد از مرحله اورژانسی، ممکن است داروهایی برای جلوگیری از سکته مغزی آمبولیک دیگر تجویز شود، این داروها بسته به دلیل آمبولی مغزی متفاوت هستند. پزشک متخصص برای برخی افراد داروهای ضدپلاک یا ضدانعقاد خون تجویز می‌کند تا خطر لخته‌شدن خون کاهش یابد.

در مواردی که عواملی مانند فشارخون بالا خطر سکته مغزی آمبولیک را افزایش می‌دهد، باید علاوه‌بر مصرف داروهای فشارخون، رژیم‌ غذایی خود را نیز اصلاح کنید.

ترومبکتومی یا خارج‌کردن مکانیکی لخته برای درمان آمبولی مغزی

«ترومبکتومی مکانیکی» یا «برداشتن لخته خون با استنت بازیاب» برای افرادی مفید است که لخته‌های خون شریان مغز آن‌ها با داروهایی مانند TPA به‌طور کامل حل نمی‌شوند. در این روش، دستگاهی که به کاتتر متصل شده است، لخته خون را به‌صورت مستقیم از رگ خونی مسدود شده در مغز خارج می‌کند. ترومبکتومی اغلب همراه یا تزریق داروی وریدی TPA توصیه می‌شود تا لخته‌ خون به‌صورت کامل از رگ‌ها خارج شود.

مهم‌ترین نکته درباره این روش درمان آمبولی مغزی، زمان طلایی برداشتن مکانیکی لخته است. ترومبکتومی مکانیکی در برخی افراد ممکن است تا ۲۴ ساعت بعد از شروع علائم یا آخرین‌باری که حال فرد خوب بوده است، بهترین نتیجه را داشته باشد؛ البته اگر لخته‌ها زودتر برداشته شوند شانس کاهش عوارض جدی و زنده‌ماندن بیمار افزایش می‌یابد.

اندارترکتومی کاروتید و درمان آمبولی مغزی

شریان‌های کاروتید رگ‌های خونی هستند که در ۲ طرف گردن امتداد دارند و خون را به مغز می‌رسانند. در این روش درمان آمبولی مغزی، جراح پلاک مسدودکننده شریان کاروتید را برمی‌دارد؛ اندارترکتومی کاروتیدها علاوه‌بر کاهش خطر آمبولی مغز، شدت عوارض جدی را نیز کاهش خواهد داد.

آنژیوپلاستی و استنت یکی از روش های درمان آمبولی مغزی

در آنژیوپلاستی یا استنت‌گذاری، جراح کاتتر را ازطریق شریانی در کشاله ران به شریان کاروتید گردن وارد می‌کند؛ در ادامه بالونی برای بازکردن شریان تنگ‌شده باد می‌شود و درنهایت از استنت برای پشتیبانی شریان بازشده استفاده می‌کنند.

بستن حفره فوقانی چپ قلب و درمان آمبولی مغزی

این روش برای افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی توصیه می‌شود که به‌دلیل خطر بالای خونریزی نمی‌توانند از داروهای رقیق‌کننده خون استفاده کنند. جراح کیسه‌ای کوچک (Appendage) در حفره فوقانی چپ قلب قرار می‌دهد؛ این کیسه کوچک درست جایی قرار می‌گیرد که بیشتر لخته‌های مربوط به فیبریلاسیون دهلیزی تشکیل می‌شوند.

در طول درمان، جراح دستگاهی را ازطریق کاتتر به‌سمت کیسه هدایت می‌کند. با قرارگرفتن دستگاه در محل مناسب، کاتتر خارج می‌شود، اما دستگاه به‌صورت دائم در محل تشکیل لخته باقی می‌ماند.

درمان آمبولی مغزی با بستن سوراخ بیضی باز

بیماران مشکوک به سکته مغزی آمبولیک که در قلب خود روزنه‌ای به‌ نام سوراخ بیضی باز (PFO) دارند، باید عمل بستن PFO را انجام دهند. این روش ممکن است با قراردادن وسیله‌ای مانند درپوش در سوراخ بیضی باز انجام شود؛ جراح درپوش را از داخل کاتتری که ازطریق کشاله ران وارد شده به‌سمت قلب هدایت می‌کند و درنهایت آن را در محل سوراخ قرار خواهد داد.

در برخی موارد، بستن PFO ممکن است با ایجاد برشی کوچک انجام شود. با انجام این روش احتمال آمبولی مغزی مجدد کاهش می‌یابد.

مدیریت فشارخون و چربی خون برای درمان آمبولی مغزی

در درمان آمبولی چربی، پزشک متخصص داروهای کنترل فشارخون و کاهش چربی خون را تجویز خواهد کرد.

دستگاه‌های تنفس مصنوعی و درمان آمبولی مغزی

برای درمان آمبولی هوا، اغلب از روش‌های کمک‌تنفسی مانند اکسیژن با جریان بالا و اکسیژن پُرفشار استفاده می‌کنند. این روش درمانی درصورت تجویز زودهنگام بعد از آمبولی هوا ممکن است به بهبودی علائم بیمار و کاهش خطر آمبولی مغزی مجدد کمک کند.

آیا درمان خانگی برای آمبولی مغزی وجود دارد؟

هیچ روش درمان خانگی برای آمبولی مغزی وجود ندارد، چون لخته‌های تشکیل‌شده در عروق تنها با دارو و جراحی از بین می‌رود و خون دوباره به مغز جریان پیدا می‌کند.

عوارض آمبولی مغزی چیست؟

عوارض سکته مغزی آمبولیک بسته به عوامل زیر ممکن است موقت یا دائمی باشد:

• مدت‌زمان قطع جریان خون به مغز (مدت‌زمان نرسیدن خون و اکسیژن به مغز)؛
• ناحیه درگیر آمبولی در مغز.

براساس این عوامل، عوارض آمبولی مغزی به شرح زیر است:

• فلج و عدم کنترل عضلات مختلف به‌ویژه در ۱ طرف بدن یا بخشی از صورت، بازو و پا؛
• مشکلات قدرت تکلم و حرف‌زدن نامفهوم به‌دلیل تأثیر سکته مغزی آمبولیک بر عضلات دهان و گلو؛
• مشکلات خوردن و بلع؛
• ناتوانی در درک صحبت‌های دیگران، خواندن و نوشتن؛
• تغییرات عاطفی و خلقی؛
• عدم کنترل احساسات و افزایش خطر افسردگی؛
• احتمال بالای ابتلا به ذات‌الریه؛
• مشکلات تنفسی خفیف تا شدید؛
• پارگی پوست و زخم‌های فشاری به‌دلیل تأثیر آمبولی بر توانایی حرکت؛
• افزایش خطر تجربه سکته مغزی دیگر بعد از آمبولی مغزی؛
• کما و درنهایت مرگ بیمار.

باتوجه‌به گستردگی عوارض و احتمال کما و مرگ در برخی افراد، پیشنهاد می‌شود از خدمات ویزیت حضوری دکتردکتر برای انجام آزمایش‌های تشخیص علت و عوامل خطر آمبولی مغزی استفاده کنید تا با درمان زودهنگام خطر این نوع سکته مغزی کاهش یابد.

راه‌های پیشگیری از آمبولی مغزی

هیچ راهکار قطعی برای پیشگیری از آمبولی مغزی وجود ندارد و تنها با مدیریت علل شایع می‌توان خطر ابتلا به آن را کاهش داد. اگر تجربه سکته مغزی آمبولیک یا حمله گذرای مغزی (TIA) داشته‌اید، اقدامات زیر ممکن است از سکته مغزی دیگر جلوگیری کند:

• درمان فشارخون بالا؛
• مدیریت سطح قند خون؛
• کاهش کلسترول با مصرف دارو یا تغییرات رژیم غذایی؛
• درمان آپنه خواب انسدادی؛
• رژیم غذایی سالم و متعادل، غنی از سبزیجات و میوه‌ها و فاقد چربی‌های ناسالم؛
• ترک سیگار و سایر دخانیات؛
• کاهش یا قطع مصرف الکل؛
• فعالیت بدنی منظم شامل ۷۵ تا ۱۵۰ دقیقه در هفته؛
• خودداری از مصرف داروهای بدون‌نسخه.

چه زمانی برای آمبولی مغزی به اورژانس برویم؟

هر زمانی‌که علائم سکته مغزی آمبولیک را تجربه کردید، حتی اگر به‌سرعت از بین‌بروند، باید سریع‌تر به اورژانس مراجعه کنید. برای کمک به شخصی که احتمال می‌دهید دچار آمبولی مغزی شده است، سریع فکر کنید و اقدامات زیر را انجام دهید:

• صورت: از فرد بخواهید لبخند بزند، آیا ۱ طرف صورتش افتاده است؟
• بازوها: از فرد بخواهید هر ۲ دستش را بالا ببرد، آیا یکی از دست‌ها به پایین می‌لغزد؟ یا نمی‌تواند دست را بلند کند؟
• حرف‌زدن: از فرد بخواهید ۱ جمله ساده را تکرار کند، آیا حرف‌زدنش نامفهوم و متفاوت از قبل است؟

کلام آخر دکتردکتر

آمبولی مغزی نوعی سکته مغزی ایسکمیک است که به‌دلیل انتقال لخته خون از شریان‌هایی مانند عروق قلب و کاروتید گردن رخ می‌دهد. عوامل متعددی در تشکیل لخته‌های خونی نقش دارند؛ در این شرایط پیشگیری از عوامل خطر و درمان علت تشکیل لخته‌ها، خطر آمبولی مغز را کاهش خواهد داد. باتوجه‌به اینکه علت لخته‌شدن خون، شدت علائم، محل درگیر در مغز و عوارض از فردی به فرد دیگر متفاوت است، پیشنهاد می‌شود از خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر برای تجویز آزمایش‌های لازم استفاده کنید تا با درمان علت زمینه‌ای سکته مغزی، آمبولی را تجربه نکنید.

سوالات متداول

منابع

mayoclinic

healthline

my.clevelandclinic

medicalnewstoday

livhospital

ncbi

 

 

اشتراک گذاری