اگر اضطراب و نگرانیهای روزمره امانتان را بریده و زندگی را برایتان سخت کرده است، بد نیست با داروی ضداضطراب بوسپیرون اندکی بیشتر آشنا شوید. این قرص برای آرامتر کردن بدن بدون ایجاد خوابآلودگی شدید طراحی شده است و میتواند به بازگشت تمرکز و آرامش به زندگی شما کمک کند. البته، فراموش نکنید که بوسپیرون هم مثل بقیه قرصهای ضداضطراب باید زیر نظر پزشک مصرف شود. اگر میخواهید بدانید بوسپیرون چیست، چه آثار مثبت و عوارضی دارد و چطور به کاهش اضطراب کمک میکند، این مقاله را بخوانید.
قرص بوسپیرون چیست؟
قرص بوسپیرون (Buspirone) یک داروی ضداضطراب تجویزی و متعلق به دسته دارویی ضداضطرابهای غیربنزودیازپینی است. این دارو تعدیلکننده سیستم عصبی است و ماهیتش با آرامبخشهای سنتی فرق میکند. بوسپیرون تعادل روانی را به سیستم عصبی بازمیگرداند و برخلاف داروهایی مثل آلپرازولام یا کلونازپام، یک ترکیب خوابآور یا شلکننده عضلانی نیست؛ حتی احتمال وابستگی و اعتیاد دارویی به آن بسیار کم است.
بوسپیرون عملکرد تدریجی داشته و بروز آثار کامل درمانی آن به چند هفته زمان نیاز دارد. جهت ویزیت در این زمینه می توانید به دکتر منصوره صفدری مراجعه کنید.
پزشکان از سازوکار تنظیمی این دارو برای مدیریت کوتاهمدت تنشهای عصبی، کنترل برخی علائم جسمی اضطراب و حتی به عنوان یک درمان کمکی در کنار داروهای ضد افسردگی استفاده میکنند. در بعضی از تحقیقات، آثار مثبت بوسپیرون روی انواع اختلالات روانی و اختلالات عصبی مربوط به پارکینسون، آلزایمر و ADHD هم گزارش شدهاند؛ اما این مسئله هنوز به اثبات نرسیده است.
اطلاعات دارویی این قرص را در جدول زیر بخوانید.
|
ویژگی دارویی |
مشخصات بوسپیرون |
| نام ژنریک |
بوسپیرون هیدروکلراید (Buspirone HCl) |
| نامهای تجاری | بوسپار (BuSpar) بوسپیراکس (Buspirax) بوسپانکس (Buspanex) بوسپ (Busep) وانسپار (Vanspar) دیویدوز (Dividose) |
| گروه دارویی |
ضداضطراب، محرک جزئی گیرندههای سروتونین |
| اشکال دارویی موجود | قرصهای خوراکی در دوزهای ۵، ۱۰، ۱۵ و ۳۰میلیگرمی |
| مکانیسم اثر (چگونه کار میکند) | آگونیست جزئی برای گیرندههای سروتونین مغز تأثیر جزئی بر گیرندههای دوپامین و کاهش اضطراب |
| موارد مصرف | درمان اختلال اضطراب تعمیمیافته (GAD) تسکین کوتاهمدت علائم اضطراب شدید |
| زمان اثربخشی (شروع اثر) | معمولا ۲ تا ۴ هفته پساز شروع مصرف منظم و مداوم |
| نیمه عمر دارو | حدود ۲ تا ۳ ساعت |
| عوارض جانبی شایع | سرگیجه، حالت تهوع، سردرد، عصبی شدن، سبکشدن سر و هیجانزدگی غیرعادی |
| تداخلات دارویی مهم | مهارکنندههای MAOI (داروهای ضدافسردگی قدیمی مثل ترانیلسیپرومین) مهارکنندههای آنزیم CYP3A4 (مانند کتوکونازول، ریتوناویر و اریترومایسین) |
| ممنوعیتها و موارد منع مصرف | حساسیت شدید به ترکیبات دارو اختلالات حاد و شدید عملکرد کبد یا کلیه مصرف همزمان یا اخیر داروهای مهارکننده MAOI (ظرف ۲ هفته گذشته) |
| هشدار غذایی ویژه | ممنوعیت مصرف آب گریپفروت همراه با دارو |
| پتانسیل وابستگی و اعتیاد | بسیار کم |
| امکان مصرف در بارداری و شیردهی | تنها درصورت ضرورت پزشکی و با صلاحدید پزشک متخصص |
| امکان مصرف در کودکان | ممنوعیت مصرف خودسرانه در اطفال امکان مصرف در کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال با تأیید پزشک |
| دسترسی | نیاز به نسخۀ پزشک |
| احتیاط و هشدارها | احتیاط فراوان در افراد مبتلا به اختلال در کبد و کلیه امکان خوابآلودگی، سرگیجه یا کاهش تمرکز در روزهای اول مصرف خطر سندرم سروتونین |
قرص بوسپیرون برای چیست؟
اگر بخواهیم کاربرد بوسپیرون را در یک جمله خلاصه کنیم، این دارو تنظیمکننده آرامش در مغز است. پزشکان این قرص را عمدتا برای مهار تنشهای ذهنی مزمن تجویز میکنند؛ اما برعکس داروهای سنتی اضطراب، عملکرد آن شبیه به مسکنهای فوری نیست. بوسپیرون با بازسازی تدریجی تعادل شیمیایی مغز، برای کسانی مناسب است که نیازمند یک درمان بلندمدت، بدون تجربه خوابآلودگی شدید یا خطر وابستگی دارویی هستند.
بوسپیرون و وسواس فکری
مصرف قرص بوسپیرون برای اختلال وسواس فکریعملی یک کاربرد جنبی یا اصطلاحا آفلیبل است که در شرایط خاص، نتایج خوبی رقم میزند. مثلا بیماران وسواسی که میکوشند جلوی تکرار رفتارهای وسواسی خود را بگیرند، با موجی از اضطراب و افکار تهاجمی روبهرو میشوند. بوسپیرون با کنترل این پدیده، تحمل بیمار را بالا میبرد.
اگر داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین نتوانند اژدهای وسواس فکری را آرام کنند، قرص بوسپیرون سد دفاعی مغز را در برابر افکار مزاحم تکرارشونده تقویت میکند.
بوسپیرون و افسردگی
بوسپیرون داروی ضدافسردگی نیست، ولی جایگاه ویژهای در درمان افسردگیهای مقاوم و پیچیده دارد. اگر بیمار به علت افسردگی قرصهای فلوکستین یا سرترالین مصرف کند و این دارو اثربخش نباشند، بوسپیرون اثر داروهایی ضدافسردگی مثل را تقویت میکند. همچنین اگر فرد همزمان از افسردگی و استرس رنج ببرد، بیآنکه باعث کاهش میل جنسی شود، حال عمومی او را بهتر میکند.
بوسپیرون برای استرس و اضطراب
کاربرد اصلی و تاییدشده بوسپیرون درمان اختلال اضطراب فراگیر است، همان استرس مکرر و نگرانی بیدلیلی که ماهها فرد را درگیر میکند. علم پزشکی تاثیر مثبت قرص بوسپیرون بر استرس و اضطراب را تأیید کرده است.
این دارو اثر مطلوبی بر کاهش افکار نگرانکننده، بیقراری فکری، تحریکپذیری و ترسهای مبهم روزانه دارد پاسخ جسمی بدن به استرس را آرام میکند؛ بنابراین فرد کمتر در مواجهه با استرس دچار سفتی عضلات، تپش قلب، لرزش دست و مشکلات گوارشی خواهد شد.
برخلاف زاناکس یا کلونازپام، بوسپیرون تمرکز و هوشیاری فرد را مختل نمیکند و فرد همچنان میتواند به کار و زندگی روزمره خود ادامه دهد.
برای مطالعه بیشتر، مقالۀ تفاوت اضطراب و استرس را در مجلۀ سلامت دکتردکتر بخوانید.
سایر مصارف قرص بوسپیرون
- کنترل اختلال بیشفعالی و نقص توجه: برای اطفال یا بزرگسالانی که تحمل ریتالین را ندارند، بوسپیرون جهت کنترل تکانشگری و بهبود تمرکز تجویز میشود.
- کاهش عوارض حرکتی بیماری پارکینسون: این دارو به کنترل لرزشها و عوارض حرکتی ناشی از مصرف طولانیمدت داروی لوودوپا در بیماران مبتلا به پارکینسون کمک میکند.
- کاهش تحریکپذیری در اوتیسم: برای کنترل پرخاشگری، کجخلقی و رفتارهای تکراری در افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم کاربرد دارد.
- تاثیر قرص بوسپیرون بر قاعدگی و مدیریت PMS: در زنانی که قبل از قاعدگی دچار نوسانات خلقی شدید، اضطراب و تحریکپذیری طوفانی میشوند، به صورت دورهای تجویز میشود.
- کمک به ترک سیگار و الکل: با مهار اضطراب و تنشهای روانی ناشی از قطع مصرف مواد، تحمل دوره سمزدایی را برای فرد راحتتر میکند.
- درمان برخی اختلالات راهرفتن: در موارد خاصی از بیماریهای تحلیلبرنده مغز و اعصاب، به بهبود تعادل و هماهنگی عضلات کمک میکند.
دُزهای رایج و نحوه مصرف قرص بوسپیرون ۵ و ۱۰
دُزهای مختلفی مثل بوسپیرون ۵، ۷.۵، ۱۰، ۱۵ و ۳۰ میلیگرم وجود دارند. مصرف هر دُز به شرایط، سن و پاسخ به داروی بیمار بستگی دارد. در اغلب موارد، پزشک برای درمان اضطراب دُز 15 میلیگرم در روز را پیشنهاد میکند که ممکن است با دستورالعمل مصرف دو وعده قرص ۷٫۵ میلیگرمی در روز تجویز شود. حداکثر دُز مجاز بوسپیرون در روز ۶۰ میلیگرم است. مقدار دقیق و تعداد دفعات مصرف همیشه باید زیر نظر پزشک تعیین و تجویز شود.
قرص بوسپیرون ۵ میلیگرم
قرص بوسپیرون ۵ چیست؟! با این شروع میکنیم.
دُز ۵ بوسپیرون دُز پایین این دارو است و پزشک ممکن است از آن بهعنوان دُز شروع مصرف استفاده کند. همچنین، ممکن است به بیمار توصیه شود برای کاهش علائم اضطراب ۲ تا ۳ بار قرص بوسپیرون ۵ میلیگرم مصرف کند. این دُز کمک میکند تا بدن بهتدریج با دارو سازگار شود و با رسیدن به سطح درمانی مناسب، عوارض جانبی منفی کمتری نشان دهد.
قرص بوسپیرون ۱۰ میلیگرم
اکنون میرسیم به اینکه قرص بوسپیرون 10 برای چیست؟!
بوسپیرون ۱۰ میلیگرم یکی از دُزهای رایج بوسپیرون است که پزشک ممکن است آن را پس از شروع با دُزهای پایینتر مثل ۵ میلیگرم تجویز کند. همچنین، گاهی به بیمار توصیه میشود به جای مصرف همزمان ۲۰ تا ۳۰ میلیگرم، روزانه بین ۲ تا ۳ نوبت قرص بوسپیرون ۱۰ میلیگرم استفاده کند؛ این شرایط اغلب برای بیمارانی که مشکل کبد یا کلیه دارند تعیین میشود، زیرا مشکلات کبدی یا کلیوی میتوانند غلظت بوسپیرون در خون را از حد مورد نیاز بیمار بیشتر کنند. در مجموع، مقدار دقیق مصرف همیشه باید زیر نظر مستقیم پزشک و براساس وضعیت فرد و پاسخ بدناش به دارو تعیین شود.
بهترین زمان مصرف قرص بوسپیرون
برای عملکرد مناسب و یکنواخت بوسپیرون در بدن، بهتر است بیمار آن را هر روز در زمانهای ثابت و ساعت مشخص مصرف کند. این دارو اغلب ۲ تا ۳ بار در روز، مثلاً صبح و عصر یا ظهر مصرف میشود تا غلظتاش در بدن پایدار بماند و آثار ضداضطرابی آن بهتر دیده شوند. بوسپیرون را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد، اما نکته مهم ثابت ماندن دُز مصرفی در بدن است که با رعایت دقیق دُز در هر نوبت مصرف به دست میآید. در واقع، نحوه مصرف نباید تغییر داده شود، چون ممکن است اثر دارو را عوض کند.
برای آشنایی با نحوه مصرف بوسپیرون و واکنشهایی که ممکن است در روزهای نخست ایجاد شوند، ویدیوی زیر را ببینید:
عوارض قرص بوسپیرون چیست؟
از آنجا که سازوکار اثربخشی بوسپیرون با سایر آرامبخشها متفاوت است، عوارض جانبی کمتری نسبت به سایر داروهای ضد اضطراب دارد. با این همه، در برخی موارد بیمار ممکن است با این عوارض قرص بوسپیرون ۵ یا ۱۰ روبهرو شود:
- سرگیجه؛
- سردرد؛
- حالت تهوع؛
- خوابآلودگی یا بیخوابی؛
- تحریکپذیری؛
- احساس ناراحتی در معده.
بدن بهمرور زمان به این عوارض عادت میکند. اما در موارد نادر، فرد ممکن است با واکنشهای جدیتری مواجه شود، مواردی مثل:
- تپش قلب نامنظم؛
- درد قفسه سینه؛
- لرزش یا حرکات غیرقابل کنترل؛
- علائم سندروم سروتونین مثل تب، گیجی یا اسپاسم عضلانی.
در این شرایط بیمار باید در اسرع وقت با پزشک خود مشورت کند. اگر در هر مرحله از درمان خود، نیازمند مشورت با بهترین و باتجربهترین پزشکها و روانپزشکهای ایران هستید، در اسرع وقت به وبسایت دکتردکتر مراجعه و از گزینه دکتر روانپزشک آنلاین دکتردکتر استفاده کنید.
آیا قرص بوسپیرون خوابآور است؟
قرص بوسپیرون برخلاف بسیاری از داروهای ضداضطراب مثل بنزودیازپینها، خوابآور یا آرامبخش قوی نیست. با این همه، گاهی فرد در اوایل مصرف بوسپیرون درگیر اختلال خواب خفیف مثل تغییر الگوی خواب، خوابآلودگی روزانه، کاهش هوشیاری یا سبکی سر در طول روز میشود. به همین دلیل، اغلب توصیه میشود تا پیش مشخص شدن آثار جانبی دارو روی هوشیاری و تمرکز، بیمار از رانندگی یا کار با ماشینآلات سنگین پس از مصرف قرص دوری کند. بهطور کلی، عوارض جانبی بوسپیرون از جمله مشکلات خواب به مرور زمان کمتر میشود و میتواند بسته به واکنش بدن بیمار به مصرف دارو و زمان مصرف آن متفاوت باشد.
عوارض قطع ناگهانی قرص بوسپیرون
در صورت قطع ناگهانی بوسپیرون، بدن ممکن است واکنش نشان دهد. در برخی افراد، واکنشها شامل افزایش اضطراب، بازگشت علائم قبلی اضطراب، سرگیجه، حالت تهوع، تحریکپذیری، عصبانیت، مشکلات خواب، سردرد، گرفتگی عضلات، بیخوابی یا خستگی میشوند. در برخی موارد هم سوزش یا سوزنسوزن شدن، سرگیجه یا خستگی غیرعادی در بیماران گزارش میشود. این علائم اغلب بعد از چند روز تا چند هفته بهتدریج از بین میروند. با این حال، اغلب متخصصان پیشنهاد میکنند مصرف قرص بوسپیرون کمکم و زیر نظر پزشک کاهش پیدا کند تا بدن فرصت سازگاری داشته باشد.
برای آشنایی با انواع علت سرگیجه این مقاله را مطالعه کنید.
چگونه قرص بوسپیرون را قطع کنیم؟
قطع مصرف قرص بوسپیرون باید بهصورت تدریجی و زیر نظر پزشک انجام شود. این دارو وابستگی شدید ایجاد نمیکند، اما نباید احتمال شوک سیستم عصبی درصورت قطع ناگهانی را نادیده گرفت. این شوک میتواند منجر به بازگشت شدیدتر علائم اضطرابی، سرگیجه، سردرد و حالت تهوع شود!
معمولا پزشک دُز قرص بوسپیراکس را طی چند هفته و بهتدریج کم میکند تا مغز فرصت کافی برای تطبیق با شرایط جدید را پیدا کند.
آیا بوسپیرون چاقکننده است؟
اگر از ارتباط بین قرص بوسپیرون و لاغری میپرسید، باید بگوییم ارتباط چندانی ندارند. برخلاف بسیاری از داروهای ضد اضطراب یا ضد افسردگی، بوسپیرون تأثیر خاصی روی وزن یا متابولیسم ندارد و افزایش یا کاهش وزن عارضه رایج بوسپیرون نیست.
در مطالعات بالینی، تغییر وزن در اثر مصرف بوسپیرون بسیار نادر و در حد یک درصد گزارش شده است. البته، کاهش اضطراب ممکن است در برخی افراد با افزایش اشتهای طبیعی بدن برای مصرف مواد غذایی همراه باشد و باعث افزایش وزن شود. در این حالت، پیشنهاد میشود بیمار با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کند تا با اصلاح عادات غذایی از افزایش وزن ناخواسته جلوگیری شود.
آیا بوسپیرون باعث بینظمی قاعدگی میشود؟
طبق اطلاعات رسمی، بوسپیرون در اکثر موارد بهطور مستقیم باعث بینظمی واضح قاعدگی نمیشود، اما همیشه استثنا وجود دارد. در برخی موارد، تغییر در چرخه قاعدگی، لکهبینی یا اختلال در نظم دورهها دیده شده است. با این حال، مشکلات مربوط به قاعدگی در اثر مصرف بوسپیرون بسیار نادر و کمتر از یک درصد گزارش شدهاند.
اغلب گفته میشود تغییرات چرخه قاعدگی پس از مصرف بوسپیرون ناشی از عوامل دیگری مثل استرس، تغییرات هورمونی یا مصرف همزمان با سایر داروها است. در هر صورت، اگر در سیکل قاعدگی یا مشکلات هورمونی خود هنگام مصرف بوسپیرون اختلالی مشاهده کردید، بهتر است با پزشک خود در این خصوص مشورت داشته باشید تا بررسی کاملتری انجام شود.
قرص بوسپیرون با چه داروهایی تداخل دارد؟
قرص بوسپیرون با بسیاری از داروهای دیگر تداخل دارد. به همین دلیل، بهتر است پیش از شروع دوره مصرف، با پزشک خود مشورت کنید و به او بگویید چه داروهای دیگری استفاده میکنید. برخی از داروهایی که ممکن است با بوسپیرون تداخل داشته باشند عبارتاند از:
- داروهای ضدافسردگی سِگِلینین؛
- داروهای آمیتریپتیلین مثل ساروتن و تریپلین.
بوسپیرون ممکن است با داروهای سروتونرژیک دیگر مثل SSRIها، SNRIها و تریپتانها نیز تداخل ایجاد کند، ازجمله:
- فلوکستین؛
- سرترالین؛
- دولوکستین.
برخی داروهای قلبی، آنتیبیوتیکها و ضدقارچها نیز میتوانند متابولیسم بوسپیرون را کندتر و عوارض مصرف آن را بیشتر کنند، مثل:
- دیلتیازم؛
- وراپامیل؛
- ریفامپین؛
- اریترومایسین؛
- ایتراکونازول.
این دو دارو نیز سرعت حذف بوسپیرون را افزایش میدهند و اثرگذاری آن را کمتر میکنند:
- داروهای ضدتشنج؛
- ریفامپین.
مصرف الکل و آرامبخشها در کنار بوسپیرون هم میتواند بیمار را دچار خوابآلودگی و کندی عصبی کند. همچنین، مصرف گریپ فروت هم میتواند باعث افزایش سطح بوسپیرون در خون و افزایش عوارض جانبی شود.
مصرف همزمان بوسپیرون و سرترالین
شاید بپرسید احتیاط پزشکی در مورد مصرف همزمان سرترالین و قرص بوسپیرون برای چیست؟!
هم سرترالین و هم بوسپیرون سطح سروتونین مغز را بالا میبرند. بنابراین مصرف همزمان آنها با خطر بروز سندرم سروتونین همراه است، عارضهای جدی، نادر با علائمی مثل تب، تپش قلب، افزایش فشار خون، لرزش عضلات، تعریق شدید، بیقراری حاد، گیجی و اسهال. موارد شدید ممکن است منجر به کما و حتی مرگ شود.
این ترکیب دارویی نباید خودسرانه مصرف شود. شروع همزمان یا افزودن یکی به دیگر، نیازمند تنظیم دقیق دُزها و پایش مداوم توسط متخصص است تا احتمال بروز عوارض بوسپیرون و سرترالین و مسمویت سروتونینی به حداقل برسد.
چه کسانی نباید از قرص بوسپیرون استفاده کنند؟
مصرف قرص بوسپیرون برای همه افراد ایمن نیست، برخی از افراد به دلیل ابتلا به بیماریهای خاص یا مصرف داروهای تداخلکننده، نباید از آن استفاده کنند. کسانی مثل:
- افرادی که در ۱۴ روز گذشته از داروهای ضد افسردگی مهارکننده مونوآمین اکسیداز استفاده کردهاند، ممنوعیت مطلق دارند؛
- بیماران حاد کبدی و کلیوی نباید از این دارو استفاده کنند چون تجمع دارو در بدن باعث مسمومیت دارویی میشود؛
- کسانی که به ماده فعال بوسپیرون هیدروکلراید یا هر یک از ترکیبات جانبی موجود در این قرص سابقه حساسیت شدید دارند؛
- مادران در دوران شیردهی مجاز به مصرف آن نیستند؛
- کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال بهدلیل عدم اطمینان از ایمنی دارو، مجاز به مصرف آن نیستند.
داروی جایگزین بوسپیرون چیست؟
بهعنوان جایگزین بوسپیرون، پزشک اغلب از داروهای SSRI یا SNRI مثل اسیتالاپرام، سرترالین و ونلافاکسین برای درمان اختلال اضطراب فراگیر استفاده میکند. البته، گاهی هم پزشک ممکن است بوسپیرون را در کنار داروهای SSRI بهعنوان تقویتکننده اثر دارو تجویز کند. در برخی موارد، بتابلاکرها مثل پروپرانونول به جای بوسپیرون برای کنترل علائم جسمانی اضطراب مثل تپش قلب به کار گرفته میشوند.
برخی دیگر از جایگزینهای بوسپیرون برای مدیریت اضطراب شامل بنزودیازپینها و باربیتوراتها هستند؛ البته، مکانیزم اثر این داروها با بوسپیرون تفاوت دارند و سریعتر است اما ریسک وابستگی جسمی بیشتری دارد. در هر حالت، انتخاب دقیق دارو و دُز مصرفی باید تحت نظر مستقیم پزشک و بر اساس شرایط فردی بیمار انجام شود.
کلام آخر دکتردکتر
بوسپیرون یک داروی ضداضطراب است که میتواند با کاهش نگرانی، تنش و علائم جسمانی اضطراب به شما کمک کند دوباره روی زندگیتان تمرکز کنید. اثر آن تدریجی است و برای نتیجهگیری کامل، مصرف منظم و پایبندی به دُز و زمانبندی تجویزشده توسط پزشک ضرورت دارد. بوسپیرون نسبت به بسیاری از آرامبخشها خوابآلودگی و وابستگی کمتری دارد، اما آگاهی از عوارض جانبی و تداخلهای دارویی آن همچنان مهم است. اگر میخواهید در خصوص مصرف این دارو یا سایر داروهای ضداضطراب کمک حرفهای بگیرید، وبسایت دکتردکتر در خدمت شماست. در دکتردکتر میتوانید با حرفهایترین و باتجربهترین روانشناسها و روانپزشکهای ایرانی مشورت کنید و سپس، داروی مورد نیاز خود را از داروخانه آنلاین دکتردکتر سفارش دهید. هدف تیم درمانی دکتردکتر زندگی آرامتر و ذهن راحتتر شماست.
منابع
پرسش و پاسخ در مورد قرص بوسپیرون
