هورمونهای زنانه تقریبا در تمام مراحل زندگی زنان، از بلوغ تا یائسگی، نقش مهمی در فرایندهای مختلف بدن ایفا میکنند. تأثیر هورمونها بر تولیدمثل، تنظیم عملکرد تخمدان، تعدیل خلقوخو، متابولیسم و سلامت استخوانها، نشان میدهد که بررسی تعادل هورمونی تا چه اندازه برای زنان مهم است. آزمایش هورمونی زنان ابزار ارزشمندی برای ارزیابی سطح هورمونهای بدن از استروژن تا پرولاکتین است و به شناسایی علل ناباروری، ارزیابی ذخیره تخمدان و تشخیص بیماریهای مربوط به تخمدانها کمک میکند. در این مقاله، درباره آزمایش هورمونی زنان، تفسیر نتایج و نحوه انجام آن صحبت میکنیم.
آزمایش هورمونی چیست و چه کاربردی دارد؟
آزمایشهای هورمونی زنانه آزمایشهایی هستند که در درجه اول با نمونه خون و در صورت لزوم، با نمونه ادرار و روشهای تصویربرداری انجام میشوند. این آزمایشها برای ارزیابی سطح هورمونهای تنظیمکننده چرخه قاعدگی، تخمکگذاری، باروری و سایر عملکردهای تولیدمثلی طراحی شدهاند. بسیاری از مشکلات مربوط به زنان ازجمله بینظمیهای قاعدگی، اختلالات هورمونی، ناباروری و یائسگی زودرس را با این آزمایشها میتوان بررسی کرد. آزمایش هورمونی زنان برای پایش درمانهایی که برای باروری انجام میدهید نیز به کار میرود.
هورمونهای زنانه تمام فرایندهای مربوط به بدن زنان را تنظیم میکنند. اگر در تعادل این هورمونها اختلالی ایجاد شود، ممکن است به ناباروری، آکنه، افزایش وزن، تغییرات خلقی و خطرات جدی متابولیک بینجامد. بیشتر اختلالات هورمونی زنان ناشی از بیماریهایی مثل سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)، اختلالات تیروئید، سطح بالای پرولاکتین یا کاهش ذخیره تخمدان هستند. تشخیص زودهنگام این اختلالات به پیشگیری و درمان بیماریهای زنان کمک میکند.
چرا آزمایش هورمونی مهم است؟
سلامت هورمونی زنان نه فقط بر باروری، بلکه بر سلامت جسمی و عاطفی آنها نیز تأثیر مستقیم میگذارد. با کمک آزمایش هورمونی زنان میتوان علل تغییر در سطح هورمونها را شناسایی و بهموقع از آن پیشگیری کرد. براساس مطالعات انجامشده، برآورد میشود که بین ۶ تا ۲۲ درصد از زنان سراسر جهان، در سن باروری به سندرم تخمدان پلیکیستیک مبتلا باشند. علاوه بر آن، ناباروری زنان (ناتوانی در باردارشدن پس از یکسال رابطه جنسی محافظتنشده) حدود ۱ نفر از هر ۶ نفر را صرفنظر از منطقه جغرافیایی و وضعیت اجتماعیاقتصادی آنها تحتتأثیر قرار میدهد.
چگونگی تأثیر هورمونها بر باروری و چرخه قاعدگی
چرخه قاعدگی یک فرایند فیزیولوژیکی است که بدن زن را برای بارداری آماده میکند. تنظیم این چرخه با تعامل بین سه محور هیپوتالاموس، غده هیپوفیز و تخمدانها انجام میشود. بازه طبیعی آن ۲۸ روز است اما از ۲۱ تا ۳۵ روز هم طبیعی است. چرخه قاعدگی سه مرحله دارد:
۱. فاز فولیکولی
فاز فولیکولی از روز اول قاعدگی تا شروع تخمکگذاری است. در این مرحله، غده هیپوتالاموس هورمونی بهنام هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRH) را آزاد میکند که باعث تحریک هیپوفیز برای ترشح هورمون دیگری بهنام هورمون تحریککننده فولیکول (FSH) میشود. وظیفه این هورمون، تقویت رشد فولیکولهای تخمدان است که مسئول تولید هورمون دیگری بهنام استرادیول هستند. افزایش سطح استرادیول، به انتخاب یک فولیکول غالب منجر میشود.
۲. فاز تخمکگذاری
این مرحله از حدود روز ۱۴ام شروع میشود. در این مرحله، استرادیول به سطح پایداری رسیده است و باعث افزایش هورمون لوتئینیزهکننده (LH) میشود. این هورمون به آزادشدن تخمک بالغ از فولیکول غالب کمک میکند؛ فرایندی که به آن تخمکگذاری میگوییم.
۳. فاز لوتئال
آخرین مرحله از چرخه قاعدگی که پس از تخمکگذاری آغاز میشود و تا قاعدگی بعدی ادامه دارد. در این مرحله، فولیکول پارهشده به جسم زرد تبدیل میشود و پروژسترون تولید میکند. پروژسترون اندومتر (پوشش رحم) را برای لانهگزینی احتمالی جنین آماده خواهد کرد. درصورتیکه لقاحی رخ نداده باشد، سطح هورمونها کاهش مییابد، جسم زرد تحلیل میرود و دوباره پریود میشوید.
پیچیدگی و تأثیر هورمونهای زنانه بر بسیاری از فرایندهای بدن آنها، نشان میدهد که چرا انجام آزمایشهای هورمونی زنان اهمیت دارد.
نقش آزمایش هورمونی در تشخیص تنبلی تخمدان (PCOS) و ناباروری
بیشتر موارد مربوط به اختلالات هورمونی تخمدان یا غدد درونریز در زنان، به ناتوانی برای تخمکگذاری و نارسایی زودرس تخمدان مربوط است. به همین دلیل، پایش منظم هورمونهایی مانند FSH، LH، استرادیول، پروژسترون و AMH نهتنها به زنانی که قصد بارداری دارند، بلکه برای همه زنان بهمنظور اطمینان از سلامت جسمی، قدرت باروری و کیفیت زندگی آنها در طول عمر اهمیت بسزایی دارد. همچنین، ارزیابی آندروژنهایی مانند تستوسترون کل و DHEA-S و آزمایش پرولاکتین در صورت وجود علائم بالینی برای زنان مشکوک به سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) ضروری است.
لیست کامل آزمایشهای هورمونی زنان
در این بخش، لیست کامل هورمونهای اصلی را که در آزمایش هورمونی زنان بررسی میشوند توضیح میدهیم:
هورمون محرک فولیکول (FSH)
هورمون FSH با تحریک رشد و بلوغ فولیکول، باعث آغاز و تنظیم چرخه قاعدگی میشود و با تحریک رشد تخمک در تخمدان، آن را برای لقاح آماده میکند. این هورمون از غده هیپوفیز قدامی در پاسخ به هورمون GnRH ترشح میشود.
سطح پایه FSH که معمولا در روز سوم چرخه قاعدگی اندازهگیری میشود، بهعنوان نشانگر زیستی اولیه ذخیره تخمدان عمل میکند. وقتی سطح FSH بالاست، نشانه کاهش ذخیره فولیکولی و پاسخ ضعیف به درمان باروری است. وقتی سطح آن پایین است، نشاندهنده عملکرد طبیعی محور هیپوتالاموس، هیپوفیز، تخمدان است. البته تفسیر آن بهخاطر تغییراتی که در چرخه قاعدگی اتفاق میافتد، ساده نیست و پزشک بهتر میتواند سطح آن را بررسی کند.
آزمایش هورمونی FSH را میتوان با آزمایش خون یا ادرار بررسی کرد. ممکن است لازم باشد برای بررسی نوسانات آن، چندبار در طول ۲۴ ساعت از شما نمونه بگیرند. معمولا پزشک برای تشخیص موارد زیر ممکن است آزمایش FSH را درخواست کند:
- خونریزی غیرطبیعی در قاعدگی؛
- ناباروری؛
- شروع دوره قبل از یائسگی یا یائسگی؛
- مشکلات عملکرد تخمدان ازجمله سندرم تخمدان پلیکیستیک و و کیستهای تخمدان؛
- تومورهای هیپوفیز.
هورمون لوتئینیزهکننده (LH)
دومین هورمون مهمی که معمولا در آزمایشهای هورمونی زنان بررسی میشود، آزمایش LH است. این هورمون مسئول تحریک تخمکگذاری است. پس از تخمکگذاری، LH برای پشتیبانی از جسم زرد، باعث افزایش تولید هورمون دیگری بهنام پروژسترون میشود.
برهمخوردن تعادل LH ممکن است به اختلال در فرایند تخمکگذاری و باروری بینجامد. در افرادی که به سندرم تخمدان پلیکیستیک مبتلا هستند، معمولا سطح LH نسبت به سطح FSH بالا است. ممکن است پزشک به چند دلیل آزمایش LH را برای شما تجویز کند:
- برای بررسی علت ناباروری؛
- بینظمی در قاعدگیها؛
- برای تعیین زمانی که بیشترین احتمال بارداری در طول چرخه قاعدگی را دارید؛
- برای تأیید شروع دوره پیش از یائسگی یا دوره گذار به یائسگی.
استروژن (استرادیول)
استروژن یکی از مهمترین هورمونهای زنانه است که انواع مختلفی دارد. بااینحال، معمولا در آزمایش هورمونی زنان، فقط سه نوع از آن را آزمایش میکنند؛
- استرون (E1): هورمون اصلی پس از یائسگی؛
- استرادیول (E2): هورمون اصلی زنانه قبل از یائسگی و خارج از دوران بارداری؛
- استریول (E3): شکلی که در دوران بارداری افزایش مییابد.
از بین این سه استروژن استرادیول از همه رایجتر است و همیشه در آزمایشهای هورمونی چک میشود. هورمون استرادیول در تخمدانها تولید میشود و به تقویت اندومتر کمک میکند تا رحم برای لانهگزینی آماده شود. وقتی استرادیول در سطح بالایی پایدار میماند، هورمون LH را برای تخمکگذاری تحریک میکند.
استرادیول مسئول اصلی عملکرد جنسی زنان است و همچنین، نقش مهمی در سلامت استخوان، ویژگیهای زنانه و سایر جنبههای سلامت ایفا میکند. این هورمون مچنین در زمان تخمکگذاری در بالاترین حد و در زمان قاعدگی در پایینترین حد خود قرار میگیرد. به همین دلیل، معمولا در اوایل چرخه قاعدگی آن را بررسی نمیکنند؛ زیرا اگر سطح آن بالا باشد، با FSH که در این مرحله در سطح بالایی قرار دارد همپوشانی ایجاد میکند و ممکن است پزشک نتواند بهراحتی عملکرد تخمدان را تفسیر کند.
آنتی مولرین (AMH)
هورمون آنتی مولرین یک گلیکوپروتئین از خانواده TGF-β است و یک نشانگر زیستی مهم برای ذخیره تخمدان محسوب میشود. این هورمون از جذب بیشازحد فولیکول جلوگیری میکند و بنابراین، سطح طبیعی آن برای کمک به حفظ ذخیره فولیکولی در طول زمان ضروری است.
سطح AMH نشاندهنده تعداد فولیکولهای درحالرشد است. با این هورمون میتوان ارزیابی دقیقی از چرخه قاعدگی و پتانسیل تولیدمثل در زنان به دست آورد. بهویژه در زنانی که برای ناباروری تحت درمان IVF هستند، سطح AMH بهخوبی پاسخ تخمدان را نشان میدهد. اگر سطح آن پایین باشد، نشاندهنده ذخیره تخمدان ضعیف است ولی اگر بالا باشد، احتمالا فرد سندرم تخمدان پلیکیستیک دارد.
سطح سرمی AMH در طول چرخه قاعدگی نسبتا پایدار میماند و به عملکرد گنادوتروپینها وابسته نیست. به همین دلیل، میتوان آن را در هر مرحله از چرخه قاعدگی اندازهگیری کرد.
پروژسترون
آزمایش پروژسترون در طول فاز لوتئال و در اوایل بارداری بسیار مهم است. پروژسترون اندومتر را برای لانهگزینی آماده میکند و در مهار انقباضات رحم و تنظیم محور هیپوتالاموس، هیپوفیز نقش دارد. معمولا ۷ روز بعد از تخمکگذاری سطح پروژسترون را اندازهگیری میکنند. اگر تخمک بارور نشود، سطح پروژسترون کاهش مییابد و پریود میشوید؛ ولی اگر بارور شود، سطح این هورمون همچنان بالا میماند.
نکته: گاهی سطح پایین پروژسترون ممکن است نشاندهنده نارسایی جسم زرد باشد.
پرولاکتین
پرولاکتین یکی از هورمونهای مهم در دوران بارداری و شیردهی است و باید سطح آن در زنان باردار بالا باشد. بااینحال، بالابودن سطح پرولاکتین در زنان غیرباردار که در دوران شیردهی هم نیستند، ممکن است باعث سرکوب هورمون GnRH، FSH و LH شود. این وضعیت احتمال اختلال در تخمکگذاری، آمنوره و ناباروری را افزایش میدهد. از آزمایش پرولاکتین معمولا برای تشخیص موارد زیر استفاده میشود:
- دلیل بینظمیهای قاعدگی؛
- علت ناباروری؛
- ابتلا به پرولاکتینوما (تومور غیرسرطانی غده هیپوفیز)، پایش اثربخشی درمان آن درصورت ابتلا و تشخیص اینکه آیا بعد از درمان عود کرده است یا نه.
البته گاهی ممکن است پرولاکتین در سطح خفیف افزایش یابد که در این صورت ممکن است به استرس، داروها یا خطا در نمونهگیری مربوط باشد.
تستوسترون و دهیدوراپی آندروسترون (DHEA)
با اینکه تستوسترون بهعنوان هورمون جنسی مردانه شناخته میشود، بخشی از ساختار هورمونی زنان نیز هست. در زنان، تخمدانها و غدد فوقکلیوی این هورمون را تولید میکنند. بیشترین مقدار آن با کمک آنزیمی بهنام آروماتاز به یکی از انواع استروژن یعنی استرادیول تبدیل میشود و مابقی آن بهصورت تستوسترون در بدن میماند. پزشک زمانی تستوسترون را در آزمایش هورمونی زنان اندازهگیری میکند که علائمی را در بیمار مشاهده کند یا به مشکل خاصی مشکوک باشد. برخی از این موارد را در زیر آوردهایم:
- بینظمیهای قاعدگی یا آمنوره؛
- افزایش وزن؛
- آکنه؛
- ظاهرشدن صفات مردانه (هیرسوتیسم، طاسی با الگوی مردانه، بمشدن صدا)؛
- بیماریهای احتمالی تخمدان؛
- ناباروری؛
- کاهش میل جنسی.
هورمون DHEA مانند تستوسترون نوعی آندوژن است ولی در بدن زنان هم تولید میشود. دلایلی که ممکن است پزشک به جواب آزمایش DHEA شما نیاز داشته باشد، مشابه تستوسترون هستند.
آزمایش ذخیره تخمدان
ذخیره تخمدان به مجموعه فولیکولهای موجود در تخمدانها اطلاق میشود. پزشک با آزمایش ذخیره تخمدان، کمیت و کیفیت تخمکها را ارزیابی میکند. ذخیره تخمدان به سن، ژنتیک و عوامل محیطی بستگی دارد و در طول عمر هر زن، با سرعتهای مختلفی کاهش مییابد تا به یائسگی برسد. سیر کاهشی ذخیره تخمدان بازگشتناپذیر است.
آزمایش ذخیره تخمدان ترکیبی از آزمایش خون برای بررسی FSH و AMH و سونوگرافی برای شمارش فولیکولهای آنترال (AFC) است. هدف آزمایش هورمونی تخمدان، تشخیص احتمال پاسخ ضعیف تخمدان به تحریک گنادوتروپین در زنان نابارور است.
چه کسانی برای بررسی ذخیره تخمدان باید آزمایش AMH انجام دهند؟
بهطور کلی، پزشکان آزمایش AMH را برای ارزیابی ذخیره تخمدان در زنان با شرایط زیر توصیه میکنند:
- زنان بالای 35 سال؛
- سابقه خانوادگی یائسگی زودرس؛
- زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)؛
- پایش درمانهای کمک باروری (مانند IVF)؛
- قبل و بعد از جراحی تخمدان یا شیمیدرمانی.
برای تعیین دقیق ذخیره تخمدان اندازهگیری AMH در یک وهله کافی نیست. بهترین حالت این است که هر سهماه یکبار برای تشخیص کاهش قابلتوجه سطح AMH آزمایش دهید. تفسیر نتایج باید با کمک سایر نشانگرها مانند FSH، تعداد فولیکولهای آنترال (AFC) و سن بیمار انجام شود.
نکته: ذخیره تخمدان تحتتأثیر عوامل مختلفی مانند جراحیهای قبلی، سن و بیماریهایی مثل اندومتریوز یا سرطانهای مربوط به زنان قرار میگیرد. بنابراین، هیچ نشانگر واحدی نمیتواند وضعیت تخمدان را بهطور کامل ثبت کند. به همین دلیل است که پزشک برای ارزیابی جامع و دقیق آن، نتایج چندین آزمایش را ترکیب میکند.
بهترین زمان انجام آزمایشهای هورمونی زنانه
پزشکان توصیه میکنند همه زنان آزمایش هورمونی زنانه را بسته به علائم بالینی یا اهداف خاص مانند لقاح و پایش دوره گذار به یائسگی در مراحل مختلف زندگی خود انجام دهند. بهویژه در طول سالهای باروری، باید آزمایش هورمونی شامل FSH، LH، استرادیول و پروژسترون بهصورت روتین در چکاپ کامل خانمها گنجانده شود تا اگر نشانههایی از بینظمیهای قاعدگی، اختلالات تخمکگذاری، ناباروری و یائسگی زودرس وجود دارد، بهموقع شناسایی شوند. در دوران قبل و بعد از یائسگی، آزمایش FSH و استرادیول به مشخصکردن کاهش عملکرد تخمدان کمک میکند. این آزمایش بهویژه برای تصمیمگیری درباره روشهای درمان بهمنظور رفع علائمی مانند گرگرفتگی، بیخوابی و تغییرات خلقی مفید است.
جدول بهترین زمان برای ارزیابی هرنوع هورمون
زمان جمعآوری نمونه خون برای اطمینان از دقت آزمایش هورمونی برای زنان مهم است. در جدول زیر، بهترین زمان آزمایش هورمونی زنان را براساس چرخه قاعدگی مرتب کردهایم:
| نوع هورمون | هدف از آزمایش آن | بهترین زمان برای انجام |
| FSH، LH و استرادیول | ارزیابی عملکرد تخمدان و نظم چرخه قاعدگی | روز دوم یا سوم چرخه قاعدگی |
| پروژسترون | تعیین اینکه تخمکگذاری بهدرستی انجام شده است یا نه | روز ۲۱ چرخه قاعدگی |
| آنتی مولرین (AMH) | اندازهگیری ذخیره تخمدان | در هر زمانی قابلانجام است |
| TSH، پرولاکتین، تستوسترون | تشخیص اختلالات تیروئید یا سایر اختلالات هورمونی | در هر زمانی قابلانجام است. بهویژه اگر چرخه قاعدگی شما نامنظم شده است |
پزشک هنگام ویزیت و تجویز آزمایش، به شما توصیههای لازم درباره بهترین زمان انجام آزمایش هورمونی را ارائه میدهد. فرقی هم نمیکند که بهصورت حضوری تا مطب بروید یا از خدمات ویزیت آنلاین سایت دکتردکتر استفاده کنید. در هر صورت پزشک اطلاعات لازم درباره زمان انجام آزمایش را دراختیارتان خواهد گذاشت.
نکته مثبت دیگر درباره انجام آزمایشهای هورمونی زنان این است که ضرورتی برای مراجعه حضوری در آزمایشگاه وجود ندارد. شما میتوانید با استفاده از خدمات آزمایش در محل دکتردکتر، بدون خروج از منزل آزمایش خون یا ادرار خود را انجام دهید. این سرویس بهویژه برای خانمهای باردار، شاغل، سرپرست کودک یا سالمند و افرادی که محیط امن منزل خود را به ازدحام آزمایشگاه ترجیح میدهند ایدئال است.
آمادگیهای لازم قبل از انجام آزمایش هورمونی
انجام آزمایش هورمونی به یکسری آمادگیهای قبلی نیاز دارد. رعایت نکات قبل از آزمایش هورمونی زنانه، برای کسب نتایج دقیق از وضعیت هورمونهای شما یا بیماریهای مربوط به آنها ضروری است. خود پزشک اغلب دستورالعملهای لازم را دراختیار شما قرار میدهد. بااینحال، بهتر است درباره آنها از قبل اطلاعاتی داشته باشید. برخی از این نکات عبارتاند از:
- از ورزش شدید یا فعالیت جنسی بهمدت ۴۸ ساعت قبل از آزمایش خودداری کنید. هردو سطح پرولاکتین را افزایش میدهند؛
- قبل از آزمایش از تحریک نوک سینه اجتناب کنید؛
- وعده غذایی سنگین مصرف نکنید زیرا ممکن است بر نتایج شما تأثیر بگذارد؛
- اگر از ژل هورمونی استفاده میکنید، برای خونگیری وریدی باید به مسئول خونگیری اطلاع دهید؛
- با مشورت پزشک مکملهای بیوتین را حداقل ۷۲ ساعت قبل از آزمایش قطع کنید زیرا بیوتین ممکن است در نتایج آزمایش اختلال ایجاد کند؛
- روشهای هورمونی پیشگیری از بارداری شامل مصرف داروهای ضدبارداری هورمونی را با مشورت پزشک متوقف کنید. این روشها با تأثیر بر سطح هورمون تفسیر نتایج را دشوارتر میکنند. چند هفته قبل از آزمایش از روشهای محافظتی دیگر ازجمله کاندوم استفاده کنید.
تفسیر نتایج آزمایش هورمونی زنان
تفسیر آزمایش هورمونی زنان فقط برعهده پزشک متخصص است؛ زیرا برای ارزیابی دقیق نتایج، باید همه زمینههای بالینی، سن، مرحله مربوط به چرخه قاعدگی و اهداف انجام آزمایش را در نظر گرفت. آزمایشی که برای برنامهریزی بارداری تجویز شده است با آزمایشی که برای پایش علائم یا با هدف بررسی سلامت هورمونی انجام شده است، تفسیر یکسانی ندارند. بااینحال، اگر کنجکاوید و تمایل دارید طریقه خواندن آزمایش هورمونی زنانه را یاد بگیرید، در اینجا تفسیر احتمالی نتایج و رنج نرمال هر هورمون را آموزش میدهیم.
تفسیر استروژن (استرادیول)
سطوح پایین: ممکن است بهدلیل سندرم تخمدان پلیکیستیک، کمکاری هیپوفیز، بیاشتهایی عصبی، چربی کم بدن، نارسایی تخمدان رخ دهد.
سطوح بالا: ممکن است بهدلیل فیبروم رحم یا مصرف داروهایی مانند هورمونهای استروئیدی، فنوتیازینها و آنتیبیوتیکهایی مثل تتراسایکلین و آمپیسیلین افزایش یافته باشد. اغلب با چاقی، خونریزی قاعدگی غیرطبیعی (خیلی سبک یا خیلی سنگین)، تشدید سندرم پیش از قاعدگی، خستگی و ازدستدادن میل جنسی همراه است.
محدوده طبیعی استرادیول
| استرادیول | رنج نرمال (pg/ml) |
| فاز فولیکولی | ۱۴۴٫۲ – ۱۹٫۵ |
| دوره تخمکگذاری | ۳۵۶٫۷ – ۶۴٫۹ |
| فاز لوتئال | ۲۱۴٫۲ – ۵۵٫۸ |
| پس از یائسگی | ۳۲٫۲ یا پایینتر |
تفسیر پروژسترون
سطوح پایین: سطح پایین پروژسترون ممکن است سبب شکست در لانهگزینی شود. همچنین، سطح آن در بارداری اصلا نباید پایین باشد زیرا ممکن است به سقطجنین یا زایمان زودرس بینجامد.
سطوح بالا: معمولا مشکلی برای سلامتی ندارد اما اگر بهمدت طولانی ادامه یابد، ممکن است نشانه افزایش خطر ابتلا به سرطان سینه باشد.
محدوده طبیعی پروژسترون
| پروژسترون | رنج نرمال (nmol/L) |
| فاز فولیکولی | ۳٫۱۸ یا پایینتر |
| میانه سیکل | ۶۳٫۶ – ۱۵٫۹ |
| سهماهه اول بارداری | ۲۸۶٫۲ – ۳۵٫۶۲ |
| سهماهه دوم بارداری | ۲۸۴٫۲۹ – ۸۱٫۴۱ |
| سهماهه سوم بارداری | ۱۵۲٫۶۴ تا بالاتر از ۹۵۴ |
| یائسگی و پس از آن | ۳٫۱۸ یا پایینتر |
تفسیر آزمایش FSH
سطوح غیرطبیعی FSH ممکن است بهعلت بیماری هیپوفیز یا هیپوتالاموس باشد. هیپوتالاموس مسئول برقراری تعادل بدن، تنظیم دمای بدن و تنظیم گرسنگی و سیری است. سندرم تخمدان پلیکیستیک، درمان سرطان، نقایص مادرزادی و سایر اختلالات معمولا این دو غده مهم را تحتتأثیر قرار میدهند.
محدوده طبیعی FSH
| FSH | رنج نرمال (mIU/mL) |
| فاز فولیکولی | ۱۲٫۵ – ۳٫۵ |
| فاز تخمکگذاری | ۲۱٫۵ – ۴٫۷ |
| فاز لوتئال | ۷٫۷ – ۱٫۷ |
| پس از یائسگی | ۱۳۴٫۸ – ۲۵٫۸ |
تفسیر آزمایش LH
سطوح پایین: سطح پایین LH ممکن است به اختلالات خوردن یا سوءتغذیه یا مشکل در غده هیپوفیز باشد.
سطوح بالا: سطح بالای LH ممکن است نشانه اختلال تخمکگذاری یا سندرم تخمدان پلیکیستیک، شروع دوره پیش از یائسگی (در زنان مسن)، سندرم ترنر و (نوعی بیماری ژنتیکی مؤثر بر رشد جنسی) باشد.
| LH | رنج نرمال (IU/mL) |
| فاز فولیکولی | ۱۵ – ۱٫۶۸ |
| میانه سیکل | ۵۶٫۶ – ۲۱٫۹ |
| فاز لوتئال | ۱۶٫۳ – ۰٫۶۱ |
| پس از یائسگی | ۵۲٫۳ – ۱۴٫۲ |
تفسیر آزمایش آنتی مولرین (AMH)
سطوح پایین: اغلب نشاندهنده آن است که تخمکهای کمتری در ذخیره تخمدان خود دارید. در سنین پایین بین ۲۰ تا اوایل ۳۰ سالگی، ممکن است با خطر یائسگی زودرس همراه باشد.
سطوح بالا: سطح بالای این هورمون ممکن است نشانه ابتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک باشد.
محدوده طبیعی AMH
| سن | رنج نرمال (pmol/l) |
| ۲۰ تا ۲۹ سال | ۵۳٫۸ – ۱۳٫۱ |
| ۳۰ تا ۳۴ سال | ۴۷٫۸ – ۶٫۸ |
| ۳۵ تا ۳۹ سال | ۳۷٫۴ – ۵٫۵ |
| ۴۰ تا ۴۴ سال | ۲۱٫۲ – ۰٫۷ |
| ۴۵ تا ۵۰ سال | ۱۴٫۷ – ۰٫۳ |
تفسیر آزمایش پرولاکتین
سطوح بالا: معمولا در دوران شیردهی بالاست. اگر بهطور غیرطبیعی در زمانهای دیگری بالا باشد، ممکن است تخمکگذاری و قاعدگی را سرکوب کند. سطوح بالای پرولاکتین به هر مقدار بالاتر از مقادیر طبیعی در حالت ناشتا اشاره دارد. پزشک ممکن است برای تشخیص آدنوم هیپوفیز یا التهاب هیپوفیز برای شما MRI تجویز کند.
سطوح پایین: سطح پایین پرولاکتین ممکن است به موارد زیر مربوط باشد:
- اختلال در عملکرد غده هیپوفیز؛
- سندرم شیهان (آسیب به غده هیپوفیز در نتیجه خونریزی شدید هنگام زایمان)؛
- بیماریهای نزدیک به ناحیه هیپوفیز؛
- تومورها در غده هیپوفیز یا نزدیک آن (یا درمان تومور)؛
- آسیبهای سر؛
- عفونتهای خاص (مانند سل، عفونتهای قارچی)؛
- بیماریهایی که باعث تجمع در بافتها میشوند (مانند سارکوئیدوز، هموکروماتوز).
کمبود پرولاکتین بدون سایر مشکلات هورمونی، نادر است و ممکن است ناشی از عوامل ژنتیکی باشد.
محدوده طبیعی پرولاکتین
| پرولاکتین | رنج نرمال (ng/mL) |
| زنان | کمتر از ۲۵ |
| زنان باردار | بین ۸۰ تا ۴۰۰ |
تستوسترون
سطوح پایین: ممکن است با میل جنسی کم همراه باشد یا دوره پیش از یائسگی را نشان دهد.
سطوح بالا: ممکن است بهمعنای سوءمصرف استروئید، سندرم تخمدان پلیکیستیک، سرطانهای غدد فوق کلیوی یا تخمدانها یا هیپرپلازی مادرزادی آدرنال باشد.
محدوده طبیعی تستوسترون
| رنج نرمال (nmol/L) | رنج نرمال (ng/dL) | |
| تستوسترون | ۲٫۴ – ۰٫۵ | ۷۰ – ۱۵ |
تفسیر دهیدرواپیآندروسترون سولفات (DHEA)
سطوح بالا: سطح بالای این هورمون در آزمایش خون ممکن است نشانهای از شرایط هایپرپلازی مادرزادی آدرنال یا سرطان غده فوق کلیوی باشد.
محدوده طبیعی DHEA
| سن | رنج نرمال (mg/dL) |
| ۱۹ – ۱۸ | ۳۹۵ – ۱۴۵ |
| ۲۹ – ۲۰ | ۳۸۰ – ۶۵ |
| ۳۹ – ۳۰ | ۲۷۰ – ۴۵ |
| ۴۹ – ۴۰ | ۲۴۰ – ۳۲ |
| ۵۹ – ۵۰ | ۲۰۰ – ۲۶ |
| ۶۹ – ۶۰ | ۱۳۰ – ۱۳ |
| ۶۹ و بالاتر | ۹۰ – ۱۷ |
در تمام نتایج باید استانداردهای آزمایشگاهی و واحد اندازهگیری مدنظر قرار گیرند.
آزمایشهای دیگری که با آزمایش هورمون زنانه همراهاند
معمولا پزشکان برای تشخیص کامل و دقیق مشکلات هورمونی یا ارزیابی سلامت آنها، آزمایشهای دیگری را که به سلامت عمومی و باروری زنان مرتبطاند همراه با آزمایش هورمونی تجویز میکنند. برخی از این آزمایشها عبارتاند از:
| نوع آزمایش | هدف از انجام آن |
| آزمایشهای عمومی خون شامل ویتامین D و آزمایش HbA1c (، ویتامین D،) | ارزیابی وضعیت متابولیک و تغذیهای مؤثر بر باروری |
| آزمایش TSH و سایر هورمونهای تیروئید | برای بررسی عملکرد تیروئید |
| غربالگری بیماریهای عفونی (HIV، هپاتیت B/C، سیفلیس) | رد برخی از بیماریهای خاص که ممکن است بر لقاح تأثیر بگذارند
|
| هیستروسالپنگوگرافی (HSG) | تشخیص انسداد لولههای فالوپ یا ناهنجاری در آنها |
| سونوگرافی ترانس واژینال | ارزیابی ساختار رحم، تخمدان و فولیکولها |
| پاپ اسمیر و هیستروسکوپی | بررسی ناهنجاریهای سلولهای دهانه رحم و شرایط اندومتر (پوشش رحم)
|
| آزمایش گروه خونی و فاکتور Rh | رفع نگرانی برای ناسازگاری RH در دوران بارداری |
مزایای انجام آزمایش هورمونی زنانه چیست؟
آزمایش هورمون زنانه هم برای تشخیص اختلالات هورمونی و هم برای پایش درمانهای مربوط به آنها بهویژه روشهای باروری ارزشمند هستند. برخی از مزایایی که این آزمایشها ارائه میدهند عبارتاند از:
شناسایی علل ناباروری در زنان؛
افزایش احتمال موفقیت لقاح با بهبود تعادل هورمونی؛
- تشخیص زودهنگام اختلالات هورمونی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)، اختلالات تیروئید یا یائسگی زودرس؛
- برنامهریزی برای درمان شخصیسازیشده که با پروفایل هورمونی هر فرد متناسب باشد.
هزینه آزمایش هورمونی زنان ۱۴۰۴
متأسفانه با شرایط فعلی کشور و تورم اقتصادی شدید، نمیتوان درباره هزینه آزمایش هورمونی زنان در سال ۱۴۰۴ عدد دقیقی را اعلام کرد. بااینحال، اگر از پکیجهای آزمایش چکاپ زنان در دکتردکتر استفاده کنید، هزینه آزمایش هورمونی برای شما مقرونبهصرفهتر از آزمایشگاهها خواهد بود. با مراجعه به این پلتفرم قیمتها را بررسی کنید و برای انجام آزمایش در محل نوبت بگیرید.
کلام آخر دکتردکتر
در این مقاله درباره آزمایش هورمونی زنان و اهمیت آن برای سلامت جسمی، باروری و پیشگیری از بیماریهای مربوط به مشکلات هورمونی صحبت کردیم. این آزمایش سطح هورمونهای ضروری در بدن شما را اندازهگیری میکند و اگر نتایج غیرطبیعی داشته باشید، به پزشک کمک میکند در اسرع وقت اقدامات پیشگیرانه یا درمانی را آغاز کند. افزایش یا کاهش سطح هریک از هورمونها ممکن است با تنبلی تخمدان، بینظمی در چرخه قاعدگی، ناباروری و یائسگی همراه باشد. بنابراین، انجام بهموقع این آزمایش بهویژه در قالب چکاپ کامل زنان اهمیت زیادی دارد.
اگر پزشک از شما آزمایش هورمونی زنانه درخواست کرده است، همین حالا به سایت دکتردکتر مراجعه کنید و گزینههای پیشنهادی آزمایش در منزل را ببینید. طی یک فرایند ساده میتوانید روز و ساعت آزمایش را تعیین کنید و در منزل منتظر نمونهگیرهای ما بمانید. متخصصان نمونهگیری دکتردکتر کاملا وقتشناس و در کارشان حرفهای هستند!
سوالات متداول
منابع
