فرمول جی ال پی 1 (GLP-1)، در ساخت داروهای دیابت و غدد و همچنین کاهش وزن و لاغری سریع استفاده میشود. از این فرمول در ساخت داروهایی همچون مانجارو، اوزمپیک یا لیراگلوتید نیز استفاده شده است و از آن به عنوان معجزه لاغری نیز نام میبرند. داروی glp 1 برای لاغری، سیگنالهای گرسنگی در مغز را کنترل کرده و میل فرد حتی به غذاهای فست فودی و بسیار هوسانگیز را مسدود میکند.
در ادامه قرار است تا این فرمول، کارکردها، داروهای ساخته شده با آن، مزایا و مضرات آن را بررسی کنیم؛ اگر قصد درمان چاقی و کاهش وزن دارید، با ما در این مطلب از مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر همراه باشید.
اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دکتردکتر پاسخ دهد.
فرمول جی ال پی 1 چیست؟
داروهای جی ال پی 1 (GLP-1) گروهی از داروها هستند که عملکرد هورمونی به نام GLP-1 را در بدن تقلید میکنند. این هورمون بهطور طبیعی پس از غذا خوردن ترشح میشود و با کاهش اشتها، کند کردن تخلیه معده و افزایش ترشح انسولین، کنترل قند خون، افزایش اثر رژیم های لاغری و کاهش وزن کمک میکند. این دسته از داروها ابتدا برای درمان دیابت نوع ۲ ساخته شدهاند، اما امروزه یکی از روش های لاغری هستند.
مصرف داروهای فرمول جی ال پی 1 تا چه اندازه در کاهش اشتها و کنترل پرخوری تاثیر دارد؟
این داروها نقش مهمی در تنظیم سیگنالهای گرسنگی در مغز دارند و اثرشان آنها را به یکی از قرص های لاغری و آمپولهای آن تبدیل کرده است. بسیاری از بیماران گزارش میکنند که میل به غذا خوردن بهویژه در وعدههای پرکالری یا میانوعدههای غیرضروری بهطور قابل توجهی با مصرف این دسته از داروها کاهش یافته است.
کاهش وزن ناشی از مصرف این داروها معمولاً چقدر است و طی چه مدت زمانی اتفاق میافتد؟
میزان کاهش وزن به نوع داروی glp 1 برای لاغری، دوز مصرفی و شرایط فردی بستگی دارد. نتایج مطالعات روی این فرمول نشان میدهند که:
| نام دارو | میانگین کاهش وزن | مدت زمان لازم |
|---|---|---|
| اوزمپیک (Ozempic) | 6 تا 7 درصد از وزن اولیه | 6 ماه تا 1 سال |
| ساکسندا (Saxenda) | 5 تا 10 درصد | حدود 1 سال |
| ویگووی (Wegovy) | تا 15 درصد | طی 68 هفته (حدود 16 ماه) |
این کاهش وزن در صورت همراهی با رژیم غذایی مناسب و فعالیت بدنی، پایدارتر و مؤثرتر خواهد بود.
آیا داروهای جی ال پی 1 فقط برای کنترل دیابت طراحی شدهاند یا در لاغری هم مؤثرند؟
در حالیکه داروهای GLP-1 ابتدا برای درمان دیابت نوع ۲ طراحی شدند، پژوهشها نشان دادهاند که این داروها در کاهش وزن نیز تأثیر قابل توجهی دارند. به همین دلیل، برخی از داروهای این دسته مانند لیراگلوتید (Saxenda) و سماگلوتید (Wegovy) و ویکتوزا مجوز رسمی استفاده برای کاهش وزن را نیز دریافت کردهاند.
داروهای GLP-1 چگونه باعث کاهش وزن میشود؟
داروی glp 1 برای لاغری عملکرد هورمون طبیعی GLP-1 طبیعی بدن را تقلید میکند تا چند مکانیسم را فعال کند. در نتیجه، اتفاقات زیر رخ میدهند:
- کاهش اشتها از طریق اثر بر مراکز تنظیم گرسنگی در مغز
- کند کردن تخلیه معده و افزایش احساس سیری
- کاهش مصرف کالری روزانه
- بهبود کنترل قند خون
اثر تمام این اتفاقات در نهایت به تعادل متابولیسم بدن کمک میکند.
آیا مصرف داروهای جی ال پی 1 بدون ابتلا به دیابت، برای کاهش وزن مجاز و ایمن است؟
بله، اثر برخی داروهای جی ال پی 1 مانند ساکسندا، مانجارو و ویگووی به طور خاص برای افراد مبتلا به چاقی یا اضافهوزن بدون دیابت و لاغری آنها تأیید شده است. البته مهمترین نکته در استفاده از این داروها این است که باید حتماً با تجویز و زیر نظر پزشک انجام شود، زیرا این داروها میتوانند عوارض جانبی داشته و برای همه مناسب نباشد.
برای سفارش آنلاین دارو و انواع مکمل و داروی لاغری، میتوانید از داروخانه دکتردکتر کمک بگیرید و در سریعترین زمان ممکن، داروی خود را دریافت کنید.
آیا مصرف داروهای GLP-1 میتواند باعث بازگشت وزن پس از قطع مصرف شود؟
بله، مطالعات نشان دادهاند که پس از قطع مصرف دارو در بسیاری از افراد وزن به مرور باز میگردد. این داروها در واقع مدیریت بلندمدت چاقی و کاهش وزن را تسهیل میکنند و بدون ایجاد تغییر خاصی در سبک زندگی، اثرات آنها پایدار نخواهد بود.
داروی GLP-1 بهغیر از کاهش وزن چه مزایایی دارد؟
داروهای خانواده GLP-1 بهرغم آنکه انقلاب لاغری شناخته میشوند، اثر مثبت آنها بر بدن فراتر از کاهش اعداد روی ترازو است. این داروها سیستمهای مختلف بدن را تحت تأثیر قرار میدهند:
- محافظت از قلب و عروق و کاهش خطر حملات قلبی و سکته بهدلیل کاهش التهاب در دیواره رگها و بهبود پروفایل لیپیدی (چربی خون)؛
- بهبود کبد چرب و جلوگیری از پیشرفت بیماری بهسمت فیبروز یا سیروز کبدی با کاهش ذخایر چربی در سلولهای کبدی و کاهش آنزیمهای ملتهبکننده کبد؛
- کنترل قند خون و پیشگیری از دیابت نوع ۲ با بهبود حساسیت سلولها به انسولین و مهار تولید قند توسط کبد؛
- حفظ سلامت کلیهها و جلوگیری از نارسایی کلیوی بهویژه در افراد دیابتی با کاهش دفع پروتئین در ادرار و کنترل فشار داخلی کلیهها.
مهمترین عوارض جانبی داروی glp 1 برای لاغری
مانند هر داروی دیگری، مصرف داروی glp 1 برای لاغری نیز ممکن است عوارض جانبی داشته باشند:
- عوارض گوارشی همچون تهوع، استفراغ، اسهال و یبوست؛
- کاهش اشتهای بیشازحد؛
- ریزش مو بهویژه در زنان؛
- بروز عوارض نادری مانند پانکراتیت یا مشکلات کلیوی.
نکته! این عوارض معمولاً در آغاز درمان بیشتر هستند و با گذشت زمان کاهش پیدا میکنند.
استفاده طولانیمدت از داروی glp 1 برای لاغری خطرناک است؟
کسانی که از این دارو برای طولانیمدت استفاده کردهاند، در معرض خطراتی همچون افزایش خطر التهاب پانکراس، مشکلات صفراوی قرار گرفتهاند. همچنین در مطالعات حیوانی، افزایش خطر تومورهای تیروئید نیز دیده شده است.
برای همین است که در ابتدا تاکید میکنیم که حتما این داروها را با تجویز دکتر غدد و تحت پایش غذایی دکتر تغذیه مصرف کنید و در حین مصرف، در ارتباط مستمر با پزشک خود باشید.
چرا استفاده از داروی glp 1 برای لاغری به نسبت جراحی چاقی انتخاب بهتری است؟
مصرف داروی glp 1 برای لاغری مثل آمپول ولوریتا یک مزیت بنیادین نسبت به جراحیهای چاقی دارد و آن حفظ ساختار طبیعی بدن است. عمل جراحی ساختار معده و روده را اغلب بهشکل دائمی و برگشتناپذیر تغییر میدهد و ریسک طولانیمدت بههمراه دارد. درحالیکه داروهای GLP-1 بدون مداخله در آناتومی بدن، تنها از طریق تنظیم هورمونی و مهار اشتها عمل میکنند و پساز قطع دارو، فیزیولوژی بدن دستنخورده باقی میماند.
از سوی دیگر، برخلاف عمل جراحی، داروی glp 1 برای لاغری جذب مواد مغذی را مختل نمیکند و بدن همچنان قادر به جذب ویتامینها و املاح خواهد بود.
مزیت مهم بعدی، دوران نقاهت پرچالش جراحیهای تهاجمی است. جراحی مستلزم بیهوشی عمومی، بستریشدن در بیمارستان و طی کردن دوران نقاهت طولانیمدت و چالشهای جسمی و مالی است. درحالیکه داروهای لاغری GLP-1 هیچ تداخلی با فعالیتهای شغلی و اجتماعی فرد ندارند.
مقایسه بین داروهای GLP-1 و جراحی
در مسیر درمان چاقی، انتخاب بین استفاده از داروی glp 1 برای لاغری و مداخلات تهاجمی حسابی چالشبرانگیز است. هدف هر دو اصلاح متابولیسم و کاهش وزن است، ولی از نظر سازوکار، میزان پایداری و ریسکهای بالینی، تفاوتهای بنیادی با یکدیگر دارند. در ادامه دقیقتر میگوییم تفاوت بین جراحیهای لاغری و مصرف داروی glp 1 چیست.
۱. تفاوت ازنظر سازوکار کاهش وزن
داروهای کلاس GLP-1 (نظیر آمپول ماسیزا) بر پایه تقلید از هورمونهای رودهای عمل میکنند. یعنی مانند یک پیامرسان هوشمند، به مغز سیگنال سیری میفرستند و تخلیه معده را آهستهتر میکنند تا با لقمههای کمتر، لذت بیشتری ببرید.
در مقابل، جراحیهای تهاجمی مثل اسلیو یا بایپس بدن را دستخوش یک تغییر آناتومیک میکنند. در نتیجۀ این تغییر، علاوهبر محدودشدن فضای معده، مسیر جذب مواد مغذی و توازن هورمونهای محرک اشتها بهطور ساختاری بازطراحی خواهد شد.
۲. تفاوت ازنظر پایداری نتایج و نرخ بازگشت وزن
بزرگترین چالش داروهای GLP-1، پایداری کاهش وزن است. براساس پژوهشها و مطالعات بالینی اثربخشی داروهای GLP-1 مستلزم مصرف استمرار است و با قطع دارو، احتمال بازگشت اشتها و وزن ازدسترفته بسیار بالاست. گویی جادوی دارو با آخرین تزریق به پایان میرسد.
جراحی یک تغییر ساختاری و دائمی ایجاد میکند و نرخ ماندگاری وزن مطلوب را در بلندمدت بهبود میبخشد. اگرچه جراحی هم به مراقبت نیاز دارد، اما یک سد فیزیکی در برابر پرخوری ایجاد میکند که شکستنش به سادگی قطع مصرف یک قرص یا آمپول نیست.
۳. تفاوت ازنظر شاخصهای اثربخشی
در دنیای آمار و ارقام لاغری، جراحی همچنان قدرتمندترین ابزار برای کاهش وزن محسوب میشود، چراکه ۲۵ تا ۳۵ درصد از وزن کل بدن را کم میکند. البته داروهای نسل چدید، ازجمله قرصهای جی ال پی وان، با ثبت آمارهای شگفتانگیز روزبهروز به این مرز نزدیکتر شدهاند. با توجه به کاهش تقریبی ۲۱درصدی وزن براثر داروهای مبتنی بر تیرزپاتاید (مثل مانجارو و آمپول زیکورپا)، امروز شکاف میان درمان دارویی و جراحی به حداقل رسیده است.
۴. تفاوت ازنظر عوارض احتمالی
عوارض داروهای GLP-1 عمدتاً در اختلالات گوارشی مانند تهوع، یبوست و نفخ خلاصه میشود. این عوارض اغلب پس از مدتی فروکش میکنند و ادامهدار نیستند. درحالیکه جراحی یک پروسۀ کاملا تهاجمی است. ریسک بیهوشی، عفونت، احتمال بروز فتق، کمبودهای ویتامینی شدید و نقاهت طولانیمدت، بهایی است که بیمار برای لاغری سریع و قطعی با جراحی میپردازد. این عوارض باید بهشکل مادامالعمر توسط پزشک پایش شوند.
| شاخص مقایسه | داروهای GLP-1 (مانند اوزمپیک) | جراحی لاغری (اسلیو/بایپس) |
| میزان تهاجم | غیرتهاجمی (تزریق هفتگی) | کاملا تهاجمی (عمل جراحی) |
| میزان کاهش وزن | حدود ۱۵ تا ۲۱ درصد وزن کل | حدود ۲۵ تا ۳۵ درصد وزن کل |
| بازگشت پذیری | بالا (در صورت قطع مصرف) | پایین (به دلیل تغییر ساختاری) |
| هزینه | هزینه مستمر و ماهانه زیاد | هزینه اولیه سنگین و یکباره |
آیا مصرف داروی glp 1 برای لاغری برای همه مجاز است؟
مصرف داروهای خانواده GLP-1 برای همه افراد مجاز نیست و استفاده خودسرانه از آنها مخاطرات جدی به همراه خواهد داشت.
این داروها پروتکلهای سختگیرانهای دارند؛ برای مثال، افراد با سابقه خانوادگی نوع خاصی از سرطان تیروئید (MTC) یا سندرمهای غدد درونریز بهطور قطعی منع مصرف دارند. همچنین، بیمارانی که با مشکلات حاد پانکراس یا فلج معده (گاستروپارزی) دستوپنج نرم میکنند، درصورت مصرف این دارو دچار عوارض جبرانناپذیری خواهند شد.
نکته مهم دیگر این است که GLP-1 برای لاغری زیبایی در افراد با وزن نرمال و یا اضافهوزن جزئی طراحی نشده و تنها برای مبتلایان به چاقی مفرط یا اضافه وزن همراه با بیماریهای زمینهای، آن هم تحت نظارت دقیق پزشک متخصص، کاربرد دارد.
آیا استفاده از این داروها برای کاهش وزن نیاز به تجویز پزشک دارد یا میتوان خودسرانه آن را مصرف کرد؟
مصرف هرگونه از محصولات دارویی که از فرمول GLP-1 در ساخت آنها استفاده شده است، چه برای دیابت و چه برای کاهش وزن، باید تنها با نسخه دکتر غدد باشد. مصرف خودسرانه نهتنها میتواند بیاثر باشد، بلکه خطر بروز عوارض جدی را در فرد فزایش میدهد.
اگر نیاز به مشاوره فوری با پزشک در این رابطه دارید، میتوانید با بهترین پزشکان متخصص تغذیه یا غدد در سراسر ایران بهصورت غیرحضوری از طریق دکتردکتر، مشاوره داشته باشید. برای مشاوره آنلاین دکتر غدد و متابولیسم، میتوانید متنی یا تلفنی با پزشک ارتباط بگیرید.
منابع:
