ویکتوزا دارویی تزریقی برای درمان دیابت نوع 2 و کاهش وزن است. این دارو به کنترل قند خون افراد در هنگام رژیم غذایی و ورزش کمک میکند. البته این دارو، باعث کاهش خطرات قلبی و عروقی نیز میشود. از همه این کارکردها که بگذریم، نام این دارو این روزها بهعنوان راهحلی برای لاغری سریع بر سر زبانها افتاده است.
از این رو در ادامه این مطلب از مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر همراه باشید تا به اتفاق هم، کارکرد داروی لاغری ویکتوزا، مزایا و معایب آن را بررسی کنیم.
اگر سوالی دارید، در انتها مطرح کنید تا کارشناس سلامتی دکتردکتر پاسخ دهد.
ویکتوزا چیست؟
ویکتوزا (Victoza) نام تجاری دارویی به نام لیراگلوتاید (Liraglutide) است. این دارو بهصورت تزریقی مصرف میشود و همچون یکی از هورمونهای طبیعی روده، ترشح انسولین را افزایش داده، ترشح گلوکاگون را کاهش میدهد و تخلیه معده را کند میکند. ویکتوزا همچون اوزمپیک، یکی از داروهای معروف لاغری و جزو بهترین آمپول های لاغری به شمار می رود.
در نتیجه این فعل و انفعال، قند خون کنترل شده و باعث ایجاد حس سیری و کاهش اشتها میشوند.
ویکتوزا عمدتاً برای درمان دیابت نوع دوم و چاقی تجویز میشود؛ بهویژه در بیمارانی که با رژیم غذایی و ورزش به تنهایی نمیتوانند قند خون خود را کنترل کنند. همچنین در برخی موارد، این دارو برای کاهش خطر بیماریهای قلبی و عروقی در افراد ابتلا به دیابت به کار میرود. اما در حال حاضر، دلیل شهرت این دارو تاثیر آن روی کاهش وزن و لاغری است؛ دلیلی که در ادامه قرار است آن را مو به مو بررسی کنیم.
| عنوان | اطلاعات دارویی |
| نام تجاری | ویکتوزا (Victoza) |
| نام ژنریک | لیراگلوتاید (Liraglutide) |
| دسته دارویی | آگونیست گیرنده GLP-1 (مشابه گلوکاگون نوع ۱) |
| شکل دارویی | قلم تزریقی آماده و پرشده برای تزریق زیرجلدی |
| کاربرد اصلی | کنترل قند در دیابت نوع ۲ و بیماری چاقی، کاهش خطر رویدادهای قلبیعروقی در دیابتیها |
| موارد مصرف | کنترل قند خون در دیابت نوع ۲، کاهش خطر رویدادهای قلبیعروقی مثل سکته و حمله قلبی، مدیریت وزن در افراد دارای اضافه وزن یا مبتلا به بیماری چاقی |
| مکانیسم اثر | تحریک ترشح انسولین متناسب با قند خون، سرکوب ترشح گلوکاگون، آهستهسازی تخلیه معده و ایجاد حس سیری زودرس |
| نحوه مصرف | تزریق زیرجلدی روزانه |
| محل تزریق | ران، اطراف شکم، بازو |
| دوز شروع | روزانه ۰/۶ میلیگرم در هفتۀ اول |
| دوز درمانی | افزایش تدریجی (هر بار ۰/۶ میلیگرم) تا حداکثر ۱٫۸ میلیگرم در روز |
| نحوه افزایش دوز | پلکانی و با فاصلۀ یکهفتهای |
| حداکثر دوز | ۱٫۸ میلیگرم در روز |
| عوارض شایع | تهوع، اسهال، استفراغ، کاهش اشتها، سوءهاضمه و یبوست |
| عوارض جدی | التهاب پانکراس (درد شدید شکم و کمر)، مشکلات کلیوی (ناشی از کمآبی) و سنگ/التهاب کیسه صفرا، درد شکم، افت قند خون (سرگیجه، لرزش، تعریق)، واکنشهای حساسیتی شدید (تورم و تنگی نفس) |
| موارد منع مصرف | سابقه سرطان تیروئید (MTC)، سندرم MEN 2، حساسیت مفرط به دارو، سابقه پانکراتیت، نارسایی کلیوی، مشکلات شدید گوارشی، بارداری و شیردهی. |
| تداخل دارویی | انسولین، سولفونیلاورهها (مثل گلیمپراید)، مهارکنندههای ACE (مثل لوزارتان/لیزینوپریل)، آسپرین، فلوکستین و بیسموت کورتونها (مثل دگزامتازون) و داروهای ضد ویروس (مهارکنندههای پروتئاز) بتابلاکرها (مثل متوپرولول) |
| شرایط نگهداری | یخچال (دور از رطوبت، گرما، انجماد و نور مستقیم) |
| سازنده | شرکت داروسازی نوو نوردیسک |
| مقدار کاهش وزن | ۵ تا ۸ درصد کاهش وزن |
آیا ویکتوزا باعث لاغری و کاهش وزن میشود؟
بله. بر اساس مطالعات بالینی، داروی ویکتوزا همچون مانجارو میتواند به کاهش وزن مؤثر کمک کند. این دارو با کند کردن تخلیه معده و کاهش اشتها، مصرف غذا را کاهش میدهد. در نتیجه مطالعات منتشر شده درباره اثر لاغری این دارو، مصرف ویکتوزا با دوز ۱٫۸ میلیگرم در روز، باعث کاهش وزنی حدود ۴ تا ۶ کیلوگرم طی چند ماه میشود. البته برای تهیه آمپول های لاغری میتوانید از برندهای ایرانی مانند آمپول زیکورپا و آمپول ولوریتا نیز استفاده کنید.
نکته! البته تأثیر این دارو روی وزن افراد مختلف متفاوت است و باید همراه با تغییرات سبک زندگی مانند رژیم غذایی و ورزش استفاده شود.
نام دیگر این دارو که به عنوان داروی لاغری به فروش میرسد، Saxenda است.

ویکتوزا را باید پزشکان کدام تخصص تجویز کنند؟
بهصورت کلی، تجویز ویکتوزا معمولاً توسط پزشکان متخصص غدد و متابولیسم یا متخصصین داخلی آشنا با درمان دیابت انجام میشود. اما برای کاهش وزن، پزشکان تغذیه، غدد یا جراحان چاقی نیز ممکن است این دارو را توصیه کنند. در هر صورت، تصمیم برای شروع مصرف ویکتوزا باید بر اساس ارزیابی کامل پزشکی، سابقه بیمار و در نظر گرفتن مزایا و خطرات احتمالی باشد.
آیا مصرف این دارو خطرناک است؟
در بیشتر افراد، ویکتوزا بهخوبی تحمل میشود. با این حال، مانند هر دارویی ممکن است عوارضی به همراه داشته باشد. تهوع، استفراغ، اسهال یا یبوست، و سردرد، شایعترین عوارض مصرف این دارو هستند. لطفا توجه داشته باشید که این عوارض، معمولاً خفیف و گذرا هستند.
لاغری با داروی ویکتوزا نتیجهای پایدار دارد؟
کاهش وزن و لاغری با ویکتوزا در صورت تداوم مصرف دارو و رعایت سبک زندگی سالم، میتواند پایدار باشد. با این حال در صورتی که دارو قطع شود و فرد به عادات قبلی خود بازگردد، امکان برگشت وزن قبلی وجود دارد.
مقایسه ویکتوزا با دیگر داروهای مشابه
در جدول زیر، ویکتوزا را با دیگر داروهایی که عمکلکرد مشابه دارند، مقایسه کردهایم.
| وجه تمایز | آمپول ویکتوزا (Victoza) | آمپول ملیتاید (Melitide) | آمپول زیکورپا (ZCorpa®) | آمپول ولوریتا® (Velorita®) | آمپول ماسیزا (Maciza) | آمپول ساکسندا (Saxenda) |
| ماده فعال | لیراگلوتاید | لیراگلوتاید | تیرزپاتاید | سماگلوتاید | لیراگلوتاید | لیراگلوتاید |
| نوع دارو | آگونیست تکگانه (GLP-1) | آگونیست تکگانه (GLP-1) | آگونیست دوگانه (GLP-1 و GIP) | آگونیست تکگانه (GLP-1) | آگونیست تکگانه (GLP-1) | آگونیست تکگانه (GLP-1) |
| کاربرد تأییدشده | درمان دیابت نوع دوم و چاقی، کاهش خطر رویدادهای قلبیعروقی در دیابتیها | کاهش قند خون در دیابت نوع ۲، کاهش خطر رویدادهای قلبیعروقی، کمک به درمان بیماری چاقی | لاغری و حفظ وزن کاستهشده در درازمدت، کنترل قند خون مبتلایان به دیابت نوع ۲، درمان آپنه انسدادی خواب متوسط تا شدید | دیابت نوع ۲ و کاهش خطر رویدادهای قلبیعروقی و بیماریهای کلیوی در مبتلایان به دیابت | کنترل قند خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ | کاهش وزن، تثبیت وزن پساز لاغری، درمان بیماری چاقی و عوارض مرتبط، تنظیم قند خون |
| حداقل سن مصرف | ۱۰ | ۱۲ | ۱۰ | ۱۸ | ۱۲ | ۱۲ |
| دوز مصرف | روزانه ۰/۶ میلیگرم در شروع روزانه ۱٫۸ میلیگرم از هفتۀ ۳ به بعد | روزانه ۰/۶ میلیگرم در شروع روزانه ۱٫۸ میلیگرم از هفتۀ ۳ به بعد | ۲٫۵ تا حداکثر ۱۵ میلیگرم در هفته | حداکثر ۱ میلیگرم در هفته | روزانه ۰/۶ میلیگرم در شروع روزانه ۳ میلیگرم از هفتۀ ۵ به بعد | روزانه ۰/۶ میلیگرم در شروع روزانه ۳ میلیگرم از هفتۀ ۵ به بعد |
| شکل مصرف | تزریق زیرجلدی روزانه | تزریق زیرجلدی روزانه | تزریق زیرجلدی هفتگی | تزریق زیرجلدی هفتگی | تزریق زیرجلدی روزانه | تزریق زیرجلدی روزانه |
| تأثیر بر کاهش وزن | ۴ تا ۶ کیلوگرم طی چند ماه | ۱۰ تا ۱۷ درصد کاهش وزن | تا ۲۲ درصد کاهش وزن | تا ۱۵ درصد کاهش وزن | ۵ تا ۱۰ کیلوگرم بعد از ۶ ماه تا ۱ سال | ۸ تا ۱۰ درصد کاهش وزن |
| قیمت | قیمت متوسط تا بالا | اقتصادی و ارزانقیمت | اقتصادی و ارزانقیمت | اقتصادی و نسبتا ارزان | اقتصادی و ارزانقیمت | گرانتر از نمونههای مشابه |
| میزان دسترسی | وارداتی و در دسترس (محدودیت مقطعی) | خرید آسان از داروخانههای معتبر در ایران | خرید آسان از داروخانههای معتبر در ایران | خرید آسان از داروخانههای معتبر در ایران | ایرانی و در دسترس | وارداتی و در دسترس (محدودیت مقطعی) |
برای سفارش آنلاین دارو و مکملهای لاغری مختلف، میتوانید از داروخانه آنلاین دکتردکتر کمک بگیرید تا هم انتخابهای بیشتری داشته باشید هم بهصورت رایگان در درب منزل، دارو را دریافت کنید.

عوارض آمپول ویکتوزا چیست؟
داروی تزریقی ویکتوزا همانند سایر داروها عوارض شایع و نادر دارد که خوب است پیشاز مصرف با آنها آشنا باشید. عوارض شایع و معمولا خفیفتر این دارو شامل حالت تهوع و استفراغ، اسهال یا یبوست، کاهش اشتها و سوءهاضمه هستند.
عوارض جدی و نیازمند مداخله پزشک عبارتاند از:
- التهاب پانکراس (پانکراتیت) با درد شدید در ناحیه شکم. این درد آرام نمیشود و گاهی به کمر میزند؛
- مشکلات کلیوی به دلیل کمآبی بدن ناشی از اسهال و تهوع زیاد؛
- مشکلات کیسه صفرا با علائمی مثل درد بالای شکم، تب، زردی پوست یا چشم و مدفوع سفالیرنگ؛
- مشکلات شدید معده همراه با دردی که بهبود نمییابد.
یکی دیگر از عوارض مهم ویکتوزا افت قند خون است، بهویژه در افرادی که آن را همزمان با انسولین یا دیگر داروها مصرف میکنند. در این حالت، علائم هشدار عبارتاند از:
- سرگیجه، لرزش و ضعف؛
- تعریق و تپش قلب؛
- تاری دید و لکنت زبان؛
- اضطراب، بدخلقی یا گیجی؛
- گرسنگی شدید و سردرد.
درصورت مشاهده واکنشهای حساسیتی شدید و بروز این علائم، مصرف دارو را قطع و به پزشک مراجعه کنید:
- تورم صورت، لبها، زبان یا گلو؛
- مشکل در تنفس یا بلع؛
- خارش و بثورات پوستی شدید؛
- غش و تندتپشی.
چه افرادی نباید از آمپول لاغری ویکتوزا استفاده کنند؟
پیشاز شروع مصرف ویکتوزا پزشک باید در جریان بیماریهای خاص یا شرایط ویژۀ فرد مصرفکننده قرار بگیرد. برخی از این شرایط با خطر بالای تداخل دارویی همراهند و ممکن است پزشک تزریق در این شرایط را صلاح نداند. برخی از این شرایط عبارتاند از:
- مشکلات گوارشی مثل آهستگی تخلیه معده. ویکتوزا دقیقا چنین اثری در بدن دارد و هنوز نمیدانیم برای افرادی با چنین مشکلی خطرناک است یا خیر.
- مشکلات کلیوی مثل نارسایی کلیه. کمآبی بدن در اثر مشکلات گوارشی میتواند وضعیت کلیه را پساز مصرف این دارو بدتر کند.
- سابقۀ پانکراتیت. احتمال تحریک پانکراس پساز مصرف ویکتوزا کم نیست و هنوز نمیدانیم این دارو برای افراد مبتلا بیخطر است یا خیر.
- آلرژی به ویکتوزا یا ترکیبات این دارو. در صورت حساسیت، بعد از مصرف احتمال واکنش آلرژیک وجود دارد.
- بارداری و شیردهی. درحالحاضر اطلاعات بالینی کافی برای اطمینان از سلامت مصرف ویکتوزا در دوران بارداری و شیردهی وجود ندارد. درصورت شیردهی، بارداری یا تمایل به بارداری، پزشک را مطلع کنید.
مبتلایان به MTC یا MEN2. احتمال ابتلا به سرطان تیروئید در مبتلایان وجود دارد. همچنین کسانی که سابقۀ خانوادگی این بیماریها را دارند، در معرض خطرند و باید این موضوع را به پزشک اطلاع دهند.
تداخل های دارویی ویکتوزا
پزشک را در جریان فهرست داروهای تجویزی، داروهای بدون نسخه و تمام مکملهایی که درحالحاضر مصرف میکنید بگذارید. در جدول زیر مهمترین داروهایی که میتوانند با ویکتوزا تداخل داشته باشند را آوردهایم. این جدول شامل تمام تداخلات احتمالی این دارو نیست. با توجه به اهمیت این موضوع، اگر سؤالی دراینزمینه دارید، پیشاز مصرف با پزشک گفتوگو کنید.
| نام یا دستهی دارویی | مثالها | نتیجه تداخل با ویکتوزا |
| سولفونیلاورهها | گلیبورید، گلیپیزید، گلیمپراید (آماریل) | تشدید اثر کاهندگی قند خون (ریسک افت قند شدید) |
| انسولین | آسپارت (نووولوگ)، دگلودک، دتمیر (لومیر)، گلارژین (لانتوس)، لیسپرو (هومالوگ) | افزایش ریسک افت شدید قند خون |
| بتابلاکرها | بیزوپرولول، کارودیلول، متوپرولول، نبیوولول | امکان پنهانکردن علائم افت قند خون |
| کورتیکواستروئیدها | دگزامتازون، متیلپردنیزولون، پردنیزولون | کاهش اثربخشی ویکتوزا در کنترل قند خون |
| مهارکنندههای پروتئاز | آتازاناویر، داروناویر، ریتوناویر | کاهش اثربخشی ویکتوزا در کنترل قند خون |
| مهارکنندههای ACE | بنازپریل، کاپتوپریل، لیزینوپریل، رامیپریل | افزایش اثر کاهندگی قند خون ویکتوزا |
| مسدودکنندههای گیرنده آنژیوتانسین (ARBs) | لوزارتان، والزارتان، کاندسارتان، ایربزارتان | افزایش اثر کاهندگی قند خون ویکتوزا |
| آسپرین | — | افزایش اثر کاهندگی قند خون ویکتوزا |
| بیسموت سابسالیسیلات | پپتو بیسمول | افزایش اثر کاهندگی قند خون ویکتوزا |
| فلوکستین | پروزاک | افزایش اثر کاهندگی قند خون ویکتوزا |
برای تزریق ویکتوزا باید به پزشک مراجعه کرد؟
ویکتوزا یک داروی تزریقی زیرجلدی است که بهصورت خودتزریق روزانه طراحی شده و بیماران میتوانند پس از آموزش اولیه توسط پزشک یا پرستار، آن را خودشان در خانه تزریق کنند. نواحی مناسب برای تزریق شامل شکم، ران یا بازو است.
موارد احتیاط در تزریق آمپول ویکتوزا
هنگام تزریق آمپول ویکتوزا این موارد احتیاط را رعایت کنید تا علاوهبر بهبود کارایی دارو، از بروز عوارض ناخواسته جلوگیری شود.
- دارو را در نواحی شکم، ران یا بازو تزریق کنید. حتماً هر بار محل تزریق را تغییر دهید (چرخشی عمل کنید) تا از ایجاد تودههای چربی یا ضخیم شدن پوست (لیپودیستروفی) جلوگیری شود.
- سوزن ویکتوزا را نه در رگ و نه در عضله، که بهصورت زیرجلدی و در نواحی شکم، ران و بازو تزریق کنید.
- این داروی تزریقی را میتوان همراه با غذا یا بدون آن مصرف کرد، اما بهتر است هر روز در یک زمان مشخص تزریق شود.
- قبل از تزریق، محلول را چک کنید. دارو باید شفاف و بیرنگ باشد. اگر ذرات معلق در آن میبینید یا رنگ آن تغییر کرده، از آن استفاده نکنید.
- قلم استفاده نشده را در یخچال (دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد) نگه دارید.
- قلم تزریق را هرگز با شخص دیگر به اشتراک نگذارید تا در معرض خطر انتقال بیماریهای خونی قرار نگیرید.
- اگر دچار تهوع و استفراغ شدید، مایعات فراوان بنوشید تا از کمآبی و نارسایی کلیه جلوگیری شود. در صورت درد شدید شکمی تزریق را قطع و فورا به پزشک مراجعه کنید.
نحوه تزریق ویکتوزا
برای تزریق ویکتوزا، طبق دستور زیر پیش بروید:
- مرحله اول؛ قلم را از یخچال خارج کرده و اجازه دهید به دمای اتاق برسد. سوزن مخصوص را به قلم وصل کرده و درپوشهای آن را با دقت بردارید.
- مرحله دوم؛ دوز دارو را طبق دستور پزشک تنظیم کنید و محل تزریق (شکم، ران یا پشت بازو) را انتخاب و ضدعفونی نمایید.
- مرحله سوم؛ سوزن را با زاویه ۹۰ درجه وارد پوست کنید، دکمه تزریق را فشار داده و چند ثانیه نگه دارید. پس از اتمام تزریق، سوزن را جدا کرده و در ظرف ایمن دور بیندازید.

دوز مصرف آمپول ویکتوزا
پیشاز شروع خودسرانه، در مورد دوز مصرف آمپول ویکتوزا با پزشک گفتوگو کنید. اجازه دهید دوز مناسب را پزشک انتخاب و تنظیم کند. برای آشنایی بدن با دارو و پیشگیری از عوارض گوارشی، دوز استاندارد و اولیه معادل روزانه ۰٫۶ میلیگرم در هفته اول است. این مقدار برای کنترل قند خون بزرگسالان کافی و مؤثر نیست؛ بلکه بهصورت پلکانی افزایش مییابد و در هفتۀ سوم به حداکثر دوز یعنی ۱٫۸ میلیگرم میرسد.
- درصورت فراموشکردن تزریق یک دوز، برنامه را طبق دستورالعمل پزشک ادامه دهید. خودسرانه و خارج از برنامه برای جبران ازدسترفته، دوز اضافه دریافت نکنید.
- اگر بیش از ۳ روز از آخرین دوز ویکتوزا گذشته است، بار دیگر دریافت دوز را با ۰.۶ میلیگرم یک بار در روز شروع کنید.
| دوز (میلیگرم) | دوره مصرف |
| ۰٫۶ | روزی یکبار در هفته اول |
| ۱٫۲ | روزی یکبار در هفته دوم |
| ۱٫۸ | روزی یکبار در هفته سوم به بعد، در صورت نیاز بیشتر به کنترل قند خون |
داروی تزریقی ویکتوزا را حتما با دستور پزشک مصرف کنید. با خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر میتوانید با پزشکان ما در نزدیکترین نوبت گفتوگو کنید و راهنمایی بگیرید.
نحوه نگهداری آمپول ویکتوزا
قلم بازنشده را باید تا زمان انقضا در یخچال و در دمای ۲ تا ۸ درجه نگهداری کرد. پس از اولین مصرف، میتوان آن را تا ۳۰ روز در دمای محیط (زیر ۳۰ درجه) یا در همان یخچال نگه داشت. بعد از هر تزریق سوزن را جدا کرده و درپوش قلم را بگذارید تا راه ورود هوا، آلودگی و نشت دارو بسته بماند. اگر دارو یخ بزند، کدر شود یا بیش از یک ماه از باز شدن آن بگذرد، دیگر قابل استفاده نیست و باید آن را دور بریزید.
راهنمای خرید آمپول ویکتوزا اصل
آمپول ویکتوزا حاوی ماده فعال لیراگلوتاید است که بهدلیل تقاضای فراوان برای درمان دیابت و کاهش وزن، نمونههای تقلبی زیادی در بازارهای غیررسمی دارد. این یعنی تهیه دارو از بازار آزاد و ازطریق اشخاص ناشناس بسیار با خطر خرید داروی نامعتبر و تقلبی همراه است. با توجه به حساسیت داروهای تحتکنترل و یخچالی مثل ویکتوزا، نسخه اصلی این دارو را در ایران با دقت فراوان از داروخانههای معتبر تهیه کنید.
داروخانههای دولتی بزرگ، داروخانههای خصوصی تحت نظارت سازمان غذا و دارو و البته داروخانۀ آنلاین دکتردکتر نمونۀ اصلی این محصول را در اختیار شما قرار میدهند. بعداز دریافت دارو، لایه پوششی روی کد ۱۶ رقمی را بتراشید و با ارسال کد به شماره ۲۰۰۰۸۸۲۲، اصالت آن را بررسی کنید.
دقت کنید که داروخانه باید این دارو را در ظرف حاوی یخ به شما تحویل دهد. اگر دارو در دمای محیط نگهداری شده باشد، اثربخشی آن دیگر قابلاعتماد نیست. جعبه دارو باید پلمپ و دارای تاریخ انقضای معتبر باشد. مایع داخل قلم نیز باید کاملا شفاف و بیرنگ باشد. مجموع این معیارها در کنار هم احتمال خرید داروی غیراصل را به حداقل میرساند.
قیمت ویکتوزا در ایران و در سال 1404 چند است؟
قیمت ویکتوزا در بازارهای جهانی نسبتاً بالاست. هر قلم تزریقی آن که معمولاً شامل چند دوز است، بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ دلار آمریکا به فروش میرسد.. در ایران نیز این دارو در صورت وجود در بازار، بسیار بالا و متغیر است و ممکن است به 8 الی 12 میلیون تومان برای یک دوره درمان برسد.
اگر درباره این دارو سوالی دارید، میتوانید از بهترین دکتر غدد آنلاین ایران که در دکتردکتر مشاوره پزشکی متنی یا تلفنی ارائه میدهند، بپرسید و در این رابطه، مشورت بگیرید.
منبع:

آیا ویکتوزا باعث لاغری و کاهش وزن می شود؟
بله. بر اساس مطالعات بالینی، داروی ویکتوزا همچون مانجارو میتواند به کاهش وزن مؤثر کمک کند.
منظور از ویکتوزا چیست؟
ویکتوزا (Victoza) نام تجاری دارویی به نام لیراگلوتاید (Liraglutide) است و چزو داروهای کاهش وزن به شمار می رود.