درمان تپش قلب؛ روش‌های فوری، دارویی و زمان مراجعه به پزشک

تپش قلب همیشه به‌خاطر استرس و کافئین زیاد نیست که بشود ساده از کنارش گذشت، گاه مداوم و تکرارشونده است، نشانه‌ای از یک خطر جدی مثل آریتمی، مشکلات دریچه‌ای و ساختاری قلب که نیاز به توجه بیشتر دارند! روش‌های درمان تپش قلب بر توقف حملات حاد و پیشگیری از بازگشت ریتم‌های نامنظم تمرکز دارند و پزشک بر‌اساس منشأ بروز تپش‌ها، مناسب‌ترین راه را برای شما انتخاب می‌کند. در این راهنمای پزشکی دکتردکتر، از ساده‌ترین تکنیک‌های خانگی و فوری تا پیشرفته‌ترین درمان‌های دارویی و جراحی قلب را مرور خواهیم کرد.

درمان تپش قلب چگونه انجام می‌شود؟

تپش قلبی که علت آن مشکلات ساختاری قلب باشد، به‌اندازۀ ضربان قلب پایین خطرناک و نیازمند پیگیری است. در ادامه به روش‌های مؤثر درمان تپش قلب اشاره می‌کنیم.

گاهی تپش قلب می‌ تواند نشانه اختلال در ریتم قلب باشد؛ برای تشخیص دقیق و دریافت درمان مناسب با دکتر میترا سلامت مشورت کنید.

۱. درمان فوری تپش قلب با تحریک عصب واگ و مانور واگ

عصب واگ طولانی‌ترین عصب مغزی است که پیام آرامش را به قلب مخابره و ضربان قلب را تعدیل می‌کند. زمانی که قلب به‌یک‌باره و بی‌دلیل تپش می‌گیرد، درمان خانگی تپش قلب ناگهانی در دست این عصب است. منظور از مانور واگ پیاده‌سازی یک‌سری تکنیک فیزیولوژیکی ساده است که این عصب را وادار به واکنش می‌کنند، بی‌آنکه نیازی به دارو باشد یا مدتی طول بکشد. این تکنیک‌ها درست مثل دکمه ریست، ریتم ناهماهنگ قلب را به حالت پایدار باز می‌گردانند.

• مانور والسالوا (Valsalva): فرد باید نفس عمیقی بکشد و سپس در حالی که دهان و بینی خود را بسته است، سعی کند هوا را با فشار به بیرون براند (شبیه به زور زدن). این کار فشار داخل قفسه سینه را تغییر داده و ضربان قلب را ریست می‌کند.
• تحریک آب سرد یا رفلکس شیرجه (Diving Reflex): پاشیدن آب بسیار سرد به صورت یا قرار دادن یک پارچه یخ‌زده روی صورت به مدت ۱۰ ثانیه شوک دمایی بدن وارد می‌کند، خون‌رسانی به قلب و مغز را در اولویت قرار می‌دهد و ضربان قلب را به‌سرعت پایین می‌آورد.
• ماساژ سینوس کاروتید (Carotid Sinus): ماساژ ملایم روی شریان گردنی سیگنال‌ها کاهش فشار خون و ضربان قلب را به مغز می‌فرستد. این ماساژ باید توسط پزشک متخصص انجام شود.
• تمرینات تنفس دیافراگمی: تنفس عمیق و شمرده سیگنال‌ آرامش را به مغز می‌فرستد و پاسخ جنگ یا گریز را در قلب خاموش می‌کند تا ریتم قلب دوباره طبیعی شود.

۲. درمان دارویی تپش قلب؛ چه داروهایی تجویز می‌شوند؟

زمانی که اصلاح سبک زندگی و تکنیک‌های آرام‌سازی برای مهار تپش قلب کافی نباشند، علم پزشکی با مداخلات بیوشیمیایی، ریتم آشفته قلب را به مدار طبیعی بازمی‌گرداند تا ضربان قلب نرمال شود.

داروها در سیستم الکتریکی قلب نقش ناظم را ایفا می‌کنند. آن‌ها یا حساسیت قلب به هورمون‌های استرس را کاهش می‌دهند و یا نفوذپذیری سلول‌های قلبی را تغییر می‌دهند تا جلوی سیگنال‌های مزاحم و نابجا را بگیرند. انتخاب نوع دارو یک تصمیم تخصصی براساس نوع تپش، سن بیمار و وضعیت سلامت عمومی اوست.

رایج‌ترین داروهای درمان تپش قلب بالا عبارت‌اند از:

• بتابلاکرها: این داروها مثل «پروپرانولول» و «متوپرولول» اثر هورمون استرس بر گیرنده‌های قلبی را ضعیف می‌کنند تا هم‌زمان به درمان تپش قلب و فشار خون کمک کنند.
• مسدودکننده‌های کانال کلسیم: داروهایی مثل «وراپامیل» یا «دیلتیازم» جلوی ورود کلسیم به داخل سلول‌های قلب را می‌گیرند و قدرت و سرعت انقباض عضله قلب را تنظیم می‌کنند.
• داروهای کنترل ریتم: داروهای قوی‌تری مثل «آمیودارون» یا «فلکائینید» که مستقیم روی مدارهای الکتریکی قلب اثر می‌گذارند تا از بروز ضربان‌های ناهماهنگ جلوگیری کنند.
• درمان‌های بیوشیمیایی: خیلی وقت‌ها جبران کمبود منیزیم و پتاسیم با مصرف سرم یا مکمل‌های خوراکی برای درمان تپش قلب کافی‌ست. این دو عنصر مسئول اصلی انتقال پیام‌های الکتریکی در قلب هستند.

۳. ابلیشن قلب برای درمان تپش قلب چه زمانی انجام می‌شود؟

اگر تپش قلب مربوط به یک اختلال ساختاری در بافت داخلی قلب باشد، داروها فقط نقش مسکن دارند. در این شرایط، درمان قطعی تپش قلب در روش‌های مداخله‌ای علم الکتروفیزیولوژی است. روش‌هایی مانند «ابلیشن» که کانون آشوب را پیدا و غیرفعال می‌کند. روش‌های مداخله‌ای درمان تپش قلب بالا با حذف داروهای روزانه و درمان حملات دلهره‌آور، تحول بزرگی درزمینۀ درمان آریتمی قلبی به‌شمار می‌روند.

• نقشه‌برداری الکتریکی قلب (Cardiac Mapping): پزشک به‌وسیلۀ کاتترهای مجهز به حسگر، فعالیت الکتریکی قلب را به‌صورت سه‌بعدی می‌بیند و کانون ارسال سیگنال‌های نامنظم را شناسایی می‌کند. 
• تخریب با فرکانس رادیویی یا ابلیشن (RF): انرژی گرمایی حاصل از امواج رادیویی به نقطه شناسایی‌شده تابانده می‌شود تا بافت‌های میکروسکوپی مولد تپش نابجا را تخریب کند و ریتم قلب را مجددا به مدار طبیعی بازگرداند.
• کرایو-ابلیشن (Cryoablation): برای جلوگیری از آسیب به بافت‌های مجاور هنگام درمان تپش قلب، این تکنیک بافت هدف را با سرمای شدید منجمد می‌کند.
• دفیبریلاتور قلبی قابل کاشت (ICD): دستگاه‌هایی زیر پوست کاشته می‌شود تا ریتم قلب را دائما کنترل و اصلاح کند.

۴. درمان تپش قلب ناشی از تیروئید، کم‌خونی و مشکلات متابولیک

گاهی اوقات هیچ نقصی در بافت قلب نیست و تپش قلب صرفا به‌خاطر فرمان‌های شیمیایی اشتباهی است که اندام‌های دیگر فرستاده‌اند. قلب می‌کوشد سرعتش را با این سیگنال‌های دریافتی تنظیم کند. حال تصور کنید تعادل هورمونی بدن در غدد تیروئید یا فوق‌کلیوی به هم ریخته باشد یا غلظت ترکیبات حیاتی خون، مثل آهن و قند، تغییر کرده باشد. قلب چاره‌ای به‌غیر از تغییر ریتم دارد؟ در این حالت، پیداکردن محل اختلال در سیستم سوخت‌و‌ساز بدن تنها راه درمان تپش قلب بالا و بازیابی ریتم آرام و طبیعی است.

• تنظیم محور تیروئید: داروهایی مثل «متی‌مازول» تولید هورمون‌های تیروئیدی را کنترل و سرعت متابولیسم را کم می‌کنند. در نتیجه، قلب دیگر تحت‌فشار نیست و آرام می‌تپد.
• درمان آنمی (کم‌خونی): با مصرف مکمل‌‌ها فقر آهن و هموگلوبین جبران می‌شود و ظرفیت اکسیژن‌رسانی خون بالا می‌رود. با این کار، قلب دیگر نیازی به فعالیت سریع‌تر (تاکی‌کاردی جبرانی) ندارد و کمتر تحت‌فشار است.

۵. درمان تپش قلب ناشی از اضطراب و استرس

تپش قلب می‌تواند فریاد بلند سیستم عصبی در پاسخ به فشارهای روانی پنهان باشد. قلب و مغز از طریق شاهراه‌های عصبی پیچیده‌ای با یکدیگر در ارتباط‌اند و کوچک‌ترین نوسان فکر و احساس به‌سرعت ریتم قلب را دگرگون می‌کند. تأثیر اضطراب به‌قدری پررنگ است که می‌تواند دلیل انواع درد قلب نیز باشد.

در درمان استرس و تپش قلب، هدف قطع چرخۀ ترس و تپش است. سیستم عصبی باید بفهمد که تپش قلب یک تهدید حیاتی نیست و هربار که متوجه آن شد، با ترس بیشتر، به تندتپشی دامن نزند. با شکست این چرخۀ معیوب از‌طریق روش‌های درمان خانگی تپش قلب ناگهانی یا روش‌های کلینیکی، بدن بار دیگر در وضعیت آرامش قرار می‌گیرد.

• بیوفیدبک‌تراپی: این تکنیک غیرتهاجمی علائم فیزیولوژیک پنهان بدن را به‌کمک حسگر‌های دقیق به داده‌های تصویری تبدیل می‌کند. فرد با مشاهدۀ این داده‌ها، واکنش‌های خودکار سیستم عصبی خود به استرس را باز‌آموزی می‌کند تا ریتم قلب را آگاهانه کنترل کند.
• حذف محرک‌های پنهان: بسیاری از ترکیبات شیمیایی موجود در مکمل‌های ورزشی، داروهای لاغری و حتی اسپری‌های ضد‌احتقان بینی، باعث تحریک بیش از حد سیستم عصبی سمپاتیک می‌شوند. شناسایی و قطع مصرف آنها راهی برای درمان تپش‌های ناگهانی و بی‌دلیل است.

در جدول زیر نگاهی خلاصه‌وار به قیاس روش‌های درمان تپش قلب انداخته‌ایم:

بهترین راه درمان تپش قلب را فقط با توجه به علت تپش قلب می‌توان انتخاب کرد. برای مثال اگر تپش قلب ناگهانی و گذرا باشد، مانور واگ و اصلاح سبک زندگی بهترین گزینه است. اما اگر تپش قلب مداوم و ناشی از استرس باشد، مصرف بتابلاکرها و مدیریت افکار نتایج بهتری می‌دهد. همچنین اگر تپش قلب ریشه در اختلالات قلبی داشته باشد، ابلیشن راهکاری قطعی برای بازگرداندن ضربان قلب به حالت پایدار خواهد بود.

مانور واگ چیست و چگونه به کاهش تپش قلب کمک می‌کند؟

مانور واگ به مجموعه تکنیک‌های ساده و فیزیکی گفته می‌شود که باعث تحریک «عصب واگ» در بدن می‌شوند. عصب واگ یکی از اعصاب اصلی سیستم عصبی پاراسمپاتیک است که وظیفه آن ایجاد آرامش در بدن و کند کردن ضربان قلب است. روش‌هایی مانند فشار آوردن به شکم (شبیه حالت دفع یا زور زدن)، سرفه شدید، یا قرار دادن ناگهانی صورت در ظرف آب یخ از جمله معروف‌ترین مانورهای واگ هستند.

هنگامی که این مانورها را انجام می‌دهید، عصب واگ با ارسال سیگنال‌های الکتریکی به گره‌های فرمان‌دهنده قلب، سرعت انتقال پیام‌های انقباض را کاهش می‌دهد. این عملکرد درست مانند گرفتن ترمز اضطراری است که با کند کردن سیگنال‌های اضافی، ریتم تند و غیرطبیعی قلب را می‌شکند و به قلب فرصت می‌دهد تا به ریتم طبیعی خود بازگردد.

عصب واگ و تپش قلب چه ارتباطی دارند؟

عصب واگ ترمز طبیعی قلب و شاخه اصلی سیستم عصبی پاراسمپاتیک است که وظیفه کند کردن ضربان و ایجاد آرامش در بدن را بر عهده دارد. وقتی این عصب فعال یا تحریک می‌شود، ماده‌ای شیمیایی به نام استیل‌کولین آزاد می‌کند که با کند کردن سیگنال‌های الکتریکی در گره‌های قلبی، نرخ تپش را کاهش داده و ضربان را منظم می‌سازد؛ در مقابل، کاهش فعالیت عصب واگ یا غلبه سیستم سمپاتیک (مانند هنگام استرس و اضطراب) باعث بالا رفتن ناگهانی ضربان و بروز تپش قلب می‌شود.

برای تپش قلب چه غذاهایی بخوریم؟

تغذیه نقش مهمی در تنظیم ریتم قلب و درمان تپش قلب دارد. مصرف خوراکی‌های سرشار از منیزیم، پتاسیم و آنتی‌اکسیدان به آرامش اعصاب و پایداری تپش‌ها کمک می‌کند:

• سبزیجات برگ‌سبز تیره‌رنگ: اسفناج و کلم‌کالی سرشار از منیزیم هستند. این خوراکی‌ها عملکرد الکتریکی قلب را تنظیم کرده و جلوی تپش‌های ناگهانی را می‌گیرند.
• موز و مرکبات: این میوه‌ها منابع عالی پتاسیم هستند که با اثر منفی سدیم (نمک) مقابله کرده و ضربان را منظم نگه می‌دارند.
• آجیل و دانه‌ها: بادام، گردو و تخمه‌کدو سرشار از اسیدهای چرب امگا۳ و منیزیم هستند که التهاب و استرس سیستم عصبی را از بین می‌برند.
• ماهی‌های چرب: ماهی سالمون و ساردین با داشتن امگا۳ فراوان، ریتم‌ غیرطبیعی قلب را کنترل کرده و از آریتمی پیشگیری می‌کنند.
• شکلات تلخ (بالای ۷۰٪): این خوراکی غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها و منیزیم است، عروق را باز می‌کند و فشار روی قلب را به حداقل می‌رساند. 
• حبوبات (عدس و لوبیا): این خوراکی‌ها سرشار از فیبر و پتاسیم هستند و با کمک به تثبیت قند خون، جلوی تپش قلب ناشی از افت قند را می‌گیرند.

آیا سرم برای تپش قلب لازم است؟

لزوما خیر. تزریق سرم به‌تنهایی و به‌خودی‌خود درمان تپش قلب نیست و در بیشتر موارد نیازی به آن وجود ندارد؛ سرم صرفا مایعات و الکترولیت‌های بدن را تأمین می‌کند. اگر علت تپش قلب مواردی مانند کم‌آبی شدید بدن، افت ناگهانی فشار خون، یا به‌هم‌خوردن تعادل الکترولیت‌ها باشد، ممکن است پزشک برای جبران کمبود مایعات و برای تزریق داروی‌های مخصوص کنترل ریتم قلب، از سرم به‌عنوان ابزار کمکی استفاده کند.

مهم‌ترین کاربردهای سرم برای درمان تپش قلب از این قرار است: 

• وقتی بدن کم‌آب می‌شود، حجم خون کاهش یافته و قلب مجبور است برای رساندن اکسیژن، تندتر و شدیدتر بزند. تزریق سرم این کمبود حجم خون را جبران کرده و فشار را از روی قلب برمی‌دارد.
• املاحی مثل پتاسیم و منیزیم، کلید تنظیم ریتم قلب هستند. اگر آزمایش نشان دهد این املاح افت کرده‌اند، پزشک آن‌ها را داخل سرم می‌ریزد تا وارد جریان خون شوند.
• اگر تپش قلب ناشی از یک آریتمی شدید باشد، سرم یک راه دسترسی سریع برای تزریق داروهای تخصصی کنترل ریتم قلب در اختیار پزشک می‌گذارد.

چه زمانی تپش قلب نیاز به مراجعه فوری دارد؟

تپش قلب در اکثر موارد خطری ندارد، اما وقتی با نشانه‌های هشدار همراه شود، احتمالا علامت یک مشکل جدی قلبی و نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است. از  کنار این نشانه‌ها ساده عبور نکنید:

• درد، فشار یا سنگینی در سینه: احساس سفتی، سوزش یا فشاری که ممکن است به فک، گردن، پشت یا دست‌ها (به‌ویژه دست چپ) بزند؛
• تنگی نفس شدید: احساس خفگی و دشواری نفس‌کشیدن هم‌زمان با تپش قلب؛
• سرگیجه شديد یا احساس غش (سنکوپ): سیاهی رفتن چشم‌ها، عدم تعادل یا بیهوشی؛
• تعریق سرد و ناگهانی: خیس شدن بدن از عرق سرد همراه با اضطراب شدید یا حالت تهوع؛
• سابقه بیماری قلبی: سابقه حمله قلبی، نارسایی قلبی، یا جراحی‌ مربوط به دریچه‌های قلب؛
• تپش قلب کاملا ناگهانی و طولانی: تپشی که سریع شروع می‌شود، ریتم کاملا نامنظم دارد، بیشتر از چند دقیقه طول می‌کشد و متوقف نمی‌شود.

برای درمان تپش قلب به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

ریشه‌یابی و انتخاب درمان تپش قلب فقط از عهدۀ پزشک متخصص قلب و عروق برمی‌آید. پزشک مجرب با انجام تست‌هایی نظیر نوار قلب و اکو قلب، سلامت ساختاری و الکتریکی قلب را تأیید یا رد می‌کند و بر مبنای آن، در مورد بهترین راه درمان تپش قلب بالا تصمیم می‌گیرد. همچنین اگر تپش قلب نتیجۀ الگوهای اضطرابی و حملات ترس باشد، اهمیت گفت‌و‌گو با روان‌پزشک یا مشاور روان‌شناس برای مهار ریشه‌های عصبی را به بیمار یاد‌آوری خواهد کرد.

چنانچه آزمایش‌های اولیه گویای نوسانات هورمونی در بدن بیمار باشند، پزشک متخصص غدد با تنظیم فعالیت تیروئید یا سوخت‌و‌ساز بدن، تپش قلب را از بین می‌برد و ضربان قلب را به حالت نرمال بازمی‌گرداند.

کلام آخر دکتردکتر

تپش قلب لزوما نشانه یک بیماری قلبی نیست، اما درست نیست وقتی پیام مهمی درباره سلامت قلب به ما می‌دهد، نادیده‌اش بگیریم. حال‌ آنکه خیلی وقت‌ها این تپش با ایجاد یک تغییر ساده در سبک زندگی و مدیریت استرس رفع‌و‌رجوع می‌شود. فارغ از اینکه منشأ تپش قلب در مشکلات قلبی است یا تلاطم‌های عصبی و شیمیایی بدن، علم پزشکی مدرن درهمه‌حال راه‌حلی برای درمان این عارضه دارد. کافی‌ست دست بجنبانید و هرچه سریع‌تر برای تشخیص علت به پزشک متخصص قلب مراجعه کنید.

بهترین متخصصان قلب و عروق کشور در سامانه پزشکی دکتردکتر آمادۀ پاسخگویی به شما در جلسات ویزیت آنلاین هستند. بدون نیاز به مراجعه حضوری، آرامش را به ضربان قلب خود بازگردانید.

سوالات متداول

منابع

Mayoclinic

Clevelandclinic

Medparkhospital

Healthline

Medanta

Drbegleycardiology

Nyp