یک بار کیف پر از کتاب فرزند دانشآموزتان را وزن کنید تا از عددی که روی ترازو میبینید شوکه شوید! بیشتر بچهها چیزی از وزن استاندارد کولهپشتی مدرسه نمیدانند و معمولا این کیف را پر از لوازم غیرضروری میکنند. حتی نحوۀ چیدمان کیف یا اصول تنظیم بند را نمیدانند و با انتخابهای اشتباه، به سر و گردن و کمر خود آسیب میزنند. در این راهنمای مجله سلامت دکتردکتر، از ارتباط کولهپشتی و کمردرد کودکان و از آسیبهای کولهپشتی سنگین میگوییم و به ویژگیهای یک کولهپشتی استاندارد برای دانشآموزان اشاره میکنیم. همراه ما باشید.
وزن کولهپشتی دانشآموز چقدر باید باشد؟
وزن کولهپشتی دانشآموز نباید از ۱۰ تا ۱۵ درصد وزن بدن بیشتر باشد. در واقع، سقف ایمن و ایدئال برای جلوگیری از فشار اضافه بر ستون فقرات، همان مرز ۱۰ درصد است. برای دید بهتر، در جدول زیر، وزن استاندارد کولهپشتی دانشآموز را براساس وزن او مشاهده کنید.
| مقطع تحصیلی | وزن تقریبی دانشآموز | حداکثر وزن مجاز کولهپشتی (حدود ۱۰٪) |
| دبستان (پایههای اول تا سوم) | ۲۰ تا ۲۵ کیلوگرم | ۲ تا ۲٫۵ کیلوگرم |
| دبستان (پایههای چهارم تا ششم) | ۳۰ تا ۴۰ کیلوگرم | ۳ تا ۴ کیلوگرم |
| متوسطه اول و دوم (دبیرستان) | ۵۰ تا ۶۰ کیلوگرم | ۵ تا ۶ کیلوگرم |
علاوهبر اینکه وزن کولهپشتی چند درصد وزن کودک باشد، دو عامل دیگر در آسیبدیدگی گردن و کمر دانشآموزان نقش دارند: مدتزمان حمل کیف و نحوه حمل و تنظیم بندها. راهرفتن طولانیمدت با کولهای با وزن ۱۵ درصد وزن بدن، فشار مضاعفی بر گودی کمر و مهرههای گردن وارد میکند. ازطرفی، حتی اگر وزن کولهپشتی استاندارد باشد، انداختنش روی یک شانه یا آویزان کردنش تا پایینتر از خط کمر مرکز ثقل بدن را بههم میریزد و عضلات را دچار خستگی و گرفتگی میکند.
-
علی اکبر سیاریمتخصص اطفال4,5 (1,749)تهراندریافت نوبت آنلاین -
محمودرضا اشرفیمتخصص اطفال4,4 (1,188)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
عبدالرضا پورمتعبدمتخصص اطفال4,3 (811)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
سمانه حمزلو حسین آبادیمتخصص اطفال4,3 (44)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
علی طالعمتخصص اطفال4,5 (410)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
فرزانه روحانیمتخصص اطفال3,8 (623)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
مینا مویدنیامتخصص اطفال4,1 (38)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
محمدرضا غفاریمتخصص اطفال4,8 (1,119)تهراندریافت نوبت آنلاین
از کجا بفهمیم کولهپشتی دانشآموز بیش از حد سنگین است؟
دانشآموزان کمسنوسال معمولا درد ناشی از کولهپشتی سنگین را به زبان نمیآورند. حتی ممکن است فشار ناشی از کیف را با خستگی ناشی از درس و مدرسه اشتباه بگیرند. بههمیندلیل، والد آگاه باید این نشانههای هشدار را بشناسد و پیگیری کند:
- راهرفتن با بدن خمیده: بدن کودک برای جبران سنگینی کیف و حفظ تعادل، ناخودآگاه و بهطور غریزی بهسمت جلو خم میشود تا مرکز ثقل خود را تنظیم کند.
- تغییر وضعیت شانهها: کج شدن بدن به یک سمت یا گردشدن و افتادگی شانهها از علائم واضح برداشتن کولهپشتی سنگین است.
- دشواری در راه رفتن: گامهای کوتاه و سنگین، لنگیدن یا بیتعادلی هنگام بالا رفتن از پلهها نشان میدهد بار کیف مدرسه بر زانوها و ستون فقرات دانشآموز فشار میآورد.
- فرو رفتن بندها در شانه و قرمزی پوست: آثار سرخی یا فرورفتگی در محل بندها نشانۀ فشار موضعی شدید است.
- بیحسی یا گزگز دستها: اگر بند کولهپشتی سنگین بیشازحد تنگ یا بار آن بیشازحد سنگین باشد، به اعصاب و عروق زیربغل و شانه فشار میآورد و باعث سوزنسوزن شدن یا خوابرفتگی دستها میشود.
- شکایت مداوم از درد و ناراحتی: درد در ناحیه گردن، بالای شانه و گودی کمر، بهویژه بلافاصله پس از رسیدن به خانه، مهمترین زنگ خطر است.
کولهپشتی سنگین چه اثری بر گردن، شانه و کمر دارد؟
عوارض کولهپشتی سنگین کم نیست. بدن شما برای حفظ تعادل، ناچار میشود حالت طبیعی خود را تغییر دهد. این تغییر به ستون فقرات فشار میآورد و گردن و تنه را بهسمت جلو خم میکند. عضلات و مهرهها در وضعیت نامناسب قرار میگیرند و زمینۀ دردهای مزمن اسکلتیعضلانی فراهم میشود.
خلاصۀ آسیبهای کولهپشتی سنگین عبارت است از:
- گردن: عضلات پشت گردن باید مدام منقبض بمانند تا سر را در موقعیت مناسب نگه دارند؛ این موضوع باعث کشیدگی عضلات و تیر کشیدن این نواحی میشود.
- شانهها: بندهای کولهپشتی به عروق خونی و اعصاب شانه فشار میآورند. این فشار میتواند باعث بیحسی، گزگز و افت جریان خون در دستها شود.
- ستون فقرات: فشار مداوم روی دیسکهای بینمهرهای، انحنای طبیعی ستون فقرات را تغییر داده و خطر ابتلا به گودی کمر یا انحراف ستون فقرات را افزایش میدهد.
تأثیر کولهپشتی سنگین بر الگوی راه رفتن و خستگی زودرس
سنگینی کولهپشتی دانشآموز فقط بر ساختار استخوانی اثر نمیگذارد، بلکه نحوه حرکت را هم تغییر میدهد. وقتی بار روی شانهها سنگین است، گامها کوتاه و ضربهای میشوند. این تغییر در الگوی راه رفتن، میزان انرژی مصرفی بدن را بالا میبرد. همچنین عضلات پا، کمر و لگن برای حفظ پایداری مجبورند سختتر از حالت عادی کار کنند. در نتیجه، پس از پیمودن مسافت کوتاه، کودک دانشآموز احساس خستگی مفرط و کوفتگی میکند.
آیا کولهپشتی سنگین باعث اسکولیوز میشود؟
سنگینی کولهپشتی شاید کمرشکن به نظر برسد، ولی ساختار استخوانی ستون فقرات را تغییر نمیدهد و باعث اسکولیوز (کَژپُشتی) نمیشود. این عارضه ریشه در ژنتیک و نحوۀ رشد استخوانها دارد.
بیتوجهی به وزن استاندارد کولهپشتی دانشآموز پیامد دیگری دارد و آن تغییر موقت وضعیت بدن است. وقتی زور دانشآموز به وزن کیف مدرسه نمیرسد یا آن را روی یک شانه میاندازد، بدن ناخودآگاه بهسمت مخالف خم میشود تا تعادلش را حفظ کند. این مسئله باعث انحراف دائمی ستون فقرات نمیشود؛ اما عضلات کمر و شانه را شکنجه میدهد و زمینهساز درد و خستگی زودرس است.
خوشبختانه با زمین گذاشتن کوله و تغییر نحوۀ حمل آن، بدفرمی بدن نیز اصلاح میشود.
کولهپشتی استاندارد چه ویژگیهایی دارد؟
کولهپشتی ارگونومیک و استاندارد سنگینی بار را بهشکل متوازن روی قویترین عضلات بدن پخش و از گردن و کمر محافظت میکند. هنگام خرید کولهپشتی استاندارد دانشآموز این ۴ ویژگی را مد نظر قرار دهید.
- جنس سبک و مقاوم: پارچههایی نظیر برزنت سبک یا نایلون فشرده برای کولهپشتی مدرسه بهترین هستند.
- بندهای پهن و بالشتکدار (پددار): قسمتی از بند کولهپشتی که روی شانه قرار میگیرد، باید حداقل ۵ سانتیمتر پهنا داشته و دارای پد نرم باشد. بند باریک در گوشت شانه فرو میرود، به عروق خونی فشار میآورد و باعث گزگز دستها میشود.
- پد پشتی نرم و تنفسپذیر: قسمت پشت کوله که با کمر در تماس است باید لایه ابری یا بالشتکی داشته باشد تا گوشه تیز کتابها در کمر فرو نرود. همچنین جنس توری آن باید تنفسپذیر باشد.
- تعداد جیبها و تفکیک فضا: وجود چند محفظه در کیف مدرسه به تقسیم وزن بار کمک میکند و مرکز ثقل کیف هنگام راهرفتن جابهجا نمیشود.
آموزش چیدمان و تنظیم صحیح کولهپشتی
بعداز خرید یک کولهپشتی استاندارد، موضوع چیدمان و تنظیم کولهپشتی هم اهمیت ویژه دارد؛ بدون چیدمان درست و تنظیم دقیق بندها، کولهپشتی همچنان به ستون فقرات آسیب میزند.
بهطور کلی، اجسام هرچقدر از مرکز ثقل بدن (کمر) دورتر باشند، اهرم قویتری ایجاد میکنند و سنگینتر احساس میشوند. با توجه به این اصل، کولهپشتی مدرسه را طبق اصول زیر پر کنید:
- سنگینترین کتابها، لپتاپ یا دفترهای بزرگ را در دیواره پشتی کوله قرار دهید تا با کمر در تماس باشند.
- لوازم نه سنگین نه سبک مثل جامدادی، کتابچهها و خوراکیها را در قسمت میانی کولهپشتی قرار دهید.
- سبکترین وسایل مثل دستمال، کلید یا جامدادیهای کوچک را در جیبهای جلویی جای دهید.
- لوازم مدرسه را طوری بچینید که سنگینی سمت چپ و راست کیف برابر باشد.
بعداز پرکردن کیف مدرسه و بستن زیپ آن، حالا نوبت تنظیم بندهاست:
- بندها را تا جایی بکشید که هیچ فاصلهای بین کیف و کمر باقی نماند. انتهای پایینی کولهپشتی باید دقیقا روی خط کمر (استخوان لگن) قرار گیرد و نباید بیشتر از ۱۰ سانتیمتر از خط کمر پایینتر باشد.
- بند کمری کولهپشتی را حتما ببندید. این بند بخش زیادی از وزن کوله را از روی شانهها و گردن برمیدارد و به استخوانهای لگن منتقل میکند.
چه زمانی درد کمر یا گردن دانشآموز نیاز به بررسی دارد؟
درد ناشی از سنگینی کولهپشتی معمولا با استراحت برطرف میشود؛ اما اگر متوقف نشود یا با علائم خاصی همراه باشد، دیگر نمیتوان آن را خستگی عضلانی ساده توصیف کرد. درصورت مشاهدۀ علائم زیر در دانشآموز، هرچه زودتر برای مراجعه به پزشک برنامهریزی کنید:
- درد شدید و مداوم در ناحیه گردن، شانه و کمر بیشاز چند هفته طول کشیده و حتی باعث اختلال خواب میشود؛
- درد حتی در روزهای تعطیل، بیآنکه دانشآموز کیف مدرسه را روی دوشش بگذارد، عود میکند و ادامه دارد؛
- دانشآموز از بیحسی، گزگز، سوزنسوزن شدن یا انتشار درد به دستها و پاها شکایت میکند؛
- کودک دچار ضعف عضلانی است، هنگام راهرفتن میلنگد یا ناگهان تعادلش را از دست میدهد.
کلام آخر دکتردکتر
دوستی دانشآموز و کولهپشتی یک دوستی ۱۲ساله و حتی بیشتر است. حال اگر قرار به حمل هرروزۀ کولههای سنگین باشد، در درازمدت چیزی از کمر و گردن و شانه باقی نمیماند. کولهپشتی سنگین عضلات گردن را منقبض نگه میدارد، به عروق خونی شانهها فشار میآورد، انحنای طبیعی ستون فقرات را موقتا تغییر میدهد و بدن را خم، شانهها را کج و قدمهای دانشآموز را سنگین میکند. برای اجتناب از این درد آزاردهنده و آسیبهای بعدی، وزن استاندارد کولهپشتی کودک را متناسب با وزن او تنظیم کنید و این بار را سنگینتر نکنید.
اگر کودک دانشآموز شما هر روز از درد گردن و کمر شکایت دارد، شما میتوانید ازطریق سامانه نوبتدهی دکتردکتر نوبت مراجعه حضوری به پزشک را بهصورت اینترنتی و بدون معطلی رزرو کنید. همچنین با امکان ویزیت آنلاین در پلتفرم پزشکی دکتردکتر، فرصت گفتوگو با بهترین متخصصان کشور برای شما مهیاست.
