هپاتیت خودایمنی (هپاتیت اتوایمیون) چیست؟ راهنمای کامل تشخیص و درمان

اگر دکتر گوارش و کبد تشخیص دهد که شما به بیماری هپاتیت خود ایمنی ( Autoimmune Hepatitis به اختصار AIH ) مبتلا هستید، به این معنی است که دستگاه ایمنی بدن شما به سلول‌های کبدی حمله کرده است. در نتیجه فرد به نوعی بیماری کبدی مبتلا خواهد شد که او را نیازمند درمان و مصرف دارو خواهد کرد. 

درمان‌های مراقبتی در هپاتیت اتوایمیون یا خود ایمنی به مدیریت کردن نشانه‌های بیماری و جلوگیری از آسیب به کبد منجر خواهد شد.

با مطالعه این مطلب از مجله پزشکی دکتردکتر، با بیماری هپاتیت خودایمنی آشنا شوید.

در انتها، اگر سوالی دارید، در قسمت نظرات بنویسید. کارشناس پزشکی ما به آن پاسخ خواهد داد.

بیماری هپاتیت اتوایمیون یا هپاتیت خود ایمنی چیست؟

هپاتیت اتوایمیون یا هپاتیت خودایمنی یک بیماری مزمن کبدی است که زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن به‌اشتباه به سلول‌های کبدی حمله می‌کند. این حمله باعث التهاب کبد (هپاتیت) می‌شود و در صورت ادامه‌دار بودن، می‌تواند به‌مرور زمان آسیب جدی به کبد وارد کند.

به‌طور طبیعی، سیستم ایمنی بدن برای مقابله با عفونت‌ها، آنتی‌بادی تولید و آزاد می‌کند. اما هپاتیت خودایمنی نوعی بیماری خودایمنی است؛ یعنی سیستم ایمنی به‌اشتباه سلول‌های سالم بدن، در اینجا سلول‌های کبد، را هدف قرار می‌دهد.

در حال حاضر درمان قطعی برای هپاتیت اتوایمیون وجود ندارد، اما درمان طولانی‌مدت می‌تواند التهاب کبد را کاهش دهد و از بروز عوارض جلوگیری کند. در صورت درمان نشدن، بیماری ممکن است پیشرفت کرده و به مشکلات جدی و حتی تهدیدکننده زندگی مانند سیروز کبدی و نارسایی کبد منجر شود.

انواع هپاتیت اتوایمیون

هپاتیت اتوایمیون به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود. تفاوت این دو نوع عمدتاً به نوع آنتی‌بادی‌هایی مربوط است که سیستم ایمنی بدن تولید می‌کند.

هپاتیت خودایمنی نوع ۱

این نوع، شایع‌ترین نوع هپاتیت اتوایمیون است و می‌تواند افراد مختلف را درگیر کند، اما بیشتر در زنان ۴۰ ساله و جوان‌تر دیده می‌شود. در این نوع معمولاً آنتی‌بادی‌های ضد عضله صاف (Anti-SMA) وجود دارند و گاهی آنتی‌بادی‌های دیگری نیز شناسایی می‌شوند.

هپاتیت خودایمنی نوع ۲

این نوع بسیار کمتر شایع است، اما معمولاً شدت بیشتری دارد و اغلب در دوران کودکی ایجاد می‌شود. هپاتیت اتوایمیون نوع ۲ با وجود آنتی‌بادی‌های ضد میکروزوم کبدی‌ـ‌کلیوی نوع ۱ (Anti-LKM-1) ارتباط دارد.

آیا هپاتیت اتوایمیون واگیردار است؟

خیر. برخی ویروس‌های واگیردار مانند ویروس‌های هپاتیت A، B و C می‌توانند باعث هپاتیت ویروسی شوند و از فردی به فرد دیگر انتقال پیدا کنند. عفونت‌های ویروسی قبلی نیز ممکن است در برخی افراد محرک شروع هپاتیت خودایمنی باشند، اما هپاتیت اتوایمیون خود یک عفونت ویروسی نیست و به دیگران منتقل نمی‌شود.

هپاتیت اتوایمیون چقدر شایع است؟

هپاتیت خودایمنی بیماری نسبتاً نادری است و مطالعات نشان می‌دهند که حدود ۱۰ تا ۵۰ نفر از هر ۱۰۰ هزار نفر به آن مبتلا می‌شوند.

چه افرادی به بیماری هپاتیت خود ایمنی مبتلا خواهند شد؟

بیماری هپاتیت یکی از انواع بیماری های کبدی است، دو نوع دارد و هر دو نوع این بیماری بسیار کمیاب و نادر هستند. نوع یک بیماری بسیار شایع‌تر از نوع دو بیماری است.

شانس ابتلا به نوع یک بیماری هپاتیت خود ایمنی در زنان بین 15 الی 40 سال بیش‌تر است، با این همه افراد با سنین و جنسیت مختلف هم در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند. نوع دو بیماری هپاتیت خود ایمنی در دختران بین سنین 2 الی 14 سال دیده می‌شود. 

اگر فرد به بیماری هپاتیت خود ایمنی مبتلا باشد، شانس ابتلایش به دیگر بیماری‌های خود ایمنی هم‌چون کولیت اولسراتیو (ulcerative colitis)،ارتریت روماتوئید(rheumatoid arthritis)، لوپوس (Lupus) و سندروم شوگرن (Sjogren’s syndrome) هم بیش‌تر خواهد بود. 

علت بیماری هپاتیت اتوایمیون چیست؟

پزشکان به درستی نمی‌دانند که چه عاملی موجب می‌شود تا دستگاه ایمنی بدن به سلولهای کبدی حمله کند. از آن‌جایی که بیماری هپاتیت خود ایمنی در افرادی با سابقه‌ی خانوادگی دیده شده، شاید ژن‌ها در فرایند ابتلای افراد به این بیماری دخیل باشند. 

اما ژن‌ها تنها عامل نیستند، پژوهشگران معتقدند که تماس افراد با موادی خاص ژن‌ها را تحریک کرده و در نهایت باعث این نوع خاص از هپاتیت می‌شوند.

برخی عوامل تحریک کننده عبارتند از:

• داروهایی همچون استاتین‌ها (statins) و هیدرالازین (hydralazine) – که در درمان بیماری‌های قلبی از آن‌ها استفاده می‌شود – یا آنتی بیوتیک‌هایی مانند نیتروفورانتوئین (nitrofurantoin) و مینو سایکلین(minocycline) 
• استرس 
• عفونت‌های ویروسی هم‌چون هپاتیت‌ها ، تبخال یا هرپس (herpes)، اپشتین–بار (Epstein-Barr) و سرخک (measles) 

علائم بیماری هپاتیت خود ایمنی

گاهی بیماری هپاتیت خود ایمنی هیچ علامت خاصی ندارد. گاهی اگر بیماری وخیم باشد، این بیماری علائمی خواهد داشت.  گاهی علائمی مانند تب، احساس درد در شکم، زردی پوست و چشم‌ها ناگهان ظاهر می‌شوند. اما، غالباً علائم این بیماری به تدریج طی هفته‌ها یا ماه‌ها خود را نشان خواهند داد. 

از اصلی‌ترین علائم هپاتیت اتوایمیون احساس خستگی است، فرد احتمالاً این مشکلات را هم تجربه خواهد کرد:

• درد مفاصل و ماهیچه‌ها 
• بی اشتهایی و احساس سیری 
• حالت تهوع، استفراغ و یا درد شکم 
• از دست دادن وزن 
• جوش یا دانه‌های قرمز رنگ بر روی پوست 
• ادرار تیره رنگ و یا زرد خیلی پررنگ 
• اسهال 
• دفع مدفوع رنگ روشن 
• توقف خونریزی ماهیانه در زنان 

گاهی اوقات هپاتیت خود ایمنی باعث آسیب‌های کبدی همچون سیروز کبدی (cirrhosis) خواهد شد. اگر فرد به سیروز کبدی مبتلا شود، این علائم را هم خواهد داشت:

• خارش 
• سوزش 
• عدم توقف خونریزی 
• مچ پای متورم
• رگ‌های خونی عنکبوتی (Spidery blood vessels) 
• احساس گیجی 
• زردی پوست و چشم‌ها (Jaundice)

روش‌های تشخیص هپاتیت اتوایمیون

پزشک از شما در مورد علائم و مدت زمانی که متوجه علائم شده اید سوال می‌پرسد. از طرفی پزشک باید در جریان داروهای مصرفی شما باشد و بداند که مشروبات الکلی مصرف می‌کنید یا خیر. هر دوی این‌ها عواملی هستند که به آسیب کبدی منجر خواهند شد. 

آزمایشات هپاتیت اتوایمیون

در آزمایش خون، نمونه‌ای از خون از نظر وجود آنتی‌بادی‌های خاص بررسی می‌شود. این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند هپاتیت اتوایمیون را از هپاتیت ویروسی و سایر بیماری‌هایی که علائم مشابه دارند، تشخیص دهد. همچنین آزمایش آنتی‌بادی می‌تواند در تعیین نوع هپاتیت خودایمنی مؤثر باشد.

نمونه‌برداری از کبد

بیوپسی یا نمونه‌برداری از کبد ممکن است برای تأیید تشخیص و تعیین میزان و نوع آسیب کبدی انجام شود. در این روش، پزشک یک سوزن باریک را از طریق برش کوچکی در پوست وارد کبد می‌کند و مقدار کمی از بافت کبد را برمی‌دارد. نمونه سپس برای بررسی به آزمایشگاه فرستاده می‌شود.

روش‌های درمان هپاتیت اتوایمیون

اگر فرد علائم بیماری را نداشته باشد، پزشک بلافاصله فرد را درمان نخواهد کرد. به جای آن، از فرد نمونه‌ی خون و نمونه برداری کبدی گرفته خواهد شد تا پزشک مطمئن شود که کبد فرد در سلامت قرار دارد. 

درمان بیماری هپاتیت خود ایمنی با هدف سرکوب فعالیت بیش‌ازحد سیستم ایمنی و محافظت از کبد انجام می‌شود. داروهای اصلی مورد استفاده شامل کورتیکواستروئیدها و داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی هستند.

کورتیکواستروئیدها

کورتیکواستروئیدها با کاهش التهاب به کنترل هپاتیت اتوایمیون کمک می‌کنند. پزشک معمولاً درمان را با دوز بالاتر آغاز می‌کند تا التهاب کبد کنترل شود و سپس به‌تدریج دوز دارو را کاهش می‌دهد.

پردنیزولون (Prednisone) یکی از رایج‌ترین کورتیکواستروئیدهای مورد استفاده است و برای بیشتر افراد اثربخشی مناسبی دارد، اما ممکن است عوارضی ایجاد کند. داروهایی مانند بودزوناید (Budesonide) ممکن است عوارض کمتری داشته باشند، اما در افراد مبتلا به سیروز کبدی قابل استفاده نیستند.

داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی

داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی، پاسخ خودایمنی بدن را کاهش می‌دهند یا متوقف می‌کنند. پزشک ممکن است این داروها را همراه با کورتیکواستروئید تجویز کند یا پس از پایان دوره درمان با استروئید مورد استفاده قرار دهد.

از داروهای رایج این گروه می‌توان به آزاتیوپرین (Azathioprine) و مایکوفنولات موفتیل (CellCept) اشاره کرد. از آنجا که آزاتیوپرین معمولاً عوارض کمتری نسبت به کورتیکواستروئیدها دارد، ممکن است برای درمان نگهدارنده طولانی‌مدت گزینه مناسب‌تری باشد. برخی بیماران برای جلوگیری از فعال شدن مجدد بیش‌ازحد سیستم ایمنی، ممکن است به مصرف طولانی‌مدت یا مادام‌العمر این دارو نیاز داشته باشند.

بعد از گذشت سه سال از شروع روند درمان ، بیماری هشتاد درصد افراد مبتلا تحت کنترل خواهد بود. اگر فرد مرتب تحت نظر پزشک باشد، پزشک به سرعت و دقت تغییرات فرد را زیر نظر داشته و در صورت مشاهده‌ی علائم ، دوباره روند درمان را آغاز خواهد کرد. 

پیوند کبد

اگر داروها نتوانند از پیشرفت هپاتیت اتوایمیون جلوگیری کنند یا بیماری باعث ایجاد زخم و آسیب برگشت‌ناپذیر کبد (سیروز) یا نارسایی کبدی شود، پیوند کبد ممکن است به‌عنوان آخرین گزینه درمانی در نظر گرفته شود.

در پیوند کبد، کبد بیمار فرد برداشته شده و با یک کبد سالم از اهداکننده جایگزین می‌شود. در بیشتر موارد، کبد موردنیاز از اهداکننده متوفی تهیه می‌شود. بااین‌حال، در برخی شرایط می‌توان از پیوند کبد از اهداکننده زنده استفاده کرد.

در این روش، فرد دریافت‌کننده تنها بخشی از کبد سالم اهداکننده زنده را دریافت می‌کند. کبد اهداکننده و بخش پیوندشده در بدن گیرنده، هر دو می‌توانند تقریباً بلافاصله فرایند بازسازی و رشد سلول‌های جدید را آغاز کنند.

اصلاح سبک زندگی

از طرفی تغییر شیوه‌ی زندگی هم به بهبود شرایط و حفظ سلامت فرد کمک می‌کند. به افراد توصیه می‌شود که ضمن خوردن غذاهای سالم و قرار دادن مقدار زیادی سبزی و میوه در رژیم غذایی خود، از نوشیدن مشروبات الکی هم خودداری کنند. فرد باید از مصرف هر گونه دارو یا مکمل بدون مشورت با پزشک خود نیز خودداری کند. 

روش‌های پیشگیری از هپاتیت اتوایمیون

هپاتیت اتوایمیون روش پیشگیری قطعی شناخته‌شده‌ای ندارد، زیرا علت دقیق آن مشخص نیست و عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند. بااین‌حال، برای کاهش خطر آسیب کبدی و تشخیص زودهنگام بیماری می‌توان:

• از مصرف خودسرانه داروها و مکمل‌ها، به‌ویژه داروهای آسیب‌رسان به کبد، خودداری کرد.
• الکل را مصرف نکرد یا به حداقل رساند.
• در صورت داشتن بیماری‌های خودایمنی دیگر، پیگیری منظم پزشکی انجام داد.
• در صورت مشاهده علائمی مانند خستگی مداوم، زردی پوست و چشم یا درد قسمت بالای سمت راست شکم، برای بررسی کبد به پزشک مراجعه کرد.
• در صورت تشخیص هپاتیت اتوایمیون، داروها را منظم مصرف و آزمایش‌های دوره‌ای کبد را طبق نظر پزشک انجام داد تا از پیشرفت بیماری جلوگیری شود.

کلام آخر دکتردکتر

هپاتیت خودایمنی یا هپاتیت اتوایمیون یک بیماری مزمن است که در آن سیستم ایمنی به اشتباه به سلول‌های کبد حمله کرده و باعث التهاب و آسیب کبدی می‌شود. تشخیص این بیماری معمولاً با آزمایش خون، بررسی آنتی‌بادی‌ها و در برخی موارد نمونه‌برداری از کبد انجام می‌شود. درمان با داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی و کورتیکواستروئیدها می‌تواند التهاب را کنترل کرده و از پیشرفت بیماری جلوگیری کند. در موارد شدید که بیماری به سیروز برگشت‌ناپذیر یا نارسایی کبدی منجر شده و به درمان دارویی پاسخ نمی‌دهد، پیوند کبد ممکن است ضروری باشد. پیگیری منظم پزشکی و مصرف صحیح داروها نقش مهمی در کنترل طولانی‌مدت بیماری و پیشگیری از عوارض دارد. برای اطمینان از سلامت کبد خود می‌توانید در دکتردکتر از متخصص گوارش وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.

منبع

https://www.webmd.com/

Clevelandclinic

mayoclinic