شاخص توده بدنی بالا و چاقی، خطر ابتلا به بیماریهای قلبی-عروقی و دیابت را افزایش میدهد؛ اما برخی افراد حتی با رژیم غذایی و ورزش منظم نیز نمیتوانند وزن زیادی کم کنند. در چنین شرایطی، پزشک متخصص بعد از بررسی شرایط سلامتی افراد، قرص اورلیستات را تجویز میکند که علاوهبر کمک به کاهش وزن در کنار رژیم غذایی کمکالری و ورزش، به حفظ وزن نیز کمک خواهد کرد. اما چالش اصلی اینجاست که رژیم غذایی در دوره درمان با این دارو بسیار متفاوت بوده و از طرفی برخی افراد نباید از اورلیستات استفاده کنند؛ بههمیندلیل در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر به بررسی نحوه عملکرد قرص لاغری اورلیستات، نحوه مصرف، عوارض، تداخلهای دارویی و موارد منع مصرف میپردازیم تا انتخاب آگاهانهتری داشته باشید.
قرص اورلیستات برای چیست؟
قرص اورلیستات (Orlistat) نوعی داروی تجویزی ژنریک است که برای کمک به مدیریت کاهش وزن تاییدیه دریافت کرده و با نامهای تجاری متعددی مانند زنوور (XENOVER)، زنیکال (XENICAL)، ونوستات (VENUSTAT) و آلی (ALLI) در داروخانهها عرضه میشود.
اورلیستات بهصورت کپسول خوراکی عرضه شده و باید سهبار در روز و همراه غذا مصرف شود. عوارض اورلیستات ممکن است شامل نفخ و میل ناگهانی به اجابت مزاج یا حتی برخی عوارض دیگر باشد؛ بنابراین قبل از مصرف باید با پزشک مشورت کنید.
اطلاعات شناسنامهای قرص اورلیستات
اطلاعات شناسنامهای قرص اورلیستات به شرح زیر است:
| اطلاعات | توضیحات |
| نام ژنریک | اورلیستات |
| نام تجاری |
|
| اشکال دارویی | کپسول خوراکی |
| موارد استفاده |
|
| دُزهای دارو |
|
| زمان مصرف دارو | سه بار در روز |
| نحوه مصرف | خوراکی |
| نحوه عملکرد | کاهش جذب چربی غذاها |
| موارد احتیاط |
|
| تداخلات دارویی |
|
| عوارض |
|
| موارد منع مصرف |
|
مکانیسم عملکرد قرص لاغری اورلیستات
قرص اورلیستات با مهار لیپازهای گوارشی (آنزیمها) که مسئول تجزیه چربیها در سیستم گوارش هستند، عمل میکند. مکانیسم عملکرد این قرص به شرح زیر است:
کاهش میزان جذب چربی از غذاها
اولین بخش از مکانیسم عملکرد اورلیستات برای لاغری، کاهش میزان جذب چربی موجود در غذاهایی است که میخورید؛ بنابراین از ابتدا میزان چربی که قرار است توسط بدن دریافت شود، کاهش پیدا میکند.
کاهش زمان ماندگاری چربی در بدن
بخش دوم مکانیسم عملکرد قرص لاغری اورلیستات، کاهش زمان ماندگاری چربی در بدن است؛ در چنین شرایطی، چربی اضافی از طریق مدفوع از بدن دفع خواهد شد.
بنابراین این دارو با کاهش جذب چربی به کاهش وزن و مدیریت آن کمک خواهد کرد.
کاربردهای قرص لاغری اورلیستات
قرص لاغری اورلیستات همانطور که از نامش پیداست با هدف کاهش وزن تولید شده اما کاربرد دیگری نیز دارد که در ادامه بررسی خواهد شد:
کمک به کاهش وزن
کاربرد اصلی قرص لاغری اورلیستات، کمک به کاهش وزن در کنار رژیم غذایی و ورزش است؛ بنابراین مانند انواع بهترین قرصهای لاغری، باید رژیم غذایی کمکالری داشته و ورزش منظم انجام دهید تا این دارو به کاهش وزن شما کمک کند.
حفظ کاهش وزن
اورلیستات علاوهبر کمک به لاغری، برای حفظ وزن یا بهعبارتی کاهش خطر افزایش وزن بعد از کاهش وزن به روشهای مختلف نیز تجویز میشود.
نکات مهم قبل از مصرف قرص اورلیستات
قبل از مصرف اورلیستات برای کاهش وزن باید به نکات زیر توجه کنید:
- هر دُز اورلیستات را با یک وعده غذایی اصلی حاوی چربی یا حداکثر ۱ ساعت بعد از وعدههای غذایی حاوی چربی مصرف کنید.
- هر وعده غذایی که چربی بالایی داشته باشد (بیشتر از ۳۰٪ کالری از چربی)، خطر عوارض جانبی این دارو را افزایش میدهد؛ بنابراین وعدههای غذایی با میزان کالری و چربی کنترلشده و کمتر از ۳۰٪ کالری از چربی آماده کنید.
- اگر چربی یا قند بیشتری بخورید، چربی اضافی دریافتی از غذاها اثر اورلیستات را بهراحتی از بین خواهد برد.
- میزان مساوی از چربی، پروتئین و کربوهیدرات در ۳ وعده غذایی اصلی توزیع کنید تا رژیم غذایی روزانه متعادلی داشته باشید.
- اورلیستات ممکن است میزان جذب برخی از داروها، ویتامینها و مواد معدنی را کاهش دهد؛ بنابراین درباره نوع مولتیویتامینها و مکملهای مصرفی در طول درمان با قرص اورلیستات با پزشک متخصص مشورت کنید.
- از آنجا که اورلیستات میزان جذب ویتامینهایی که بدن از غذا جذب میکند را کاهش میدهد یا حتی مانع جذب برخی ویتامینها میشود؛ بنابراین مطابق دستور پزشک متخصص روزی یکبار مکمل مولتیویتامین (حاوی ویتامینهای A، D، E، K و بتاکاروتن) را حداقل ۲ ساعت قبل یا ۲ ساعت بعد از قرص لاغری یا هنگام خواب مصرف کنید.
- کاهش وزن با قرص لاغری اورلیستات ممکن است منجر به بهبود وضعیت سلامتی بیماران دیابتی شود؛ در چنین شرایطی پزشک متخصص دُز داروی خوراکی دیابت یا انسولین را تغییر میدهد.
- حین مصرف این قرص لاغری باید علاوهبر رژیم غذایی با کالری مشخص، روزانه ورزش کنید.
- اگر بعد از ۳ ماه مصرف این دارو، حداقل ۵٪ از وزن خود را از دست ندادید؛ باید مصرف اورلیستات را متوقف کنید.
قبل از مصرف قرص لاغری اورلیستات باید اطلاعات کاملی درباره داروهای مصرفی خود به پزشک متخصص ارائه کنید:
- داروهای تجویزی؛
- داروهای بدون نسخه؛
- مکملهای مصرفی؛
- ویتامینهای مصرفی؛
- گیاهان در وعدههای غذایی و روزانه.
توجه کنید که قرص لاغری اورلیستات تنها برای کاهش وزن مطابق شرایط شما و توسط پزشک متخصص تجویز شده است؛ بنابراین دُز دارو را به دیگران پیشنهاد ندهید.
دُز مصرفی اورلیستات
قرص لاغری اورلیستات بهصورت کپسول خوراکی و در دُزهای زیر تجویز میشود:
| دُز دارو | برای افراد | میران مصرف | شرایط تجویز |
| ۶۰ میلیگرم | برای افراد با شاخص توده بدنی بالاتر از ۲۵ | سهبار در روز | دُز بدوننسخه |
| ۱۲۰ میلیگرم |
| سهبار در روز | دُز کامل تجویزی |
هر چند که اورلیستات بدوننسخه پزشک با دُز ۶۰ میلیگرم در دسترس است؛ اما نباید از این دارو بیشتر از ۶ ماه بدون تجویز پزشک استفاده کنید.
دُز مصرفی بزرگسالان
پزشک متخصص دُز دارو را معمولا با دستور مصرف سه بار در روز و همراه با وعده غذایی اصلی حاوی چربی تجویز خواهد کرد.
دُز مصرفی کودکان
دُز قرص اورلیستات برای کودکان ۱۲ سال و بالاتر مشابه دُز مصرفی بزرگسالان است.
نحوه مصرف قرص لاغری اورلیستات
قرص اورلیستات باید بهصورت خوراکی با ۱ لیوان آب و طبق یکی از روشهای زیر مصرف کنید:
- همراه با هر وعده غذایی اصلی حاوی حدود ۳۰٪ کالری از چربی؛
- ۱ ساعت بعد از هر وعده غذایی اصلی حاوی حدود ۳۰٪ کالری از چربی.
این قرص لاغری را باید ببلعید؛ بنابراین از اقدامات زیر خودداری کنید:
- قرص را نجوید.
- قرص را خُرد نکنید.
- قرص را تکهتکه نکنید.
نحوه مصرف همراه با داروها و ویتامینها
اورلیستات ممکن است جذب برخی داروها و ویتامینها را کاهش دهد؛ بنابراین باید زمان مصرف داروها و ویتامینهای زیر را از زمان مصرف قرص اورلیستات جدا کنید:
| دارو / ویتامین | بهترین زمان مصرف داروها و ویتامینها |
| ویتامینهای محلول در چربی مانند: ویتامین A؛ ویتامین D؛ ویتامین E؛ ویتامین K. | حداقل ۲ ساعت قبل یا ۲ ساعت بعد از مصرف اورلیستات |
| سیکلوسپورین (داروی سرکوبکننده سیستم ایمنی برای جلوگیری از رد پیوند عضو) | ۳ ساعت بعد از مصرف اورلیستات |
| لووتیروکسین (داروی هورمونی برای درمان کمکاری تیروئید) | ۴ ساعت قبل یا ۴ ساعت بعد از مصرف اورلیستات |
شرایط حذف دُزهای روزانه اورلیستات
در شرایط زیر نباید دُز داروی تجویزی را مصرف کنید:
- وعده غذایی اصلی حذف شده در طول روز؛
- خوردن وعده غذایی بدون چربی در طول روز.
فراموشی یک دُز اورلیستات
دُز فراموش شده قرص لاغری اورلیستات را طبق دستور زیر مصرف کنید:
- اگر فراموش کردید قرص را همراه با غذای اصلی بخورید؛ دارو را ظرف مدت ۱ ساعت بعد از وعده غذایی حاوی چربی مصرف کنید.
- اگر بیشتر از ۱ ساعت از زمان صرف غذا گذشته یا به زمان مصرف دُز بعدی قرص رسیدهاید؛ دُز فراموش شده را مصرف نکنید. چون دُزهای اضافی و دوبرابر عوارض جدی بههمراه دارند.
- اگر یک وعده غذایی اصلی را فراموش کردید یا وعده غذایی بدون چربی داشتهاید؛ دُز دارو را حذف کنید.
عوارض قرص اورلیستات
داروهای لاغری مختلف مانند اوزمپیک و قرصهای لاغری، عوارض جانبی خفیف و گاهی جدی دارند؛ قرص اورلیستات نیز ممکن است در برخی افراد عوارض خفیف تا جدی ایجاد کند که به شرح زیر هستند:
عوارض خفیف اورلیستات
شایعترین عوارض اورلیستات به شرح زیر هستند:
- مشاهده لکههای روغنی روی لباسزیر؛
- نیاز ناگهانی به اجابت مزاج؛
- گاز معده همراه با ترشح؛
- مدفوع روغنی یا چرب؛
- درد شکم؛
- افزایش تعداد دفعات اجابت مزاج؛
- مشکل در کنترل مدفوع (کاهش توانایی کنترل حرکات روده)؛
- تهوع؛
- استفراغ؛
- کمردرد؛
- سردرد؛
- خستگی (کمبود انرژی)؛
- عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی مانند آنفولانزا.
نکته بسیار مهم اینکه، اغلب عوارض جانبی خفیف بسیاری از داروها، ظرفمدت چند روز و بهخودیخود از بین بروند؛ اما اگر هر یک از علائم بالا ادامهدار بوده یا شدت پیدا کرد، باید به پزشک متخصص مراجعه کنید.
عوارض جدی اورلیستات
عوارض جانبی جدی قرص اورلیستات مانند عوارض خفیف، شایع نیست و ممکن است افراد کمی آن را تجربه کنند؛ این عوارض به شرح زیر هستند:
آسیب کبدی
آسیب کبدی که به آن «هپاتوتوکسیسیتی» نیز گفته میشود؛ ممکن است هنگام مصرف اورلیستات در برخی افراد رخ دهد. آسیب کبدی در این شرایط با علائمی همراه است که در جدول عوارض بررسی خواهد شد.
مشکلات کلیوی
قرص اورلیستات ممکن است باعث تشکیل سنگ کلیه یا حتی آسیب کلیوی مانند نارسایی کلیوی شود. این مشکلات سلامتی با علائمی همراه هستند که در جدول عوارض بررسی میشود؛ بنابراین برای جلوگیری از هرگونه آسیب کلیوی بهتر است قبل از مصرف دارو با پزشک متخصص مشورت کنید.
مشکلات کیسه صفرا
مصرف قرص لاغری اورلیستات ممکن است باعث تشکیل سنگ کیسه صفرا در برخی افراد شود؛ این بیماری با علائمی همراه است که در ادامه بررسی خواهند شد.
واکنشهای آلرژیک شدید
واکنشهای آلرژیک شدید یکی دیگر از عوارض اورلیستات در برخی افراد است؛ این واکنشها ممکن است شامل بثورات پوستی و خارش باشد، اما افراد دیگری مشکل در تنفس و حتی بلع را نیز تجربه کنند.
جدول عوارض جانبی جدی قرص اورلیستات
| دستهبندی عوارض جانبی | علائم |
| واکنشهای آلرژیک شدید |
|
| مشکلات کیسه صفرا |
|
| انواع آسیب کلیوی (شامل سنگ کلیه یا نارسایی کلیوی) |
|
| آسیب کبدی |
|
این عوارض در تمامی افراد رخ نمیدهند؛ اما بهمحض تجربه آنها باید به پزشک مراجعه کنید.
عوامل موثر در ابتلا به عوارض اورلیستات
لازم است بدانید که تجربه عوارض جانبی بالا به موارد زیر بستگی دارد:
- سن؛
- ابتلا به بیماری؛
- داروهای مصرفی.
بنابراین نوع و شدت عوارض اورلیستات از فردی به فرد دیگر متفاوت خواهد بود.
موارد احتیاط مصرف قرص اورلیستات
موارد احتیاط مصرف داروی لاغری اورلیستات به شرح زیر است:
سن مصرف
استفاده از قرص اورلیستات بدون نسخه پزشک برای کودکان با سن کمتر از ۱۸ سال تایید نشده است؛ بنابراین خودسرانه از این دارو استفاده نکنید. همچنین این داروی لاغری حتی با نسخه پزشک نیز برای کودکان ۱۲ سال و بالاتر تاییدیه دریافت نکرده است.
سابقه پزشکی شامل ابتلا به بیماریها و شرایط سلامتی
قبل از مصرف قرص لاغری اورلیستات باید اطلاعاتی درباره شرایط سلامتی خود نیز به پزشک ارائه دهید؛ بنابراین اگر یکی از بیماریهای زیر را دارید، از مصرف خودسرانه دارو خودداری کنید:
- دیابت نوع ۲؛
- اختلال خوردن (مانند بیاشتهایی یا پُرخوری عصبی)؛
- بیماری کیسه صفرا؛
- ابتلا به HIV؛
- بیماری کبد؛
- سنگ کلیه؛
- بیماری پانکراس؛
- تشنج؛
- مشکلات جذب غذا؛
- سابقه ضربان قلب نامنظم؛
- پیوند عضو؛
- مشکلات معده؛
- مشکلات روده؛
- بارداری؛
- اقدام برای بارداری؛
- شیردهی؛
- اقدام برای شیردهی؛
- کمکاری تیروئید؛
- مصرف دارو برای جلوگیری از لخته شدن خون یا درمان آن؛
- واکنش غیرمعمول یا آلرژیک به اورلیستات، داروها، غذاها، رنگها یا مواد نگهدارنده؛
- لیستی از داروها تجویزی یا بدوننسخه، مکملها و ویتامینهای مصرفی.
در این شرایط و بهدلیل ابتلا به بیماریهای بالا یا شرایط سلامتی بررسی شده، ممکن است پزشک داروی لاغری دیگری مانند آمپول مانجارو یا آمپول ویگووی را توصیه کند.
بارداری و اورلیستات
قرص لاغری اورلیستات نباید در دوران بارداری مصرف شود؛ از طرفی اگر قصد بارداری دارید نیز باید با پزشک متخصص مشورت کنید. در چنین شرایطی، پزشک گزینههای دیگری را پیشنهاد خواهد کرد.
اورلیستات و شیردهی
هنوز مشخص نشده که آیا مصرف داروی لاغری اورلیستات حین شیردهی روی کودک تاثیر منفی دارد یا خیر؛ بنابراین بهمنظور احتیاط و جلوگیری از خطرات احتمالی، پزشک متخصص ممکن است مصرف قرص را متوقف کند.
قرص لاغری اورلیستات برای چه کسانی مناسب است؟
اورلیستات برای تمامی کسانی که قصد کاهش وزن دارند؛ گزینه مناسبی نیست. این دارو تنها برای افرادی تجویز میشود که یکی از شرایط زیر را دارند:
- افرادی با شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر از ۳۰؛
- افراد با شاخص توده بدنی ۲۸ یا بالاتر و در معرض عوامل خطر مرتبط با افزایش وزن مانند دیابت، کلسترول بالا یا فشار خون بالا.
موارد منع مصرف قرص اورلیستات
افراد مبتلا به مشکلات سلامتی زیر نباید از قرص لاغری اورلیستات استفاده کنند:
- افراد با مشکلات جذب غذا (سندرم سوءجذب غذا)؛
- افراد مبتلا به مشکلات کیسه صفرا (مانند کلستاز)؛
- مشکلات کبد؛
- مشکلات جدی روده؛
- پیوند عضو؛
- بارداری یا قصد بارداری؛
- شیردهی یا قصد شیردهی؛
- کودکان زیر ۱۲ سال؛
- برند تجاری Alli برای افراد زیر ۱۸ سال؛
- حین مصرف برخی داروهای تجویزی و حتی بدوننسخه.
تداخلهای دارویی قرص اورلیستات
اورلیستات ممکن است با چندین دارو یا مکملهای خاصی تداخل داشته باشد که به شرح زیر هستند:
| داروها / مکملها / ویتامینها | نام دارو / مکمل / ویتامین |
| داروهای تجویزی یا بدون نسخه |
|
| مکملها و یتامینها | ویتامینهای محلول در چربی مانند:
|
لیست بالا ممکن است مجموعهای کامل از تداخلهای دارویی این قرص لاغری نباشد؛ بنابراین قبل از هر اقدامی با پزشک متخصص مشورت کنید.
تداخل قرص اورلیستات با الکل
هنوز گزارشی درباره تداخل الکل و قرص اورلیستات منتشر نشده است؛ اما مصرف همزمان این دارو با نوشیدنیهای الکلی عوارض زیر را بههمراه دارد:
- تاثیر منفی روی روند کاهش وزن: مصرف نوشیدنیهای الکلی روی مدیریت وزن تاثیر گذاشته و کاهش وزن را سختتر میکنند؛ بنابراین هنگام مصرف اورلیستات از مصرف نوشیدنیهای الکلی خودداری کنید.
- خطر آسیب کبدی: برخی مطالعات نشان دادهاند که مصرف همزمان قرص لاغری اورلیستات و الکل، ممکن است خطر آسیب کبدی را افزایش دهد؛ بنابراین هنگام کاهش وزن با این دارو از مصرف نوشیدنیهای الکلی خودداری کنید.
همانطور که در بخش احتیاطها و موارد منع مصرف مطالعه کردید، قرص لاغری اورلیستات برای تمامی افراد مناسب نیست؛ بنابراین برای بررسی شرایط سلامتی و جلوگیری از عوارض جدی این دارو، از خدمات آزمایش در محل دکتردکتر استفاده کرده و سپس برای تجویز دارو از دکتردکتر وقت ویزیت آنلاین بگیرید.
داروهای جایگزین قرص اورلیستات
داروهای مشابه دیگری نیز وجود دارند که به مدیریت وزن و کاهش وزن کمک میکنند؛ بنابراین اگر عوارض جدی را با مصرف اورلیستات تجربه میکنید، ممکن است پزشک یکی از داروهای زیر را تجویز کند:
| نام ژنریک | برند تجاری |
| سماگلوتاید | وگووی |
| لیراگلوتاید | ساکسندا |
| تیرزپاتید |
|
شرایط نگهداری قرص اورلیستات
دما و شرایط نگهداری قرص لاغری اورلیستات به شرح زیر است:
| دما و شرایط نگهداری | توضیحات |
| دمای نگهداری |
|
| شرایط نگهداری |
|
نکات تغذیه در کاهش وزن با قرص لاغری اورلیستات
تغذیه هنگام مصرف این قرص لاغری اهمیت ویژهای دارد؛ بنابراین برای اثرگذاری بیشتر و کاهش عوارض دارو، توصیههای زیر را جدی بگیرید:
- گوشتهای بدونچربی را برای پخت غذاها بخرید یا چربی را از گوشت قرمز و مرغ جدا کنید.
- هنگام پختوپز به غذای خود چربی یا روغن اضافه نکنید؛ بهتر است غذای هر وعده را کبابی، آبپز یا گریل آماده کنید.
- از چربیهای سالم در وعدههای غذایی خود استفاده کنید.
- میزان کالری از چربی هر وعده را بهدقت اندازهگیری کنید تا بیشتر از ۳۰٪ نباشد.
- محصولات لبنی کمچرب مانند پنیر، ماست و شیر کمچرب بخورید.
- سسهای کمچربی که کمتر از ۵ گرم چربی در هر ۱۰۰ گرم دارند؛ مصرف کنید.
کلام آخر دکتردکتر
قرص اورلیستات نوعی داروی تجویزی برای کاهش وزن است که با کاهش میزان جذب چربی غذاها عمل میکند؛ اما کسانی که از این قرص برای لاغری استفاده میکنند باید رژیم غذایی مناسبی داشته باشند. داروی لاغری اورلیستات نیز مانند انواع دیگر قرصها و آمپولهای لاغری، عوارضی داشته و حتی مصرف آن برای برخی افراد خطرات جدی بههمراه دارد؛ بنابراین پیشنهاد میشود قبل از اقدام به کاهش وزن با این داروی تجویزی، برای بررسی احتمال ابتلا به برخی بیماریها و شرایط سلامتی که جزو موارد منع مصرف هستند از خدمات آزمایش در محل دکتردکتر استفاده کنید. بعد از مشخص شدن نتیجه آزمایش نیز میتوانید از خدمت ویزیت آنلاین دکتردکتر برای تجویز دارو توسط پزشک متخصص استفاده کنید.
سوالات متداول
منابع
