تصور کنید پس از یک دوره فشار روانی شدید، هر روز با تارهای پخشوپلای مو روی بالش از خواب بیدار میشوید و دستهدسته موهایتان را لای دندانههای شانه یا روی کف حمام میبینید. این ریزش بیربط به فشارهای روحی و استرسی که تحمل میکنید نیست. بعداز ژنتیک، استرس مهمترین عامل ریزش موهاست و با توجه به تأثیر مخربی که این اتفاق بر اعتمادبهنفس و کیفیت زندگی فرد مبتلا میگذارد، شناخت دقیق علل این پدیده و راههای درمانش حسابی ضروری است. با بهرهگیری از روشهای درمانی مؤثر و انتخاب داروها یا مکملهای مناسب، ریزش موی استرسی معمولا قابلبرگشت است و میتوان چرخه طبیعی رشد مو را دوباره فعال کرد. در این راهنمای پزشکی مجله سلامت دکتردکتر درباره دانستنیهای مهم استرس و ریزش مو صحبت میکنیم.
رابطه استرس و ریزش مو
ریزش مو اگرچه یکی از بیماری های شایع مو و پوست سر است، اگر به اندازۀ ۵۰ تا ۱۰۰ تار مو در روز باشد، طبیعی است و جای نگرانی ندارد. ولی گاه بهدلیل استرس و اضطرابی که مدتها تحتتأثیرش هستیم، تارهای مو بیشتر میریزند و کمتر جایگزین میشوند. رابطه استرس و ریزش مو شامل مکانیسمهای بیولوژیکی پیچیده است!
فرایند رشد مو یک چرخۀ ۴مرحلهای است و فولیکول مو در این مراحل اتفاقات خاصی را تجربه میکند:
- فاز آناژن: مرحله رشد موی سریع و فعال ۲ تا ۷ساله.
- فاز کاتاژن: یک مرحله کوتاه ۲هفتهای که فولیکول مو کوچک و کوچکتر میشود.
- فاز تلوژن: یک مرحله استراحت و توقف رشد ۳ماهه.
- فاز اگزوژن: مرحلهای که که فولیکول مو میریزد و تار جدیدی رشد میکند.
ریزش موی ناشی از استرس زمانی رخ میدهد که مقادیر زیاد هورمونهای کورتیزول و آدرنالین، چرخه طبیعی رشد مو را به هم بریزد. این هورمونها جریان خون بهسمت فولیکولهای مو را کم و انتقال پیام رشد را مختل میکنند. در نتیجه، تعداد بیشتری از موها از فاز رشد (آناژن) به فاز استراحت و ریزش (تلوژن) است میروند. البته ارتباط استرس و ریزش شدید مو عمیقتر از صرف بههمریختن تعادل هورمونی است! استرس با تشدید التهاب و افزایش استرس اکسیداتیو نیز زمینه را برای ریزش موی بیشتر فراهم میکند.
استرس مزمن و ریزش شدید مو
استرس طولانیمدت قاتل سلامتی و زمینهساز انواع مشکلات گوارشی، اختلالات خواب، افسردگی و همچنین ریزش موی ادامهدار است. علت ریزش مو در معرض استرس مزمن را میتوان بههمریختن چرخه رشد مو با تولید بیشازحد هورمون آزادکننده کورتیکوتروپین و هورمونهای استرس مثل کورتیزون دانست.
رابطه استرس مزمن و ریزش مو یک توضیح واضح دارد: وقتی بدن برای مدتزمان طولانی در وضعیت «هشدار» میماند، تعادل هورمونی و عملکرد طبیعی اکثر سیستمهای داخلی، ازجمله سیستم رشد مو، بهطور کامل به هم میریزد و ترشح مداوم کورتیزول، فولیکولهای مو را گرسنه و تشنه نگه میدارد. خونرسانی کم و نرسیدن مواد مغذی، فولیکولها را وادار به استراحت و ریزش میکند و نتیجه این اتفاق چیزی جز ریزش شدید، گسترده و ناگهانی تارهای مو نیست. این ریزش هنگام شانهزدن، حمام یا حتی لمس موها بهوضوح قابلمشاهده است.
استرس و ریزش مو در زنان
نوسانات هورمونی بهدلیل بارداری، یائسگی و پریودی در کنار فشارهای روزانه، آمار ریزش موی ناشی از استرس را در زنان بهطرز عجیبی بالا بردهاند. این ریزش معمولا با نازکی تدریجی تارها و در ادامه ریزش موهای سر ظاهر میشود.
استرس و ریزش مو در مردان
ریزش موی مردان معمولا نامحسوس و ناشی از ژنتیک، عادات سبک زندگی و استرس محیطی است. این ریزش معمولا در قالب عقبرفتن جزئی خط رویش مو و نازکی تارها در قسمت تاج سر آغاز و به طاسی موضعی ختم میشود.
استرس اکسیداتیو و ریزش مو
استرس مزمن، آلودگی هوا، سیگار، تغذیه نامناسب، کمخوابی و ابتلا به برخی بیماریهای زمینهای تولید رادیکالهای آزاد را افزایش میدهد. اگر تولید رادیکالهای آزاد بیش از توانایی بدن برای خنثیسازی آنها باشد، استرس اکسیداتیو رخ میدهد. اما ببینیم ارتباط استرس اکسیداتیو و ریزش مو چیست؟
رادیکالهای آزاد به سلولها، پروتئینها و DNA آسیب میزنند و فولیکولهای مو از این آسیب در امان نیستند. در ادامه فولیکولها زودتر وارد فاز ریزش (تلوژن) میشوند و این وضعیت نازکی تاره، کاهش تراکم، سفیدشدن زودرس و تشدید ریزش مو را بهدنبال دارد.
انواع ریزش مو ناشی از استرس
در ادامۀ این بخش با انواع ریزش مو مرتبط با استرس آشنا شوید: تلوژن افلوویوم، تریکوتیلومانیا و آلوپسی آرهآتا.
تلوژن افلوویوم
تلوژن افلوویوم (Telogen effluvium) شایعترین علت ریزش موی موقت و عمدتا مرتبط با تغییرات بزرگ زندگی است: مثل طلاق، اخراج از کار، سوگ، زایمان یا ابتلا به بیماریهای جدی. در این عارضه، استرس تعداد زیادی از فولیکولهای مو را موقتا به فاز استراحت میبرد و حدودا ۲ تا ۴ ماه بعد، موی آسیبدیده هنگام شانهزدن یا شستوشو ناگهان میریزد. البته ریزش موها دائمی نیست و ۳ تا ۶ ماه پساز رفع عامل استرسزا، فولیکولها به مرحلۀ رشد فعال برمیگردند.
تریکوتیلومانیا
تریکوتیلومانیا (Trichotillomania) میل عجیب، ناخودآگاه و مقاومتناپذیر برای کندن مو از پوست سر، ابروها یا سایر نواحی بدن است. فرد مبتلا به این اختلال وسواس فکری عملی، ناخواسته برای مقابله با احساسات منفی یا ناراحتکننده مانند استرس، تنش، تنهایی، کسالت یا ناامیدی، تارهای مو را از پوست سر، صورت و سایر قسمتهای بدن میکند و اغلب این کار را غیرارادی و از روی عادت انجام میدهد.
ریزش موی منطقهای (آلوپسی آرهآتا)
آلوپسی آرهآتا (Alopecia areata) یک بیماری خودایمنی است که در آن، سیستم ایمنی به فولیکولهای مو حمله میکند و باعث ریزش مو سکه ای یا نازکی تارهای مو میشود. ازآنجاکه فولیکولهای مو در این حمله آسیبی نمیبینند، این ریزش مو برگشتپذیر است.
بهترین درمان برای ریزش موی استرسی
اولین قدم برای مدیریت و درمان ریزش موی ناشی از استرس، رفع استرس و داشتن ذهن آرام است. اگر استرس ناشی از دلایل زمینهای و شرایط قابلکنترل باشد، درمان ریزش مو به علت استرس آنقدرها پیچیده نیست و میتوان از تکنیکهای علم پزشکی مدرن مثل ایمونوتراپی با دارودرمانی و رواندرمانی ریشهاش را خشکاند و درمان ریزش موی استرس را باموفقیت پشتسر گذاشت.
راهکارهای پزشکی که در ادامه میخوانید، تأثیر مثبتی بر درمان ریزش موی استرسی و پر پشت شدن مو دارند.
دارو درمانی و مکملها
برای درمان ریزش مو بدلیل استرس، پزشک در وهله اول بهسراغ انواع قرص ضد استرس برای ریزش مو میرود. داروهای پرکاربرد در این مرحله را در جدول زیر بخوانید.
| نام دارو | تأثیر |
| قرصهای هورمونی (مثل اسپیرونولاکتون) | این دارو برای ریزش مو با زمینه هورمونی توسط پزشک تجویز میشود. |
| فیناستراید | این داروی خوراکی با کاهش DHT به کاهش ریزش مو کمک میکند و بیشتر برای الگوی طاسی مردانه کاربرد دارد. |
| قرصهای سرکوبکننده سیستم ایمنی (مثل متوترکسات، سیکلوسپورین، مایکوفنولات موفتیل و آزاتیوپرین) | این داروها برای درمان ریزش مو ناشی از اختلالات خودایمنی مؤثر و پرکاربردند. |
| ماینوکسیدیل | این دارو بازکننده عروق است و با گشادکردن عروق پوست سر، خونرسانی به فولیکولها را تقویت و رشد مو را تحریک میکند. |
| استروئیدها (مثل هیدروکورتیزون) | این داروهای ضدالتهابی برای درمان بیماریهای خودایمنی کاربرد دارند. این دارو بهشکل خوراکی، تزریقی و اعمال موضعی روی پوست سر قابلاستفاده است. |
نکته: این داروها مستقیما ضداسترس نیستند و صرفا باعث بهبود وضعیت فولیکولها و کنترل ریزش میشوند.
چنانچه ریزش مو ناشی از کمبود ویتامین و مواد مغذی باشد، مصرف مکملها ریزش را قطع و از سلامت مو حمایت میکند. برای مثال:
- بیوتین در ساختار کراتین و تقویت مو نقش دارد.
- ویتامینهای گروه ب تغذیهرسانی به فولیکولها را بهبود میبخشند.
- زینک (روی) برای ترمیم و رشد موها مفید است.
- آهن و ویتامین ث خونرسانی به فولیکولها را تقویت میکنند.
- ویتامین دی برای درمان کمبود ویتامین دی و ریزش مو کاربرد دارد.
درمان ریزش مو به علت استرس از طریق مدیریت روان
خیلی وقتها ریزش مو ارتباط مستقیم با تصویر ذهنی ما از خودمان دارد و نتیجۀ ضعف اعتمادبهنفس و عزتنفس ماست. اگر قضیه از این قرار باشد، هرچهقدر هم کرم و دارو و مکمل مصرف کنید، تا وقتی استرس پابرجاست، ریزش تارهای مو نیز ادامه دارد. در این شرایط، مدیریت روان و کاهش استرس مزمن مؤثرترین روش فوری درمان ریزش مو آقایان و خانمهاست.
در ادامه تکنیکهای علمی و کاربردی مدیریت روان را توضیح میدهیم.
۱. شناخت و اصلاح الگوهای فکری (رفتاردرمانی شناختی – CBT)
استرس طولانیمدت از افکار منفی تکرارشونده تغذیه میکند و با جایگزین افکار مخرب با افکار واقعبینانهتر، آرامآرام از بین میرود. CBT سطح کورتیزول (هورمون استرس) خون را پایین میآورد و اینگونه به قطع ریزش مو کمک میکند.
۲. تمرینهای آرامسازی مثل تنفس درمانی (کاهش سریع استرس)
تنفس عمیق، واکنش آرامش طبیعی بدن را فعال میکند و بلافاصله باعث سقوط سطح کورتیزول میشود. تکنیکهای آرامشبخش مثل مدیتیشن و آرامش پیشرونده عضلات (PMR) نیز آگاهی از لحظه حال را پرورش میدهند و باعث واکنش کمتر به استرس میشوند.
۳. ذهنآگاهی (Mindfulness) و مدیتیشن
ذهنآگاهی یعنی زندگی در لحظه بدون قضاوت دیگران یا سرزنش خود. تحقیقات پزشکی به تأثیر مثبت ذهنآگاهی بر ریزش موی ناشی از استرس مزمن اشاره دارند و مدیتیشن اسکن بدن را برای درمان استرس و ریزش مو پیشنهاد میکنند.
۴. فعالیت بدنی ضد استرس (سبک، نه افراطی)
ورزش متعادل استرس را کاهش میدهد، درحالیکه ورزش سنگین دقیقا نتیجه عکس میدهد. فعالیتهای دنی ضد استرس مثل پیادهروی تند، یوگا، تایچی و یا شنای سبک را در برنامهریزی هفتگیتان بگنجانید تا بدن را فعال نگه دارید.
۵. صبوری و مدیریت انتظار در زندگی پرشتاب
کمصبری و کمتحملی خوراکی است که استرس مزمن را تغذیه میکند و روزبهروز بیشتر باعث ریزش موها میشود. وقتی انتظار داریم همهچیز خیلی زود حلوفصل شود، سیستم عصبیمان همیشه در حالت هشدار و آمادهباش باقی میماند و ترشح هورمونهای استرس به بالاترین حد ممکن میرسد. تحمل انتظار را تمرین کنید تا ذهن کمی آرام بگیرد.
آیا ریزش موی استرسی قابل درمان است؟
ریزش موی ناشی از استرس اغلب قابلدرمان و درصورت شناسایی و کنترل عامل استرس، برگشتپذیر است. با اجرای تکنیکهای مدیریت استرس و تغییر سبک زندگی، میتوان ریزش را به حداقل رساند و فرصتی برای رویش موی سالم فراهم کرد. برای درمان ریزش مو استرسی، خواب خوب و باکیفیت، روان آرام و تغذیه مناسب اثربخشی معجزهآمیز دارند. حتی میتوان با ترفندهای درمان ریزش مو با دارو گیاهی، روند درمان را سرعت بخشید.
نکته اول: حتی با وجود بهکارگیری بهترین درمان ریزش موی استرسی، سرعت رویش دوباره موها متفاوت و متغیر است.
نکته دوم: استرس ناشی از خودِ ریزش مو نیز میتواند روند بهبودی را کند کند؛ آرامسازی ذهن و صبوری نقش کلیدی در درمان موفق ریزش موی استرسی دارند!
چگونه از ریزش مو ناشی از استرس جلوگیری کنیم و آن را کاهش دهیم؟
ازآنجاکه تقریبا همۀ ما هر روز در معرض عوامل استرسزای مختلف هستیم و شبها با اضطراب زیاد میخوابیم، بهترین درمان برای ریزش موی استرسی، جلوگیری از آن با اصول سبک زندگی سالم است.
- رژیم غذایی متعادل داشته باشید. پیروی از یک رژیم غذایی متعادل با پروتئین و ریزمغذیهای کافی برای رشد مو مهم است. انواع غذاهای سرشار از مواد مغذی مانند میوهها و سبزیجات، پروتئینهای بدون چربی و چربیهای سالم را در رژیم غذایی خود بگنجانید.
- آب کافی بنوشید. هیدراتاسیون برای سلامت تارهای مو و جلوگیری از شکنندگی آنها مهم است. روزانه حدود ۸ تا ۱۰ لیوان آب بنوشید تا بدن دچار کمآبی نشود.
- مرتب ورزش کنید. بدن با فعالیت اندورفین آزاد میکند که عامل بهبود خلقوخو و کاهش استرس است. ورزش متوسط، یوگا و مدیتیشن سطح کورتیزول را پایین میآورند و گردش خون کلی برای رشد مو را بهبود میبخشند.
- پوست سر را ماساژ دهید. ماساژ پوست سر با روغنهای تسکیندهنده و مغذی، خونرسانی به فولیکولهای مو را تحریک میکند و رشد مو را بهبود میبخشد.
کلام آخر دکتردکتر
ریزش مو یک نگرانی پرتکرار و مشترک بین خانمها و آقایان است که زیبایی چهره را هدف قرار میدهد و اعتمادبهنفس و عزتنفس را میگیرد. این عارضه خیلی وقتها ناشی از استرس محیطی یا نگرانیهای بیدلیل و جزئی در زندگی روزمره است که بیشازحد به آنها بها دادهایم! خوشبختانه ریزش موی استرسی درمانپذیر است. زیر نظر پزشک و با بهکارگیری بهترین درمان ریزش مو استرسی، تارهای موی سالم و براق دوباره روی سر جوانه میزنند و اعتمادبهنفسی که از دست رفته، دوباره برمیگردد.
تیم متخصصان باتجربه در سامانه سلامت و پزشکی جامع دکتردکتر آمادهاند تا ریزش موی شما را در جلسات ویزیت آنلاین ریشهیابی کنند و راهحلهای ایمن، طبیعی و مؤثر برای تقویت رشد مو در اختیارتان بگذارند. برای گفتوگو با پزشکان آنلاین همین حالا درخواست ویزیت را ثبت کنید.
