چاقی یک اختلال متابولیک با پیامدهای نامطلوب سلامتی است که در سراسر جهان افزایش یافته است. این مسئله بسیاری از مردم را تشویق کرده است که بدون اطلاع از ایمنی یا اثربخشی مکملهای گیاهی کاهش وزن از آنها استفاده کنند. قرص لاغری گوارانا (Guarana) یکی از مکملهای گیاهی بدون نسخه محبوب است که برای کاهش وزن به بازار عرضه میشود. گوارانا گیاهی است که قبایل آمازون قرنهاست از آن بهعنوان دارو استفاده میکنند. این گیاه علاوهبر کاهش وزن فواید دیگری مانند کمک به کاهش خستگی، تقویت سلامت مغز و محافظت از قلب نیز دارد. برای آشنایی با فواید، ویژگیها، موارد منع مصرف و عوارض قرص گوارانا تا پایان مقاله با ما همراه باشید.
قرص لاغری گوارانا چیست؟
مصرف مکملهای گیاهی یکی از انواع روشهای لاغری است. قرصها و مکملهای حاوی عصاره گیاه گوارانا با افزایش متابولیسم و سطح انرژی بدن به کاهش وزن و چربیسوزی کمک میکنند. گوارانا گیاه برزیلی بومی حوزه آمازون است که با نام پائولینیا کوپانا (Paullinia cupana) نیز شناخته میشود. گوارانا گیاهی رونده است که از میوهاش استفاده میشود.
این گیاه طیف وسیعی از محرکها مانند کافئین، تئوفیلین و تئوبرومین را دارد. گوارانا همچنین دارای آنتیاکسیدانهایی مانند تانن، ساپونین و کاتچین است. غلظت کافئین موجود در دانههای آن حدود ۳ تا ۶ درصد وزن خشک (در مقایسه با غلظت ۱ تا ۲ درصدی کافئین در دانههای قهوه) است. همین ویژگی محرک، گوارانا را به مادهای محبوب در مکملهای کاهش وزن، نوشیدنیهای انرژیزا و محصولات چربیسوزی تبدیل کرده است.
گوارانا اغلب با سایر مواد محرک یا گیاهی، مانند عصاره چای سبز، سینفرین یا کپسایسین، ترکیب میشود. ترکیب گوارانا با سایر محرکها، ازجمله سینفرین یا مواد حاوی کافئین، میتواند خطر قلبی-عروقی را بیشتر از زمانی افزایش دهد که از گوارانا بهتنهایی استفاده میشود. این محصولات ترکیبی همچنین موجب میشوند که تشخیص و جداکردن اثرات اختصاصی خودِ گوارانا دشوارتر شود.
ویژگیهای قرص لاغری گوارانا
شاید قرص لاغری گوارانا قویترین قرص لاغری نباشد ولی بهدلیل تواناییاش در موارد زیر میتواند به کاهش وزن کمک کند:
- افزایش سرعت متابولیسم با تحریک سیستم عصبی مرکزی؛
- سرکوب اشتها؛ البته این اثر در آزمایشهای بالینی برای خود گوارانا بهطور قطعی نشان داده نشده است؛
- افزایش انرژی فیزیکی و استقامت که میتواند به افزایش فعالیت بدنی کمک کند؛
- عملکردن بهعنوان عامل ترموژنیک که موجب میشود بدن را به سوزاندن کالری بیشتر برای تولید گرما تشویق کند.
استفاده از گوارانا برای لاغری بیشتر بهدلیل کافئین بالای موجود در دانههای آن است. دانههای گوارانا حاوی ۳ تا ۶ درصد کافئین در وزن خشک هستند. کافئین میتواند با افزایش متابولیسم به کاهش وزن کمک کند. همچنین مشخص شده است که ژنهای مؤثر در تولید سلولهای چربی را سرکوب و ژنهای کُندکننده آن را تقویت میکند.
گوارانا بهدلیل محتوای کافئین و سایر ترکیبات فعال میتواند اثرات زیر را نشان دهد:
- محرک و انرژیزا؛
- تقویت شناختی؛
- ضدخستگی؛
- تسریع چربیسوزی؛
- محافظ سیستم قلبی-عروقی و حمایت از سلامت قلب؛
- حفظ درخشندگی پوست.
در مطالعهای در سال ۲۰۱۹ موشها بهمدت ۱۸ هفته با رژیم غذایی غربی یا کمچرب همراه با مکمل گوارانا یا بدون آن تغذیه شدند. نتایج نشان داد که الگوهای غذایی شامل مکمل گوارانا از اثرات بیولوژیکی مانند افزایش وزن، مقاومت به انسولین و اختلال در تنظیم آدیپوکین (وضعیتی که منجر به چاقی و مشکلات قلبی-عروقی میشود) جلوگیری میکند. البته اثرات گوارانا بر تولید سلولهای چربی و همچنین ایمنی کلی در انسان هنوز مشخص نیست.
نحوه مصرف قرص لاغری گوارانا
معمولا مصرف گوارانا در مقادیر متوسط برای بیشتر بزرگسالان سالم، بیخطر تلقی میشود. بااینحال، میزان کافئین در هر کپسول یا قرص همیشه بهوضوح بیان نمیشود. بنابراین باید باید با احتیاط و آگاهانه از این محصولات استفاده کنید زیرا احتمال مصرف بیشازحد آن زیاد است بهویژه اگر قرص لاغری گوارانا با سایر مواد حاوی کافئین یا نوشیدنیهای انرژیزا مصرف شود.
بهطورکلی به بزرگسالان توصیه میشود که میزان دریافت کافئین از منابع مختلف را به ۴۰۰ میلیگرم در روز محدود کنند. در دوران بارداری این میزان کمتر و حداکثر ۲۰۰ میلیگرم در روز است زیرا مصرف بالای کافئین میتواند موجب پیامدهای نامطلوب جنینی ازجمله وزن کم هنگام تولد و افزایش خطر سقطجنین شود. بهتر است از محصولاتی استفاده کنید که محتوای کافئین آنها در هر دوز بهوضوح بیان شده است.
گوارانا معمولا بهصورت پودر (دانههای خشک و آسیابشده) یا عصاره دانهها موجود است. عصاره گوارانا قابلاعتمادتر و مصرفش آسانتر است زیرا ازنظر میزان کافئین استاندارد شده است. بنابراین وقتی قرص عصاره گوارانا مصرف میکنید دقیقا میدانید چه مقدار کافئین وارد بدنتان میشود. اگر عادت به نوشیدن قهوه و چای داشته باشید (که هر دو حاوی کافئین هستند) این موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند. مصرف این نوشیدنیها همراه با قرص لاغری گوارانا میتواند منجر به مصرف بیشازحد کافئین و عوارض جانبی شود.
ممکن است در یک قرص عصاره گوارانا حدود ۱۰۰ میلیگرم کافئین وجود داشته باشد. ولی در پودر گوارانا میزان دقیق کافئین مشخص نیست و فقط میتوان آن را تخمین زد زیرا میدانیم که دانههای گوارانا حدودا بین ۳ تا ۶ درصد کافئین دارند.
درمورد نحوه مصرف قرص لاغری گوارانا هیچ توصیه رسمی وجود ندارد ولی طبق تحقیقات میتوان فرض کرد که دوز ۲۰۰ تا ۱۶۰۰ میلیگرم گوارانا برای حمایت از کاهش وزن کافی است. در دوزهای بیش از ۵۰۰ میلیگرم عصاره گوارانا در روز باید میزان مصرف کافئین کنترل شود تا از عوارض جانبی جلوگیری شود.
میتوانید پودر گوارانا را به آبمیوه، اسموتی، شیک یا نوشیدنی پروتئینی اضافه کنید. پودر گوارانا باید در دوزهای ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیگرم، یک یا دو بار در روز نوشیده شود. از دوز ۳ گرم پودر گوارانا در روز تجاوز نکنید. بهتر است با دوزهای کم شروع کنید و بهتدریج آنها را افزایش دهید تا بدنتان به کافئین عادت کند.
عوارض قرص لاغری گوارانا
تحقیقات نشان میدهد که گوارانا در دوزهای کم تا متوسط سمّیت کمی دارد ولی مصرف آن در دوزهای بالا میتواند منجر به بروز عوارض جانبی شود. این مسئله بهویژه هنگام مصرف گوارانا در دوزهای بالاتر از ۵۰۰ میلیگرم عصاره و همچنین در ترکیب گوارانا با قهوه یا چای اتفاق میافتد.
بسیاری از عوارض قرص گوارانا مشابه عوارض جانبی ناشی از مصرف زیاد کافئین است. عوارض رایج قرص لاغری گوارانا عبارتاند از:
- بیخوابی و اختلال در الگوهای خواب؛
- افزایش ضربان قلب (تاکیکاردی) و تپش قلب؛
- افزایش فشار خون؛
- اضطراب، بیقراری و تحریکپذیری؛
- سردرد و سرگیجه؛
- ناراحتی دستگاه گوارش: حالت تهوع، ناراحتی معده و اسهال؛
- وابستگی به کافئین و علائم ترک پس از قطع مصرف (کافئین میتواند اعتیادآور باشد و در دوزهای بالا منجر به وابستگی شود)؛
- لرزش بدن.
در دوزهای بالاتر احتمال بروز عوارض قلبی عروقی جدیتر مانند آریتمی وجود دارد. در گزارشهای موردی بینالمللی مکملهای محرک با دوز بالا (اغلب حاوی گوارانا) با عوارض جانبی جدی قلبی، بهویژه در افرادی که از قبل بیماریهای قلبی داشتهاند، ارتباط داده شدهاند.
اگر پس از مصرف قرص لاغری گوارانا دچار علائمی مانند درد شدید قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب شدید یا غش شدید فورا مصرف قرص را قطع کنید و با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیکترین بخش اورژانس در محل زندگیتان مراجعه کنید. درصورت بروز علائم خفیفتر ولی مداوم مانند سردرد، افزایش ضربان قلب یا اضطراب زیاد مصرف قرص را قطع کرده، با داروساز یا پزشک عمومی مشورت کنید. درصورت نیاز به مشاوره آنلاین با پزشکان میتوانید از خدمات دکتردکتر استفاده کنید.
آیا قرص گوارانا بدون ورزش مؤثر است؟
کافئین تأثیر متوسطی بر میزان متابولیسم و اکسیداسیون چربی دارد. مطالعات و بررسیهای سیستماتیک نشان میدهد که کافئین میتواند بهطور موقت مصرف انرژی در حالت استراحت را افزایش دهد، اگرچه میزان تأثیرگذاری آن در دوزها و جمعیتهای مختلف متفاوت بوده است و این اثر با مصرف منظم کافئین (بهدلیل ایجاد تحمل بدن) کاهش مییابد.
در بعضی از مطالعات بالینی در مقیاس کوچک گوارانا بهطور خاص بررسی شده است. در چند آزمایش پس از استفاده از گوارانا بهعنوان بخشی از مکمل چندمادهای کاهش متوسطی در وزن بدن و شاخص توده بدنی (BMI) گزارش شده است ولی این مطالعات معمولا با موارد زیر محدود میشوند:
- اندازه نمونه کوچک و مدتزمان کوتاه؛
- عدم وجود طرح دوسوکور و کنترلشده با دارونما؛
- متغیرهای مخدوشکننده ازجمله تغییرات همزمان رژیم غذایی و ورزش؛
- تأمین بودجه تحقیق توسط صنایع که میتواند موجب سوگیری شود.
فراموش نکنید که شواهد مبتنی بر کافئین را نمیتوان مستقیما به عصارههای گوارانا تعمیم داد زیرا این عصارهها دارای ترکیبات دیگری هستند که ممکن است اثرات کافئین را تغییر دهند.
درمجموع میتوان گفت که گوارانا فقط کاهش وزن را تسهیل میکند. بسیاری از مردم معتقدند که مصرف مکملهای غذایی بهتنهایی میتواند موجب کاهش وزن شود ولی این باور درست نیست. مکملهای غذایی فرایندهای خاصی را که منجر به کاهش وزن میشوند فعال میکنند ولی اثر آنها بهتنهایی برای کاهش قابلتوجه وزن کافی نیست.
در برخی مطالعات حیوانی، گوارانا ممکن است بر فعالیت متابولیک بافت چربی قهوهای اثر بگذارد، اما این موضوع در انسان هنوز بهطور قطعی تأیید نشده است. قرص لاغری گوارانا ممکن است منجر به افزایش فعالیت میتوکندری در بافت چربی و مصرف انرژی، تنظیم هورمونهای بافت چربی و کاهش مقاومت به انسولین شود. علاوهبر این، کافئین موجود در گوارانا کمی سرعت متابولیسم پایه را افزایش میدهد. همه اینها موجب میشود که کاهش وزن با پشتیبانی مکملهای گوارانا مؤثرتر شود ولی هرگز تصور نکنید که صرفا با مصرف مکمل از شر چاقی خلاص میشوید.
چه کسانی نباید قرص لاغری گوارانا مصرف کنند؟
با توجه به ماهیت محرک گوارانا و محتوای بالای کافئین آن گروههای خاصی از افراد باید با احتیاط آن را مصرف کنند یا بهطور کلی از مصرف آن اجتناب کنند. میتوانید از پزشک یا داروساز بپرسید که آیا قرص لاغری گوارانا برای شرایط خاص شما مناسب است یا خیر.
مصرف قرص لاغری گوارانا معمولا برای موارد زیر توصیه نمیشود:
- زنان باردار یا شیرده: مصرف کل کافئین در دوران بارداری باید به حداکثر ۲۰۰ میلیگرم در روز محدود شود؛ مصرف زیاد کافئین موجب افزایش خطر سقطجنین، زایمان زودرس و وزن کم نوزاد هنگام تولد میشود. در دوران شیردهی نیز باید از مصرف مکملهای حاوی کافئین بالا اجتناب شود زیرا کافئین به شیر مادر منتقل میشود.
- کودکان و نوجوانان: مکملهای محرک برای افراد زیر ۱۸ سال مناسب نیستند.
- افراد مبتلا به بیماریهای قلبی-عروقی شامل فشار خون بالا، آریتمی قلبی، بیماری عروق کرونر یا با سابقه سکته مغزی: کافئین میتواند فشار خون و ضربان قلب را افزایش دهد که بهطور بالقوه این بیماریها را تشدید میکند و داروهای فشار خون را خنثی میکند.
- افراد مبتلا به اختلالات اضطرابی یا بیخوابی: کافئین میتواند این علائم را بسیار بدتر کند.
- بیماران مبتلا به صرع: اثرات محرک ممکن است با آستانه تشنج مرتبط باشد.
- افراد مبتلا به بیماریهای کبدی یا کلیوی: تغییر متابولیسم ممکن است خطر سمّیت را افزایش دهد.
- افرادی که داروهای تجویزی مصرف میکنند بهویژه داروهای ضدانعقاد، داروهای ضدافسردگی (بهویژه MAOIs)، داروهای ضد فشار خون یا سایر محرکها: کافئین ممکن است با مسیرهای CYP1A2 تداخل کند یا اثرات محرک افزایشی داشته باشد. همیشه باید با داروساز یا پزشک عمومی مشورت کنید.
- افرادی که سابقه اختلالات خوردن دارند: مکملهای سرکوبکننده اشتها میتوانند رفتارهای نامنظم را تقویت کنند.
کافئین ازطریق آنزیم CYP1A2 متابولیزه میشود و داروهایی که این مسیر را مهار میکنند (مانند سیپروفلوکساسین) ممکن است سطح کافئین و خطر عوارض جانبی را افزایش دهند. درمورد تداخل با داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین نیز نگرانی نظری وجود دارد ولی شواهد بالینی موجود محدود است. هر کسی که داروهای ضدانعقاد مصرف میکند باید قبل از مصرف قرص لاغری گوارانا با داروساز یا پزشک عمومی مشورت کند.
همچنین ممکن است گوارانا با مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOI) و سایر داروهای محرک تداخل داشته باشد. هر کسی که داروهای تجویزی مصرف میکند، باید قبل از مصرف محصولات حاوی گوارانا با داروساز یا پزشک عمومی مشورت کند.
افرادی که مقادیر زیادی کافئین را ازطریق قهوه، چای یا نوشیدنیهای انرژیزا دریافت میکنند، درصورت مصرف قرص لاغری گوارانا ممکن است در معرض خطر عوارض جانبی بیشتری قرار بگیرند زیرا کل مصرف کافئین روزانه آنها بهراحتی میتواند از مقدار توصیهشده ۴۰۰ میلیگرم در روز فراتر برود.
کلام آخر دکتردکتر
قرص لاغری گوارانا مکملی گیاهی است که بهدلیل کافئین بالای خود میتواند با افزایش متابولیسم و سطح انرژی بدن به کاهش وزن و چربیسوزی کمک کند. گوارانا علاوهبر کافئین دارای آنتیاکسیدانها و مواد مفید دیگری است که موجب میشوند خواصی مانند کاهش خستگی و بهبود تمرکز، بهبود سلامت قلب، افزایش سلامت و زیبایی پوست و خواص ضدباکتریایی داشته باشد.
معمولا استفاده از این مکمل در حد اعتدال مشکلی ایجاد نمیکند ولی زیادهروی در آن بهدلیل بالارفتن سطح کافئین دریافتی موجب بروز عوارضی مشابه عوارض ناشی از مصرف بیشازحد کافئین میشود. زنان باردار و شیرده و افراد مبتلا به بعضی از بیماریها مانند بیماریهای قلبی و کبدی باید از مصرف این مکمل پرهیز کنند یا با احتیاط آن را مصرف کنند. شواهد فزایندهای نشان داده است که حتی بهترین قرصهای لاغری نیز با عوارض جانبی همراه هستند؛ پس قبل از شروع هرگونه مکمل کاهش وزن، بهویژه درصورت ابتلا به بیماریهای زمینهای یا مصرف همزمان دارو، با پزشک عمومی یا داروساز مشورت کنید.
برای معرفی بهترین قرص لاغری گیاهی متناسب با شرایط خود همیشه میتوانید از متخصصان دکتردکتر کمک بگیرید. برای دریافت مشاوره و خدمات پزشکی، امکان ویزیت آنلاین و گرفتن نوبت مطب در دکتردکتر فراهم شده است.
