شیرین بیان گیاهی بومی مناطق مدیترانه و غرب آسیا است که ریشۀ آن از هزاران سال پیش کاربرد دارویی داشته است. در طب سنتی چین از آن برای درمان بیماریهای متعددی ازجمله مشکلات گوارشی، مالاریا، بیخوابی و عفونتها استفاده میشود. گلیسیریزین فعالترین ترکیب شیمیایی در شیرین بیان است که ثابت شده به کاهش چربی بدن کمک میکند. به همین علت در ادامه میخواهیم خواص شیرین بیان برای لاغری را بیشتر بررسی کنیم. همراهمان بمانید.
شیرین بیان چیست؟
شیرین بیان گیاهی چندساله از خانوادۀ حبوبات است و از قدیمیترین گیاهان دارویی جهان محسوب میشود. این گیاه در مناطق مختلفی مانند اروپا، آسیا و آمریکای شمالی میروید. شیرین بیان در طب سنتی چین بهدلیل طعم شیرین و ارزش دارویی بالا کاربرد گستردهای دارد.
بخش مهم این گیاه ریشۀ آن است که ترکیبهایی مانند گلیسیریزین، فلاونوئیدها و ساپونینها را در خود جای داده است. این ریشهها منبعی طبیعی برای آنتیاکسیدانها و مواد ضدالتهاب و ضدمیکروب هستند. ترکیبهای فعال موجود در شیرین بیان فواید درمانی متعددی برای بیماریهای کبدی، دیابت و مشکلات قلبی و عروقی دارند. ازجمله کاربردهای درمانی این گیاه عبارتاند از:
- برطرفکردن مشکلات گوارشی مانند نفخ، حالت تهوع و آروغزدن؛
- کمک به درمان زخم معده؛
- بهبود هپاتیت و ورم کبد؛
- درمان برونشیت و التهاب مجاری تنفسی؛
- کاهش استرس و اضطراب؛
- حفظ سلامت قلب؛
- التیام زخمهای دهان و گلو.
باوجوداین، مصرف شیرین بیان برای لاغری یا اهداف درمانی باید با احتیاط و زیر نظر پزشک باشد. برای اطمینان از ایمنی مصرف این گیاه دارویی برای سلامت بدنتان، میتوانید همین حالا از دکتردکتر نوبت ویزیت متخصص تغذیه یا طب سنتی بگیرید.
ترکیبات و کالری موجود در شیرین بیان
اگر هدفتان از مصرف شیرین بیان برای لاغری در ۳۰ روز است، در جدول زیر مقدار کالری و ارزش غذایی پودر خالص ریشۀ شیرین بیان را مشاهده میکنید. دقت کنید ارزش غذایی که برای این گیاه در بیشتر سایتهای مختلف میبینید متفاوت با جدول زیر و برای آبنبات یا شکلات شیرین بیان است.
| مادۀ مغذی | مقدار در ۱۰۰ گرم |
| انرژی | ۳۵۳ کیلوکالری |
| کربوهیدرات | ۷۵ گرم |
| فیبر | ۱۱ گرم |
| قند | ۱ گرم |
| پروتئین | ۹ گرم |
| چربی | ۱٫۵ گرم |
خواص شیرین بیان برای لاغری
متابولیسم سالم و کارآمد برای چربیسوزی و ثبات سطح انرژی ضروری است. خواص شیرین بیان برای لاغری با نحوۀ تأثیر آن بر متابولیسم مشخص میشود که در این بخش شرح میدهیم.
- گرمازایی و چربیسوزی: گرمازایی نوعی فرایند متابولیک است که در آن بدن برای واکنش به غذای مصرفی، گرما تولید میکند و کالری میسوزاند. ریشۀ شیرین بیان حاوی فلاونوئیدها و سایر ترکیبهای فعال زیستی است که گرمازایی را تحریک میکنند؛ بنابراین بدن تشویق به کالریسوزی مؤثر میشود. این اثر بهمرور زمان برای افزایش سرعت متابولیسم و چربیسوزی بهتر مفید است.
- تقویت اکسیداسیون چربی: اکسیداسیون چربی توانایی بدن برای تجزیۀ مولکولهای چربی با هدف تأمین انرژی است. طبق تحقیقات، ریشۀ شیرین بیان با تأثیر بر هورمونهای مرتبط با ذخیرۀ چربی، به این فرایند کمک میکند. اگر مصرف شیرین بیان برای لاغری همراه با رژیم غذایی متعادل باشد، بدن بهراحتی از ذخایر چربی خود استفاده میکند. به همین علت کاهش چربی بدن در عین حفظ تودۀ عضلانی بدون چربی آسانتر میشود.
- بهبود سلامت تیروئید: سلامت تیروئید برای متابولیسم سالم اهمیت بالایی دارد، زیرا این غده هورمونهای تنظیمکنندۀ سرعت سوختوساز را ترشح میکند. ریشۀ شیرین بیان با کمک به تعادل سطح کورتیزول (اصلیترین هورمون استرس)، بهطور غیرمستقیم بر عملکرد تیروئید اثر میگذارد. کورتیزول بالا عملکرد تیروئید را مهار کرده و متابولیسم را آهسته میکند. شیرین بیان با کنترل سطح کورتیزول، به حفظ سرعت ثابت متابولیسم کمک خواهد کرد.
- تنظیم قند خون: تثبیت قند خون برای جلوگیری از افت انرژی و کاهش هوسهای غذایی ضروری است. گلیسیریزین ازجمله ترکیبهای اصلی ریشۀ شیرین بیان است که حساسیت به انسولین را بهبود میبخشد. این ترکیب جذب گلوکز را برای سلولها آسانتر میکند. این روند نوسانهای قند خون را کاهش میدهد و از پرخوری جلوگیری میکند.
- کاهش التهاب: التهاب مزمن در سلامت متابولیک اختلال ایجاد کرده و کنترل وزن را دشوارتر میکند. ریشۀ شیرین بیان دارای خواص ضدالتهابی مفید برای کاهش التهاب سیستمیک است. وقتی التهاب کمتر باشد، بدن بهتر میتواند تعادل انرژی و کارایی متابولیک را حفظ کند.
نتایج تحقیقات دربارۀ خواص شیرین بیان برای لاغری
طبق تحقیقات، شیرین بیان با مسدودکردن آنزیمی به نام 11HSD1، به کاهش چربی کمک میکند. وظیفۀ این آنزیم تبدیل کورتیزول به کورتیزون است. کورتیزون واکنش دفاعی طبیعی بدن را تضعیف میکند. غدد فوقکلیوی هورمون کورتیزول را در زمان استرس ترشح میکنند و ترشح بیش از حد آن باعث افزایش وزن در نواحی صورت و شکم میشود.
در تحقیقی، شرکتکنندگان روزانه ۳٫۵ گرم شیرین بیان را بهمدت دو ماه مصرف کردند. محققان در پایان این دوره، کاهش تودۀ چربی بدن را در میان آنها مشاهده کردند. در پژوهش دیگری، افراد روزانه ۹۰۰ میلیگرم روغن فلاونوئید شیرین بیان را بهمدت هشت هفته مصرف کردند که به کاهش چربی بدن، وزن، شاخص تودۀ بدنی (BMI) و سطح کلسترول بد (LDL) منجر شد.
در تحقیقی در سال ۲۰۱۵، شرکتکنندگان دارای اضافهوزن روزانه ۱٫۵ گرم عصارۀ خشک شیرین بیان مصرف کردند. آنها علاوهبر آن رژیم غذایی با کالری محدود را رعایت کردند. پساز هشت هفته، وضعیت چربی خون این افراد بهبود یافت.
براساس پژوهشهای دیگر، عصارۀ ریشۀ شیرین بیان به کاهش چربی شکم کمک میکند. طبق مطالعهای، افراد مبتلا به کلسترول خون بالا با مصرف این عصاره، کاهش کلسترول کل و سطح لیپوپروتئین با چگالی کم را گزارش دادند. گرچه این نتایج امیدبخش هستند، نیاز به مطالعات بیشتری برای تأیید فواید شیرین بیان برای لاغری است. همچنین، اثر این گیاه زمانی در کاهش وزن مشخص میشود که همراه با رعایت بهترین رژیم لاغری از نظر پزشکان باشد.
طریقه مصرف شیرین بیان برای لاغری
گیاه شیرین بیان را میتوان بهشکلهای مختلفی در برنامۀ غذایی گنجاند تا از خواص آن برای کنترل وزن نفع برد. انتخاب روش مناسب و رعایت مقدار مصرف، تأثیر فراوانی در اثربخشی این گیاه دارد. مثلاً باتوجهبه اینکه مکملهای لاغری شیرین بیان حاوی گلیسیریزین هستند، باید در دُز پایین و تحت نظر پزشک مصرف شوند تا فرد دچار عوارض قلبی نشود. همچنین مصرف عصارۀ این گیاه در دُز کنترلشده، از عوارض خطرناکی مانند فشارخون بالا پیشگیری میکند. در این بخش روشهای مختلف مصرف شیرین بیان برای لاغری را بررسی میکنیم.
مصرف ریشه شیرین بیان
مصرف ریشۀ شیرین بیان در کنار رعایت رژیم غذایی با کالری محدود، حساسیت به انسولین و وضعیت چربی خون را بهبود میبخشد که برای کاهش جزئی وزن و تودۀ چربی بدن مفید است.
مصرف پودر شیرین بیان
پودر این گیاه را میتوانید از عطاری تهیه کرده و به اسموتی خود اضافه کنید. به این شکل میتوانید دُز مصرفی پودر و طعم نوشیدنی خود را کنترل کنید. علاوهبر این، پودر شیرین بیان برای تولید کپسولهای مکمل گیاهی نیز کاربرد دارد. ترکیب این پودر با انواع ژل پایۀ مناسب، نوعی پماد موضعی میسازد. این پماد برای روشنکردن پوست و درمان مشکلاتی مانند آکنه و اگزما مفید است.
مصرف عصاره شیرین بیان
رایجترین شکل مصرف این گیاه، استفاده از عصارۀ آن برای شیرینکردن انواع نوشیدنیها و آبنباتها است. باوجوداین، مصرف روزانۀ اسید گلیسیریزیک موجود در عصارۀ شیرین بیان برای هر فرد نباید از ۳۰ میلیگرم بیشتر شود. استفاده بیش از این مقدار برای سلامت بدن ضرر دارد.
طرز تهیه دمنوش شیرین بیان برای لاغری
این دمنوش لاغری را میتوانید با خیساندن ریشۀ خشک شیرین بیان یا پودر آن در آب جوش آماده کنید. بهتر است برای جلوگیری از دریافت ترکیبهای فعال فراوان، مصرف آن را به روزی یک فنجان محدود کنید. برای تهیۀ این دمنوش، ابتدا یک فنجان آب را درون قوری بریزید و روی حرارت بگذارید. پساز جوشآمدن آب، قوری را از روی حرارت بردارید. یک یا دو قاشق چایخوری ریشۀ خشک گیاه را به آب اضافه کنید. درِ قوری را بگذارید و ۱۰ تا ۱۵ دقیقه صبر کنید تا گیاه دم بکشد.
درنهایت، مایع را از صافی عبور دهید تا ذرات گیاه جدا شوند. دمنوش شیرین بیان برای لاغری را میتوانید گرم یا سرد بنوشید. برای طعمدهی بهتر، میتوانید مقداری عسل یا عصارۀ لیمو به آن اضافه کنید. این دمنوش خواص متعددی دارد، ازجمله تنظیم سطح هورمون کورتیزول که برای کنترل هوسهای غذایی و تجمع چربیهای احشایی مفید است. همچنین، پساز مصرف آن سرعت متابولیسم بدن افزایش مییابد که برای تجزیه و سوزاندن سریعتر چربیها مؤثر است. طبق پژوهشها، مصرف منظم دمنوش در دورهای طولانی، تودۀ چربی بدن را کاهش میدهد.
بااینحال، نوشیدن دمنوش بدون رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم، نتایج چشمگیری بههمراه ندارد و مصرف طولانیمدت مقادیر فراوان آن باعث کمبود پتاسیم و افزایش فشارخون میشود. همچنین، این دمنوش با داروهای ضدافسردگی، استروئیدها، داروهای ادرارآور و قرصهای ضدبارداری تداخل دارد.
مصرف عرق شیرین بیان
عرق این گیاه برای التیام بیماریهای گوارشی، پوستی و تنفسی کاربرد دارد. مصرف این داروی طبیعی برای درمان سوءهاضمه، زخم معده، تب و سرفه توصیه میشود.
مصرف روغن شیرین بیان
روش دیگر مصرف شیرین بیان برای لاغری، استفاده از روغن آن است. روغن فلاونوئید شیرین بیان (LFO) عصارۀ غلیظ این گیاه است که چربی بدن، چربی احشایی و شاخص تودۀ بدنی را کاهش میدهد. طبق بررسیهای بالینی، مصرف روزانه ۳۰۰ تا ۹۰۰ میلیگرم از این روغن، تجمع چربی را سرکوب میکند. این تأثیر با افزایش چربیسوزی (بتا اکسیداسیون) و توقف تشکیل سلولهای چربی جدید همراه است. درصورت ترکیب مصرف این مکمل با اصلاح سبک زندگی، اثربخشی آن بیشتر میشود.
بهترین زمان مصرف شیرین بیان برای لاغری
ریشۀ شیرین بیان که حاوی ترکیب فعال گلیسیریزین است، گاهی برای کنترل وزن مصرف میشود، گرچه استفاده از آن باید در زمان مناسب باشد. برخی پیشنهاد میکنند آن را پیشاز غذا مصرف کنید تا به بهبود هضم کمک کند. همچنین طبق تحقیقی در سال ۲۰۰۴، مصرف ریشۀ شیرین بیان در صبح، ممکن است روند کاهش وزن را تقویت کند. براساس پژوهش دیگری مصرف این گیاه در حالت ناشتا (مثلاً زمانی که رژیم فستینگ دارید) ممکن است باعث ناراحتی معده شود، بنابراین مصرف آن با غذای سبک توصیه میشود.
عوارض مصرف شیرین بیان
ترکیبهای موجود در ریشۀ شیرین بیان در کنار خواص درمانی، ممکن است عوارض ناخواستهای نیز ایجاد کنند. ازجمله:
- ضربان قلب نامنظم: گلیسیریزین موجود در شیرین بیان باعث میشود بدن نمک و آب را نگه دارد و در مقابل، پتاسیم را بهطور خطرناکی دفع کند که باعث ضربان قلب نامنظم (آریتمی) میشود. این وضعیت برای مبتلایان به بیماریهای قلبی خطرناک است.
- فشارخون بالا: شیرین بیان باعث افزایش فشارخون میشود.
- اختلال در رشد جنین: طبق مطالعهای در فنلاند، نوزادانی که مادرانشان در دوران بارداری مقادیر زیادی شیرین بیان مصرف کردند، بیشتر دچار مشکلات رشدی شدند.
ازطرفی، زمان مصرف شیرین بیان برای لاغری باید به تداخل آن با داروها دقت کنید، ازجمله:
- داروهای فشارخون؛
- رقیقکنندههای خون؛
- داروهای کاهندۀ کلسترول؛
- داروهای ادرارآور؛
- قرصهای ضدبارداری استروژنی؛
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs).
اگر هریک از این داروها را مصرف میکنید، از محصولات حاوی شیرین بیان فقط طبق توصیۀ پزشک استفاده کنید.
چه کسانی نباید شیرین بیان مصرف کنند؟
افراد زیر باید در مصرف شیرین بیان احتیاط کرده یا از آن خودداری کنند:
- زنان باردار یا شیرده: مصرف مداوم شیرین بیان خطر زایمان زودرس را افزایش میدهد و بر رشد جنین اثر میگذارد.
- افراد مصرفکنندۀ داروهای خاص: شیرین بیان با داروهای ادرارآور، رقیقکنندۀ خون، داروهای فشارخون و گلیکوزیدهای قلبی (مانند دیگوکسین) تداخل دارد.
- افراد مبتلا به بیماریهای حساس به هورمون: بهدلیل تقلید اثر استروژن، کسانی که دچار سرطان سینه، فیبروم رحم یا آندومتریوز هستند، باید از مصرف این گیاه پرهیز کنند.
- افراد مبتلا به کمبود پتاسیم (هیپوکالمی): مصرف این گیاه سطح پتاسیم را تا حد خطرناکی پایین میآورد.
- افراد در نوبت جراحی: مصرف شیرین بیان را باید دستکم دو هفته پیشاز عمل جراحی قطع کنید، زیرا کنترل فشارخون را مختل میکند.
کلام آخر دکتردکتر
بیش از ۳۰۰ ترکیب مختلف در شیرین بیان وجود دارد که بعضی از آنها خواص ضدالتهابی، ضدویروسی و ضدمیکروبی دارند. شیرین بیان خواص زیادی برای سوختوساز بدن دارد؛ از افزایش حرارت بدن گرفته تا حفظ سلامت تیروئید. به همین علت، این گیاه نوعی تقویتکنندۀ طبیعی متابولیسم است. اگر قصد کاهش وزن یا افزایش انرژی بدن خود را دارید، مصرف شیرین بیان در کنار سبک زندگی سالم مؤثر است.
بااینحال، برای مصرف شیرین بیان برای لاغری باید رژیم غذایی سالمی نیز داشته باشید و آن را باتوجهبه نیازهای تغذیهای و شرایط بدنی متفاوت هر فرد، زیر نظر متخصص تغذیه پیش ببرید. دکتردکتر شرایط گرفتن نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه را برای شما فراهم کرده است. همچنین، اگر سؤال بیشتری دربارۀ شیرین بیان برای لاغری خوبه یا نه دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آمادهاند تا بهصورت آنلاین پاسخگوی شما باشند.
