سردرد وسط سر سمت راست و چپ چه علتی دارد؟ بررسی کامل روش‌های درمان

بسیاری از ما ممکن است سردردهای کلافه‌کننده‌ای از سر گذرانده باشیم که بعضی از آنها به‌شدت طاقت‌فرسا بوده‌اند و فعالیت‌های عادی روزمره‌مان را مختل کرده‌اند. گاهی هم شدت و تعدد این تیرکشیدن‌ها و احساس سنگینی‌ سر باعث می‌شود نگران علت اصلی آنها باشیم؛ به همین خاطر، این مطلب از دکتردکتر را به بررسی سردرد وسط سر در سمت راست و چپ اختصاص داده‌ایم. همچنین، اگر ما را همراهی کنید، با روش‌های مختلف درمان این سردردها هم آشنا می‌شوید.

سردرد وسط سر چیست؟

سردرد وسط سر که در اصطلاحات پزشکی به آن «سردرد ورتکس» (Vertex Headache) گفته می‌شود، درد یا ناراحتی خاصی است که به‌طور خاص در قسمت تاج سر یا بالایی‌ترین بخش جمجمه احساس می‌شود. این ناحیه درست بالای ساختارهای مهم مغزی و مسیرهای عصبی‌حسی قرار گرفته است؛ به همین دلیل، ناراحتی در این بخش گاهی به‌شکل فشاری خفیف و مداوم بروز می‌کند و گاهی تبدیل به دردی شدید و ضربان‌دار می‌شود.

بااینکه اکثر سردردهای وسط سر از محرک‌های شایع و بی‌خطری مثل گرفتگی عضلات یا استرس ناشی می‌شوند، اما گاهی اوقات می‌توانند با تغییرات عروقی، تحریک اعصاب یا درگیری سینوس‌ها مرتبط باشند؛ به همین خاطر، شناخت ماهیت و الگوی دقیق این دردها اهمیت زیادی دارد.

محل احساس درد در سردرد وسط سر کجاست؟

درد در سردرد ورتکس درست در مرکز و بالایی‌ترین بخش سر، یعنی ناحیه بین پیشانی و پشت جمجمه احساس می‌شود. بسته به علت ایجاد درد، فرد ممکن است حس کند درد فقط در نقطه‌ای کوچک درست وسط تاج سر متمرکز شده یا مثل یک کلاه تنگ روی کل پوست سر پخش شده و آن را فشار می‌دهد. حتی گاهی جهت درد به‌سمت راست یا چپ هم متمایل می‌شود. افراد مبتلا خیلی اوقات این درد را شبیه به احساس وزنه‌ای سنگین یا نقطه‌ای حساس و دردناک روی سرشان توصیف می‌کنند.

علت سردرد وسط سر چیست؟

سردرد در بخش بالایی سر ممکن است دلایل متعددی داشته باشد که ریشه در فیزیولوژی بدن و سبک زندگی دارند. علت این سردرد فیبرهای عصبی حساس در پوست سر، عضلات اطراف جمجمه (پری‌کرانیال) یا رگ‌های خونی‌ای هستند که دچار تحریک یا التهاب شده‌اند.

از سازوکارهای شایع در بروز این نوع درد می‌توانیم به انقباض مداوم عضلات گردن و سر، حساس‌شدن سیستم عصبی مرکزی، نوسانات در جریان خون یا دردهای ارجاعی از ساختارهای مجاور (مثل بخش بالایی ستون فقرات) اشاره کنیم.

سردرد تنشی و علت سردرد وسط سر

سردرد تنشی شبیه به بستن نوار یا گیره‌ای محکم دور تا دور تاج سر احساس می‌شود. این نوع سردرد ممکن است با تنش و حساسیت عضلات سر، گردن و شانه‌ها ارتباط داشته باشد. همچنین، استرس، خستگی و نشستن طولانی‌مدت سردردهای تنشی را تشدید می‌کنند.

سردرد تنشی برخلاف میگرن، با تهوع شدید یا اختلالات بینایی همراه نیست، اما به‌شکل آزاردهنده‌ای باعث حساسیت و دردناکی پوست سر و خشکی گردن می‌شود.

استرس و اضطراب یکی از علت های سردرد وسط سر

استرس‌های روانی و اضطراب پاسخ‌های فیزیولوژیک را در بدن بیدار می‌کنند و باعث افزایش ترشح هورمون‌های استرس مانند کورتیزول و آدرنالین می‌شوند. این جهش هورمونی عضلات شانه، گردن و پوست سر را به‌طور ناخودآگاه سفت و منقبض می‌کند و هم‌زمان حساسیت سیستم عصبی مرکزی را نسبت به سیگنال‌های درد بالا می‌برد. درنتیجه، استرس مزمن یا حاد خیلی اوقات منجر به سردردهای فشاری و مداوم در بخش بالایی و طرفین سر می‌شود.

میگرن یکی از دلایل سردرد وسط سر

باور عموم بر این است که میگرن با دردهای شدید و ضربان‌دار در یک سمت سر خودش را نشان می‌دهد؛ اما این نوع سردرد ممکن است به‌شکل دردهای شدید و ضربان‌دار درست در بخش بالایی یا مرکز جمجمه هم بروز کند.

حمله میگرنی پدیده‌ای پیچیده و عصبی‌عروقی است که با فعالیت غیرطبیعی مغز همراه می‌شود و به‌طور موقت روی سیگنال‌های عصبی، مواد شیمیایی مثل سروتونین و رگ‌های خونی مغز اثر می‌گذارد. علاوه‌بر این، میگرن در ناحیه وسط سر اغلب اوقات با علائمی مثل حساسیت شدید به نور و صدا، تهوع یا استفراغ همراه می‌شود.

کم‌خوابی و سردرد وسط سر

بی‌خوابی و نامنظم‌بودن ساعت خواب، ریتم شبانه‌روزی (ساعت بیولوژیک) بدن را به‌کل به‌هم می‌ریزد و تعادل ترکیبات شیمیایی و حیاتی مغز مثل سروتونین و دوپامین را مختل می‌کند.

وقتی فرد خواب باکیفیتی ندارد، بدن ترشح هورمون‌های استرس مانند کورتیزول را افزایش می‌دهد؛ درنتیجه، آستانه تحمل درد در بدن کاهش پیدا می‌کند و سیستم عصب سه‌قلو (اصلی‌ترین شبکه پردازش درد در مغز) را بیش از حد هشیار می‌کند. نتیجۀ این وضعیت چیزی جز سردردهای تنشی یا میگرن نیست؛ این سردردها در قالب حس دردی مبهم در ناحیه پیشانی یا احساس نبض‌زدن و تیرکشیدن هنگام بیدارشدن از خواب نمایان می‌شوند.

کم‌آبی بدن یکی از علت های سردرد وسط سر

وقتی بدن با کمبود مایعات مواجه می‌شود، آب و الکترولیت‌های حیاتی خود مثل سدیم و پتاسیم را از دست می‌دهد؛ این الکترولیت‌ها برای عملکرد درست سلول‌ها ضروری هستند. در چنین شرایطی، بدن برای حفظ مایعات باقی‌مانده، حجم کل خون در گردش را کاهش می‌دهد و همین موضوع باعث می‌شود رگ‌های خونی در سراسر بدن و مغز به‌طور موقت تنگ و منقبض شوند. انقباض رگ‌های مغز درنهایت به سردردی منجر می‌شود که اغلب با حرکت‌کردن یا خم‌شدن پیشانی شدت پیدا می‌کند.

مصرف بیش از حد داروهای مسکن و سردرد وسط سر

این حالت که به «سردرد بازگشتی» هم معروف است، زمانی رخ می‌دهد که مسکن‌های بدون نسخه و فوری مثل استامینوفن و ایبوپروفن بیش از حد (برای مثال ۱۰ تا ۱۵ روز در ماه) مصرف شوند. در مواجهه مستقیم با این داروها، مسیرهای پردازش درد در سیستم عصبی مرکزی تغییر می‌کنند و گیرنده‌های درد در مغز بیش از حد حساس می‌شوند. به‌این‌ترتیب، فرد دچار سردردی مبهم و مداوم می‌شود و مجدد به مسکن‌ها پناه می‌برد؛ همین چرخه معیوب باعث بدترشدن سردردهای بازگشتی می‌شود.

مشکلات عضلات گردن و گرفتگی‌های عضلانی و سردرد وسط سر

سردردهای تنشی که منشأ آنها گردن است، زمانی رخ می‌دهند که عضلات بالای گردن دچار کشیدگی مزمن، التهاب یا اسپاسم‌های ناگهانی شوند. وضعیت نادرست بدن در طول روز مثل خم‌شدن روی صفحه نمایش دیجیتال، استرس فیزیکی یا آسیب به گردن باعث می‌شود این عضلات بیش‌ از اندازه منقبض و سفت شوند و به‌مدتی طولانی در همان حال باقی بمانند.

همچنین، وضعیت‌هایی مثل خیره‌شدن مداوم به صفحات دیجیتال کامپیوتر و گوشی همراه، گاهی به بروز سردردهای چشمی (درد ناشی از خستگی چشم) هم منجر می‌شود و اوضاع را بدتر می‌کند.

در چنین شرایطی، درد و فشار ایجادشده در عضلات و بخش بالایی گردن به قسمت‌های مختلف سر منتقل می‌شود. به همین دلیل، ممکن است فرد دردی مبهم یا فشاری را احساس کند که از پشت سر و پایه جمجمه شروع می‌شود و به‌سمت شقیقه‌ها، پیشانی یا اطراف چشم‌ها تیر می‌کشد.

اقداماتی مثل فیزیوتراپی، اصلاح وضعیت نشستن و ایستادن و همچنین انجام حرکات کششی مناسب می‌توانند به شل‌شدن عضلات گردن و کاهش این نوع سردرد کمک کنند.

سینوزیت و تأثیر آن بر سردرد وسط سر

سینوزیت به التهاب یا عفونت غشاهای مخاطی گفته می‌شود که حفره‌های سینوسی اطراف بینی را می‌پوشانند، همان حفره‌های پر از هوایی که پشت پیشانی، بینی و استخوان‌های گونه قرار گرفته‌اند. وقتی عفونت‌های ویروسی، باکتری‌ها یا آلرژی‌ها باعث تجمع مایعات و تورم بافت‌ها می‌شوند، راه خروج ترشحات بسته می‌شود و فشار داخل سینوس‌ها افزایش پیدا می‌کند.

فشار داخل سینوس‌ها درنهایت باعث درد و سنگینی در گونه‌ها، اطراف چشم‌ها و پیشانی می‌شود، دردی که هنگام خم‌شدن یا درازکشیدن بیشتر احساس می‌‌شود. این نوع سردرد اغلب با گرفتگی بینی، ترشحات غلیظ، تب یا حساس‌شدن صورت همراه است.

افزایش فشارخون یکی از علت های سردرد وسط سر

اگر فشارخون به‌طور ناگهانی و شدید بالا برود، ممکن است باعث ایجاد سردرد شدیدی ناشی از فشارخون شود. این نوع سردرد به‌دلیل افزایش شدید فشار و تأثیر آن روی رگ‌های خونی و فشار داخل جمجمه ایجاد می‌شود؛ فرایندی که فرد را درگیر سردرد نبض‌دار در هر دو طرف سر می‌کند. این نوع سردرد با احتمال آسیب به اندام‌های حیاتی یا حتی سکته مغزی همراه است و از فوریت پزشکی کاهش فشارخون خبر می‌دهد.

نورالژی اکسیپیتال از دلایل سردرد وسط سر

یکی دیگر از عوامل سردرد اختلال عصبی نورالژی اکسی‌پیتال (Occipital Neuralgia) است. اعصاب اکسی‌پیتال از قسمت بالایی گردن و پشت سر عبور می‌کنند؛ اگر این اعصاب تحریک شوند یا تحت‌فشار قرار بگیرند، درد زیادی ایجاد می‌کنند که اغلب از پشت سر شروع می‌شود و به‌سمت بالای سر، شقیقه‌ها یا پشت چشم‌ها گسترش پیدا می‌کند.

علاوه‌بر این، ناحیه‌ای از پوست که درگیر این سردرد شده است، ممکن است حتی با کوچک‌ترین لمس، مثل شانه کردن مو یا قرارگرفتن روی بالش، فوق‌العاده حساس و دردناک شود. خوشبختانه، این حالت به کمک درمان‌هایی مثل گرمادرمانی یا فیزیوتراپی با کاهش فشار از روی مسیرهای حساس عصب اکسی‌پیتال، قابل‌مدیریت است.

سردرد ناشی از فعالیت شدید و ورزش

سردردهای اولیه ناشی از فعالیت اغلب حین یا بلافاصله بعد از انجام ورزش‌های سنگینی مثل وزنه‌‌زدن، دویدن یا حتی سرفه‌های شدید سراغ افراد می‌آید. علت اصلی این نوع سردرد فشاری است که داخل شکم و قفسه سینه جمع می‌شود و خروج طبیعی خون ازطریق سیاه‌رگ‌ها را برای مدت کوتاهی دشوار می‌کند. درنتیجه، فشار داخل رگ‌های سر هم افزایش پیدا می‌کند و فرد ممکن است دچار سردردهای ضربان‌دار و ناگهانی شود. این نوع سردرد اکثر اوقات در هر دو طرف سر احساس می‌شود و با ادامه فعالیت یا زورزدن شدت بیشتری پیدا می‌کند.

نوشیدن آب کافی، رعایت اصولی شیوه صحیح تنفس موقع جابه‌جاکردن وزنه‌های سنگین و گرم‌کردن مناسب پیش از ورزش خطر بروز این جهش‌های ناگهانی در رگ‌ها را به‌شکل چشمگیری کاهش می‌دهد.

تغییرات دما و محرک‌های محیطی و ارتباط آن با سردرد وسط سر

عوامل محیطی مثل تغییرات سریع دمای هوا، افت‌وخیز ناگهانی فشار جو، گرمای شدید، هوای خیلی سرد یا قرارگرفتن در معرض نور شدید خورشید ممکن است جرقه شروع یا تشدید سردرد در افراد مستعد سردرد شوند. تغییر فشار هوا روی فشار داخل سینوس‌ها و نحوه عملکرد رگ‌های خونی اثر می‌گذارد و در بعضی از افراد باعث ایجاد احساس فشار یا درد در سر می‌شود.

همچنین، گرمای شدید، کم‌آبی بدن، نور زیاد و تغییر ناگهانی دما هم می‌توانند از محرک‌های شایع سردرد باشند. جالب است بدانید خوردن خوراکی‌های یخ‌زده هم سردردی از نوع تغییر دما را به وجود می‌آورد که در اصطلاح عامه به آن «مغز یخ‌زده» می‌گویند.

البته، واکنش افراد به عوامل محیطی متفاوت است و ممکن است یک عامل در فردی باعث سردرد شود، اما در فرد دیگری هیچ اثری نگذارد. همچنین، سردردهای ناشی از عوامل محیطی به‌محض عادت‌کردن بدن به شرایط محیطی، خودبه‌خود برطرف می‌شوند.

انواع سردرد وسط سر

دردهایی که درست در بالاترین نقطه جمجمه متمرکز می‌شوند، ممکن است عوامل و انواع مختلفی داشته باشند. در ادامه، به بعضی از آنها اشاره می‌کنیم.

سردرد وسط سر سمت راست

درد سمت راست سر، یک‌طرفه است و اغلب به مشکلات اعصاب، عروق یا عضلات و استخوان‌های همان سمت از سر مربوط می‌شود. یکی از علت‌های اصلی سردرد یک‌طرفه، میگرن یک‌طرفه است. در این حالت، درد به‌صورت ضربان‌دار و متوسط تا شدید احساس می‌شود و ممکن است با تهوع، حساسیت به نور و صدا یا تاری دید همراه باشد. این درد ممکن است از بالای سر شروع شود و به شقیقه، پیشانی یا پشت چشم سمت راست گسترش پیدا کند.

گاهی اوقات سردردهای تنشی، گرفتگی عضلات گردن و تحریک اعصاب پشت سر هم باعث درد در بالای سر، بیشتر در یک سمت می‌شوند. کم‌خوابی، استرس، نشستن طولانی‌مدت، کم‌آبی بدن و خستگی چشم از عواملی هستند که این نوع سردرد را تشدید می‌کنند.

سردرد وسط سر سمت چپ

درد سمت چپ بالای سر یا درد پشت سر سمت چپ ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد. میگرن یکی از شایع‌ترین علت‌های این نوع سردرد است که با درد شدید و ضربان‌دار در یک طرف سر همراه می‌شود. اگر درد تیز، تیرکشنده یا شوک‌مانند باشد، به‌احتمال قوی ریشه در تحریک عصب پشت سر در سمت چپ دارد. گرفتگی عضلات گردن و سر هم ممکن است باعث درد در این ناحیه شود. باید اشاره کنیم که در موارد نادر، مشکلات مربوط به رگ‌های خونی، مانند التهاب سرخ‌رگ گیجگاهی باعث درد یک‌طرفه در بالای سر می‌شود و نیاز به بررسی پزشکی دارد.

سردرد ضربان‌دار در وسط سر

احساس درد ضربان‌دار یا کوبنده در بالای سر مربوط به تغییرات در رگ‌های خونی است و یکی از علائم رایج میگرن محسوب می‌شود. این نوع درد ممکن است با فعالیت بدنی یا خم‌شدن به جلو بیشتر شود. کم‌آبی شدید بدن، تغییر ناگهانی فشارخون و قطع مصرف کافئین هم ممکن است این نوع سردرد را آغاز یا تشدید کنند. همچنین، درد ضربان‌دار یکی از ویژگی‌های شایع میگرن است و ممکن است با فعالیت بدنی یا خم‌شدن به جلو شدیدتر شود.

سردرد فشاری

یکی از اصلی‌ترین علائم سردرد فشاری، احساس تنش، فشار، سنگینی یا فشردگی در بالای سر است، شبیه به اینکه گیره‌ای سفت سر را فشار می‌دهد. این نوع درد اغلب اوقات ضربان‌دار نیست و ممکن است به‌خاطر گرفتگی عضلات سر و گردن ایجاد شود. استرس، خستگی، کار طولانی با کامپیوتر یا تلفن همراه و جلو نگه‌داشتن سر و گردن به‌مدت طولانی ممکن است این درد را بیشتر کنند. برخلاف میگرن، سردرد فشاری با تهوع یا ضربان شدید همراه نیست.

سردرد وسط سر هنگام صبح یا بعد از خواب

بیدارشدن با سردرد در بالای سر می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. یکی از علت‌های مهم آن آپنه خواب است، وضعیتی که باعث می‌شود تنفس فرد در طول خواب چند بار به‌مدت کوتاهی قطع یا ضعیف شود. این اتفاق سطح اکسیژن را کاهش و سطح دی‌اکسید کربن بدن را افزایش می‌دهد و به سردرد صبحگاهی منجر می‌شود.

دندان‌قروچه در خواب و خوابیدن در وضعیت نامناسب گردن هم ممکن است باعث گرفتگی عضلات و ایجاد درد در بالای سر شوند. کم‌خوابی، تغییرات فشارخون در صبح و مصرف زیاد داروهای مسکن هم از عوامل دیگری هستند که آتش سردرد هنگام بیدارشدن را تندتر می‌کنند.

علائم همراه با سردرد وسط سر

در اکثر مواقع، سردرد بالای سر با علائم دیگری هم همراه است؛ اگر این نشانه‌ها به‌دقت پیگیری شوند، می‌توانند به پیداکردن علت ریشه‌ای سردرد کمک کنند. اگر علت درد گرفتگی عضلات باشد، ممکن است فرد هم‌زمان خشکی گردن، گرفتگی شانه‌ها یا درد و حساسیت عضلات سر و گردن داشته باشد. اگر سردرد به‌دلیل میگرن ایجاد شود، علائمی مثل حساسیت به نور و صدا، تهوع، سرگیجه یا تاری دید هم ممکن است ایجاد شوند. همچنین، اگر درد از عصب‌های پشت سر باشد، ممکن است به‌شکل درد تیز و تیرکشنده احساس شود و پوست سر یا گردن هم به لمس حساس شود.

آیا سردرد وسط سر خطرناک است؟

بخش عمده‌ای از سردردهای بالای سر، مثل سردردهای تنشی یا میگرن‌های موضعی از نوع اولیه و بی‌خطر هستند؛ اما گاهی اوقات این سردردها به‌عنوان زنگ خطری برای بیماری زمینه‌ای و جدی‌تر عمل می‌کنند. سردرد بالای سر زمانی خطرناک تلقی می‌شود که یک یا چند مورد از این علائم را داشته باشد:

• شروع ناگهانی و بسیار شدید سردرد که در کمتر از یک دقیقه به اوج می‌رسد.
• ضعف یا بی‌حسی دست و پا، اختلال در صحبت‌کردن یا کاهش بینایی
• تب یا خشکی گردن
• کاهش وزن بی‌دلیل
• شروع سردرد برای اولین بار بعد از ۵۰ سالگی
• شدیدترشدن یا بیشترشدن تدریجی سردرد طی چند هفته

درصورت بروز علائم بالا، بهتر است هرچه سریع‌تر بررسی تخصصی مغز و اعصاب انجام شود تا احتمال وجود مشکلات جدی‌تر مانند خون‌ریزی مغزی، عفونت، توده‌های داخل جمجمه یا سایر بیماری‌های عصبی بررسی شوند.

اگر در سردردهای احتمالی خود یا عزیزانتان با نشانه‌هایی جدی مواجه شده‌اید که نیازمند ارزیابی فوری تخصصی هستند، وقت را از دست ندهید و به پلتفرم دکتردکتر مراجعه کنید.

در وب‌سایت نوبت‌دهی آنلاین دکتردکتر به‌راحتی می‌توانید با مقایسه سوابق و نظرات سایر مراجعان، بهترین پزشک را در هر حوزه‌ای ازجمله مغز و اعصاب انتخاب کنید و داروهای تجویزشده را هم بدون دردسر ازطریق داروخانه آنلاین دکتردکتر به‌صورت اینترنتی تهیه کنید.

تشخیص علت سردرد وسط سر

برای تشخیص علت سردرد مزمن بالای سر، پزشک علائم و ویژگی‌های درد را به‌دقت بررسی می‌کند و درصورت نیاز، سراغ معاینه عصبی، آزمایش و تصویربرداری می‌رود. در ادامه، تعدادی از مراحل تشخیص علت سردرد وسط سر را با هم مرور می‌کنیم.

بررسی سابقه پزشکی و معاینه عصبی برای تشخیص علت سردرد وسط سر

در گام اول، پزشک درباره زمان شروع درد، مدت، شدت، نوع درد و عواملی که آن را بیشتر یا کمتر می‌کنند، سؤال می‌کند. همچنین مواردی مانند گرفتگی عضلات، مشکلات عصبی، میگرن یا بقیه علت‌های احتمالی را بررسی می‌شوند.

پزشک در طول این بررسی، سیر علائم، سابقه خانوادگی بیماری‌های عصبی، کیفیت خواب، میزان استرس، داروهای مصرفی و محرک‌های محیطی را هم در نظر می‌گیرد تا الگوی سردرد و علت احتمالی آن را پیدا کند. برای بررسی‌های تکمیلی، پزشک از معاینه‌های فیزیکی و عصبی استفاده می‌کند تا عملکرد اعصاب مغزی، قدرت عضلانی، حس، رفلکس‌های عمقی تاندون‌ها، هماهنگی حرکتی، نحوه راه‌رفتن و میزان تحرک ستون فقرات گردنی را هم به‌دقت زیر نظر بگیرد.

آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های موردنیاز برای بررسی علت سردرد وسط سر

اگر پزشک مشکوک به عامل زمینه‌ای خاصی شود، سلامت ساختاری مغز و رگ‌های خونی اطراف آن را زیر نظر می‌گیرد. برای این کار، پزشک سراغ آزمایش‌های تشخیصی دقیق و تصویربرداری‌های عصبی مثل MRI می‌رود. ام‌آرآی می‌تواند تصاویر بسیار دقیق و باکیفیتی از بافت نرم مغز ارائه دهد و مواردی مثل تومورهای کوچک، ضایعات التهابی و فشار روی ریشه‌های عصبی گردن را مشخص کند.

در شرایط اورژانسی، به‌خصوص اگر سردرد ناگهانی یا با ضربه شدید به سر شروع شده باشد، ابتدا از سی‌تی‌اسکن استفاده می‌شود، چون این روش سرعت بالایی دارد و خون‌ریزی‌های حاد داخل جمجمه را فوری نشان می‌دهد.

همچنین، اگر پزشک مشکوک به ناهنجاری‌های عروقی مثل آنوریسم، پارگی سرخ‌رگ یا لخته‌های وریدی باشد، ممکن است تصویربرداری‌های تخصصی عروق مانند سی‌تی‌آنژیوگرافی (CTA) یا ام‌آر ونوگرافی (MRV) را تجویز کند.

نقش MRI و سی‌تی‌اسکن در تشخیص سردرد

روش‌های تصویربرداری عصبی مانند ام‌آرآی و سی‌تی‌اسکن نقشی بسیار حیاتی در ارزیابی سردردها دارند، چون تصویری دقیق و پرجزئیات از ساختارهای داخل جمجمه ارائه می‌دهند تا احتمال وجود ضایعات ساختاری، عروقی یا وجود توده‌های احتمالی بررسی شوند.

دستگاه MRI می‌تواند تصویر دقیقی از بافت‌های مغز و گردن نشان دهد و مشکلاتی مانند تومور، آسیب‌های مغزی یا فشار روی اعصاب را مشخص کند. در شرایط اورژانسی، به‌خصوص وقتی سردرد ناگهانی و بسیار شدید باشد، سی‌تی‌اسکن به شناسایی مشکلاتی مانند خون‌ریزی مغزی یا شکستگی جمجمه کمک می‌کند.

درمان سردرد وسط سر

سردرد در هر نقطه از سر، ازجمله وسط سر آزاردهنده و طاقت‌فرساست و کیفیت زندگی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل، بهتر است برای کاهش و کنترل آن، با روش‌های مختلف درمان سردرد وسط سر هم آشنا باشیم.

درمان دارویی سردرد وسط سر

درمان‌های دارویی برای سردردهای بالای سر به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند:

• داروی حاد و متوقف‌کننده که سردرد فعال را به‌سرعت قطع می‌کنند.
• داروهای پیشگیرانه روزانه که برای کاهش تعداد و شدت حملات طراحی شده‌اند.

برای سردردهای معمولی داروهای بدون نسخه شامل ایبوپروفن، ناپروکسن و استامینوفن می‌شوند. اگر سردرد شدید باشد یا با این داروها بهتر نشود، پزشک ممکن است داروهای مخصوص میگرن مثل تریپتان‌ها یا داروهای جدیدتر مثل جی‌پانت‌ها را تجویز کند؛ این داروها به کاهش فعالیت مسیرهای ایجادکننده درد کمک می‌کنند.

اگر سردردها زیاد تکرار شوند یا مزمن باشند، ممکن است پزشک داروهای پیشگیرانه تجویز کند تا تعداد و شدت سردردها کمتر شوند؛ در این راستا، داروهای بتابلاکر، آمی‌تریپتیلین و توپیرامات ممکن است پیشنهاد شوند.

مهم‌ترین نکته این است که انتخاب دارو باید براساس علت و شرایط فرد و زیر نظر پزشک انجام شود؛ مصرف بیش از حد داروهای مسکن می‌تواند خودش باعث تکرار و تشدید سردرد شود.

درمان سردرد ناشی از میگرن

اگر میگرن عامل سردرد بالای سر باشد، درمان روی کاهش فعالیت مسیرهای عصبی ایجادکننده درد متمرکز خواهد بود. در زمان شروع میگرن، داروهایی مثل تریپتان‌ها یا جی‌پانت‌ها می‌توانند شدت سردرد را کاهش دهند. البته این داروها باید طبق نظر پزشک و فقط هنگام شروع علائم مصرف شوند.

اگر میگرن زیاد تکرار شود یا زندگی روزمره را به‌کل مختل کند، پزشک ممکن است داروی پیشگیرانه تجویز کند. این داروها به‌صورت قرص‌های روزانه، مثل توپیرامات یا پروپرانولول مصرف می‌شوند یا گاهی در قالب تزریق‌های دوره‌ای وارد بدن می‌شوند. بعضی از داروهای تزریقی جدید مانع ترشح ماده خاصی به نام CGRP می‌شوند که مقصر اصلی میگرن است و به‌این‌ترتیب، جلوی حملات میگرنی را می‌گیرند.

برای درمان میگرن مزمن، یعنی زمانی که فرد در ماه ۱۵ روز یا بیشتر سردرد دارد، ممکن است تزریق بوتاکس در نقاط مشخصی از سر و گردن به کار گرفته شود؛ این روش در بعضی موارد قادر است تعداد و شدت سردردها را کاهش دهد.

درمان سردردهای تنشی

برای درمان سردردهای تنشی در بالای سر، متخصص بیشتر روی کاهش گرفتگی عضلات سر، گردن و شانه و کم‌کردن عوامل ایجادکننده درد تمرکز می‌کند. برای کاهش درد می‌توان از مسکن‌هایی مثل استامینوفن یا ناپروکسن استفاده کرد. روش‌هایی مثل فیزیوتراپی، ماساژ، حرکات کششی و اصلاح وضعیت نشستن و ایستادن هم به شل‌شدن عضلات و کاهش درد کمک می‌کنند.

اگر سردردهای تنشی زیاد و مزمن باشند، پزشک ممکن است برای پیشگیری از آنها داروهایی مثل آمی‌تریپتیلین تجویز کند. همچنین کاهش استرس، اصلاح وضعیت بدن هنگام کار، درمان دندان‌قروچه و داشتن خواب منظم و کافی همگی در کاهش گرفتگی عضلات و جلوگیری از تکرار سردرد مؤثر هستند.

درمان علت زمینه‌ای سردرد

وقتی سردرد بالای سر به‌دلیل بیماری یا مشکل زمینه‌ای ایجاد شده باشد، درمان اصلی باید روی برطرف کردن همان علت تمرکز کند. برای مثال، اگر علت سردرد آپنه خواب باشد، پزشک ممکن است استفاده از دستگاه CPAP را برای بهبود تنفس در هنگام خواب و جلوگیری از افت اکسیژن خون توصیه کند. همچنین، اگر علت سردرد به نورالژی اکسی‌پیتال (تحریک یا فشار روی عصب‌های پشت سر) یا مشکلات گردن برگردد، درمان‌هایی مانند فیزیوتراپی یا روش‌های تخصصی برای کاهش فشار و تحریک عصب به کار گرفته می‌شوند.

البته، در مواردی که سردرد به‌دلیل مشکلات جدی مانند فشارخون بسیار بالا، التهاب سرخ‌رگ گیجگاهی، لخته در رگ‌های مغز یا توده‌های داخل جمجمه ایجاد شده باشد، درمان باید سریع و زیر نظر پزشک انجام شود. بسته به علت زمینه‌ای، پزشک ممکن است استفاده از داروهای کاهنده فشارخون، داروهای ضدالتهاب، داروهای ضدانعقاد یا در برخی موارد جراحی را در نظر بگیرد.

درمان خانگی سردرد وسط سر

درمان‌های خانگی می‌توانند مکمل‌هایی غیردارویی برای تسکین سردردهای وسط سر باشند. اگرچه درمان‌هایی مثل روغن گیاهی برای سردرد علت اصلی سردرد را برطرف نمی‌کنند، در بسیاری از موارد می‌توانند شدت درد را کمتر کنند و به بهبود حال فرد کمک کنند.

همچنین، در مقالات دیگر دکتردکتر توضیح داده‌ایم که بهتر است برای درمان سردرد چه بخوریم. البته توجه داشته باشید که درمان‌های خانگی جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیستند و درصورت شدیدبودن یا مداوم‌بودن سردرد، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.

استراحت و تنظیم خواب برای درمان سردرد وسط سر

استراحت‌کردن در اتاقی تاریک و ساکت، ورودی‌های حسی به مغز را به‌شدت کاهش می‌دهد و به سیستم عصبی مرکزی که دچار تحریک بیش از حد شده، اجازه می‌دهد بازسازی شود. خواب منظم یعنی بیدارشدن و خوابیدن در ساعات مشخص و ثابت در هر روز، به تثبیت ریتم شبانه‌روزی بدن کمک می‌کند. همچنین، خواب منظم جهش‌های اول صبح در هورمون کورتیزول و نوسانات فشارخون را هم که اغلب باعث درد بالای سر می‌شوند، بهتر کنترل می‌کند.

استراحت کافی و بدون وقفه، هم از کم‌خوابی جلوگیری می‌کند و هم از پرخوابی. کم‌خوابی حساسیت به درد را بالا می‌برد و سردرد تنشی ایجاد می‌کند؛ درمقابل، پرخوابی هم سطح ناقل‌های عصبی مثل سروتونین را تغییر می‌دهد و باعث سردردهای عروقی صبحگاهی می‌شود. علاوه‌بر این، استفاده از یک بالش ارگونومیک و مناسب باعث می‌شود ستون فقرات گردنی در طول شب در امتداد خطی صاف و مستقیم قرار بگیرد و از فشار روی عضلات بالای گردن و اعصاب زیر جمجمه کاسته شود؛ این نواحی درصورت افزایش فشار ممکن است درد را به‌سمت تاج سر بفرستند.

درمان سردرد وسط سر با کاهش استرس و استفاده از روش‌های آرام‌سازی

استرس‌های روانی سیستم عصبی سمپاتیک را فعال می‌کنند و باعث ترشح هورمون‌های استرس مثل کورتیزول و آدرنالین می‌شوند؛ این هورمون‌ها انقباض ناخواسته عضلات اطراف جمجمه و تنگ‌شدن رگ‌های خونی سر را به دنبال دارند. تمرین‌دادن تکنیک‌های آرام‌سازی مثل تنفس عمیق شکمی، شل‌کردن تدریجی عضلات یا مدیتیشن، فعالیت سیستم سمپاتیک (سیستم آماده‌باش بدن) را کم و سیستم عصبی پاراسمپاتیک (سیستم آرام‌کننده بدن) را فعال می‌کند.

تنفس شکمی اکسیژن‌رسانی به خون را افزایش می‌دهد و فشار خون کلی بدن را پایین می‌آورد، درحالی‌که شل‌کردن تدریجی عضلات، تنش‌های مزمن در عضلات پوست سر، فک، گردن و شانه را قدم‌به‌قدم آزاد می‌کند. این تمرین‌های ذهنی و جسمی پاسخ فیزیولوژیک به استرس را کمتر می‌کنند و حساسیت مغز در پردازش درد را کاهش می‌دهند.

استفاده از کمپرس سرد یا گرم و درمان سردرد وسط سر

گرمادرمانی جریان خون موضعی را تغییر می‌دهد و پیام‌های درد در طول فیبرهای عصبی حسی را تنظیم می‌کند؛ به‌این‌ترتیب، درد هم کمتر می‌شود. گذاشتن کمپرس گرم یا حوله گرم در پشت گردن، شانه‌ها یا پوست سر، رگ‌ها را گشاد می‌کند و با افزایش گردش خون، عضلات دچار اسپاسم را شل‌تر می‌کند.

درمقابل، با قراردادن کمپرس سرد یا کیسه یخ روی سر یا پیشانی، عروق موضعی منقبض می‌شوند و سرعت انتقال پیام در اعصاب را کند می‌کنند. به همین خاطر، کمپرس سرد هم می‌تواند روشی ایدئال برای سردردهای ضربان‌دار عروقی یا میگرن‌های حاد باشد.

انتخاب بین گرما یا سرما به سازوکار درد بستگی دارد: به‌طور کلی، سرمادرمانی رگ‌های سرخ‌رگی ملتهب و ضربان‌دار را آرام‌تر می‌کند، درحالی‌که گرمادرمانی فشار و گرفتگی‌های عضلات بالای سر را از بین می‌برد.

درمان سردرد وسط سر با مصرف آب کافی و اصلاح تغذیه

کم‌آبی بدن می‌تواند حجم خون و مایعات بدن را کاهش دهد و در موارد شدیدتر باعث کاهش جزئی حجم بافت مغز و تغییر کشش پرده‌های اطراف مغز شود. این تغییرات گیرنده‌های حساس به درد را تحریک می‌کنند و باعث سردرد می‌شوند. نوشیدن آب کافی به جبران مایعات ازدست‌رفته کمک می‌کند و در کاهش سردرد ناشی از کم‌آبی مؤثر است.

در کنار آب‌رسانی، رعایت رژیم غذایی هوشمندانه‌ای که با وعده‌های غذایی منظم و متوازن همراه است، جلوی افت قند خون را می‌گیرد. به‌این‌ترتیب، احتمال بروز سردرد، ضعف و بی‌حالی کمتر می‌شود و بدن انرژی موردنیاز خود را به‌طور منظم دریافت می‌کند.

ناگفته نمانَد که بعضی از محرک‌های غذایی مثل گوشت‌های فراوری‌شدهٔ دارای نیترات، شیرین‌کننده‌های مصنوعی مثل آسپارتام، الکل، یا قطع ناگهانی مصرف کافئین هم در برخی افراد باعث شروع یا تشدید سردرد می‌شوند. بنابراین، بهتر است عوامل غذایی محرک خود را شناسایی کرده و تاحدامکان از مصرف آنها پرهیز کنید.

ماساژ سر و گردن برای بهبود سردرد وسط سر

ماساژدرمانی هدفمند با دو روش به کاهش سردرد کمک می‌کند:

• کاهش گرفتگی و سفتی عضلات در سر، گردن و شانه‌ها
• کاهش نقاط دردناک و گرفتگی‌های عضلانی که باعث ایجاد یا تشدید سردرد می‌شوند.

ماساژ آرام پیشانی و شقیقه‌ها تنش عضلات را در این نواحی کمتر می‌کند. همچنین، ماساژ عضلات پشت گردن و زیر جمجمه از فشار روی عصب‌های این ناحیه می‌کاهد و از انتشار درد به بالای سر جلوگیری می‌کند. علاوه‌بر این، ماساژدرمانی هم با ایجاد احساس آرامش و کاهش تنش بدن در کاهش درد مؤثر است.

راه‌های پیشگیری از سردرد وسط سر

پیشگیری از سردردهای بالای سر بیشتر به رعایت چند عادت ساده در زندگی روزمره بستگی دارد. خواب کافی و منظم، خوردن وعده‌های غذایی منظم و نوشیدن آب کافی می‌تواند احتمال بروز سردرد را کمتر کند. هنگام کار با کامپیوتر یا تلفن همراه هم بهتر است وضعیت نشستن و قرارگرفتن سر و گردن مناسب باشد و صفحه‌نمایش در ارتفاع چشم قرار بگیرد.

انجام فعالیت هوازی منظم و متعادلی که با گرم‌کردن بدن، نوشیدن آب کافی و رعایت تنفس صحیح همراه باشد هم با افزایش ترشح اندورفین و بهبود سلامت رگ‌ها، به کاهش سردرد کمک می‌کند. علاوه‌بر این، اگر زمان و عوامل شروع سردرد را یادداشت کنید، می‌توانید به پزشک متخصص گزارش کامل‌تری از تعداد و شدت سردردهایتان بدهید و خودتان هم با شناسایی محرک‌های سردرد، از آنها دوری کنید.

کلام آخر دکتردکتر

سردردهای وسط سر کلافه‌کننده و سنگین هستند؛ اما هم‌زمان هشداری هستند که به ما یادآوری می‌کنند از مرز خستگی، استرس یا کم‌آبی عبور کرده‌ایم و باید به بدن خودمان بیشتر توجه داشته باشیم. بااین‌همه، گاهی دلیل این سردردها صرف یک انقباض عضلانی ساده یا خستگی روزمره نیست و با استراحت از بین نمی‌رود؛ در این حالت، بهتر است در اسرع وقت با یک متخصص مشورت داشته باشیم.

اگر شما هم درگیر سردردهای طاقت‌فرسایی شده‌اید که زندگی روزمره‌تان را مختل کرده است، فقط کافی است سری به دکتردکتر بزنید. در سامانه نوبت‌دهی آنلاین دکتردکتر می‌توانید فهرستی از برجسته‌ترین پزشکان ازجمله متخصصان مغز و اعصاب را در اختیار داشته باشید و با مقایسه تجربیات بقیه مراجعان، بهترین پزشک را انتخاب کنید.

همچنین، داروخانه آنلاین دکتردکتر به شما این امکان را می‌دهد داروها و مکمل‌های موردنیازتان را به‌صورت اینترنتی سفارش دهید و به‌راحتی درب منزل تحویل بگیرید. هدف دکتردکتر بهبود سطح کیفیت زندگی شما و عزیزان شماست.

سوالات متداول

منابع

NHS

Medical News Today

Cleveland Clinic – Neck Pain

Cleveland Clinic – Exertion Headaches

National Headache Foundation

Sleep Doctor

Advent

Yeditepe University Hospitals