مقاومت به انسولین چیست؟ علائم، علت‌ها و روش درمان

مقاومت به انسولین یک وضعیت پیچیده است که در آن بدن آن طور که باید به انسولین پاسخ نمی‌دهد. انسولین هورمونی است که پانکراس می سازد و برای تنظیم سطح قند خون ضروری است. چندین عامل ژنتیکی و سبک زندگی می‌توانند در ایجاد مقاومت انسولین نقش داشته باشند. در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر به بررسی مقاومت به انسولین می‌پردازیم و از علائم، علت‌ها و روش‌های درمان آن برای‌تان می‌گوییم.

انسولین در بدن چگونه عمل می‌کند؟

انسولین مدیریت انرژی بدن را بر عهده دارد. هربار که غذا می‌خورید، بدن آن را به سوخت کوچکی به نام گلوکز تبدیل می‌کند که در خون جاری می‌شود؛ اما این قندها نمی‌توانند خودبخود وارد سلول‌ها شوند و پشت در بسته‌ی آن‌ها می‌مانند. اینجاست که لوزالمعده هورمون انسولین را وارد میدان می‌کند. انسولین مانند یک کلید قفل سلول‌ها را باز می‌کند تا قند خون بتواند وارد آنها شده و به انرژی لازم برای دویدن، فکر کردن و نفس کشیدن تبدیل شود

این فرایند نه‌تنها سوخت بدن را تأمین می‌کند، که جلوی انباشت قند خون در عروق را می‌گیرد و از آسیب‌های بعدی پیشگیری می‌کند.

مقاومت به انسولین چیست؟

اگر می‌پرسید آیا دیابت قابل درمان است؟ پاسخ در درک مقاومت به انسولین و بهبودی آن است.

مقاومت انسولین، که به عنوان اختلال در حساسیت به انسولین نیز شناخته می‌شود، زمانی اتفاق می‌افتد که سلول‌های ماهیچه‌ها، چربی و کبد آنطور که باید به انسولین، پاسخ نمی‌دهند. این مقاومت می تواند موقت یا مزمن باشد و در برخی موارد قابل درمان است.

در شرایط عادی، انسولین طبق مراحل زیر عمل می کند:

بدن غذایی که می خورید را به گلوکز (قند) تجزیه می کند که منبع اصلی انرژی بدن است.

گلوکز وارد جریان خون می شود که به پانکراس سیگنال می دهد تا انسولین آزاد کند.

انسولین به گلوکز در خون کمک می کند تا وارد سلول های ماهیچه ای، چربی و کبد شود تا آنها بتوانند از آن برای انرژی استفاده کنند یا برای استفاده بعدی آن را ذخیره کنند.

هنگامی که گلوکز وارد سلول‌های بدن می‌شود و سطح آن در جریان خون کاهش می‌یابد، به پانکراس سیگنال می‌دهد که تولید انسولین را متوقف کند.

به دلایلی سلول‌های ماهیچه‌ای، چربی و کبد ممکن است به انسولین پاسخ نامناسبی بدهند، به این معنی که نمی‌توانند گلوکز را به طور موثر از خون جذب کنند یا آن را ذخیره کنند.

این وضعیت مقاومت به انسولین است. در نتیجه، لوزالمعده انسولین بیشتری تولید می‌کند تا بر افزایش سطح گلوکز خون غلبه کند. به این حالت هیپرانسولینمی می گویند. تا زمانی که لوزالمعده بتواند برای غلبه بر پاسخ ضعیف سلول ها به انسولین، انسولین کافی تولید کند، و با پایین آوردن قند خون در محدوده سالم باقی می ماند.

اگر سلول ها نسبت به انسولین بیش از حد مقاوم شوند، این امر منجر به افزایش سطح گلوکز خون (هیپرگلیسمی) شده که به مرور زمان منجر به پیش دیابت و دیابت نوع 2 می شود.

علاوه بر دیابت نوع 2، مقاومت انسولین با چندین بیماری دیگر از جمله بیماری های زیر نیز مرتبط است:

• چاقی؛
• بیماری های قلب و عروق؛
• بیماری کبد چرب غیر الکلی؛
• سندرم متابولیک؛
• سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) (برای کنترل این بیماری می‌توانید از رژیم تنبلی تخمدان استفاده کنید).

از کجا بفهمیم مقاومت به انسولین داریم؟ (علائم اصلی)

مقاومت انسولین در مراحل اولیه معمولا بی‌سروصدا پیش می‌رود، اما علائم مقاومت به انسولین همچنان قابل‌شناسایی است. انباشت انسولین و قند در خون با خستگی مفرط پس‌از صرف غذا، ولع شدید به مصرف کربوهیدرات و شیرینی‌جات، افزایش وزن ناگهانی و تکرر ادرار ظاهر می‌شود. همچنین علائم دیگری به‌دنبال دارد که در ادامه به آنها می‌پردازیم.

علائم پوستی مقاومت به انسولین

با اوج‌گیری سطح انسولین در خون، تکثیر سلول‌های پوستی به خطر می‌افتد. این اتفاق دو عارضه به‌دنبال دارد:

• آکانتوزیس نیگریکانس: ایجاد لکه‌های تیره، ضخیم و مخملی‌شکل در نواحی چین‌خورده بدن مانند پشت گردن، زیر بغل و کشاله ران.
• منگوله‌های پوستی: افزایش ناگهانی زواید گوشتی کوچک و بی‌خطر روی گردن یا زیر بغل.

مقاومت به انسولین و ریزش مو

انسولین زیاد در خون بر سیستم هورمونی اثر می‌گذارد و سطح هورمون‌های آندروژن (هورمون‌های مردانه) را بالا می‌برد. این نوسان هورمونی فولیکول‌های مو را ضعیف و نازک می‌کند. ریزشی که در نتیجۀ مقاومت به انسولین اتفاق می‌افتد، اغلب الگوی مردانه دارد و ریشه‌اش عدم تعادل متابولیکی بدن است.

مقاومت به انسولین در تخمدان پلی کیستیک (PCOS)

انسولین بالا، تخمدان‌ها را تحریک به ترشح تستوسترون بیشتر می‌کند. در نتیجه، تخمک‌گذاری مختل و زمینۀ بروز ریزکیست‌ها، قاعدگی‌های نامنظم، آکنه شدید و موی زائد در صورت و بدن فراهم می‌شود. از این‌رو مقاومت انسولین محرک اصلی و پنهان علائم آزاردهنده PCOS است و مدیریتش کلید درمان این سندرم.

مقاومت به انسولین در کودکان؛ علائم و خطرات

مقاومت به انسولین منحصر به بزرگسالان نیست، شیوع رو به رشد چاقی مفرط و سبک زندگی کم‌تحرک در میان کودکان، این اختلال متابولیک را به یک چالش جدی در سن رشد تبدیل کرده است. 

کودکان معمولا نمی‌توانند وضعیت جسمانی خود را به‌درستی توصیف کنند، بنابراین شناسایی نشانه‌ها بر عهده والدین و پزشکان است. اصلی‌ترین علائم مقاومت به انسولین در کودکان عبارت‌اند از:

• تغییرات پوستی شامل تیرگی و ضخیم‌شدن پوست پشت گردن، زیر بغل و کشاله ران کودک؛ 
• تجمع چربی به‌ویژه در ناحیه شکم و پهلوها، حتی اگر دست و پای کودک لاغر باشد؛
• خستگی و بی‌حالی، به‌خصوص پس‌از خوردن وعده‌های غذایی سنگین یا کربوهیدراتی؛
• افزایش اشتها و ولع غیرقابل‌کنترل به شیرینی‌، فست‌فود و کربوهیدرات‌ها.

تشخیص زودهنگام مقاومت انسولین در کودکان حیاتی است، زیرا این عارضه می‌تواند زمینۀ ابتلا به بیماری‌های مزمن مثل دیابت نوع ۲ را قبل‌از سن بلوغ فراهم کرده یا باعث فرسودگی پانکراس کودک شود. سایر خطرات جسمی و روانی مقاومت به انسولین در کودکان عبارت است از:

• ابتلا به کبد چرب غیرالکلی؛
• ابتلا به مشکلات قلبی‌عروقی؛
• بلوغ زودرس یا اختلالات هورمونی مثل PCOS؛
• نوسانات خلقی و اضطراب؛
• افت اعتمادبه‌نفس و انزوای اجتماعی به‌دلیل تغییرات ظاهری؛
• ابتلا به اختلالات خوردن.

تفاوت بین مقاومت به انسولین و دیابت چیست؟

شاید بپرسید تفاوت مقاومت به انسولین و دیابت چیست؟

هر کسی ممکن است به طور موقت یا مزمن، دچار مقاومت انسولین شود. با گذشت زمان، مقاومت مزمن به انسولین اگر درمان نشود یا قابل درمان نباشد، می تواند منجر به پیش دیابت و سپس دیابت نوع 2 شود.

پیش دیابت زمانی اتفاق می افتد که سطح گلوکز خون بالاتر از حد طبیعی باشد، اما آنقدر بالا نباشد که به عنوان دیابت تشخیص داده شود. پیش دیابت معمولاً در افرادی رخ می دهد که قبلاً مقداری مقاومت به انسولین داشته اند. پیش دیابت می تواند منجر به دیابت نوع 2 (T2D) که شایع ترین نوع دیابت است،

شود. T2D زمانی اتفاق می افتد که لوزالمعده انسولین کافی تولید نمی کند یا بدن به خوبی از انسولین استفاده نمی کند و در نتیجه سطح گلوکز خون بالا می رود.

دیابت نوع 1 (T1D) زمانی اتفاق می افتد که سیستم ایمنی بدن به دلیل نامعلومی به سلول های تولید کننده انسولین در لوزالمعده حمله می کند و آنها را از بین می برد. T1D یک بیماری خود ایمنی و مزمن است و افراد مبتلا به T1D برای زندگی و سلامت باید انسولین مصنوعی تزریق کنند.

در حالی که T1D به دلیل مقاومت انسولین ایجاد نمی شود، افراد مبتلا به T1D می توانند سطوحی از مقاومت انسولین را تجربه کنند که در آن سلول های آنها به خوبی به انسولینی که تزریق می کنند، پاسخ نمی دهند.

دیابت بارداری نوعی دیابت موقت است که در دوران بارداری اتفاق می افتد. این امر به دلیل مقاومت به انسولین و نتیجه هورمون هایی است که جفت می سازد. دیابت بارداری پس از زایمان از بین می رود. تقریباً 3 تا 8 درصد از همه افراد باردار به دیابت بارداری مبتلا هستند.

پزشکان اغلب از یک آزمایش خون به نام هموگلوبین گلیکوزه (A1c) برای تشخیص دیابت استفاده می کنند. این آزمایش میانگین سطح قند خون را در سه ماه گذشته نشان می دهد.

به طور کلی:

• سطح A1c کمتر از 5.7٪ طبیعی در نظر گرفته می شود.
• سطح A1c بین 5.7٪ و 6.4٪ به عنوان پیش دیابت در نظر گرفته می شود.
•  سطح A1c 6.5٪ یا بالاتر در دو آزمایش جداگانه نشان دهنده دیابت نوع 2 است.

افراد مبتلا به دیابت نوع 1 معمولاً پس از تشخیص، سطح A1C و گلوکز خون بسیار بالایی دارند زیرا پانکراس آنها انسولین بسیار کمی تولید می کند یا اصلاً انسولین تولید نمی کند.

چه کسانی بیشتر در معرض مقاومت به انسولین هستند؟

مقاومت به انسولین می‌تواند بر هر کسی (حتی افرادی که دیابت ندارند) تأثیر بگذارد، همچنین می‌تواند موقتی (مثلاً استفاده از داروهای استروئیدی برای مدت کوتاهی باعث مقاومت به انسولین می‌شود) یا مزمن باشد.

دو عامل اصلی که به نظر می رسد در مقاومت انسولین نقش دارند، چربی اضافی بدن، به ویژه در اطراف شکم، و کمبود فعالیت بدنی هستند. افراد مبتلا به پیش دیابت و دیابت نوع 2 معمولاً سطحی از مقاومت انسولین دارند. افراد مبتلا به دیابت نوع 1 نیز می توانند مقاومت انسولین را تجربه کنند.

درمان نشدن این مشکل، در نهایت منجر به بروز بیماری‌های پیچیده‌ای همچون سندروم متابولیک خواهید شد.

مقاومت به انسولین چقدر رایج است؟

از آنجایی که هیچ آزمایش رایجی برای بررسی مقاومت به انسولین وجود ندارد و تا زمانی که به پیش دیابت یا دیابت نوع 2 تبدیل شود، هیچ علامتی ندار، بهترین راه برای اندازه گیری شیوع مقاومت انسولین از طریق تعداد موارد پیش دیابت است. تقریباً یک نفر از هر 3 بزرگسال به این وضعیت دچار هستند.

مقاومت به انسولین چگونه بر بدن تأثیر می گذارد؟

برای آنکه مقاومت به انسولین و چاقی یا دیگر اثرات این عارضه را بهتر درک کنیم، باید بدانیم مقاومت به انسولین چگونه بر بدن تأثیر می گذارد. 

وقتی سلول‌های بدن به پیام‌های انسولین بی‌تفاوت می‌شوند، یک اثر دومینویی خطرناک آغاز می‌شود. در ابتدا ممکن است هیچ علامت واضحی حس نکنید، اما در پشت صحنه، بدن برای جبران این اختلال وارد یک زنجیره از واکنش‌های فرسایشی می‌شود که از لوزالمعده شروع شده و تا قلب، رگ‌ها و متابولیسم کل بدن گسترش می‌یابد. در ادامه، ابعاد مختلف این تأثیرات را بررسی می‌کنیم.

هیپرانسولینمی چیست؟

وقتی سلول‌ها در برابر انسولین مقاومت می‌کنند، قند در خون باقی می‌ماند. لوزالمعده برای حل این مشکل، خود را به آب و آتش می‌زند و انسولین بیشتری ترشح می‌کند تا قندها را به زور وارد سلول کند. به این تجمع بیش از حد انسولین در خون، هیپرانسولینمی (Hyperinsulinemia) می‌گویند. اگرچه این کار موقتا قند خون را نرمال نگه می‌دارد، اما این سطح بالای انسولین، بدن را در وضعیت ذخیره چربی دائم قرار می‌دهد و باعث افزایش وزن (به‌ویژه در نواحی شکم) می‌شود؛ وزنی که خود مقاومت به انسولین را تشدید می‌کند و یک چرخه معیوب می‌سازد.

هیپرانسولینمی مزمن معمولا با عوارض زیر همراه است:

• کاهش توانایی چربی‌سوزی: انسولین بالا مانع از تجزیه چربی‌های ذخیره‌شده می‌شود.
• سخت شدن شریان‌ها (آترواسکلروز): دیواره رگ‌ها به دلیل حجم بالای انسولین آسیب می‌بینند.
• احتباس مایعات: کلیه‌ها برای نگه داشتن سدیم بیشتر تحریک می‌شون و فشار خون بالا می‌رود.

ارتباط مقاومت به انسولین با سندرم متابولیک

مقاومت به انسولین هسته مرکزی سندرم متابولیک است، مجموعه‌ای از اختلالات هم‌زمان که اگر فقط سه مورد از آن‌ها را داشته باشید، خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، سکته مغزی و دیابت نوع ۲ در شما به‌شدت جهش می‌یابد. چربی اضافی دور کمر، نشانه‌ای ظاهری از این طوفان درونی است.

شاخص‌های اصلی سندرم متابولیک که ریشه در مقاومت به انسولین دارند، عبارتند از:

• بالا رفتن گلوکز (قند) ناشتای خون: نشان‌دهنده کم آوردن لوزالمعده در تولید انسولین بیشتر؛
• بزرگ شدن سایز دور کمر: تجمع چربی احشایی خطرناک دور ارگان‌های حیاتی؛
• افت کلسترول خوب (HDL): کاهش چربی‌های محافظت‌کننده از قلب؛
• افزایش تری‌گلیسیرید و فشار خون بالا.

تاثیر بر تری‌گلیسیرید و فشار خون

ارتباط مقاومت به انسولین با چربی و فشار خون، یک رابطه مستقیم و مخرب است. کبد در پاسخ به سطح بالای انسولین و قند مازاد، شروع به تولید انبوهی از تری‌گلیسیرید (نوعی چربی خون) می‌کند و هم‌زمان، ذرات کلسترول بد (LDL) را کوچک‌تر و متراکم‌تر می‌کند که راحت‌تر در دیواره رگ‌ها رسوب می‌کنند.

از سوی دیگر، انسولین در حالت عادی به گشاد شدن رگ‌ها و جریان راحت خون کمک می‌کند؛ اما وقتی مقاومت به انسولین رخ می‌دهد، رگ‌ها خاصیت ارتجاعی خود را از دست می‌دهند و منقبض می‌شوند. هم‌زمان، سیگنال‌های انسولین بالا به کلیه فرمان می‌دهند که نمک و آب بیشتری را در بدن نگه دارد. نتیجه این ترکیب یعنی رگ‌های تنگ‌تر و حجم مایع بیشتر، چیزی جز بالا رفتن مزمن فشار خون و فرسودگی قلب نخواهد بود.

علائم مقاومت به انسولین چیست؟

اگر مقاومت به انسولین دارید، اما لوزالمعده شما می تواند تولید انسولین را افزایش دهد تا سطح قند خون را در محدوده نگه دارد، بنابراین هیچ علامتی نخواهید داشت. با این حال، با گذشت زمان، مقاومت به انسولین می‌تواند بدتر شود و سلول‌های پانکراس که انسولین را می‌سازند، فرسوده ‌شوند.

در نهایت، لوزالمعده دیگر قادر به تولید انسولین کافی برای غلبه بر این مقاومت نیست، که همین منجر به افزایش قند خون (هیپرگلیسمی) می شود و علائمی را ایجاد می کند.

علائم قند خون بالا عبارتند از:

• افزایش تشنگی؛
• تکرر ادرار؛
• افزایش گرسنگی؛
• تاری دید؛
• سردرد؛
• عفونت واژن و پوست؛
• بریدگی ها و زخم هایی که دیر التیام می یابند.

بسیاری از مردم اغلب برای سالها، هیچ علامتی از پیش دیابت ندارند. پیش دیابت ممکن است تا زمانی که به دیابت نوع 2 تبدیل نشده، نامرئی باشد. برخی از افراد مبتلا به پیش دیابت ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:

• پوست تیره در زیر بغل یا پشت و کناره های گردن که آکانتوز نیگریکانس نامیده می شود.
• برچسب های پوستی (توده های کوچک پوست)
• تغییرات چشمی که می تواند منجر به رتینوپاتی دیابتی شود.

اگر هر یک از این علائم را تجربه می کنید، مهم است که به ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی خود مراجعه کنید.

چه چیزی باعث مقاومت به انسولین می شود؟

دانشمندان تا کنون چندین ژن را شناسایی کرده اند که باعث می شود فرد کم و بیش به مقاومت به انسولین مبتلا شود. علاوه بر این، افراد مسن بیشتر مستعد مقاومت انسولین هستند.

عوامل و شرایط متعددی می توانند باعث درجات مختلفی از مقاومت انسولین شوند. دانشمندان بر این باورند که چربی اضافی بدن، به ویژه در اطراف شکم، و عدم فعالیت بدنی دو عامل اصلی در ایجاد مقاومت به انسولین هستند.
البته لازم به ذکر است که مصرف بالای میوه‌هایی با قند طبیعی هم باعث این عارضه می‌شوند و از جمله مضرات فروکتوز محسوب می‌شوند.

علل اکتسابی مقاومت به انسولین

علل اکتسابی، به معنی این است که بیمار با مقاومت به انسولین به دنیا نیامده است، این علل عبارتند از:

مقاومت به انسولین و چاقی

دانشمندان معتقدند چاقی، به ویژه تجمع چربی اضافی در شکم و اطراف اندام‌ها (چربی احشایی)، یکی از اصلی‌ترین دلایل بروز مقاومت به انسولین است. به طور کلی، اندازه دور کمر ۴۰ اینچ یا بیشتر برای مردان و ۳۵ اینچ یا بیشتر برای زنان، یک زنگ خطر جدی برای ابتلا به این اختلال محسوب می‌شود.

این چرخه معیوب و خطرناک به سه دلیل عمده شکل می‌گیرد:

• التهاب ناشی از چربی شکمی: بافت چربی شکم، صرفا یک انبار ذخیره انرژی نیست، این چربی هورمون‌ها و موادی ترشح می‌کند که باعث ایجاد التهاب ملوانی و طولانی‌مدت در بدن می‌شوند. این التهاب، سدی بزرگ در برابر عملکرد درست انسولین ایجاد می‌کند.
• بحران کم‌تحرکی: فعالیت بدنی عضلات را می‌سازد و آن‌ها را نسبت به جذب قند خون حساس‌تر می‌کند. وقتی تحرک ندارید، عضلات کارایی خود را در جذب گلوکز از دست می‌دهند. از طرفی، سبک زندگی نشسته باعث افزایش وزن و تشدید مقاومت به انسولین خواهد شد.
• شوک رژیم غذایی به پانکراس: مصرف مداوم غذاهای فراوری‌شده، پرکربوهیدرات و چربی‌های اشباع، قند خون را با سرعت موشکی بالا می‌برد. در پاسخ به این هجوم ناگهانی، پانکراس مجبور می‌شود انسولین بی‌اندازه‌ای ترشح کند؛ فشاری مکرر که به مرور زمان سلول‌ها را نسبت به انسولین «کر و مقاوم» می‌کند.

یک نکته مهم دیگر! چاقی و تجمع چربی در بدن معمولاً با کمبود ویتامین D نیز همراه است. این موضوع می‌تواند مقاومت انسولینی را به‌ویژه در خانم‌ها پیچیده‌تر کند.

برخی داروها

برخی داروها از جمله استروئیدها، برخی از داروهای فشار خون، برخی درمان های HIV و برخی داروهای روانپزشکی می توانند باعث مقاومت به انسولین شوند.

بیماری‌های ژنتیکی

گروهی از اختلالات ژنتیکی و ارثی نادر نیز وجود دارند که به طور مستقیم ساختار ترشح یا جذب انسولین را مختل می‌کنند. در این میان، «سندرم‌های مقاومت شدید به انسولین» شامل سندرم نوع A، سندرم رابسون-مندنهال و سندرم دونوهو از کلیدی‌ترین موارد ارثی به‌شمار می‌روند.

بیماری‌های ژنتیکی دیگری نظیر دیستروفی میوتونیک، سندرم آلستروم، سندرم ورنر و لیپودیستروفی ارثی نیز همگی به‌دلیل نقص در ساختار سلولی، بدن را دچار مقاومت شدید و مادرزادی به انسولین می‌کنند.

اختلالات هورمونی که می تواند باعث مقاومت به انسولین شود

بدن صدها هورمون می سازد، این هورمون ها مواد شیمیایی هستند که عملکردهای مختلف بدن را با انتقال پیام از طریق خون به اندام ها، ماهیچه ها و سایر بافت ها هماهنگ می کنند. این سیگنال ها به بدن می گویند که چه کاری را چه زمانی باید انجام دهد. مشکلات مربوط به برخی هورمون ها می تواند بر میزان استفاده بدن از انسولین تأثیر بگذارد.پ

شرایط ژنتیکی که باعث مقاومت به انسولین می شود

سندرم کوشینگ

سندرم کوشینگ زمانی اتفاق می افتد که کورتیزول اضافی در بدن وجود داشته باشد. کورتیزول، “هورمون استرس” برای تنظیم سطح قند خون (با افزایش آنها) و تبدیل غذا به انرژی حیاتی است. کورتیزول اضافی می تواند اثرات انسولین را خنثی کرده و باعث مقاومت به انسولین شود.

آکرومگالی

این یک بیماری نادر اما جدی است و زمانی اتفاق می افتد که سطح هورمون رشد (GH) بالا باشد. سطوح بالای GH می تواند باعث افزایش تولید گلوکز و منجر به مقاومت به انسولین شود.

کم کاری تیروئید

کم کاری تیروئید زمانی اتفاق می افتد که تیروئید کم کار است و هورمون تیروئید کافی تولید نمی کند. تیروئید نقش زیادی در تنظیم متابولیسم بدن ایفا می کند. وقتی تیروئید هورمون تیروئید کافی نمی سازد، متابولیسم  از جمله متابولیسم گلوکز می یابد و همین امرمی تواند منجر به مقاومت به انسولین شود.

مقاومت به انسولین چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص مقاومت به انسولین دشوار است زیرا آزمایش معمولی برای آن وجود ندارد و تا زمانی که لوزالمعده انسولین کافی برای غلبه بر مقاومت تولید می کند، هیچ علامتی نخواهید داشت.

از آنجایی که هیچ آزمایش واحدی وجود ندارد که بتواند مستقیماً مقاومت به انسولین را تشخیص دهد، پزشک شما فاکتورهای زیر را هنگام ارزیابی مقاومت به انسولین در نظر می گیرد:

• تاریخچه پزشکی؛
• سابقه خانوادگی؛
•  معاینه بدنی؛
• علائم و نشانه ها؛
• نتایج آزمون.

چه آزمایشاتی برای ارزیابی مقاومت به انسولین انجام خواهد شد؟

پزشک ممکن است آزمایش های خون زیر را برای تشخیص مقاومت به انسولین، پیش دیابت یا دیابت تجویز کند. اسم آزمایش مقاومت به انسولین را از پزشک بپرسید.

• گلوکز: ممکن است از گلوکز پلاسما ناشتا (FPG) یا تست تحمل گلوکز (GTT) برای غربالگری، تشخیص ویا پایش پیش دیابت، دیابت نوع 2 یا دیابت بارداری استفاده شود.
• هموگلوبین گلیکوزیده (A1c): این آزمایش میانگین سطح گلوکز خون را در سه ماه گذشته نشان می دهد.
• پانل لیپید: گروهی از آزمایشات است که لیپیدهای خاص خون مانند کلسترول تام، کلسترول LDL، کلسترول HDL و تری گلیسیرید را اندازه گیری می کند.

همچنین ممکن است پزشک آزمایش‌هایی را سفارش دهد که می‌توانند به تشخیص سایر بیماری‌های مرتبط با مقاومت به انسولین، مانند سندرم متابولیک، بیماری‌های قلبی عروقی و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) کمک کنند.

مقاومت به انسولین چگونه درمان می شود؟

از آنجایی که همه عواملی که در ایجاد مقاومت به انسولین نقش دارند، مانند عوامل ژنتیکی و سن قابل درمان نیستند، اصلاح سبک زندگی درمان اولیه مقاومت به انسولین است.

اصلاحات سبک زندگی عبارتند از:

• داشتن یک رژیم غذایی برای مقاومت به انسولین: پزشک یا متخصص تغذیه ممکن است بیمار را از خوردن مقادیر زیاد کربوهیدرات ها (که تولید انسولین اضافی را تحریک می کند) بازدارد و مصرف کمتر چربی ناسالم، شکر، گوشت قرمز و نشاسته های فرآوری شده را توصیه کند. در عوض، آنها توصیه می‌کنند که رژیم غذایی حاوی غذاهای کامل و شامل سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، ماهی و مرغ بدون چربی باشد.
• فعالیت بدنی: انجام منظم فعالیت بدنی با شدت متوسط ​​به افزایش مصرف انرژی گلوکز و بهبود حساسیت عضلات به انسولین کمک می کند. یک جلسه ورزش با شدت متوسط ​​می تواند جذب گلوکز را حداقل تا 40 درصد افزایش دهد.
• از دست دادن وزن اضافی: پزشک ممکن است تلاش برای کاهش وزن اضافی را برای درمان مقاومت به انسولین توصیه کند. یک مطالعه نشان داد که کاهش 7 درصد از وزن اضافی می تواند شروع دیابت نوع 2 را تا 58 درصد کاهش دهد.

با گذشت زمان، تغییرات سبک زندگی می تواند منجر به موارد زیر شود:

• افزایش حساسیت به انسولین (کاهش مقاومت به انسولین)؛
• کاهش سطح گلوکز خون؛
• کاهش فشار خون؛
• کاهش سطح تری گلیسیرید و کلسترول LDL (بد)؛
• افزایش سطح کلسترول HDL (خوب).

می‌توانید علاوه بر پزشک معمولی خود، با سایر ارائه‌دهندگان مراقبت‌های بهداشتی، مانند متخصص تغذیه و متخصص غدد، کار کنید تا بدترین غذا برای دیابتی ها را بشناسید و به یک برنامه درمانی فردی که بهترین اثر را برای شما دارد، برسید.

قرص متفورمین برای مقاومت به انسولین و سایر داروهای تنظیمی

در حال حاضر هیچ دارویی وجود ندارد که به طور خاص مقاومت به انسولین را درمان کند، پزشک ممکن است داروهایی را برای درمان بیماری‌های هم‌زمان تجویز کند.

داروی مقاومت به انسولین عبارت است از:

• داروی فشار خون؛
• متفورمین برای دیابت؛
• استاتین ها برای کاهش کلسترول LDL.

درمان مقاومت به انسولین در طب سنتی و گیاهی

درمان قطعی مقاومت به انسولین فقط با رعایت سبک زندگی سالم و رعایت توصیه‌های پزشک متخصص امکان‌پذیر است. با‌این‌حال طب سنتی توصیه‌های خوبی دراین‌زمینه دارد که مبنای آنها اصلاح هضم، پاکسازی کبد از اخلاط غلیظ و بهبود سوخت‌و‌ساز بافت‌هاست.

در ادامه مؤثرترین روش‌های گیاهی و اصلاحی برای بهبود حساسیت به انسولین در طب سنتی را آورده‌ایم.

• دارچین با قابلیت شبیه‌سازی سازوکار انسولین در سلول‌ها و کاهش مقاومت بافتی؛
• بذر شنبلیله حاوی فیبر محلول سنگین و اسیدآمینه‌ای برای کاهش سرعت جذب کربوهیدرات در روده و بهبود کارایی انسولین؛
• زردچوبه و کورکومین برای رفع التهاب مزمن و بازکردن مسیر ورود قند به سلول‌ها؛
• سیاه‌دانه با خواص آنتی‌اکسیدانی محافظت از سلول‌های پانکراس و کاهش مقاومت محیطی عضلات به انسولین؛

• منضج‌های طبیعی مثل خاکشیر با آب گرم یا ترکیب سرکه انگور طبیعی و عسل برای بازکردن انسداد مجاری کبد و دفع چربی‌های احشایی، رفع مقاومت به انسولین و لاغری؛
• حذف ریزه‌خواری و پرهیز از خوردن غذاهای درهم یا نوشیدن آب در وعده‌های اصلی برای جلوگیری از عدم هضم و تشدید ترشح انسولین؛
• تنظیم خواب شبانه برای تنظیم ترشح هورمون‌های کورتیزول و ملاتونین؛
• ورزش تا حد تعریق ملایم برای دفع رطوبت‌های زائد و فضولات عضلانی؛

هشدار مهم! گیاهان دارویی ترکیبات شیمیایی فعالی دارند که اگر هم‌زمان با داروهای کاهنده قند مصرف شوند، فرد در معرض خطر جدی افت ناگهانی و شدید قند قرار می‌گیرد. در مورد مصرف این داروها حتما با پزشک صحبت کنید.

آیا می توان مقاومت به انسولین را معکوس کرد؟

مقاومت به انسولین علل و عوامل متعددی دارد. در حالی که تغییرات سبک زندگی، مانند خوردن یک رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و کاهش وزن اضافی، می تواند حساسیت به انسولین را افزایش داده و مقاومت به انسولین را کاهش دهد، همه علل برگشت پذیر نیستند.

با پزشک خود در مورد آنچه که می توانید برای مدیریت مقاومت به انسولین انجام دهید، صحبت کنید.

رژیم غذایی چگونه می تواند بر مقاومت به انسولین تأثیر بگذارد؟

رژیم غذایی تأثیر زیادی بر میزان سطح قند خون و انسولین دارد. غذاهای بسیار فرآوری شده، پر کربوهیدرات و پرچرب به انسولین بیشتری نیاز دارند.

به طور کلی، خوردن غذاهایی که دارای شاخص گلیسمی پایین تا متوسط ​​هستند و محدود کردن غذاهایی که دارای شاخص گلیسمی بالا هستند می تواند به شما در معکوس کردن و یا مدیریت مقاومت به انسولین کمک کند.

خوردن غذاهای حاوی فیبر به تنظیم سطح قند خون کمک می کند زیرا هضم فیبر در بدن زمان بیشتری می برد، به این معنی که سطح قند خون آنقدرها بالا نمی رود.

شاخص گلیسمی (GI) اندازه گیری است که غذاهای حاوی کربوهیدرات ها را بر اساس میزان تأثیر آنها بر سطح قند خون رتبه بندی می کند. بنیاد شاخص گلیسمی (GIF) GI در این شاخص غذاها را به صورت کم، متوسط ​​یا زیاد طبقه‌بندی می‌کند و گلوکز خالص را به عنوان مرجع در 100 رتبه طبقه‌بندی می‌کند:

•  GI پایین: 55 یا کمتر؛
•  GI متوسط: 56-69؛
•  GI بالا: 70 یا بیشتر.

غذاهای با GI بالا، معمولاً کربوهیدرات و یا قند زیاد و محتوای فیبر کمی دارند یا بدون فیبر هستند. غذاهای با GI پایین معمولاً دارای مقادیر کم کربوهیدرات و مقادیر بالاتر فیبر هستند.

نمونه هایی از غذاهای با GI بالا عبارتند از:

•  نان سفید؛
• سیب زمینی؛
• غلات صبحانه؛
• کیک و کلوچه؛
• میوه هایی مانند هندوانه و خرما

نمونه هایی از غذاهای با GI پایین عبارتند از:

• لوبیا و حبوبات؛
• میوه هایی مانند سیب و توت؛
• سبزیجات غیر نشاسته ای مانند مارچوبه، گل کلم و سبزیجات برگ دار؛
• آجیل و خشکبار؛
• لبنیات، ماهی و گوشت.

همیشه قبل از ایجاد تغییرات شدید در رژیم غذایی خود با پزشک صحبت کنید.

راه های پیشگیری از ابتلا به مقاومت به انسولین

خوشبختانه مقاومت به انسولین به‌معنی ابتلا به دیابت نوع ۲ نیست. این عارضه به ما فرصت می‌دهد با رعایت برخی نکات، مسیر سلامتی را در پیش بگیریم. پیشگیری از مقاومت به انسولین پیچیده نیست و با اصلاح سبک زندگی، مدیریت تغذیه و سلامت روان وابسته قابل‌انجام است.

بازنگری در بشقاب غذایی: تمرکز بر فیبر و حذف قندهای پنهان

ساده‌ترین راه برای حساس نگه‌داشتن سلول‌ها به انسولین، جلوگیری از جهش‌های ناگهانی قند خون است. برای این کار باید کربوهیدرات‌های تصفیه شده (مانند نان سفید، پاستا و شیرینی‌ها) را محدود کرده و فیبرهای گیاهی را جایگزین کنید. فیبر با کاهش سرعت جذب قند، به لوزالمعده فرصت تنفس می‌دهد. بخش عمده‌ای از رژیم غذایی خود را به سبزیجات غیرنشاسته‌ای، حبوبات و غلات کامل اختصاص دهید.

 فعالیت بدنی هوشمندانه شامل تلفیق هوازی و قدرتی

وقتی ورزش می‌کنید، عضلات برای جذب قند خون دیگر نیازی به حضور انسولین ندارند. این درمان قطعی مقاومت به انسولین نیست، ولی موقتا آن را دور می‌زند. حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط (مانند پیاده‌روی سریع) در هفته به‌همراه دو روز تمرینات مقاومتی یا قدرتی برای حفظ حساسیت انسولین لازم است. حتی یک پیاده‌روی کوتاه ۲۰دقیقه‌ای بعد از شام می‌تواند تأثیر چشمگیری در بهبود پاسخ انسولین داشته باشد.

مدیریت وزن و چربی‌های احشایی

مقاومت به انسولین و لاغری ارتباط نزدیکی دارند. بافت چربی، به‌ویژه چربی‌هایی که اطراف ارگان‌های شکمی جمع می‌شوند، با ارسال سیگنال‌های شیمیایی مخرب مانع کارکرد درست انسولین می‌شود. کاهش وزن اندک، حتی اگر فقط حدود ۵ تا ۱۰ درصد از وزن فعلی باشد، می‌تواند مقاومت به انسولین را کاهش دهد.

تنظیم خواب و مهار استرس

علت پایین نیامدن قند خون با انسولین شاید استرسی باشد که مدت‌هاست با آن دست‌و‌پنجه نرم می‌کنید. استرس مزمن باعث ترشح مداوم هورمون کورتیزول و آدرنالین می‌شود که هر دو قند خون را بالا نگه می‌دارند. کمبود خواب حتی برای یک شب، حساسیت به انسولین را کاهش می‌دهد. خواب بی‌کیفیت یا اختلالاتی مانند آپنه خواب ارتباط مستقیمی با بروز پیش‌دیابت دارند. هر شب ۷ تا ۹ ساعت خواب باکیفیت داشته باشید و تکنیک‌های کاهش استرس را یاد بگیرید.

عوامل خطر برای ایجاد مقاومت به انسولین چیست؟

برخی عوامل خطر ژنتیکی و سبک زندگی احتمال ابتلا به مقاومت به انسولین یا پیش دیابت را افزایش می دهد. عوامل خطر عبارتند از:

• اضافه وزن یا چاقی، به خصوص چربی اضافی در اطراف شکم؛
• داشتن 45 سال یا بیشتر؛
• داشتن یکی از بستگان درجه یک (والدین یا خواهر و برادر) مبتلا به دیابت؛
• داشتن سبک زندگی کم تحرک؛
• برخی از شرایط سلامتی، مانند فشار خون بالا و سطوح غیر طبیعی کلسترول؛
• سابقه دیابت بارداری؛
• سابقه بیماری قلبی یا سکته مغزی؛
• داشتن یک نوع اختلالات خواب، مانند آپنه خواب؛
• سیگار کشیدن.

افراد با پیشینه های نژادی یا قومی زیر نیز در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به مقاومت به انسولین یا پیش دیابت هستند:

• آسیایی آمریکایی؛
• سیاه پوست ها؛
•  اسپانیایی لاتینی؛
• مردم بومی آلاسکا؛
• مردم بومی قاره ایالات متحده؛
• مردم بومی جزایر اقیانوس آرام.

اگرچه نمی‌توانید برخی از عوامل خطرزا برای مقاومت به انسولین، مانند سابقه خانوادگی یا سن را تغییر دهید، می‌توانید با حفظ وزن مناسب، خوردن یک رژیم غذایی سالم و ورزش منظم، شانس ابتلا به آن را کاهش دهید.

چشم انداز مقاومت به انسولین چیست؟

چشم انداز مقاومت به انسولین به عوامل مختلفی از جمله عوامل زیر بستگی دارد:

• علت مقاومت به انسولین؛
• شدت مقاومت به انسولین؛
• اینکه سلول های تولید کننده انسولین چقدر خوب کار می کنند؛
• چقدر مستعد ابتلا به عوارض ناشی از مقاومت به انسولین هستید؛
• پایبندی به درمان و پاسخ بدن شما به درمان.

افراد ممکن است مقاومت خفیفی به انسولین داشته باشند که هرگز به پیش دیابت یا دیابت نوع 2 تبدیل نشود. همچنین می توانند نوعی مقاومت به انسولین داشته باشند که با تغییرات سبک زندگی قابل برگشت یا بسیار قابل کنترل است.

برای برخی از افرادی که شرایط ارثی دارند که باعث مقاومت شدید به انسولین می شود، این امر می تواند تهدید کننده زندگی یا منجر به مرگ شود.

اگر مقاومت به انسولین دارید، از پزشک خود در مورد آنچه می توانید انتظار داشته باشید و بهترین روش برای مدیریت آن بپرسید.

عوارض مقاومت به انسولین چیست؟

اکثر عوارضی که می تواند از مقاومت به انسولین ایجاد شود مربوط به ایجاد عوارض عروقی (رگ خونی) به دلیل افزایش سطح قند خون و افزایش سطح انسولین (هیپرانسولینمی) است.

همه کسانی که مقاومت به انسولین دارند، دچار عوارض نمی شوند. اگر مقاومت به انسولین، دیابت نوع 2 یا سندرم متابولیک برای شما تشخیص داده شده است، باید به طور منظم به پزشک مراجعه کرده و برنامه درمانی خود را برای جلوگیری از این عوارض دنبال کنید.

مطالعه بیشتر: برای کاهش سریع قند خون چه بخوریم؟

چه زمانی باید در مورد مقاومت به انسولین به پزشک مراجعه کنم؟

اگر مقاومت به انسولین یا شرایط مرتبط با مقاومت به انسولین برای شما تشخیص داده شده است، مهم است که به طور منظم به پزشک خود مراجعه کنید تا مطمئن شوید که سطح قند خون شما در محدوده سالم است و درمان موثر بوده است. اگر علائم قند خون بالا یا پیش دیابت را تجربه می کنید، با پزشک تماس بگیرید.

آنها می توانند آزمایش های ساده ای را برای بررسی سطح قند خون انجام دهند. اگر سابقه خانوادگی دیابت یا شرایطی دارید که می تواند باعث مقاومت به انسولین شود نیز با پزشک خود در مورد خطر ابتلا به مقاومت به انسولین صحبت کنید.

چه سوالاتی باید از پزشک پرسید؟

اگر مقاومت به انسولین برای شما تشخیص داده شده است، این سوالات را از پزشک بپرسید:

• چه چیزی باعث مقاومت به انسولین من می شود؟
• برای افزایش حساسیت به انسولین چه کنم؟
• خطر ابتلا به پیش دیابت یا دیابت نوع 2 در من چقدر است؟
• آیا دارویی هست که بتوانم مصرف کنم؟
• بهترین مکمل برای مقاومت به انسولین کدام است؟
• اسم آزمایش مقاومت به انسولین چیست؟
• آیا برای مقاومت به انسولین باید به متخصص مراجعه کنم؟

سخن پایانی

مقاومت به انسولین یک وضعیت پیچیده است که می تواند به طرق مختلف بر سلامت انسان تأثیر بگذارد. از آنجایی که تا زمانی که این وضعیت به پیش دیابت یا دیابت نوع 2 تبدیل نشود هیچ علامتی ندارد.

بهترین کاری که می توانید انجام دهید این است که سعی کنید با حفظ وزن مناسب، ورزش منظم و رژیم غذایی سالم از مقاومت به انسولین جلوگیری کرده و آن را معکوس کنید.

متأسفانه، همه علل مقاومت به انسولین قابل پیشگیری یا درمان نیستند. اگر در مورد خطر ابتلا به مقاومت به انسولین یا شرایط مرتبط با آن سؤالی دارید، با پزشک خود صحبت کنید. آنها آنجا هستند تا به شما کمک کنند.

منابع

my.clevelandclinic

mayoclinic

healthline

webmd

healthline

سوالات متداول