تخلیه جرم گوش در منزل؛ راهنمای کامل تمیز کردن گوش با روش های خانگی

اگر جرم گوش به حالت فشرده و بیش از اندازه طبیعی در گوش‌هایتان باشد، ممکن است احساس درد، سنگینی و پری، کیپ‌شدن، زنگ‌زدن، خارش، بوی نامطبوع و ترشحات داشته باشید. در این مقاله از مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر، درباره نکات مهم تخلیه جرم گوش در منزل و بایدها و نبایدهای آن گفته‌ایم. جرم گوش، چه چیزی درباره سلامت بدن شما می‌گوید؟ با ما همراه باشید تا درباره این موضوعات بیشتر برایتان بگوییم.

اگر هم سوالی دارید، در انتهای همین مطلب و در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دکتردکتر، پاسخ دهد.

جرم گوش چیست؟

ماده زرد و قهوه‌ای داخل گوش که به جرم یا واکس گوش هم معروف است، توسط سلول‌های داخل کانال گوش ساخته می‌شود. اگر به آن دست زده باشید، حتما متوجه شده‌اید که حالت چرب و چسبناک دارد. چرا؟ به این دلیل که قسمت عمده تشکیل‌دهنده‌اش چربی و سلول‌های ریزش پیدا کرده است.

جرم گوش قهوه‌ای حاصل از فرآیند دفاع گوش در برابر ورود میکروب‌ها و عوامل خارجی به داخل کانال این عضو از بدن است. جرم گوش نه تنها مضر نیست بلکه اثر محافظتی دارد. البته با این شرط که میزان آن از حد نصاب بیشتر نشود. جرم گوش و تاثیر آن بر کاهش شنوایی از جمله مسائل مهم سلامت گوش در تمام سنین به شمار می‌آید. برای همین است که باید نکات مهم درباره تمیزکردن گوش را بدانید و جدی بگیرید.

بایدها و نبایدهای درآوردن جرم گوش در خانه

لازم است که باورها و اقدامات اشتباه برای تخلیه جرم گوش در منزل را بشناسید تا از اجرای چنین روش‌هایی بر گوش‌هایتان جلوگیری کنید. این عادات غلط عبارت‌اند از:

• چوب کبریت، سوییچ ماشین و کلید در منزل، خودکار، مداد و هر چیز نوک تیز دیگری را برای خارج کردن واکس زرد رنگ وارد گوش نکنید. مورد استفاده این وسایل هر چه باشد، در حیطه وسایل پزشکی گوش نیست.
• گوش پاک‌کن، گوش پاک‌کن نیست. آن وسیله‌ای که در جامعه به عنوان گوش پاک‌کن استفاده و در داروخانه‌ها فروخته می‌شود، یک اپلیکاتور است و نه یک گوش پاک‌کن. شما با استفاده از این وسیله (اپلیکاتور) نه تنها موفق به خارج کردن جرم گوش نمی‌شوید، بلکه بدتر جرم را به داخل هل می‌دهید و احتمال آسیب رساندن به پرده صماخ با آن هم محتمل است. لطفا از این وسیله (که احتمالا شما هم به آن گوش پاک‌کن می‌گویید) استفاده نکنید.
• به شما توصیه می‌شود که بعد از استحمام، برای خشک کردن گوش و خارج‌کردن جرم گوش که احتمالا نم خورده و راحت‌تر خارج می‌شود، از انگشت یا اپلیکاتور استفاده نکنید. بهتر است که چند دقیقه‌ای گوش خود را در مسیر باد گرم سشوار قرار دهید تا داخل کانال گوشتان خشک شود.
• بهترین کار برای تمیزکردن گوش، شستشوی گوش با روش‌هایی همچون ساکشن یا تزریق آن هم توسط پزشک است.
• از وارد کردن انگشت، گیره کاغذ یا سنجاق سر به داخل مجرای گوش خودداری کنید.
• اگر احساس درد، سرگیجه، خونریزی یا ترشح غیرطبیعی دارید، از روش‌های خانگی استفاده نکنید.
• استفاده از قطره‌های نرم‌کننده (مانند روغن زیتون یا قطره‌های داروخانه‌ای) باید پیش‌از اقدام به شستشو و با مشورت پزشک باشد.
• آب مورد استفاده برای شستشوی ملایم در منزل باید هم‌دما با بدن باشد تا باعث سرگیجه شدید نشود.
• شمع گوش روشی غیرعلمی و خطرناک است که نباید برای پاکسازی گوش به‌کار رود.
• درصورت سابقه جراحی گوش، پارگی پرده صماخ یا وجود لوله تهویه (گرومت)، انجام هرگونه روش خانگی ممنوع است.

برای معاینه گوش در سنین پایین حتما به پزشک مراجعه کنید. جرم گوش کودکان باید از سوی متخصص بررسی و خارج شود. در غیر این صورت، احتمال انسداد گوش و آسیب شنوایی وجود دارد. 

نحوه تخلیه جرم گوش در منزل

تخلیه جرم گوش در منزل به‌صورت ایمن و اصولی نیازمند رعایت دقیق نکات پزشکی است تا پرده گوش و مجرای آن آسیب نبینند. گوش یک عضو خودتمیزشونده است و جرم گوش از بخش‌های داخلی به‌سمت بیرون حرکت می‌کند. با‌این‌حال، اگر تجمع جرم باعث گرفتگی گوش، افت شنوایی یا احساس پری در گوش شده باشد، می‌توان طبق مراحل زیر اقدام به در آوردن جرم گوش کرد:

مرحله اول: بررسی موارد منع مصرف

مطمئن شوید هیچ‌یک از شرایط زیر را ندارید:

• وجود درد، ترشح، خونریزی یا احساس سوزش در گوش؛
• سابقه پارگی پرده گوش یا جراحی‌های قبلی گوش؛
• داشتن لوله تهویه (گرومت) در گوش؛
• احساس سرگیجه ناگهانی.

مرحله دوم: جمع‌آوری وسایل مورد نیاز

• قطره نرم‌کننده مجاز مانند قطره‌های روغنی مانند روغن زیتون تصفیه‌شده، بادام شیرین یا قطره‌ کاربامید پراکسید؛
• پوار لاستیکی کوچک مخصوص شستشوی گوش با فشار ملایم؛
• آب ولرم هم‌دما با حرارت بدن؛
• حوله تمیز و دستمال کاغذی.

مرحله سوم: قدم‌به‌قدم انجام کار

در اولین گاه باید جرم متراکم گوش را نرم کنید و چند روز به آن فرصت دهید تا خارج شود:

• قطره یا روغن را برای چند دقیقه در دست بگیرید تا به دمای بدن برسد؛
• روی یک پهلو دراز بکشید طوری‌که گوش مبتلا رو به بالا قرار بگیرد؛
• تعداد ۲ تا ۳ قطره از روغن یا محلول نرم‌کننده را داخل مجرای گوش بچکانید؛
• برای اینکه قطره به‌خوبی نفوذ کند، حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه در همان حالت بمانید. می‌توانید لاله گوش را به‌آرامی به سمت بالا و عقب بکشید تا مجرا باز شود.
• این کار را روزی ۲ تا ۳ بار به‌مدت ۳ تا ۵ روز تکرار کنید. در بسیاری از افراد، جرم پس‌از این مدت خودبه‌خود تخلیه می‌شود.

اگر پس از نرم‌کردن، جرم همچنان در مجرا حضور داشت، با تأیید پزشک از پوار لاستیکی برای شستشوی گوش در منزل استفاده کنید:

• پوار را با آب ولرم (هم‌دما با بدن) پر کنید؛
• سر پوار را با احتیاط و به‌صورت سطحی در ورودی مجرای گوش قرار دهید؛
• سر را کمی به سمت ظرف یا سینک خم کنید و پوار را خیلی آرام و با فشار ملایم فشار دهید تا آب به آرامی وارد گوش شود و جرم‌های نرم‌شده همراه با آب خارج شوند؛
• به‌هیچ‌عنوان از فشار بالا یا دستگاه‌های فشار قوی خانگی (مثل واترجت دندان‌پزشکی) استفاده نکنید؛

• پس از اتمام کار، لاله گوش و ورودی مجرا را با حوله تمیز خشک کنید؛
• اگر قطره‌ای باقی مانده است، سر را به یک سمت کج کنید تا خارج شود.

روش‌های دیگر جرم گیری گوش

با توجه به حساس بودن ساختار گوش به شما توصیه می‌شود که اگر جرم گوش باعث شده که علائمی از قبیل درد، وزوز گوش و کاهش شنوایی پیدا کنید، به‌جای تلاش برای تخلیه جرم گوش در منزل نزد پزشک بروید.

اگر جرم گوش چندان فشرده نباشد، احتمالا پزشک در همان نوبت سعی در خروج واکس درون گوش می‌کند. در صورتی که جرم گوش حالت فشرده و چسبیده به پرده صماخ داشته باشد، احتمالا پزشک در چند مرحله، اقدام به خارج‌کردن جرم خواهد کرد که عبارت‌اند از:

• مرحله نخست: پزشک قطره روغن گلیسیرین فنیکه (Glycerin pheniqe) تجویز خواهد کرد که باید روزانه دو تا سه نوبت در گوش به مدت چند روز بچکانید. این قطره روغنی، جرم گوش را نرم و خارج کردن آن را آسان‌تر می‌کند.
• مرحله دوم: پس از گذشت چندین روز، دوباره به پزشک مراجعه کنید. گوشتان توسط دستگاه معاینه و احتمالا با یک سرنگ پر از آب داخل آن شست‌وشو داده می‌شود. سپس پزشک با کمک یک دستگاه داخل گوش را نگاه و باقی‌مانده جرم‌ها را خارج می‌کند.

جرم گیری گوش با ساکشن

تمیزکردن جرم گوش با ساکشن ایمن‌ترین و موثرترین روش برای معاینه و درمان گوش است که توسط پزشکان مجرب و آموزش دیده انجام می‌شود. این فرایند دردی به همراه نمی‌آورد و خطرناک نیست.

بهتر است که در طول انجام ساکشن، ثابت و بی‌حرکت باقی بمانید تا گوشتان آسیب نبیند. این عملیات نیازی به بیهوشی و بی‌حسی هم ندارند.

جوش شیرین برای جرم گیری گوش در خانه

شما می‌توانید برای درمان خانگی گوش درد از جوش شیرین استفاده کنید:

• نصف قاشق چای‌خوری جوش شیرین را در ۶۰ میلی‌لیتر آب گرم حل کنید.
• اگر بطری قطره چکان دارید، محلول را داخل آن بریزید.
• سر خود را به پهلو خم کنید و به آرامی ۵ تا ۱۰ قطره از محلول را هر بار ۱ قطره داخل گوش خود بچکانید.
• محلول را تا ۲ ساعت در گوش بگذارید، سپس با آب بشویید.
• این کار را یک بار در روز انجام دهید تا جرم گوش پاک شود.

تخلیه جرم گوش با کاغذ

ممکن است برای جرم‌گیری و درمان عفونت گوش، چیزهایی دربارۀ تخلیه جرم گوش با کاغذ شنیده باشید. بگذارید واقعیت را در مورد این روش‌ها به شما بگوییم:

استفاده از کاغذ، مقوا یا دستمال کاغذی لوله‌شده برای درمان کیپ شدن گوش با جرم یک اقدام سنتی، غیرمفید و به‌شدت خطرناک است. این روش هیچ‌پایه علمی ندارد و نه‌تنها کمکی به خروج جرم گوش نمی‌کند، بلکه با وارد کردن الیاف کاغذ به عمق مجرا، جرم را متراکم‌تر کرده و احتمال خراشیدگی دیواره حساس گوش، ماندن تکه‌های ریز کاغذ و آسیب جدی یا پارگی پرده صماخ را بالا می‌برد.

به‌همین‌دلیل، پزشکان و مجامع تخصصی استفاده از هرگونه ابزار دست‌ساز کاغذی برای تخلیه جرم گوش در منزل را ممنوع می‌دانند.

جرم گیری گوش با پیاز

استفاده از آب پیاز یا قرار دادن تکه‌های آن درون گوش، یک روش سنتی، غیرمفید و غیرعلمی است. اگرچه در برخی باورهای عامیانه به خواص ضدباکتریایی پیاز اشاره می‌شود، اما مجرای گوش محیطی بسیار حساس دارد و پیاز به دلیل داشتن ترکیبات تند، اسیدی و محرک، می‌تواند به پوست ظریف این ناحیه آسیب برساند. چکاندن عصاره پیاز نه‌تنها جرم گوش را خارج نمی‌کند، بلکه باعث سوزش شدید، التهاب، قرمزی و حتی عفونت‌های پوستی در مجرای گوش می‌شود. 

به همین دلیل، متخصصان گوش و حلق و بینی استفاده از این روش را به‌کل رد می‌کنند.

جرم گیری گوش با شمع

استفاده از شمع گوش روشی غیرمفید، غیرعلمی و به‌شدت خطرناک است که تمامی مجامع معتبر پزشکی از جمله آکادمی گوش و حلق و بینی آمریکا آن را رد کرده‌اند. ادعا می‌شود که با ایجاد مکش ناشی از سوختن شمع، جرم از عمق گوش خارج می‌شود، درحالی‌که بررسی‌های علمی نشان داده‌اند این تکنیک هیچ مکشی ایجاد نمی‌کند و آنچه به‌عنوان جرم درون شمع باقی می‌ماند در واقع بقایای موم خود شمع است.

استفاده از شمع گوش خطرات جبران‌ناپذیری مثل سوختگی شدید لاله گوش و صورت، چکیدن موم داغ بر روی پرده صماخ و آسیب یا پارگی آن و مسدودتر شدن مجرا با خاکستر شمع را به همراه دارد؛ به همین دلیل هرگز نباید برای پاکسازی گوش به کار رود.

جرم گیری گوش با سرکه سیب

استفاده از سرکه سیب یا ترکیب آن با آب برای شست‌وشوی مجرای گوش، روشی احتیاطی و غالبا غیرمفید است. اگرچه برخی معتقدند خاصیت اسیدی ملایم سرکه می‌تواند به تعادل PH یا تجزیه چربی‌ها کمک کند، پوست مجرای گوش بسیار نازک و حساس است و استفاده از سرکه سیب ممکن است باعث تحریک شدید، سوزش و حتی سوختگی شیمیایی پوست مجرا شود. 

علاوه‌بر این، اگر فردی دچار پارگی یا آسیب در پرده گوش باشد، ورود سرکه درد و عوارض خطرناکی به‌همراه خواهد داشت. متخصصان این روش را برای جرم گیری گوش تأیید نمی‌کنند.

جرم گیری گوش با روغن زیتون

یکی از روش‌های قدیمی و مفید جرم گیری گوش با طب سنتی استفاده از روغن زیتون است. روغن با نفوذ به درون بافت واکس گوش، آن را شل کرده و کمک می‌کند تا به‌طور طبیعی و بدون نیاز به ابزار، مسیر خروج را طی کند. برای استفاده صحیح از این روش مراحل زیر را دنبال کنید:

• ابتدا بطری روغن زیتون را کمی گرم کنید تا هم‌دما با حرارت بدن شود؛
• در‌حالی‌که روی یک پهلو دراز کشیده‌اید و گوش رو به بالا قرار دارد، ۲ تا ۳ قطره از روغن را داخل مجرا بچکانید؛
• حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه در همان حالت بمانید و برای اثربخشی بهتر، لاله گوش را آرام به‌سمت بالا و عقب بکشید؛
• این کار را روزی ۲ تا ۳ بار و به‌مدت ۳ تا ۵ روز تکرار کنید تا جرم گوش نرم شود.

جرم گیری گوش با قطره گلیسیرین

اگر علت گوش درد تجمع جرم باشد، استفاده از قطره گلیسیرین برای تخلیه جرم گوش در منزل یک روش دارویی استاندارد و مفید است که پزشکان برای نرم کردن و شکستن جرم‌های سخت و فشرده‌شده گوش توصیه می‌کنند. این ماده با جذب رطوبت و نفوذ به ساختار متراکم واکس گوش، آن را شل کرده و زمینه را برای خروج طبیعی یا شستشوی ایمن فراهم می‌کند. 

برای شستشوی گوش در خانه با این روش، مراحل زیر را دنبال کنید:

• ابتدا بطری قطره را چند دقیقه در دست نگه دارید تا هم‌دما با حرارت بدن شود؛
• سپس روی پهلو دراز بکشید طوری‌که گوش درگیر رو به بالا باشد؛
• قطره را طبق دستور پزشک یا بروشور دارو (معمولا ۲ تا ۳ قطره) داخل مجرای گوش بچکانید؛
• حدود ۵ دقیقه در همان حالت بمانید تا قطره اثر کند؛
• این روند را روزانه یک تا دو بار و حداکثر به‌مدت ۳ تا ۵ روز تکرار کنید؛ به‌شرطی که از سلامت پرده گوش خود مطمئن بوده و هیچ‌گونه درد، عفونت یا ترشحی نداشته باشید.

اگر بعد از تخلیه جرم گوش در منزل، گوش خونریزی کرد چه باید کرد؟

منابع

webmd.com

clevelandclinic

earhealthservice

medibilbaosalud

nhs

سؤالات متداول