متخصص گوارش و کبد چیست؟ وظایف، بیماری‌ها و زمان مراجعه

تا به‌حال این سوال برایتان پیش آمده که تخصص گوارش چیست و متخصص این رشته چه می‌کند؟ پزشکی که به تشخیص و درمان بیماری‌های گوارش می‌پردازد، متخصص گوارش و کبد است. مشکلاتی همچون بیماری مری، معده، روده و اندام‌های صفراوی یعنی کبد، مجاری صفراوی، پانکراس و کیسه صفرا، توسط پزشکان این تخصص درمان می‌شوند. اگر دچار کبد چرب هستید یا مشکلاتی نظیر سرطان مری، سرطان روده بزرگ یا هپاتیت شما را تهدید می‌کنند، حتما به متخصص گوارش و کبد مراجعه کنید. حواستان به مشکلات گوارش کودکان هم باشد و نشانه‌های دردهایی مانند آپاندیست را در آن‌ها جدی بگیرید.

در این مقاله از مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر، به شما می‌گوییم که دکتر گوارش کیست و تخصص گوارش و کبد برای درمان چه وضعیت‌هایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. از تخصص‌های پزشکان این حوزه، روش‌های تشخیص مانند کولونوسکوپی، آندوسکوپی و درمان هم برایتان خواهیم گفت.

برای کسب اطلاعات درباره خدمات متخصصان گوارش نظیر درمان بیماری‌های کبدی و شناخت بیماری‌های مختلف مثل ورم معده و زخم معده از سوی آن‌ها با ما همراه باشید. مطالعه این مطلب به ۵ دقیقه زمان نیاز دارد.

اگر سوالی درباره تخصص گوارش و کبد و بیماری‌های تحت پوشش این تخصص مانند فتق یا کبد چرب دارید، در پایان این مقاله بپرسید تا پزشک در رسیدن به پاسخ به شما کمک کند.

تخصص گوارش و کبد چیست ؟

متخصص گوارش و کبد، پزشکی است که به بررسی مشکلات و بیماری‌های مربوط به دستگاه گوارش و کبد می‌پردازد. پزشکان متخصص در حیطه گوارش به مشکلات اندام‌هایی توجه دارند که در فرایند بلع و دفع کاربرد پیدا می‌کنند. سیستم صفراوی بدن هم که صفرا و آنزیم‌های گوارشی را به روده‌ها می‌رساند، از سوی دکتر گوارش و کبد مورد مطالعه قرار می‌گیرد. پزشکان با تخصص در این زمینه، امکان استفاده از روش‌های متنوعی مانند کولونوسکوپی جهت تشخیص وضعیت بیماران را پیدا می‌کنند. با آگاهی از اینکه تخصص گوارش چیست و چه حیطه‌هایی را پوشش می‌دهد، در زمان بروز مشکلات مربوط به آن می‌توانید به‌موقع به متخصص مراجعه کنید.

دکتر گوارش کیست؟

دکتر گوارش یک پزشک متخصص است که در تشخیص و درمان بیماری‌های مرتبط با دستگاه گوارش فعالیت می‌کند. دستگاه گوارش شامل حلق، مری، معده، روده‌ها، اندام‌های صفراوی یعنی کبد، مجاری صفراوی، پانکراس، بیماری های کیسه صفرا و سایر بخش‌های مرتبط با هضم و جذب مواد غذایی است. دکتر گوارش با استفاده از مطالعه تاریخچه پزشکی، انجام آزمایش‌های تشخیصی متناسب، اعمال فرآیندهای تصویربرداری مانند آندوسکوپی و کولونوسکوپی و همچنین ارائه مشاوره و درمان‌های مناسب، به بیماران کمک می‌کند. به‌عبارتی، موارد زیر کاملا تحت نظر متخصص گوارش، درمان می‌شوند:

•  عملکرد معده و روده؛
• نحوه هضم و جذب مواد مغذی به بدن؛
• دفع مواد زائد از سیستم؛
• عملکرد کبد به عنوان یک اندام گوارشی.

شرایطی مانند سندرم روده تحریک پذیر و پانکراتیت هم تحت درمان متخصص گوارش قرار می‌گیرند.

متخصص گوارش چه تحصیلاتی دارد؟

اکنون بپردازیم به اینکه سطح تحصیلات دکتر گوارش چیست.

پزشک فوق‌تخصص گوارش و کبد، مسیر تحصیلی طولانی و سختی را پشت سر می‌گذارد که بین ۱۴ تا ۱۵ سال زمان می‌برد. این مسیر با دوره ۷سالۀ پزشکی عمومی آغاز می‌شود. پس‌از اتمام این دوره و قبولی در آزمون دستیاری، وارد دوره ۴ ساله تخصص بیماری‌های داخلی می‌شود تا با کلیات بیماری‌های ارگان‌های داخلی بدن آشنا شود. 

در نهایت، پزشک در آزمون پره‌انترنی فوق‌تخصصی شرکت می‌کند و پس‌از قبولی در آزمون، وارد دورۀ ۳سالۀ فوق تخصص گوارش و کبد می‌شود. طی این دوره، مهارت‌های تشخیصی و درمانی پیشرفته مانند آندوسکوپی، کولونوسکوپی و مدیریت بیماری‌های پیچیده لوله گوارش، کبد و مجاری صفراوی را به‌طور کامل فرا خواهد گرفت.

گوارش چیست و دستگاه گوارش از چه بخش‌هایی تشکیل شده است؟

گوارش فرآیندی است که طی آن مواد غذایی به مولکول‌های کوچک‌تر تجزیه می‌شوند تا بدن بتواند از آنها انرژی و مواد مغذی مورد نیاز خود را دریافت کند. این فرآیند شامل مجموعه‌ای از واکنش‌های شیمیایی و مکانیکی است که در دستگاه گوارش انجام می‌شود. دستگاه گوارش از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است که هر کدام نقش خاصی در هضم و جذب مواد غذایی دارند. در جدول زیر بخش‌های اصلی دستگاه گوارش مشخص شده است:

دستگاه گوارش، یک سیستم پیچیده و هماهنگ است که سلامت آن تأثیر مستقیمی بر انرژی، متابولیسم و کیفیت زندگی افراد دارد.

تخصص گوارش و کبد چه فوق تخصص‌ها و فلوشیپ‌هایی دارد؟

دانشجویان پزشکی بعد از پشت‌‌سرگذاشتن دوره هفت‌ساله عمومی باید وارد مرحله تخصص شوند. با قبولی در آزمون تخصص گوارش و کبد، نیاز به سپری‌ کردن دوره‌ای به‌مدت تقریبی ۴ سال وجود دارد و سپس نوبت به مرحله فوق تخصص می‌رسد.

متخصص گوارش در حیطه گوارش و کبدی که بعد از تخصص به‌دنبال ادامه تحصیل هستند، باید دوره‌ای دوساله را طی کنند. در کنار این‌ها، دوره‌هایی تکمیلی موسوم به فلوشیپ هم وجود دارند. پزشکان متخصص با گذراندن این دوره‌ها می‌توانند در زمینه‌ای خاص از تخصص خود متبحرتر شوند. در ادامه از زیرمجموعه‌های تخصص گوارش و کبد می‌خوانید.

تخصص بیماری‌های التهابی روده

متخصص گوارش که در این زمینه تحصیل می‌کند، به‌ تشخیص و درمان مشکلات التهابی روده مشغول می‌شود. این بیماری‌ها باعث به‌ وجود آمدن زخم در روده می‌شوند و تمام دستگاه گوارش را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. برای همین، نیاز است که متخصصان اوضاع را تحت کنترل بگیرند و با روش‌های تشخیصی مناسب، ضمن مشخص‌کردن وضعیت به انتخاب درمان مناسب بپردازند.

تخصص سرطان کولورکتال

برای درمان سرطان‌های روده بزرگ هم نیاز به مراجعه به متخصص سرطان کولورکتال یا دکتر سرطان کولون وجود دارد. برای اینکه بدانید، وظیفه پزشکان با تخصص گوارش چیست و چطور به درمان سرطان‌ها کمک می‌کنند، باید بگوییم که آن‌ها با تشخیص درجه و سطح پیشرفت سرطان، اقدامات درمانی لازم را تجویز می‌کنند.

تخصص آندوسکوپی مداخله‌ای

این تخصص درمیان انواع تخصص گوارش و کبد هم نقش بسیار مهمی در روند تشخیص مشکلات دستگاه گوارش دارد. دکتر آندوسکوپی این حوزه با روش‌ها و ابزارهای مخصوص، اقدام به بررسی درون دستگاه گوارش می‌کنند. در واقع، به‌ کمک دوربین کوچکی که در این روش وارد بدن می‌شود، امکان تشخیص مشکلات گوناگون گوارشی به‌وجود می‌آید.

تخصص گوارش کودکان

برای رفع مشکلات مربوط به دستگاه گوارش کودکان و نوزادان، تخصص گوارش کودکان تعریف شده است. از آن جایی که سیستم بدن کودکان و بزرگسالان با یکدیگر متفاوت است، باید در زمینه مشکلات گوارشی، حتما تحت نظر متخصص گوارش کودکان، درمان شوند. پزشکان با تخصص گوارش و کبد باید در زمینه تشخیص و درمان مشکلاتی مانند بی‌اشتهایی یا یبوست و… اقدامات لازم را پیش ببرند. اگر فرزندتان دچار کاهش وزن شدید، اسهال مداوم، یبوست شدید یا نفخ و گاز معده شده، باید او را نزد پزشک گوارش اطفال، ببرید.

تفاوت متخصص گوارش با فوق تخصص گوارش چیست؟

این دو فرقی با هم ندارند؛ نام دیگر متخصص گوارش همان فوق تخصص گوارش است. اما اگر منظورتان تفاوت پزشک داخلی با متخصص یا فوق تخصص گوارش است، باید بگوییم تفاوت‌ها به سال‌های تحصیل و سطح مهارت‌های تخصصی آنها برمی‌گردد.

پزشک ابتدا دورۀ ۴سالۀ تخصص را می‌گذراند و به‌عنوان متخصص بیماری‌های داخلی فارغ‌التحصیل می‌شود. بعداز این دوره، او می‌تواند بیماری‌های عمومی دستگاه گوارش مثل ریفلاکس یا سوءهاضمه را از دیگر بیماری‌ها تشخیص دهد. 

اما فوق‌تخصص گوارش و کبد یک متخصص داخلی است که ۳ سال دیگر هم وقت گذاشته و منحصرا بر جزئیات لوله گوارش، کبد و پانکراس تمرکز کرده است. باید بدانید که اجرای روش‌هاش تشخیصی و درمانی پیشرفته مثل آندوسکوپی، کولونوسکوپی و درمان بیماری‌های پیچیده‌ مثل سرطان‌ گوارشی یا سیروز کبدی فقط از عهدۀ این پزشک خارج است..

تفاوت متخصص داخلی و متخصص گوارش

متخصص بیماری‌های داخلی پس‌از اتمام دوره پزشکی عمومی، یک دورۀ ۴سالۀ تخصصی را می‌گذراند تا از کارکرد ارگان‌های داخلی بدن باخبر شود. او به‌شکل گسترده با بیماری‌های تمام اندام‌های داخلی مثل قلب، ریه، کلیه، غدد، خون و دستگاه گوارش آشناست و می‌تواند مشکلات عمومی و اولیۀ گوارشی را تشخیص دهد و درمان کند.

این درحالی‌ست که فوق‌تخصص گوارش و کبد ابتدا دورۀ تخصص داخلی را با موفقیت می‌گذراند و سپس ۳ سال دیگر به‌شکل متمرکز به مطالعۀ بیماری‌های لوله گوارش، مری، معده، روده، کبد، کیسه صفرا و پانکراس می‌پردازد.

تفاوت این دو در این است که پزشک متخصص داخلی درصورت مواجهه با یک بیماری گوارشی پیچیده، مقاوم به درمان یا نیازمند اقدامات تهاجمی، بیمار را به متخصص گوارش ارجاع می‌دهد.

دکتر گوارش چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟

متخصصین گوارش قادرند که حرکات طبیعی غذا از معده و روده را پیگیری کنند و درباره فرایند جذب مواد مغذی و نحوه دفع مواد زائد هم اطلاعات کافی دارند. بروز هرگونه مشکلی در این مسیرها با تشخیص و تجویزات پزشکان گوارش و کبد به نتیجه مطلوب می‌رسد. اگرچه سیستم گوارش شامل دهان می‌شود، متخصصان گوارش معمولاً مراقبت یا خدماتی برای این ناحیه ارائه نمی‌دهند. برای رفع مشکلات مربوط به آن بخش از بدن باید به دندانپزشکان مراجعه کنید.

در ادامه دقیق‌تر می‌گوییم مراجعه به دکتر گوارش برای چیست و این پزشک کدام بیماری‌ها را درمان می‌کند.

رفلاکس معده به مری

رفلاکس معده به مری (GERD) زمانی رخ می‌دهد که اسید معده به طور مکرر وارد مری می‌شود. این وضعیت، که به عنوان ریفلاکس اسیدی نیز شناخته می‌شود، می‌تواند باعث تحریک مخاط پوشش دیواره مری شده و حتی زخم مری و معده را ایجاد کند. افرادی که به رفلاکس معده (GERD) مبتلا هستند از علائمی مانند سوزش و درد در قفسه سینه یا به اصطلاح عموم سوزش سر دل، سوختگی معده، حس تهوع و استفراغ و در برخی موارد حتی علائمی مرتبط با تنفس مثل خفگی یا سرفه رنج می‌برند.

پولیپ روده بزرگ

پولیپ روده بزرگ توده‌ای از سلول‌ها با اندازه‌ای کوچکتر از 5 میلی‌متر است که در دیواره داخلی روده بزرگ قرار می‌گیرد. این توده‌ها می‌توانند به‌صورت مسطح در بخشی از بافت داخلی قرار گرفته یا مانند قارچ روی ساقه متصل به دیواره روده بچسبند. علاوه بر اندازه و شکل، پولیپ‌های روده در نواحی مختلف مانند لایه داخلی یا در نزدیکی دیواره روده ایجاد می‌شوند. در برخی موارد، این پولیپ‌ها خود‌به‌خود خارج می‌شوند و در دستگاه گوارش مشکلاتی مانند تنگی‌ یا خونریزی ایجاد می‌کنند.

پیشنهاد می‌کنیم مقاله پولیپ روده چیست را در سایت دکتردکتر حتما بخوانید.

هپاتیت

هپاتیت التهابی در پارانشیم کبد است که می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی چون افراط در مصرف الکل، تاثیر برخی داروها بر کبد و آلودگی بر اثر عفونت ویروسی باشد. انواع مختلف هپاتیت عبارتند از هپاتیت ویروسی A، B، C، D و E که هر یک نوع خاصی از ویروس هپاتیت را نشان می‌دهند و با طرق مختلف انتقال یافته و درمان می‌شوند. متخصص گوارش با تشخیص و درمان زودهنگام هپاتیت از تبعات جدی‌تری مانند آسیب به کبد یا بیماری‌های مزمن کبدی جلوگیری می‌کند.

زخم معده

زخم معده حالتی است که در آن بافت‌های دیوار معده آسیب دیده و زخم‌هایی با عمق‌های متفاوت در آن ایجاد می‌شود. زخم معده بیشتر زمانی ایجاد می‌شود که اسیدهای معده و پپسین (آنزیمی که توسط معده ترشح می‌شود) با غشاء مخاطی محافظت‌کننده معده در تماس مستقیم قرار می‌گیرند. از دلایل زخم معده می‌توان به استفاده از داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند آسپرین و ایبوپروفن، عفونت با باکتری Helicobacter pylori، مصرف بی‌رویه الکل، استرس و عوامل غذایی مثل مصرف بیش‌ازحد تندی‌ها و سیگار اشاره کرد.

کولیت

کولیت، حالتی است که باعث التهاب و آسیب در دیواره داخلی روده بزرگ می‌شود. این بیماری می‌تواند در هر قسمتی از روده بزرگ ایجاد شود، اما معمولاً بر بخش پایینی آن تمرکز دارد که به‌عنوان کولون سیگموئید و رکتوم شناخته می‌شود. کولیت علائمی مانند درد شکمی، اسهال، خونریزی رکتال، تغییرات در الگوی دفع و کاهش وزن را به دنبال دارد. عوامل ژنتیکی، عوامل محیطی و واکنش‌های ایمنی بدن در برابر باکتری‌ها یا ویروس‌ها می‌توانند باعث عود کولیت روده شوند. 

سندرم روده تحریک پذیر (IBS)

سندرم روده تحریک پذیر (IBS) یکی از اختلالات شایع در دستگاه گوارش است که عموماً با عوارضی همچون درد شکم، تغییرات در مدفوع (اسهال، یبوست یا تغییرات در الگوی مدفوع)، نفخ و احساس گرفتگی در ناحیه شکم همراه است. افراد مبتلا به سندروم روده تحریک پذیر از عواملی مثل اضطراب و افسردگی رنج می‌برند. علت دقیق این بیماری هنوز مشخص نیست، اما به‌گفتۀ متخصص گوارش،

متخصص گوارش

عواملی مانند استرس، تغذیه نامناسب، تغییرات در میکروبیوم روده‌ای و عوامل ژنتیک تاثیرگذار هستند. برای درمان این بیماری به دکتر سندروم روده تحریک پذیر مراجعه نمایید.

پانکراتیت

پانکراتیت بیماری است که با التهاب ناگهانی یا مزمن در پانکراس یا همان لوزالمعده همراه است. این التهاب می‌تواند به قلب، ریه‌ها و کلیه آسیب وارد کرده و باعث نارسایی این اعضا شود. پانکراتیت حاد معمولاً با درد شدید در قسمت بالایی شکم که به پشت نیز انتشار می‌یابد، همراه است. این درد ممکن است به صورت حاد ظاهر شود و در برخی موارد می‌تواند تا ساعت‌ها یا روزها ادامه داشته باشد. از علائم دیگر پانکراتیت می‌توان به استفراغ، تهوع، تب و تغییر در مدفوع اشاره کرد.

درمان این بیماری نیازمند بستری و مراقبت‌های فوق تخصصی پزشک گوارش است. متخصص گوارش با استراحت دادن به سیستم گوارش، مدیریت مایعات بدن و رفع عللی مثل سنگ‌های صفراوی مزاحم، جلوی تخریب بافت پانکراس و بروز عوارض کشنده سیستمیک را می‌گیرد.

کبد چرب

کبد چرب یکی از مهم‌ترین بیماری های کبد است که به‌مرور زمان بافت کبد را تخریب می‌کند. ازآنجاکه کبد چرب در مراحل اولیه هیچ نشانه‌ای ندارد، ارزیابی دقیق آن تنها از عهده یک متخصص گوارش برمی‌آید. این پزشک با بررسی آنزیم‌های کبدی، سونوگرافی و در صورت نیاز فیبرواسکن، میزان پیشرفت چربی را می‌سنجد.

دکتر کبد نه تنها یک برنامه دارویی و تغذیه‌ای علمی برای معکوس کردن این فرایند تدوین می‌کند، بلکه جلوی پیشرفت کبد چرب تا مرحلۀ خطرناک فیبروز و آسیب‌های جبران‌ناپذیر را می‌گیرد.

یبوست مزمن

بسیاری از افراد یبوست را مشکلی گذرا می‌دانند و به درمان‌های خانگی بسنده می‌کنند، در‌حالی‌که اگر این وضعیت چند ماه طول بکشد، ممکن است نشانه‌ای از اختلال در عملکرد عصب و عضله روده یا حتی انسداد پنهان باشد. متخصص گوارش با بررسی دقیق الگوی دفع، علت تنبلی روده را پیدا می‌کند و با تجویز داروها و درصورت نیاز تست‌ حرکتی روده، بیمار را از این مشکل کلافه‌کننده و عوارض بعدی آن نجات می‌دهد.

اسهال مزمن

اگر اسهال بیش‌از ۴ هفته طول بکشد، نه‌تنها بدن را دچار کم‌آبی و فقط مواد مغذی می‌کند، نشانۀ یک اختلال جدی در سیستم گوارش است. در این شرایط که سیستم‌ایمنی یا فلور میکروبی روده دچار آشفتگی شده، متخصص گوارش آزمایش‌های تخصصی مدفوع، خون و گاه کولونوسکوپی را تجویز می‌کند تا علت اسهال مزمن را در عفونت یا سندرم‌های سوءجذب بیابد. هدف این متخصص، قطع این چرخۀ فرساینده و بازگرداندن آرامش به دستگاه گوارش است.

بواسیر (هموروئید)

تورم و التهاب رگ‌های انتهای روده یا همان بواسیر از فشار غیرعادی به این ناحیه خبر می‌دهد. هرچند که این بیماری شایع است، مدیریت آن به تخصص بالایی نیاز دارد تا با بیماری‌های خطرناک‌تر اشتباه گرفته نشود.

دکتر متخصص گوارش پس‌از معاینه دقیق و تشخیص درجه بواسیر، درمان را از اصلاحات دارویی و موضعی آغاز می‌کند. در موارد پیشرفته‌تر، با روش‌های کم‌تهاجمی یا ارجاع به‌موقع برای جراحی، به سوزش، خارش و خونریزی‌ نگران‌کننده پایان می‌دهد.

شقاق

زخم‌ها و ترک‌های دردناک مقعدی که به شقاق معروفند، هنگام دفع چنان سوزشی دارند که فرد را از غذا بیزار می‌کنند. درمان این عارضه فراتر از مصرف پمادهای موضعی است.

متخصص گوارش با ارزیابی علت ایجاد این ترک‌ها (اغلب ناشی از فشار دفع)، داروهایی برای شل‌کردن عضلات اسفنکتر و بهبود خون‌رسانی به بافت آسیب‌دیده تجویز می‌کند. اگر به‌موقع به پزشک مراجعه کنید، شقاق مزمن نمی‌شود و نیاز به جراحی پیدا نمی‌کند. 

سرطان معده

علائم سرطان معده فریبنده است؛ اگر به ما باشد، مدت‌ها علائمش را با سوءهاضمه یا ترش‌کردن اشتباه می‌گیریم، اما متخصص گوارش با انجام آندوسکوپی و نمونه‌برداری از بافت‌های مشکوک، این بیماری کشنده را در مراحل اولیه آشکار می‌کند.

دکتر متخصص گوارش پس‌از تشخیص سرطان معده، بهترین استراتژی دارویی، جراحی و حمایتی را تدوین می‌کند تا شانس بهبودی بیمار به حداکثر برسد.

سرطان روده

سرطان روده بزرگ گرچه یک بیماری مهلک است، اگر متخصص گوارش به موقع وارد عمل شود، قابل‌ پیشگیری است. این بیماری از توده‌های کوچک و بی‌خطر به نام پولیپ شروع می‌شود. متخصص گوارش با انجام غربالگری کولونوسکوپی، این پولیپ‌ها را قبل از اینکه سرطانی شوند، می‌بیند و برمی‌دارد. درصورت پیشرفت بیماری، پزشک با ارزیابی وسعت درگیری بافت‌ها، درمان‌های انکولوژی و جراحی را تجویز خواهد کرد.

سیروز کبدی

سیروز مرحله پیشرفته و نهایی اسکار کبدی است که به‌دنبال بیماری‌های کبدی مختلف ایجاد می‌شود. مدیریت سیروز کبدی بحرانی نیازمند دانش فوق تخصصی یک پزشک گوارش و کبد است. در این مرحله، کبد کارایی خود را از دست داده و خطر تجمع مایع در شکم یا خونریزی گوارشی وجود دارد. 

متخصص گوارش با تجویز داروهای حیاتی، پایش مداوم عوارض و مدیریت رژیم غذایی، تلاش می‌کند روند تخریب را متوقف کرده و کیفیت زندگی بیمار را حفظ کند.

سنگ کیسه صفرا

درد ناگهانی و شدید در قسمت راست و بالای شکم که به پشت کتف می‌زند، اغلب ناشی از سنگ کیسه صفرا است. این سنگ‌ها مجاری صفراوی را مسدود کرده و عفونت‌ شدید ایجاد می‌کنند.

متخصص گوارش به‌کمک سونوگرافی یا اندوسونوگرافی، مکان و اندازه سنگ‌ها را مشخص می‌کند. همچنین تعیین می‌کند که آیا این بیماری با درمان‌های دارویی قابل کنترل است یا بیمار برای برداشتن کیسه صفرا باید به پزشک جراح مراجعه کند.

بیماری کرون

کرون یک بیماری التهابی مزمن است که می‌تواند هر بخشی از لوله گوارش، از دهان تا مقعد را درگیر کند و زندگی عادی بیمار را مختل سازد. این بیماری آزاردهنده باعث درد شدید شکمی و اسهال می‌شود و تشخیص تفکیکی آن بسیار پراهمیت است.

متخصص دستگاه گوارش با تکیه بر کولونوسکوپی، تصاویری رنگی و آزمایش‌های ایمونولوژی، بیماری کرون را تشخیص می‌دهد. سپس با تنظیم یک برنامه دارویی، شعله‌های التهاب را خاموش کرده و بیمار را به زندگی عادی برمی‌گرداند.

سلیاک

سلیاک یک بیماری خودایمنی است که در آن مصرف پروتئینی به نام گلوتن به پرزهای روده کوچک آسیب می‌زند و مانع جذب غذا می‌شود. تشخیص بیماری سلیاک ساده نیست و به بررسی‌های خونی و نمونه‌برداری روده توسط پزشک متخصص گوارش نیاز دارد.

این پزشک پس از تأیید تشخیص، رژیم غذایی بیمار را بازنگری کرده و با پایش مداوم، مطمئن می‌شود که بافت روده در حال ترمیم است تا بیمار دچار فقر شدید ویتامین و پوکی استخوان نشود.

بیماری التهابی روده (IBD)

بیماری التهابی روده شامل دو عارضه فرساینده یعنی کولیت اولسروز و کرون است و در آن، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به دیواره روده حمله می‌کند. پزشک متخصص گوارش با مانیتورینگ مداوم فاکتورهای التهابی و تنظیم دُز داروهای سرکوب‌کننده ایمنی، تلاش می‌کند بیماری را وارد مرحله خاموشی کند و جلوی عوارض هولناکی مثل سوراخ شدن روده را بگیرد.

رشد بیش از حد باکتری‌های روده کوچک (SIBO)

وقتی باکتری‌های روده بزرگ به بخش‌های بالایی یعنی روده کوچک مهاجرت کنند، عارضه‌ای به نام سیبو (SIBO) رخ می‌دهد که با نفخ شدید، گاز و سوءجذب همراه است. بسیاری از بیماران مبتلا به این عارضه سالیان سال از تشخیص اشتباه رنج می‌برند!

متخصص گوارش با انجام تست‌های تنفسی مخصوص، این اختلال را تشخیص می‌دهد و با ریشه‌یابی علت کندی حرکت روده و اصلاح رژیم غذایی، راه بازگشت مجدد این باکتری‌های مزاحم را می‌بندد.

آلرژی و فقدان تحمل غذایی

آلرژی و عدم تحمل غذایی تفاوت جزئی دارند و علائم گوارشی هر دو شامل درد، نفخ و اسهال است. بنابراین اگر به‌درستی تشخیص داده نشوند، سردرگمی در انتخاب غذا، بیمار را کلافه می‌کند.

متخصص گوارش با انجام تست‌های حذفی، آزمایش‌های آلرژی و گاهی آندوسکوپی، محرک اصلی را پیدا می‌کند. او با طراحی یک استراتژی تغذیه‌ای علمی و جایگزینی آنزیم‌های مفقود، به بیمار یاد می‌دهد چطور بدون آسیب به گوارش خود، از غذاها لذت ببرد.

زخم معده

زخم‌ باز در آستر معده یا دوازدهه خطر خونریزی داخلی و سوراخ‌شدن معده را به‌دنبال دارد. مقصر این اتفاق باکتری اچ‌پیلوری یا مصرف بی‌رویه مسکن‌هاست. متخصص گوارش با انجام آندوسکوپی، وسعت و عمق زخم را مشاهده می‌کند. او با تجویز یک پکیج دارویی دقیق برای ریشه‌کنی باکتری و کاهش اسید، بستر مناسبی برای ترمیم بافت معده فراهم کرده و درد بیمار را آرام می‌کند.

آپاندیسیت

هرچند درمان نهایی آپاندیسیت جراحی فوری است، اما تشخیص درست و شناسایی آن از سایر دردهای شکمی یک وظیفۀ حساس و اغلب نیازمند مشورت با متخصص گوارش است. این پزشک با بررسی علائم بالینی، آزمایش خون و تصویربرداری، خطر التهاب آپاندیس را ارزیابی می‌کند. تشخیص دقیق و به‌موقع متخصص گوارش، جلوی پارگی آپاندیس و ورود عفونت به فضای شکم را می‌گیرد و جان بیمار را نجات می‌دهد.

هموروئید

هموروئید یا بالشتک‌های وریدی ملتهب مقعد، در اثر زایمان، ایستادن‌های طولانی یا یبوست ایجاد می‌شوند. برای درمان این عارضه باید به متخصص گوارش مراجعه کنید. پزشک ابتدا احتمال بیماری‌های التهابی یا رشد تومورها با علائم مشابه را رد می‌کند؛ سپس با تجویز داروهای منقبض‌کننده عروق، ملین‌های مناسب و توصیه‌های رفتاری، ورم را کمتر و درد و خونریزی هنگام اجابت مزاج را کنترل می‌کند.

مشکلات بلع (دیسفاژی)

اگر بیمار احساس کند غذا در گلو یا قفسۀ سینه‌اش گیر کرده است، این ممکن است نشانۀ مشکلات بلع ناشی از تنگی مری، اختلالات عصبی عضلانی یا تومورها باشد. متخصص گوارش با استفاده از آندوسکوپی و تست‌های حرکت مری، محل دقیق و علت این سد معبر را می‌یابد. سپس با درمان‌های دارویی، بوتاکس مری یا گذاشتن بالن در مسیر مری، راه عبور غذا را باز می‌کند و خفگی را برطرف می‌سازد.

بیماری ریفلاکس معده (GERD)

ترش کردن مداوم و سوزش سر دل که خواب و آسایش را از بیمار می‌گیرد، نشانۀ رفلاکس معده است. اگر این وضعیت درمان نشود، اسید دیواره مری را تخریب می‌کند و عوارض گوارشی به‌دنبال دارد.

متخصص دستگاه گوارش با ارزیابی دقیق ریشه مشکل را پیدا می‌کند. او با تنظیم داروهای مهارکننده اسید و اصلاح سبک زندگی، مانع تغییر شکل سلول‌های مری و ابتلا به بیماری پرخطر مری بارت می‌شود.

ازوفاژیت

التهاب و آسیب بافتی دیواره مری که اغلب ناشی از رفلاکس شدید، عفونت‌ یا آلرژی غذایی است، ازوفاژیت نام دارد. این بیماری بلع را دردناک و سخت می‌کند. متخصص گوارش با آندوسکوپی میزان التهاب و زخم‌های مری را بررسی کرده و با نمونه‌برداری، نوع ازوفاژیت را شناسایی می‌کند. هدف تمام درمان‌های تجویزی پزشک، سرکوب التهاب، ترمیم دیواره مری و جلوگیری از ایجاد تنگی‌ دائمی در این لولۀ حیاتی است.

فتق هیاتال

وقتی بخشی از معده ازطریق جدار دیافراگم به‌سمت قفسه سینه بالا می‌کشد، فتق هیاتال رخ می‌دهد. این عارضه محرک ریفلاکس‌ شدید است و تشخیص آن فقط با ابزارهای تشخیصی پزشک متخصص گوارش ممکن است. 

این پزشک با ارزیابی اندازه فتق و شدت علائم بیمار، درمی‌یابد که آیا این بیماری با دارودرمانی و درمان خانگی قابل کنترل است یا برای بازگرداندن معده به جای اصلی نیاز به جراحی دارد.

کوله سیستیت

کوله سیستیت یا همان التهاب حاد کیسه صفرا، اغلب زمانی رخ می‌دهد که یک سنگ، مجرای خروجی صفرا را مسدود کند. این یک وضعیت اورژانسی پزشکی است که با تب و درد شدید همراه است. 

متخصص دستگاه گوارش با بررسی‌های تصویربرداری فوری و آزمایشگاهی، شدت التهاب را می‌سنجد. سپس با درمان‌های آنتی‌بیوتیکی و حمایتی، وضعیت بیمار را پایدار کرده و یک مسیر امن برای درمان‌های بعدی یا جراحی اورژانسی پدید می‌آورد.

روش‌های تشخیص در تخصص گوارش و کبد چیست؟

معمولا برای درمان بیمار از روش‌هایی چون نگاه‌کردن به علائم خارجی مثل بررسی‌کردن رنگ چشم‌ها، پوست و ظاهر بیمار یا لمس و بررسی اندام‌های شکمی و دستگاه گوارش، مانیتور کردن داخل بدن توسط دستگاه‌ها مخصوص و همچنین آزمایش‌های مختلفی همچون خون، ادرار یا مدفوع استفاده می‌شود. بسته به اینکه چه بخشی از دستگاه گوارش دچار مشکل است، امکان دارد که در مراحل بعدی، نیاز به انجام آزمایش‌های تکمیلی مانند موارد زیر هم وجود داشته باشد:

• آزمایش خون؛
• آزمایش مدفوع؛
• تصویربرداری مانند آزمایش‌های اشعه ایکس دستگاه گوارش.

روش‌های دیگری هم برای تشخیص استفاده می‌شوند که در ادامه درباره‌شان می‌خوانید.

آندوسکوپی

متخصص گوارش در این روش از دستگاهی به نام آندوسکوپ برای مشاهده داخل بدن استفاده می‌کند. این دستگاه دارای یک لوله بلند و انعطاف‌پذیر با یک دوربین در انتها است که از طریق دهان یا دیگر مسیرهای متناسب با نیاز، وارد بدن می‌شود. با استفاده از آندوسکوپ، پزشکان می‌توانند به‌صورت مستقیم به مری، معده، روده، برادی آناتومی، حنجره و ریه دسترسی داشته باشند. روش آندوسکوپی برای تشخیص و درمان بیماری‌های مختلف مانند زخم، التهاب، تومورها و یا حتی برداشتن نمونه‌های بافت استفاده می‌شود. روش‌های آندوسکوپی عبارت‌اند از:

راه‌کارهای مختلف تشخیصی، راه سریع‌تری برای کشف مشکلات و بیماری‌های دستگاه گوارش هستند. با وجود آن‌ها، امکان درمان سریع‌تر به‌وجود می‌آید.

بیوپسی

بیوپسی (Biopsie) نمونه‌برداری از اندام‌هایی مانند کبد است. در این روش، نمونه‌ای کوچک از عضوی در دستگاه گوارش برای ارزیابی التهاب و فیبروز، یا ضخیم‌شدن کبد یا مشکلات دیگر اندام‌های صفراوی و گوارشی در آزمایشگاه مورد بررسی قرار می‌گیرد. به بیوپسی، بافت‌برداری هم می‌گویند. بیوپسی توسط متخصص رادیولوژی یا یک جراح انجام می‌شود. هدف از این آزمایش، برداشتن نمونه‌ای از بافت‌های مشکوک یا سلول‌ها برای بررسی وجود بیماری یا بررسی سرعت انتشار آن است.

روش‌ها و روندهای درمان در تخصص گوارش و کبد چیست؟

بنا به اینکه چه بخشی از دستگاه گوارش دچار مشکل است، روندهای درمانی مختلفی در نظر گرفته می‌شود. متخصص گوارش در ابتدا، بیمار را معاینه فیزیکی می‌کند و هم زمان، شرح حال او را دریافت می‌کند. در همین حین، پزشک به یک تشخیص اولیه رسیده و برای بررسی بیشتر، از آزمایش‌ها و روش‌های دیگری برای قطعیت، استفاده می‌کند. در ادامه، تمام این روندها را بررسی کرده‌ایم:

مانومتری مری

مانومتری مری یک روش تشخیصی است که برای بررسی عملکرد ماهیچه‌های مری به‌کار می‌رود. مری یک ماهیچه عضلانی است که در پشت بطن سینه قرار گرفته و وظیفه انتقال غذا را برعهده دارد. وقتی عضلات مری به‌درستی عمل نکنند، بیمار علائم ناخوشایندی مانند سوزش سر دل، درد و سختی هنگام بلع، درد قفسه سینه و حتی بازگشت مجدد غذا پس از بلع را تجربه می‌کند. مانومتری مری با اندازه‌گیری فشار درونی مری به پزشک کمک می‌کند تا عملکرد ماهیچه‌های مری را بررسی کند.

استنت‌گذاری مری

برای رفع مشکلاتی مانند فیستول یا سوراخ مری از استنت استفاده می‌شود. این ابزار، تنگی‌های ناشی از تومورهای مری و آسیب‌های واردشده بر این عضو را برطرف می‌کند.

استنت یک ابزار پزشکی است که برای آزاد کردن انسدادهای مری، از قسمت‌های فوقانی، تحتانی یا میانی آن استفاده می‌شود. اگر استنت در ناحیه تحتانی مری و نزدیک به کاردیا (محل ورود معده به مری) قرار گیرد، می‌توان آن را به یک دریچه ضدرفلاکس مجهز کرد. این دریچه به‌طور موثری می‌تواند جلوی برگشت مایع معده را به مری بگیرد و با جلوگیری از برگشت مایع معده به مری، عوارض مرتبط با رفلاکس، مانند سوزش و زخم معده را پایان دهد.

پیوند مدفوع (باکتری‌درمانی)

در روش باکتری‌درمانی از باکتری‌های بی‌ضرر برای حذف باکتری‌های بیماری‌زا استفاده می‌شود. این روش درمانی برای بهبود عفونت‌های مختلف بدن، از جمله عفونت‌های گوارشی و دیگر بیماری‌ها، به‌کار می‌رود. یکی از مزایای پیوند مدفوع این است که علاوه بر اثربخشی در درمان عفونت، از برهم خوردن ترکیب باکتری‌های مفید حاضر در بدن جلوگیری می‌کند. این کار باعث ایجاد تعادل در تعداد باکتری‌های موجود در محیط داخلی بدن می‌شود و از ابتلا به عفونت‌های مجدد نیز جلوگیری می‌کند.

فوندوپلیکاسیون بدون برش از طریق دهان (TIF)

فوندوپلیکاسیون بدون برش ترانسپورال (TIF) نوعی جراحی بدون برش و یک روش درمانی است که برای بیماران مبتلا به بیماری رفلاکس معده (GERD) مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این روش، فوندوس پلیکاسیون توسط یک اندوسکوپ از طریق دهان بیمار وارد معده می‌شود و هدف آن تقویت سرپایی معده است، به نحوی که جلوی بازگشت مواد معده به مری را می‌گیرد. به‌طور کلی پزشکان از راه‌کارهای درمانی زیر در موارد گوناگون استفاده می‌کنند:

• توصیه به مصرف رژیم غذایی مناسب مانند BRAT (مصرف موز، سیب، نان تست) که برای معده مطلوب است.
• پرهیز از غذاهای چرب و ادویه‌جات تند.
• مصرف داروهای بدون نسخه مانند مُلین برای مشکلاتی نظیر یبوست.
• استفاده از داروهایی برای کنترل علائم تهوع و غیره.
• تجویز هیدراتاسیون وریدی برای جبران کم‌آبی بدن.
• انجام جراحی‌های لازم برای درمان مشکلات روده و کبد.

متخصصان گوارش و کبد از روش‌های مختلفی برای درمان استفاده می‌کنند؛ از توصیه‌هایی برای تغییر عادت‌های اشتباه مربوط به دستگاه گوارش تا جراحی‌های سنگین‌تر برای رفع مشکلات جدی.

چه زمانی باید به متخصص گوارش و کبد مراجعه کنیم؟

اگر با مشکلات مرتبط با دستگاه گوارش و کبد مواجه شدید، باید به پزشک متخصص گوارش مراجعه کنید. این مشکلات می‌تواند شامل علائمی نظیر درد یا تورم شکم، سوء هاضمه مزمن، اسهال یا یبوست، تغییرات در عادات مدفوع، خونریزی دستگاه گوارشی، تهوع و استفراغ مکرر، سوزش معده، مشکلات در جذب مواد غذایی، عوارض جانبی ناشی از مصرف داروها، اختلالات در کبد و مثانه صفراوی شود. در صورت بروز علائم گفته شده، در اسرع وقت به دکتر گوارش تهران یا شهر خود مراجعه و اقدامات درمانی را آغاز کنید.

به‌طور کلی هر مشکلی که در اجزای زیر ایجاد می‌شود به پزشک گوارش مربوط است:

• مری؛
• معده؛
• شکم؛
• روده کوچک؛
• روده بزرگ؛
• رکتوم؛
• پانکراس؛
• كيسه صفرا؛
• مجاری صفراوی؛
• کبد.

اگر دچار وضعیت‌های زیر هستید، نیاز به مراجعه به دکتر گوارش خواهید داشت:

• افزایش یا کاهش وزن غیرقابل توضیح؛
• اختلال و مشکل در بلع؛
• اسهال مزمن یا شدید؛
• بازگشت غذا از معده؛
• خونریزی از رکتوم؛
• تجمع گاز و نفخ؛
• سوزش سردل؛
• حالت تهوع؛
• یبوست.

به‌توصیه ACG یا همان کالج آمریکایی تخصص گوارش (gi)،

باید بعد از مشاهده علائم هشداردهنده‌ای مانند نفخ و یبوست جدی حتما به متخصص گوارش مراجعه کنید؛ چون یا پای مشکلی اساسی به‌میان است یا با اقداماتی مناسب، از بروز اختلالات جدی جلوگیری خواهد شد.

مراجعه به‌موقع به هر پزشکی با چک‌کردن علائم و شناخت آن‌ها مقدور می‌شود. پس همیشه حواستان به سلامتتان و تغییرات بدن خود باشد.

محل کار دکتر گوارش چگونه است؟

پزشکان متخصص گوارش و کبد در مطب‌های شخصی یا بیمارستان‌ها مشغول به فعالیت هستند. برخی از آن‌ها هم در کلینیک‌های تخصصی فعالیت می‌کنند و امور مختلف درمانی و اقدامات لازم را در بستری کاملاً تخصصی پیش می‌برند. با کمک‌گرفتن از سامانه‌های نوبت‌دهی آنلاین و اطلاع‌رسانی درباره نشانی و شماره تماس پزشکان، می‌توانید اطلاعات موردنیاز درباره هر متخصص گوارش و کبد را به‌سادگی پیدا کنید.

در انتخاب بهترین دکتر گوارش چه مواردی را باید در نظر بگیریم؟

یک دکتر گوارش خوب، علاوه بر داشتن تخصص و تجربه لازم در حوزه گوارش و کبد، باید دارای ویژگی‌هایی چون برقراری ارتباط موثر با بیمار باشد. او باید بتواند به شکلی روشن و قابل درک مشکلات را برای بیماران توضیح دهد و به آن‌ها احساس اطمینان و امید به بهبودی دهد. به طور کلی، پیش از انتخاب دکتر خوب، به نکات زیر دقت کنید:

• به حسن شهرت متخصص گوارش و کبد دقت کنید.
• اعتبار و تحصیلات و تخصص پزشک را بررسی کنید.
• از نظرات کاربران در سایت‌ها و سامانه‌های اینترنتی نوبت‌دهی استفاده کنید.
• به رفتار و شیوه برقراری ارتباط پزشک در مراجعه نخست هم دقت داشته باشید.

این را هم یادتان باشد که ببینید، خدمات ارائه‌شده از سوی متخصص موردنظر تحت پوشش بیمه درمانی‌تان قرار می‌گیرد یا خیر.

در مراجعه به متخصص گوارش و کبد باید انتظار چه معاینه‌ها و اقداماتی را داشته باشیم؟

در زمان مراجعه به پزشکی با تخصص گوارش و کبد، پزشک از شما درباره سابقه بیماری‌های گوارش، سبک زندگی و تغذیه سوال می‌کند. معاینه فیزیکی هم بنا به نقطه‌ای از سیستم گوارشی صورت می‌گیرد که دچار مشکل است. زمانی که می‌دانید تخصص گوارش چیست و برای مشکلی در این دستگاه به متخصص مراجعه می‌کنید، باید منتظر طی‌شدن روند تشخیصی با مراحل مختلف باشید. پزشکان معمولاً برای بررسی بیشتر مشکل و رسیدن به تشخیص بیماری‌های کبدی و گوارشی و انتخاب درمان از آزمایش‌های خون، ادرار یا مدفوع هم کمک می‌گیرند. بنا به اختلال و وضعیت باید منتظر اموری مانند آندوسکوپی یا کولونوسکوپی هم باشید.

حتما از پیش بدانید که تخصص گوارش چیست و با مراجعه به متخصص گوارش و کبد مناسب، به تسریع مشکل و وضعیت خود کمک کنید. زمانی که بدانید دکتر گوارش کیست و چطور به شما کمک می‌کند، دید واضح‌تری از مسیر درمان بیماری‌های گوارشی پیدا می‌کنید و از نگرانی‌هایتان هم کاسته می‌شود. در مسیر درمان زخم معده یا مشکلاتی نظیر سندروم روده تحریک‌پذیر یا ورم معده باید منتظر انجام آزمایش‌هایی مانند آندوسکوپی و سونوگرافی باشید. گاهی با دارودرمانی و گاهی هم با اقداماتی مانند لاپاراسکوپی، مشکلات مختلف از جمله کبد چرب، بواسیر یا هموروئید و… تشخیص داده و درمان می‌شوند.

مهم‌ترین اقدام درمانی برای مراجعه به متخصص گوارش و کبد، می‌تواند پیدا کردن پزشک متخصص و حرفه‌ای در این زمینه باشد؛ امری که با مراجعه به پلتفرم آنلاین دریافت نوبت پزشک دکتردکتر، به آسانی میسر می‌شود. برای این کار می‌توانید وارد سایت دکتردکتر شوید و تخصص گوارش و کبد را جستجو کنید، خواهید دید که لیستی از بهترین پزشکان این حوزه در سراسر ایران به شما نمایش داده خواهند شد.

منابع

hopkinsmedicine

clevelandclinic

rmggastroenterology

webmd

bmj

gastro-services

سوالات متداول