قرص بیزاکودیل یکی از داروهای پرکاربرد در درمان یبوست حاد و آمادهسازی روده برای اقدامات تشخیصی مانند کولونوسکوپی است. این دارو از گروه ملینهای محرک بوده و با تحریک مستقیم اعصاب عضلانی دیوارهی روده، موجب افزایش حرکات دودی و تسهیل دفع مدفوع میشود.
بیزاکودیل به شکلهای خوراکی و شیاف مقعدی در دسترس است و با توجه به سرعت اثربخشی و تحملپذیری نسبتاً خوب، جایگاه ویژهای در مدیریت یبوست کوتاهمدت دارد. با این حال، استفادهی طولانیمدت از آن میتواند عوارضی نظیر وابستگی دارویی و اختلالات الکترولیتی به دنبال داشته باشد.
شناخت دقیق مکانیسم اثر، موارد مصرف و احتیاطات لازم در تجویز این دارو، نقش مهمی در بهینهسازی درمان و پیشگیری از عوارض ناخواسته دارد. در این مقاله از مجله دکتردکتر دراینباره حرف میزنیم که قرص بیزاکودیل چیست و چه کاربردی دارد.
در انتها، اگر سوالی دارید، در قسمت نظرات بنویسید. کارشناس سلامتی دکتردکتر به آن پاسخ میدهد.
قرص بیزاکودیل برای چیست؟
داروی بیزاکودیل با نام تجاری Dulcolax یک ملین محرک برای انواع یبوست مخصوصا درمان یبوست شدید است. این قرص تخلیه روده و معده برای رفع موقت یبوست و تخلیه روده بزرگ قبل از کولونوسکوپی استفاده میشود. هر قرص حاوی ۵ میلیگرم بیزاکودیل است، که ماده اصلی دارو و مسئول خاصیت ملین آن است.
علاوهبر این ماده اصلی، ترکیبات دیگری مانند لاکتوز، نشاسته ذرت، فتالات سلولز استات، تالک، دیاکسید تیتانیوم و زرد کینولین بهعنوان مواد کمکی در فرمولاسیون قرص به کار رفتهاند. این ترکیبات، نقشهایی مانند ایجاد ساختار و شکل، تسهیل در جذب دارو و رنگدهی را برعهده دارند. در جدول زیر، خلاصهای از این مقاله را در اختیارتان میگذاریم:
| موضوع | توضیحات |
|---|---|
| نام دارو | بیزاکودیل (Dulcolax) |
| اشکال دارویی | قرص، شربت، شیاف |
| دوز | ۵ و ۱۰ میلیگرم |
| موارد مصرف | درمان یبوست، بواسیر، سندرم روده تحریکپذیر، آمادهسازی کولونوسکوپی |
| عوارض جانبی رایج | اسهال، تهوع، درد شکم |
| عوارض شدید | سرگیجه، خون در مدفوع، آنافیلاکسی |
| نکات احتیاطی | حساسیت دارویی، مشکلات روده، بارداری و شیردهی |
| تداخل دارویی | آنتیاسیدها، مهارکنندههای پمپ پروتون |
| مدت زمان اثر | قرص: ۱۰-۱۲ ساعت، شربت: ۳۰ دقیقه تا ۶ ساعت، شیاف: ۱۰-۴۵ دقیقه |
| دستور مصرف | قرص: ۵-۱۰ میلیگرم، شربت: ۱۰-۲۰ میلیلیتر، شیاف: ۱۰ میلیگرم |
این دارو در چه اَشکالی در بازار موجود است و چه دوزهایی دارد؟
این دارو به عنوان یکی از قرص های دل درد، به شکلهای مختلفی از جمله شیاف، قرص و شربت در داروخانهها موجود است و در 2 دوز 5 میلیگرم و 10 میلیگرم عرضه میشود. هر کدام از این اشکال دارویی ویژگیها و مزایا و معایب خاص خود را دارند که در ادامه به آنها میپردازیم:
| شکل دارو | مزایا | معایب |
| قرص | استفاده و حمل آسان، مناسب برای سفر | نسبت به شیاف و شربت، مدت زمان بیشتری طول میکشد تا اثر کنند. |
| شربت | اثرگذاری سریع، مصرف آسان برای افرادی که مشکل در بلع قرص دارند. | اندازهگیری دقیق دوز مصرفی شربت ممکن است کمی دشوار باشد و نیاز به دقت دارد. |
| شیاف | اثرگذاری بسیار سریع | استفاده از شیاف ممکن است برای برخی افراد ناخوشایند باشد. |
انتخاب مناسبترین شکل دارویی، بستگی به شرایط بیمار و تشخیص پزشک دارد.
از قرص بیزاکودیل برای درمان چه بیماریهایی استفاده میشود؟
مهمترین موارد مصرف این دارو، برای درمان بیماریهای زیر است:
درمان یبوست
یکی از رایجترین کاربردهای این قرص، درمان یبوست بزرگسالان و کودکان است. این دارو، با افزایش حرکات روده به دفع مدفوع کمک میکند و به این ترتیب، باعث بهبود عملکرد روده میشود. همچنین، از این دارو میتوان برای بهبود دلدردهای ناشی از یبوست استفاده کرد.
درمان بواسیر
این قرص، مستقیما روی بواسیر تاثیری ندارد، اما به بهبود علائم آن کمک میکند. بواسیر اغلب با یبوست تشدید میشود. چراکه زور زدن هنگام دفع مدفوع سفت، فشار زیادی به رگهای ناحیه مقعد وارد میکند.
این فشار میتواند باعث تحریک بیشتر بواسیر و افزایش درد آن شود. این قرص، با افزایش حرکات روده و نرم کردن مدفوع، فرایند دفع را آسانتر میکند.
درمان سندرم روده تحریکپذیر
در مواردی که یبوست علامت اصلی سندرم روده تحریک پذیر باشد، میتوان از این دارو برای بهبود موقت علائم اختلال استفاده کرد. با این وجود، بسیار مهم است که بدانید این قرص درمان قطعی یا طولانیمدت برای این سندرم نیست.
استفاده از این دارو برای کولونوسکوپی
یکی از موارد مهم استفاده از این قرص، آمادهسازی و تخلیه روده بزرگ پیش از انجام کولونوسکوپی است. زمان دقیق مصرف و همچنین مقدار آن توسط پزشک و بر اساس شرایط فرد تعیین میشود. معمولا لازم است که این دارو روز قبل از کولونوسکوپی مصرف شده تا روده به خوبی تخلیه شود.
قرص بیزاکودیل برای لاغری
مصرف قرص بیزاکودیل برای لاغری یک باور غلط، بیفایده و از نگاه پزشکی خطرناک است. بیزاکودیل یک ملین محرک است که دفع را تسریع میکند. دارو زمانی وارد عمل میشود که کالریها و مواد مغذی پیشتر در معده و روده کوچک جذب بدن شدهاند. بنابراین، کاهش وزن بعد از مصرف قرص بیزاکودیل ۵ صرفا نتیجۀ دفع موقت آب، مایعات و املاح ضروری بدن است.
سوءاستفاده از ملینها برای لاغری نه تنها چربیهای بدن را کاهش نمیدهد، که زمینهساز کمآبی مفرط، تنبلی و وابستگی شدید روده، اختلال در تعادل الکترولیتها و آسیبهای جدی قلبی و کلیوی خواهد بود.
شیاف بیزاکودیل ۱۰ و ۵ برای چیست؟
اگر تحمل دل درد بعد از قرص بیزاکودیل را ندارید یا نمیتوانید ۶ الی ۱۲ ساعت تا اثربخشی قرص بیزاکودیل صبر کنید، شیاف انتخاب بهتری برای شماست.
شیاف بیزاکودیل یک داروی ملین محرک موضعی است که میتوان برای درمان سریع یبوست شدید و حاد از آن استفاده کرد. علاوهبر رفع یبوست، این شیاف برای پاکسازی و تخلیه کامل روده بزرگ قبل از انجام آزمایشهای پزشکی کولونوسکوپی، رادیوگرافی شکم یا جراحی لگن و شکم نیز تجویز میشود و کاربرد دارد.
تفاوت دوزهای آن عمدتا براساس سن بیمار تعیین میشود:
- شیاف ۵ میلیگرمی معمولا برای کودکان بالای ۴ سال با دستور پزشک؛
- شیاف ۱۰ میلیگرمی برای بزرگسالان و نوجوانان بالای ۱۲ سال.
مهمترین مزیت شیاف بیزاکودیل نسبت به قرص آن، سرعت اثرگذاری فوقالعاده بالا است. شیاف مستقیما روی دیواره روده بزرگ اثر میگذارد و ظرف کمتر از ۱۵ تا ۶۰ دقیقه باعث تحریک روده و دفع میشود.
طریقه مصرف قرص بیزاکودیل ۵ و ۱۰
قرص بیزا کودیل در دُزهای ۵ و ۱۰میلیگرمی در بازار موجود است و برای اثربخشی ایمن و جلوگیری از عوارض گوارشی، باید دقیقا طبق دستورالعمل استاندارد مصرف شود. دُز استاندارد برای بزرگسالان و کودکان عبارت است از:
- بزرگسالان و جوانان بالای ۱۲ سال: ۵ تا ۱۰ میلیگرم معادل یک قرص ۱۰میلیگرمی یا ۱ تا ۲ قرص ۵میلیگرمی یک بار در روز؛
- نکته مهم شروع درمان: شروع درمان با دُز ۵میلیگرم و افزایش ۱۰ به دُز ۱۰ میلیگرم درصورت عدم پاسخدهی؛
- کودکان (۴ تا ۱۱ سال): مصرف دُز ۵ میلیگرم تحتنظر و با دستور مستقیم پزشک، پرهیز از مصرف بیزاکودیل ۵ در کودکان زیر ۴ سال.
قرص بیزاکودیل پوشش خاصی دارد که نباید در معده باز شود. بنابراین قرص را همراه با یک لیوان آب ببلعید و از جویدن یا خردکردن آن خودداری کنید.
زمان اثر قرص بیزاکودیل ۵ و ۱۰
بیزاکودیل پوششی مقاوم به اسید معده دارد که نمیگذارد دارو در معده حل شود. بنابراین قرص باید از معده عبور کند و به روده برسد تا پوشش آن حل شود و قرص فعالیتش را آغاز کند. این فرایند چند ساعت زمان میبرد. از اینرو زمان اثر قرص بیزاکودیل (دُز ۵ یا ۱۰) بین ۶ تا ۱۲ ساعت پساز مصرف است.
پزشکان توصیه میکنند این قرص را شبها قبل از خواب مصرف کنید تا اثرش صبح روز بعد ملموس باشد و دفع بهراحتی انجام شود.
زمان مصرف قرص بیزاکودیل
بهترین زمان مصرف قرص بیزاکودیل شبها قبلاز رفتن به رختخواب است. با توجه به مدتزمان اثربخشی ۶ تا ۱۲ساعته، مصرف شبانۀ این دارو باعث میشود صبح روز بعد دفع راحتتری داشته باشید.
مهم نیست قرص بیزاکودیل را همراه با غذا یا با معده خالی مصرف میکنید. ولی اگر شام سنگینی میل کردهاید، میان صرف شام و بلعیدن قرص اندکی فاصله بیندازید.
عوارض قرص بیزاکودیل
این قرص مانند هر داروی دیگری ممکن است در برخی افراد عوارض جانبی ایجاد کند. با این حال، بسیاری از افراد هیچ عارضهای را تجربه نمیکنند یا فقط عوارض خفیفی دارند. برخی از عوارض جانبی شایع و معمولا خفیف و موقتی آن شامل موارد زیر میشود:
- اسهال؛
- تهوع؛
- درد معده یا درد شکم.
در ادامه، به برخی از عوارض جانبی نادر و شدید که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند، اشاره میکنیم:
- احساس سرگیجه؛
- خون در مدفوع ناشی از خونریزی گوارش یا مقعد؛
- ضربان قلب نامنظم؛
- استفراغ؛
- اسهال مداوم؛
- عدم تعادل مایعات و الکترولیتها؛
- کاهش ادرار؛
- تغییرات ذهنی و خلقی (مانند گیجی)؛
- واکنشهای آلرژیک شدید از جمله آنافیلاکسی.
آنافیلاکسی یک واکنش آلرژیک خطرناک است که علائمی مانند مشکلات تنفسی، واکنشهای پوستی مانند کهیر، افت فشار خون، سرگیجه و بیهوشی دارد و میتواند منجر به مرگ شود.
عوارض قرص بیزاکودیل ۵ و ۱۰
عوارض قرص بیزاکودیل ناشی از تحریک ماهیچههای روده و افزایش سرعت دفع است. این عوارض به دو دسته عمومی (شایع) و شدید (نادر) تقسیم میشوند.
| عوارض جانبی شایع (معمولا خفیف و گذرا) | عوارض جانبی شدید و جدی (نیازمند مداخله پزشکی) |
| دلپیچه و درد شکمی بهدلیل انقباض شدید دیواره روده اسهال و حالت تهوع بهدلیل مصرف دُز بالا یا حساسیت زیاد روده سوزش موضعی یا تحریک گوارشی | کمآبی شدید بدن بهدلیل اسهال مداوم ناشی از دارو اختلال در تعادل الکترولیتها بهدلیل مصرف طولانیمدت یا دُز بالا خونریزی مقعدی یا مدفوع خونی ناشی از تحریک یا آسیب مخاط روده |
هشدار! مهمترین عارضه مصرف مزمن بیزاکودیل، تنبلی روده است. اگر این دارو را بیش از ۵ تا ۷ روز متوالی مصرف کنید، روده کارایی طبیعی خود را از دست داده و برای هر بار دفع، به محرک دارویی وابسته میشود.
موارد احتیاط مصرف این قرص چیست؟
قبل از مصرف این دارو، لازم است نکات زیر را در نظر بگیرید:
- در صورت حساسیت به این دارو یا هر داروی دیگر، حتما پزشک خود را در جریان بگذارید.
- قبل از شروع مصرف این قرص، حتما سوابق پزشکی همچون تغییرات ناگهانی در عادات روده که بیش از دو هفته طول کشیده باشد، خونریزی از مقعد، انسداد روده و آپاندیسیت یا علائم آن مانند تهوع و استفراغ را تجربه کردهاید.
- اگر در حال مصرف این دارو هستید و قصد انجام هرگونه عمل جراحی (حتی جراحی دندان) را دارید، پزشک یا دندانپزشک خود را مطلع کنید.
- در صورتی که باردار هستید یا قصد باردار شدن دارید و همچنین در دوران شیردهی هستید، حتما قبل از مصرف آن با پزشک خود مشورت کنید.
بر اساس اطلاعات منتشر شده توسط سازمان ملی بهداشت بریتانیا (NHS)،
هیچ مدرکی مبنی بر تاثیر منفی بیزاکودیل بر باروری در مردان و زنان وجود ندارد.
با این حال، برای احتیاط توصیه میشود که قبل از اقدام به بارداری، با پزشک خود در مورد مصرف این دارو مشورت کنید.
چه افرادی نباید از این دارو استفاده کنند؟
افرادی که نباید قرص بیزاکودیل را مصرف کنند، مگر تحت نظر پزشک، شامل موارد زیر هستند:
- افراد با سابقه واکنش آلرژیک به دارو یا ماده اصلی آن؛
- افرادی که علائم کمآبی بدن دارند (ادرار تیره و کم)؛
- افرادی با درد معده شدید همراه با تهوع یا استفراغ؛
- مبتلایان به انسداد روده، کولیت اولسراتیو، بیماری کرون یا علائم آپاندیسیت؛
- افرادی با ضعف عضلات روده؛
- خانمهای باردار و مادران شیرده؛
- افراد حساس به شیاف.
همچنین، افرادی با زخم یا ترک پوست در اطراف مقعد نباید از این دارو استفاده کنند.
مصرف این دارو در شیردهی و بارداری
تاکنون گزارشی مبنی بر بروز عوارض جدی در دوران بارداری پس از مصرف این دارو ثبت نشده است. از سوی دیگر، ازآنجاییکه این قرص بهطور کامل از دستگاه گوارش جذب نشده و فقط مقدار بسیار کمی از ماده فعال آن وارد گردش خون مادر میشود، احتمالا خطر قابل توجهی برای نوزاد شیرخوار وجود ندارد.
با این حال، توصیه میشود که زنان باردار و شیرده قبل از مصرف این دارو حتما با پزشک خود مشورت کرده و برای مدت طولانی از آن استفاده نکنند.
بررسی تداخلات دارویی بیزاکودیل با داروهای دیگر
از جمله داروهایی که با این قرص تداخل دارند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- آنتیاسیدها؛
- رانیتیدین؛
- دیکلورفنامید؛
- مهارکنندههای پمپ پروتون مانند امپرازول، لانسوپرازول، پنتوپرازول، رابپرازول و دکسلانسوپرازول.
گاهیف مصرف همزمان این دارو با برخی داروها، ممکن است اثربخشی آن را کاهش داده یا عوارض جانبی ناخوشایندی به همراه داشته باشد.
عوارض مصرف زیاد قرص بیزاکودیل
مصرف خودسرانه و بیش از حد داروی بیزاکودیل میتواند عوارض بیزاکودیل را چندین برابر خطرناکتر و جدیتر کند، مواردی مثل:
- کمآبی بدن و اختلالات الکترولیتی: به دلیل دفع زیاد مایعات، علائمی مانند سرگیجه، خستگی، ضربان قلب نامنظم و گرفتگی عضلات؛
- مشکلات گوارشی: درد شکم، خونریزی گوارش، اسپاسم، نفخ، اسهال، تهوع و استفراغ؛
- اعتیاد و تحمل دارو: وابستگی رودهها به دارو و ابتلا به یبوست مداوم در صورت عدم مصرف؛
- آسیب به کولون: ایجاد اختلال در عملکرد طبیعی رودهها و مشکلاتی همچون آتونی کولون؛
- علائم مصرف بیش از حد: اسهال شدید، ضعف، سرگیجه، غش و آسیب به کلیهها؛
- اختلالات در عملکرد طبیعی رودهها: یبوست مزمن یا دشواری در مدیریت حرکات روده پس از قطع دارو.
استفاده از دارو باید طبق دستور پزشک باشد و از خوددرمانی یا مصرف بیش از حد خودداری شود.
مزایای استفاده از این دارو
مصرف قرص بیزاکودیل شامل مزایای بسیاری میشود که شاید یکی از مهمترینهای آن را بتوان درمان دل درد در خانه دانست. در ادامه، به سایر مزایای این قرص اشاره کردهایم:
- تسکین یبوست و درمان تنلی روده؛ تحریک حرکات روده برای رفع یبوست؛
- اثرگذاری سریع؛ تأثیر در 6 تا 12 ساعت پس از مصرف؛
- مفید قبل از پروسیجرهای پزشکی؛ تخلیه روده قبل از جراحیها یا کولونوسکوپی؛
- در دسترس بودن؛ بدون نیاز به نسخه پزشک؛
- امن برای مصرف کوتاهمدت؛ بیخطر در صورت استفاده طبق دستور؛
- انواع مختلف؛ موجود در اشکال مختلف (قرص، شیاف)؛
- مدیریت یبوست ناشی از داروها؛ درمان یبوست ناشی از مسکنها و داروهای دیگر.
با این حال، مهم است که این دارو طبق دوز توصیهشده استفاده شود و از مصرف بیش از حد آن خودداری گردد، زیرا مصرف طولانیمدت میتواند منجر به وابستگی یا عدم تعادل الکترولیتی شود. همیشه قبل از شروع هر داروی جدید، با یک متخصص بهداشت مشورت کنید.
شرایط نگهداری از داروی بیزاکودیل چگونه است؟
شیاف آن را در دمای بین 15 تا 30 درجه سانتیگراد و در مکانی خنک نگهداری کنید تا از ذوب شدن آن جلوگیری شود. قرص بیزاکودیل را هم باید در دمای اتاق، جای خشک و خنک و دور از نور مستقیم خورشید نگهداری کرد. بهطورکلی، هر دو شکل دارویی شیاف و قرص باید دور از رطوبت و گرما نگهداری شوند.
بهبود علائم یبوست با بیزاکودیل
قرص بیزاکودیل دارویی موثر برای درمان یبوست و تخلیه روده پیش از انجام فرایندهای پزشکی مانند کولونوسکوپی است. این دارو، علاوهبر تحریک حرکات روده بزرگ در تسهیل دفع مدفوع و درمان تنبلی روده، به بهبود علائم بواسیر و سندرم روده تحریکپذیر هم کمک میکند.
اگر با مشکل دفع مدفوع مواجه هستید، پیش از هرگونه خوددرمانی، به متخصص گوارش مراجعه کرده و علت اصلی آن را جویا شوید. برای دریافت مشاوره آنلاین دکتر گوارش، میتوانید از امکان نوبتدهی آنلاین این پزشک در سایت دکتردکتر بهرهمند شوید.
