سرگیجه در مردان و زنان: علل، علائم و بهترین راه‌های درمان

یافتن علت سرگیجه مهم‌ترین قدم برای درمان و پیشگیری از آن است. از علائم سرگیجه می‌توان به احساس چرخش یا دَوَران سر، سبکی سر یا نزدیک شدن به غش، حالت تهوع، استفراغ، و تاری دید اشاره کرد. افرادی که سرگیجه دارند، معمولا احساس ضعف و خستگی می‌کنند. اما دلیل سرگیجه چیست؟ علت سرگیجه ناگهانی هنگام بلند شدن ممکن است ناشی از فشار خون پایین، عوارض دارو، کم‌آبی بدن یا اختلالات گوش داخلی باشد. برای تشخیص و انتخاب روش درمان سرگیجه معاینه فیزیکی و آزمایش های مختلف توسط پزشک انجام می‌شود. از روش‌های درمان فوری سرگیجه می‌توان به فیزیوتراپی، تغییر در سبک زندگی، دوری از الکل و کافئین و کنترل فشار خون اشاره کرد. 

با مطالعه این مطلب از مجله پزشکی دکتردکتر راه‌های پیشگیری و درمان انواع سرگیجه را خواهید شناخت.

در انتها، اگر سوالی درباره سرگیجه، علت‌های زمینه‌ای و درمان آن دارید، می‌توانید در قسمت نظرات بنویسید. پزشک‌های ما در اسرع وقت به آن پاسخ خواهند داد.

سرگیجه چیست و چرا اتفاق می‌افتد؟

سرگیجه، حالتی است که فرد احساس می‌کند، محیط اطرافش در حال چرخش یا حرکت است. این حالت می‌تواند ناشی از مشکلات مختلف در گوش داخلی، مغز یا سیستم عصبی باشد. شایع‌ترین علت سرگیجه، اختلالات مربوط به گوش داخلی مانند بیماری منییر، التهاب عصب دهلیزی و کریستال‌های جابه‌جا شده در گوش هستند. علائم سرگیجه ممکن است شامل حالت تهوع، تعریق، عدم تعادل و ناتوانی در ایستادن باشد. تشخیص و درمان مناسب این عارضه، به علت زمینه‌ای آن بستگی دارد.

۱۰ علت شایع سرگیجه چیست؟

تا به حال این سوال برایتان پیش آمده که چرا سرگیجه دارم؟ در پاسخ به این سوال باید بگوییم سرگیجه ممکن است ناشی از مشکلات مختلفی باشد که تعادل بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این مشکلات می‌توانند شامل اختلالات گوش داخلی (مانند بیماری منییر)، التهاب عصب وستیبولار یا کریستال‌های کلسیمی شناور در گوش داخلی باشند. سایر علل شامل مشکلات گردش خون، میگرن، عوارض دارویی، اختلالات عصبی مثل پارکینسون، مولتیپل اسکلروزیس یا حتی اضطراب و استرس هستند.

سرگیجه همچنین می‌تواند به دلایل ساده‌تری مانند کم‌آبی بدن، افت فشار خون یا قند خون پایین رخ دهد. در مواردی نیز آسیب‌های سر و گردن می‌توانند منجر به سرگیجه شوند. حتی رابطه سرگیجه و ورزش هم در علم پزشکی، ثابت شده است. با این حال،تشخیص دقیق علت نیاز به مشاوره پزشکی دارد. در ادامه به بررسی 18 مورد از شایع‌ترین دلایل ابتلا به سرگیجه را بررسی می‌کنیم:

اختلالات گوش داخلی

اختلالات گوش داخلی می‌توانند باعث مشکلاتی مانند سرگیجه، وزوز گوش، کاهش شنوایی و عدم تعادل شوند. این اختلالات معمولاً به دلیل آسیب یا التهاب در ساختارهای گوش داخلی مانند حلزون گوش، مجاری نیم‌دایره‌ای و عصب‌های شنوایی و تعادلی ایجاد می‌شوند و شایع‌ترین دلیل سرگیجه به‌شمار می‌روند.

بعضی از بیماری‌ها عامل ایجاد اختلالات گوش میانی هستند که در این بین می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

روش درمان: تشخیص و مدیریت درست این اختلالات با روش‌های دارو درمانی، فیزیوتراپی و گاهی جراحی، برای بهبود کیفیت زندگی بیمار لازم است.

مشکلات گردش خون

کاهش جریان خون به مغز یا گوش داخلی می‌تواند علت سرگیجه باشد. این سرگیجه، با علائم دیگری همچون تپش قلب، ضعف، خستگی و تعریق همراه است. فشار خون پایین، آترواسکلروز، آریتمی‌ها، انسداد عروق خونی و نارسایی قلبی می‌توانند با کاهش جریان خون به مغز، سرگیجه ایجاد کنند. در این شرایط، با نرسیدن مقدار کافی اکسیژن و مواد مغذی به مغز، احساس سرگیجه یا دوران رخ می‌دهد. بیمار مبتلا به آنمی هم به دلیل کاهش ظرفیت حمل اکسیژن خون، دچار سرگیجه می‌شود. این نوع سرگیجه‌ها، با تغییر وضعیت بدن، مانند ایستادن سریع، شدت می‌گیرند.

میگرن وستیبولار

میگرن وستیبولار، علاوه‌بر سردرد‌های تنشی، با سرگیجه، احساس چرخش یا دوران سر و عدم تعادل همراه است. سرگیجه‌های ناشی از میگرن وستیبولار، همراه با علائم دیگری مانند تهوع، استفراغ، حساسیت به نور و صدا ممکن است چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد. علت ابتلا به این نوع میگرن، تغییرات شیمیایی در مغز و عوامل ژنتیکی اعلام شده است.

شیوه درمان: برای درمان میگرن وستیبولار، ترکیبی از داروهای ضد میگرن، تمرینات تعادلی، مدیریت استرس و رژیم غذایی مناسب توصیه می‌شود.

عوارض دارویی

ایجاد سرگیجه، به عنوان‌عارضه جانبی ناشی از مصرف برخی داروها بسیار شایع است. از داروهای ایجاد کننده سرگیجه می‌توان به آنتی‌بیوتیک‌ها، ضد افسردگی‌ ها، آرام‌بخش‌ها و داروهای کنترل فشار خون اشاره کرد. این داروها، با تاثیر بر سیستم وستیبولار گوش داخلی یا کاهش فشار خون منجر به سرگیجه می‌شوند. این سرگیجه‌ها، به صورت احساس عدم تعادل یا ناپایداری، دوران محیط یا ضعف عمومی ظاهر خواهند شد. گاهی، داروهای مورد استفاده برای کاهش مایعات بدن، می‌توانندتعادل الکترولیت‌ها را مختل کرده و علت سرگیجه باشند.

نحوه درمان: اگر با عوارض دارویی روبه‌رو شدید، مشورت با دکتر سرگیجه برای تنظیم دوز یا تغییر دارو، این عارضه را بهبود می‌بخشد.

اضطراب و استرس

اضطراب و استرس، می‌توانند باعث رخ دادن واکنش‌های فیزیولوژیکی متعددی در بدن شوند. استرس مداوم، با انسداد عروق خونی و افزایش فشار خون، جریان خون به مغز را کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، افزایش ضربان قلب، تنفس سریع و سطح بالای آدرنالین ناشی از حملات پانیک و اضطراب، باعث اختلال در تعادل و سرگیجه می‌شوند. همچنین، اختلالات اضطرابی با تغییر در سیستم عصبی خودمختار، تعادل بدن را مختل می‌کند و به سرگیجه های خطرناک منجر می‌شود.

راه درمان: درمان‌های روانشناختی و تکنیک‌های مدیریت اضطراب و استرس، مانند تکنیک‌های تنفسی و مدیتیشن، در بهبود سرگیجه ناشی از اضطراب و استرس بسیار کارآمد هستند.

کم‌آبی بدن

کم‌آبی بدن، می‌تواند ناشی از عدم مصرف کافی مایعات، تعریق زیاد، اسهال یا استفراغ مکرر باشد. عارضه کم‌آبی، کاهش حجم خون و افت فشار خون را به همراه دارد. در نتیجه افت فشار خون، جریان خون به مغز کاهش یافته و در نتیجه سرگیجه رخ می‌دهد. از این‌رو می‌توان گفت کم‌آبی علت سرگیجه ناگهانی است. کم‌آبی، علائم دیگری همچون خشکی دهان، احساس خستگی، حجم کم ادرار و رنگ تیره آن را به همراه دارد.

شیوه درمان: برای پیشگیری و درمان سرگیجه ناشی از کم‌آبی، مصرف مایعات کافی و حفظ توازن الکترولیت‌ها توصیه می‌شود.

افت قند خون

کاهش ناگهانی قند خون یا هیپوگلیسمی نیز می‌تواند علت سرگیجه باشد. با کاهش سطح گلوکز خون، مغز به مقدار کافی انرژی دریافت نمی‌کند. عملکرد صحیح مغز در اثر کاهش سطح گلوکز خون مختل شده و منجر به سرگیجه می‌شود. در این شرایط، فرد علاوه‌بر سرگیجه، دچار سردرد، تعریق، لرزش و در موارد شدیدتر، کاهش هوشیاری خواهد شد. این وضعیت، در افراد مبتلا به دیابت هم شایع است. مصرف داروهای پایین‌آورنده قند خون یا انسولین در این افراد با علائمی همچون سرگیجه، تپش قلب، سردرد و ضعف همراه خواهد بود.

درمان فوری سرگیجه: مصرف سریع مواد غذایی حاوی قند، به بهبود این علائم کمک می‌کند.

آسیب‌های سر و گردن

آسیب‌های سر و گردن می‌توانند به دلایل مختلفی همچون تصادف رانندگی، سقوط، صدمات ورزشی یا بیماری‌های دژنراتیو رخ دهند. شکستگی‌ها، کشیدگی عضلات و آسیب‌های عصبی ناشی از این اتفاقات، باعث اختلال در سیستم وستیبولار، خون‌رسانی مغزی یا فشار روی اعصاب می‌شود. دلیل سرگیجه گاهی به همین آسیب‌ها مرتبط می‌شود.

طبق گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC):

سرگیجه و مشکلات تعادل، سالانه بر ۱۵٪ از بزرگسالان ۱۸ ساله و بالاتر در ایالات متحده تأثیر می‌گذارد. این مشکلات اغلب می‌تواند با آسیب‌های مغزی تروماتیک یا سایر آسیب های سر و گردن مرتبط باشند.

آسیب‌های تروماتیک مغز و آسیب‌های گردنی مانند ضربات شلاقی هم، اختلالات تعادلی و سرگیجه را در پی دارند.

درمان موثر: گزینه‌های درمانی اثربخش در این شرایط، فیزیوتراپی، داروهای ضددرد و تکنیک‌های توانبخشی هستند.

کمبود ویتامین

کمبود بعضی از ویتامین‌ها مثل ویتامین B12، یکی از دلایل ایجاد سرگیجه های خطرناک است. در صورتی که این ویتامین در بدن کم باشد، منجر به مشکلات عصبی می‎شود که سرگیجه یکی از آن‌ها است. معمولا علت سرگیجه در بارداری یا دوران شیردهی، کمبود این نوع ویتامین است. تشخیص این مورد ساده است و با انجام آزمایش انجام می‎شود.

کمبود ویتامین دی به عنوان علت اصلی سرگیجه شناخته نمی‎شود، اما این ویتامین نیز می‌تواند به صورت غیرمستقیم باعث ایجاد این عارضه شود. کمبود این ویتامین روی عملکردهای نورولوژیکی و سلامت عمومی تاثیر می‌گذارد. کمیود ویتامین سی نیز به دلیل تاثیرگذاری بر روی جذب ویتامین دی می‌تواند از علل کمبود این ویتامین باشد به همین دلیل ضروری است علائم کمبود ویتامین سی را نیز برای این بیماری در نظر بگیرید.

درمان موثر: برای درمان کمبود ویتامین B12 می‌توانید در رژیم غذایی خود گوشت، محصولات لبنی و غلات صبحانه غنی شده بگنجانید. بنابر تجویز پزشک می‌توانید مکمل‌های این ویتامین را نیز مصرف کنید.

بیماری پارکینسون

یک دلیل سرگیجه ابتلا به بیماری پارکینسون است. احساس سرگیجه در این نوع بیماران باعث مشکل در حفظ تعادل هنگام راه رفتن می‎شود. مهم‌ترین عاملی که منجر به سرگیجه در بیماران پارکینسونی می‎شود، فشار خون ارتواستاتیک و عوارض دارویی است. در صورتی که روش درمان بیماران مبتلا به پارکینسون، تحریک عمیق مغز باشد، سرگیجه را بیشتر از بقیه مبتلایان، تجربه می‌کنند.

درمان موثر: برای درمان سرگیجه ناشی از بیماری پارکینسون، نیاز به تغییر نوع دارو یا دوز مصرفی آن دارید. در صورتی که مبتلا به این بیماری هستید و سرگیجه را تجربه می‌کنید، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.

مهم ترین علت سرگیجه هنگام دراز کشیدن

اختلالات مختلفی می‌توانند باعث سرگیجه هنگام دراز کشیدن شوند. وجود کریستال‌های کلسیمی در گوش داخلی، یکی از این اختلالات است. در این حالت، حرکت کریستال‌ها در کانال‌های نیم‌دایره‌ای گوش داخلی، باعث تحریک غیرطبیعی سلول‌های مویی می‌شوند. تحریک این سلول‌ها که مسئول ارسال سیگنال‌های تعادلی به مغز هستند، باعث ایجاد احساس چرخش یا سرگیجه در هنگام تغییر وضعیت به حالت خوابیده می‌شود. عوامل دیگری همچون ورم و التهاب گوش داخلی، فشار خون پایین، میگرن و کم‌خونی باعث سرگیجه هنگام دراز کشیدن می‌شوند. درمان خانگی سرگیجه هنگام دراز کشیدن شامل مانورهای حرکتی گوش داخلی، اصلاح وضعیت خواب و استراحت، درمان‌های کمکی و سبک زندگی است.

علت سرگیجه ناگهانی هنگام بلند شدن

سرگیجه هنگام بلند شدن معمولاً ناشی از ناتوانی سیستم عصبی در تنظیم سریع فشار خون، هنگام تغییر وضعیت از خوابیده یا نشسته به ایستاده اتفاق می‌افتد. در این شرایط فرد دچار کاهش فشار خون ناگهانی می‌شود. این شرایط، افراد مسن، مصرف‌کنندگان داروهای فشار خون و افراد دچار کم‌آبی را درگیر می‌کند. از علائم همراه با سرگیجه در زمان بلند شدن، می‌توان به ضعف، اختلال بینایی و احساس سبکی سر یا نزدیک شدن به غش اشاره کرد.

علت سرگیجه در زنان

عوامل هورمونی، کم‌خونی و میگرن شایع‌ترین علت‌های سرگیجه در زنان هستند. تغییرات هورمونی مرتبط با قاعدگی و یائسگی می‌توانند باعث اختلال در تعادل و سیستم وستیبولار گوش داخلی شوند. سرگیجه در دوران بارداری و دوران شیردهی هم بین بانوان شایع است.

به گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC):

زنان تقریباً دو برابر بیشتر از مردان (۲۰.۱% در مقابل ۱۰.۶%) دچار سردرد شدید یا میگرن می‌شوند. این آمار نشان‌دهنده شیوع بالاتر سرگیجه و سردرد در زنان نسبت به مردان است.

همچنین در زنان، به دلیل کم‌خونی ناشی از کاهش سطح هموگلوبین، اکسیژن‌رسانی به مغز کاهش یافته و موجب سرگیجه می‌شود. سرگیجه در زنان به عوامل دیگری همچون اضطراب، استرس و فشار خون پایین مرتبط است. تشخیص دقیق علت سرگیجه در خانم‌ها به ارزیابی‌های تخصصی پزشک نیاز دارد.

علت سرگیجه در مردان

علت‌های شایع سرگیجه در مردان، التهاب عصب وستیبولار، وجود کریستال‌های کلسیمی شناور، اختلالات عصبی، آریتمی‌ها و نارسایی قلبی هستند. همچنین در اثر کم‌خونی، میگرن، دیابت و نوسانات فشار خون، جریان خون به مغز کاهش یافته و منجر به سرگیجه در مردان می‌شود. عوارض جانبی برخی داروها، استرس، اضطراب، مصرف الکل و مواد مخدر نیز دلیل سرگیجه در مردان هستند.

علت سرگیجه در خواب

یکی از شایع‌ترین علت‌های سرگیجه در خواب، تحریک کریستال‌های کلسیمی شناور در اثر تغییر وضعیت سر در خواب است. در اثر حرکت این کریستال‌ها، سرگیجه‌های ناگهانی و کوتاه‌مدت رخ می‌دهد.

در ادامه به دیگر علت‌های سرگیجه در خواب اشاره می‌کنیم:

• افزایش مایع در گوش داخلی ناشی از بیماری منییر؛
• اختلال در جریان خون به مغز در اثر مشکلات عروقی؛
• تاثیر استرس و اضطراب بر خواب فرد؛
• سرگیجه ناشی از تومورهای مغزی (در شرایط نادر).

برای یافتن علت سرگیجه در خواب، باید با مراجعه به پزشک، تحت ارزیابی‌ها و بررسی‌های تخصصی قرار بگیرید.

روش‌های درمان سرگیجه چیست و چگونه آن را سریع برطرف کنیم؟

علت سرگیجه مداوم هرچه باشد، بی‌توجهی و صرفا تحمل آن عاقلانه نیست. برای ریشه‌یابی و درمان آن هرچه زودتر باید به پزشک مراجعه کنید. برای دردسر کمتر، نوبت پزشک را از سامانه نوبت‌دهی آنلاین پزشک بگیرید یا اینترنتی با پزشک متخصص گفت‌و‌گو کنید.

پزشک مغز و اعصاب، پس از انجام اقدامات تشخیصی و یافتن علت اصلی سرگیجه، برنامه‌های درمانی منحصربه‌فردی را به هر بیمار ارائه می‌دهد. درمان سرگیجه می‌تواند ترکیبی از روش‌های اصلاح سبک زندگی، تمرینات فیزیکی، مصرف داروها، درمان‌های جایگزین و روش‌های تخصصی باشد. در موارد شدیدتر، ممکن است تزریق دارو در گوش یا مداخلات جراحی توصیه شود. 

درمان خانگی سرگیجه در خانه؛ روش‌های سریع برای کاهش علائم

درمان خانگی سرگیجه می‌تواند به کاهش علائم و بهبود وضعیت عمومی بیمار کمک کند. در ادامه، برخی از روش‌های خانگی موثر برای درمان سرگیجه شرح داده‌ایم:

• مانور اپلی: در صورت وقوع سرگیجه، برای انجام مانور اپلی، باید بنشینید و پاهایتان را دراز کنید. پس از چرخیدن به پهلوی آسیب‌دیده، به‌سرعت به پشت بخوابید و سر خود را ۴۵ درجه به سمت آسیب‌دیده بچرخانید. به مدت ۳۰ ثانیه در این وضعیت بمانید. سپس سر خود را ۹۰ درجه به سمت دیگر بچرخانید و ۳۰ ثانیه بمانید. بدن خود را به پهلوی دیگر بچرخانید و ۳۰ ثانیه بمانید. حالا به آرامی بنشینید.

• استراحت و تغییر موقعیت: اگر احساس سرگیجه دارید، به سرعت بنشینید یا دراز بکشید تا از افتادن جلوگیری کنید. همچنین از تغییرات ناگهانی در موقعیت خود پرهیز کرده و به آرامی حرکت کنید.
• نوشیدن آب کافی: مطمئن شوید که به اندازه کافی آب می‌نوشید. کم‌آبی بدن می‌تواند سرگیجه را تشدید کند.
• تغییرات در رژیم غذایی: پرهیز از مصرف زیاد نمک، کافئین و الکل که می‌توانند علائم سرگیجه را تشدید کنند.
• تمرینات تعادلی: تمریناتی مانند ایستادن بر روی یک پا که به بهبود تعادل کمک می‌کنند.
• تنفس عمیق: تنفس عمیق و آرام به کاهش استرس و اضطراب مرتبط با سرگیجه کمک می‌کند.
• تمرینات آرام‌سازی: تکنیک‌های آرام‌سازی مانند مدیتیشن و یوگا می‌توانند به کاهش استرس و بهبود علائم کمک کنند.
• سرکه سیب: نوشیدن ترکیبی از یک قاشق چای‌خوری سرکه سیب همراه با یک قاشق چای‌ خوری عسل در یک لیوان آب می‌تواند به بهبود جریان خون و کاهش سرگیجه کمک کند.

درمان فوری سرگیجه در خانه به بهبود علائم سرگیجه کمک می‌کند؛ اما در صورت تداوم یا شدید شدن علائم، مراجعه به پزشک برای تشخیص دقیق علت سرگیجه و درمان مناسب ضروری است.

درمان سرگیجه در طب سنتی

در طب سنتی، سرگیجه با استفاده از روش‌ها و گیاهان دارویی مختلف درمان می‌شود. این روش‌ها بر اساس باورها و تجربیات قدیمی به کار گرفته شده و ممکن است برای برخی افراد مؤثر باشند. در ادامه، به چند روش درمانی سنتی سرگیجه اشاره کرده‌ایم:

• زنجبیل؛ استفاده از زنجبیل به صورت چای یا دمنوش؛
• جینکوبیلوبا؛ بهبود گردش خون در مغز و کمک به کاهش سرگیجه؛
• نعناع؛ آرام‌بخش و ضد تهوع؛
• رزماری؛ بهبود گردش خون و کاهش سرگیجه با چای رزماری؛
• مدیتیشن و تنفس عمیق؛ کاهش استرس و اضطراب و کاهش علائم سرگیجه؛
• ماساژ نقاط فشار؛ ماساژ به صورت حرکت دایره‌ ای در این نقاط؛
• ماساژ سر و گردن؛ بهبود جریان خون و کاهش تنش عضلانی؛
• سرکه سیب؛ بهبود جریان خون و کاهش سرگیجه.

قبل از استفاده از هرگونه درمان گیاهی یا سنتی، با پزشک خود مشورت کنید تا از تداخل‌های دارویی یا عوارض جانبی جلوگیری شود.

برای درمان سرگیجه چه بخوریم؟

تغذیه مناسب در درمان سرگیجه، نقش مهمی ایفا می‌کند. مصرف برخی مواد غذایی و نوشیدنی‌ها می‌تواند به کاهش علائم سرگیجه کمک کنند. در زیر به چند ماده غذایی و نوشیدنی مفید برای درمان علت سرگیجه اشاره کرده‌ایم:

• آب نارگیل؛ کمک به هیدراته ماندن بدن و فراهم کردن مواد معدنی مفید؛
• مصرف میوه‌ها و سبزیجات تازه؛ بهبود وضعیت عمومی بدن و کاهش سرگیجه ناشی از مصرف میوه‌ها و سبزیجات غنی از ویتامین‌ها و مواد معدنی؛
• مغزها و دانه‌ها؛ بهبود گردش خون و عملکرد مغز ناشی از مصرف مغزها و دانه‌های غنی از اسیدهای چرب امگا۳ و ویتامین E؛
• ماهی‌های چرب؛ بهبود عملکرد مغز و کاهش التهاب ناشی از اسیدهای چرب امگا-۳ موجود در ماهی‌های پرچرب؛
• تخم‌مرغ؛ بهبود عملکرد مغز ناشی از پروتئین بالا و مواد مغذی تخم‌مرغ؛
• گوشت قرمز، جگر و سبزیجات برگ سبز تیره؛ افزایش سطح هموگلوبین و بهبود انتقال اکسیژن به مغز ناشی از غذاها سرشار از آهن؛
• مواد غذایی غنی از ویتامین ۶B؛ بهبود عملکرد سیستم عصبی و کاهش سرگیجه ناشی از مصرف موز، آووکادو، مرغ و ماهی.

مصرف مواد غذایی و نوشیدنی‌های مناسب می‌تواند به کاهش علائم سرگیجه و بهبود سلامت عمومی بدن کمک کند. با این حال، در صورت تداوم یا شدت علائم، مراجعه به پزشک برای تشخیص دقیق و درمان مناسب ضروری است. همچنین، پیش از ایجاد تغییرات بزرگ در رژیم غذایی خود، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.

برای درمان سرگیجه به چه دکتری مراجعه کنیم؟

برای درمان سرگیجه، ابتدا باید به پزشک خانواده یا پزشک عمومی مراجعه کنید. این پزشک ارزیابی‌های اولیه را انجام می‎شود و به تشخیص اولیه می‌رسد. بسته به علت سرگیجه و آگاهی از اینکه اهمیت تخصص مغز و اعصاب چیست، پزشک عمومی شما را به نورولوژیست (دکتر یا جراح مغز و اعصاب) یا متخصص گوش، حلق و بینی ارجاع خواهد داد. متخصص گوش و حلق و بینی، به مشاهده مشکلات مربوط به گوش داخلی و نورولوژیست به بررسی مشکلات عصبی مرتبط با سرگیجه می‌پردازد.

خبر خوب این است که در هر شهر، می‌توانید به راحتی نوبت ثبت کنید. مثلا اگر در تهران ساکن هستید، می‌توانید نوبت دکتر مغز و اعصاب تهران را از میان ۷۵ گزینه فعال دریافت کنید. اگر در معرض سرگیجه شدید همراه با هر کدام از علائم بالا هستید، مراقبت‌های اورژانسی را دریافت کنید. 

ارتباط سرگیجه با سایر علائم و بیماری‌ها

سرگیجه، بسته به نوع و علت آن، با علائم مختلفی مثل حالت تهوع، استفراغ، عدم تعادل، تعریق، سردرد، وزوز گوش، تاری دید، دوبینی، اختلالات شنوایی، ضعف و مشکلات گفتاری اشاره کرد. مراجعه به پزشک و بررسی دقیق این علائم، منجر به تشخیص دقیق‌تر علت سرگیجه خواهد شد. در ادامه علت سرگیجه و سنگینی سر و حالت تهوع و غیره را دقیق‌تر مورد بررسی قرار می‌دهیم.

حالت تهوع و سرگیجه

اول ببینیم علت سرگیجه و حالت تهوع ناگهانی چیست؟

سرگیجه و حالت تهوع، هر دو می‌توانند ناشی از تحریک سیستم وستیبولار گوش داخلی باشند. هنگام اختلال گوش داخلی، مغز با دریافت سیگنال‌های متناقض از سیستم تعادلی، باعث احساس سرگیجه یا عدم تعادل می‌شود. این اختلالات تعادلی، با تحریک مراکز تهوع در مغز، منجر به حالت تهوع و استفراغ می‌شوند. اختلالاتی مانند بیماری منییر، التهاب عصب وستیبولار و کریستال‌های کلسیمی شناور نمونه‌هایی از ارتباط سرگیجه و حالت تهوع هستند.

می‌پرسید برای سرگیجه و حالت تهوع چه بخوریم؟ پیشنهاد ما نوشیدنی‌ها و دمنوش‌های تسکین‌دهنده مثل چای زنجبیل و غذاهای زودهضم مثل برنج کته است.

سرگیجه به همراه استفراغ

خیلی وقت‌ها علت سرگیجه و حالت تهوع یا استفراغ ارتباط نزدیک سیستم وستیبولار گوش داخلی با مراکز تهوع در مغز است. سیستم وستیبولار مسئول حفظ تعادل است. هنگامی که این سیستم دچار اختلال می‌شود، مغز سیگنال‌های ناهماهنگ و متناقضی دریافت می‌کند. این ناهماهنگی‌ها باعث تحریک مراکز تهوع و استفراغ در مغز می‌شوند. به همین دلیل، افراد دچار سرگیجه شدید، اغلب حالت تهوع و استفراغ را نیز تجربه می‌کنند.

بی‌حالی و سرگیجه

سرگیجه و بی‌حالی، هر دو ناشی از اختلالات سیستم عصبی مرکزی و گردش خون هستند. سرگیجه و عدم تعادل، به دلیل کاهش جریان خون در مغز، می‌تواند باعث ضعف و بی‌حالی هم شود. شرایطی مانند افت فشار خون، کم‌خونی، کم‌آبی بدن و مشکلات قلبی می‌توانند منجر به بروز هر دو علامت و سرگیجه های ناگهانی شوند. علاوه‌بر این، سرگیجه ناشی از اضطراب و استرس، می‌تواند خستگی و بی‌حالی را در پی داشته باشد.

سرگیجه به همراه فشار خون بالا و خون دماغ شدن

سرگیجه و خون دماغ شدن، نشانه‌ای از شرایط پزشکی جدی هستند. فشار خون بالا و اختلالات خونی مانند هموفیلی یا مشکلات انعقادی دیگر، می‌توانند سرگیجه و خونریزی بینی را باهم ایجاد کنند. در بیماری هموفیلی، کم‌خونی علت سرگیجه است. در موارد نادرتر، این علائم به صورت هم‌زمان در تومورهای مغزی یا اختلالات عروقی رخ می‌دهد.

 آیا سرگیجه از نشانه های چربی خون بالاست؟

چربی خون بالا یا هیپرلیپیدمی، منجر به تشکیل پلاک‌های چربی در عروق خونی می‌شود. این پلاک‌ها، با انسداد عروق مغزی، جریان خون به مغز را کاهش داده و باعث سرگیجه می‌شوند. همچنین، بیماری‌های قلبی و عروقی مانند آترواسکلروز ناشی از چربی خون بالا، احتمال خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهند. از شایع‌ترین علائم سکته مغزی، سرگیجه و علائم عصبی دیگر خواهند بود. بنابراین، مدیریت چربی خون بالا از طریق رژیم غذایی مناسب، ورزش و داروهای کاهش‌دهنده چربی، خطر سرگیجه را کاهش می‌دهد.

بیماری قلبی و سرگیجه

قلب مسئول پمپاژ خون به مغز و سایر قسمت‌های بدن است؛ بنابراین، بیماری قلبی و سرگیجه ارتباط مستقیمی با هم دارند. آریتمی‌های قلبی، نارسایی قلبی و حمله قلبی با کاهش جریان خون به مغز، باعث سرگیجه می‌شوند. همچنین، نرسیدن اکسیژن و مواد مغذی کافی به مغز در اثر انسداد عروق خونی ناشی از بیماری‌های عروقی، سرگیجه را به همراه دارند. فشار خون پایین مرتبط با مشکلات قلبی، علائم مشابهی را ایجاد می‌کند. پزشک با درمان و مدیریت اختلالات قلبی، می‌تواند سرگیجه ناشی از بیماری‌های قلبی را بهبود ببخشد.

سرگیجه با سنگینی سر

اما ببینیم علت سرگیجه و سنگینی سر چیست؟ سرگیجه و سنگینی سر، می‌توانند ناشی از مشکلات گوش داخلی مانند بیماری منییر یا التهاب عصب دهلیزی باشند که بر تعادل و احساس سر تأثیر می‌گذارند. مشکلات گردن مانند اسپوندیلوز گردنی می‌تواند جریان خون به مغز را کاهش داده و علت سرگیجه و سنگینی سر باشند. تنش و فشار ذهنی ناشی از اضطراب و استرس هم می‌توانند تشدید این علائم را در پی داشته باشند.

سرگیجه و نفس تنگی

سرگیجه و تنگی نفس می‌توانند به‌طور هم‌زمان به‌عنوان علائم چندین اختلال پزشکی ظاهر شوند. از جمله این بیماری‌ها می‌توان به مشکلات قلبی، اضطراب، حملات پانیک، آسم یا بیماری مزمن انسدادی ریه اشاره کرد. پزشک برای مدیریت موثر این شرایط، باید بتواند با تشخیص دقیق و درمان مناسب این علائم را تسکین دهد.

سرگیجه به همراه  تاری دید

سرگیجه و تاری دید می‌توانند به طور هم‌زمان به‌عنوان علائم اختلالات مختلف ظاهر شوند. این بیماری‌ها و اختلالات شامل موارد زیر هستند:

• اختلال در تعادل و عملکرد بینایی ناشی از مشکلات گوش داخلی مانند بیماری منییر یا التهاب عصب دهلیزی؛
• سرگیجه و تاری دید ناشی از اختلالات عصبی مانند میگرن و سکته مغزی؛
• سرگیجه و تاری دید ناشی از کاهش فشار خون؛
• عدم تعادل و تاری دید ناشی از واکنش‌های فیزیولوژیکی اضطراب و استرس.

در تمامی این شرایط، مراجعه به پزشک برای تعیین علت زمینه‌ای و مدیریت اثربخش این علائم ضروری است.

سرگیجه در سرماخوردگی

علت سرگیجه در سرماخوردگی به چند عامل مختلف مربوط می‌شود. عفونت‌های ویروسی با التهاب گوش داخلی یا عصب دهلیزی، تعادل بدن را برهم زده و باعث سرگیجه می‌شوند. همچنین، تب و احتقان ناشی از سرماخوردگی، با کاهش جریان خون به مغز، سرگیجه ایجاد می‌کند. سرگیجه در کودکان و نوزادان، بیشتر به دلیل سرماخوردگی رخ می‌دهد. از سوی دیگر، مصرف برخی داروهای سرماخوردگی و کم‌آبی بدن به دلیل تب و کاهش مصرف مایعات، می‌تواند یکی از دلایل مهم ابتلا به سرگیجه در دوران سرماخوردگی باشد. استراحت، هیدراته ماندن و مشورت با پزشک برای مدیریت علائم، بهبود سرگیجه ناشی از سرماخوردگی را در پی خواهد داشت.

راه‌های پیشگیری از سرگیجه چیست؟

بسته به علت اصلی سرگیجه، راه‌های پیشگیری از سرگیجه هم متفاوت هستند. در حالت کلی، استفاده از روش‌های زیر، می‌تواند به کاهش خطر سرگیجه کمک کند.

• تغذیه سالم و متعادل: مصرف غذاهای سالم و متعادل شامل تمام گروه‌های غذایی، پرهیز از مصرف زیاد نمک و کافئین؛
• هیدراتاسیون کافی: مصرف مایعات کافی برای جلوگیری از کم‌آبی بدن؛
• ورزش منظم: بهبود تعادل و کاهش احتمال سقوط ناشی از انجام تمرینات تعادلی و تقویت عضلات و ورزش‌هایی مانند یوگا و تای‌چی؛
• مدیریت استرس: تکنیک‌های مدیریت استرس مانند مدیتیشن، تنفس عمیق و مشاوره روانشناسی؛
• اجتناب از حرکات ناگهانی: پرهیز از حرکات ناگهانی سر و تغییر وضعیت سریع بدن، مانند برخاستن سریع از حالت نشسته یا خوابیده؛
• پرهیز از مصرف الکل و سیگار: ابتلا به مشکلات تعادلی و اختلالات گوش داخلی؛
• داروهای مصرفی: اطمینان از عدم ایجاد سرگیجه توسط داروهای مصرفی و رعایت دستورات پزشک برای داروهای فشار خون بالا یا مشکلات گوش داخلی؛
• مراقبت از گوش‌ها: پیشگیری از عفونت‌های گوش و مراقبت از بهداشت گوش‌ها؛
• آگاهی از شرایط پزشکی: مانند بیماری‌های قلبی، دیابت و مشکلات تیروئید؛
• استفاده از تجهیزات کمکی: استفاده از عصا یا واکر در صورت نیاز برای جلوگیری از افتادن و حفظ تعادل.

این روش‌ها می‌توانند به پیشگیری از سرگیجه و بهبود کیفیت زندگی افراد کمک کنند. مشاوره با پزشک در مورد علت سرگیجه نیز می‌تواند در تعیین راهکارهای دقیق‌تر و منحصربه‌فرد برای هر فرد موثر باشد.

منابع:

webmd.com

nhs.uk

mayoclinic

clevelandclinic

cornerstonephysio

healthline

سوالات متداول سرگیجه