سنگ کلیه از آندسته بیماریهای عذابآور است که نمیتوان مدت زیادی تحملش کرد! هرچه ادرار رقیقتر باشد و عبور ادرار و سنگ از مجاری آسانتر شود، احتمال دفع سنگ افزایش پیدا میکند. افزایش حجم ادرار میتواند به حرکت و دفع سنگهای کوچک کمک کند. اگر بدانید کدام مایعات و خوراکیها حکم روانکننده و حلال را دارند، میتوانید سنگ را پیش از آنکه کار به جراحی بکشد، از بدن خارج کنید. در این راهنمای مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر، دربارۀ سنگشکنهای طبیعی و دارویی حرف میزنیم و میگوییم برای دفع سنگ کلیه چه بخوریم.
برای دفع سنگ کلیه چه بخوریم؟
رژیم غذایی بیمار دارای سنگ کلیه باید طوری باشد که عملیات شستوشو در بدن متوقف نشود. این بهمعنای دریافت مایعات فراوان، میوههای سرشار از «سیترات» و غذاهای تنظیمکننده املاح است. اینها با افزایش فشار ادرار، خردهسنگهای کلیه را به بیرون هل میدهند و در برخی موارد ممکن است به کاهش اندازه یا تسهیل دفع سنگهای کوچک کمک کنند تا راحتدر در مجرای ادرار بلغزد و حرکت کند. تغذیه صحیح در این دوران حکم روانکننده را دارد که مسیر خروج سنگ را باز و از تبدیل ذرات ریز به سنگهای بزرگ و دردناک جلوگیری میکند.
در ادامه بیشتر و دقیقتر دراینباره حرف میزنیم که باید برای دفع سنگ کلیه چه بخوریم.
لیست غذاهای مناسب دفع سنگ کلیه
برخلاف باور خیلیها، حذف کلسیم از رژیم سنگکلیه اشتباه است؛ زیرا بدن برای توقف ساخت سنگ به کلسیم احتیاج دارد. فارغ از علل ایجاد سنگ کلیه و اینکه چرا کودکان به سنگ کلیه مبتلا میشوند یا علت سنگسازی بدن بزرگسالان چیست؟ بهتر است رژیم غذاییتان ترکیب متعادلی از کلسیم و سدیم باشد.
۱. لبنیات کمچرب برای دفع اگزالات
خوردن ماست یا شیر همراه با وعدههای غذایی، هرچند عجیبوغریب، راه خوبی برای دفع سنگهاست. کلسیم در معده و روده به «اگزالات» (عامل اصلی تشکیل سنگ) میچسبد و نمیگذارد این ماده وارد خون و سپس کلیهها شود. در نتیجه اگزالات از طریق مدفوع دفع میشود، نه ازطریق کلیهها.
با گنجاندن لبنیات در صبحانه مناسب برای سنگ کلیه و وعدههای بعدی، عملا یک تله شیمیایی برای سنگسازها ایجاد میکنید تا قبلاز رسیدن به کلیه، خنثی شوند.
۲. میوهها و سبزیجات پتاسیمدار بهعنوان ضداسید
غذاهایی مثل موز، سیبزمینی شیرین و گوجهفرنگی سرشار از پتاسیم هستند و نقش بافر یا خنثیکننده اسید را در بدن ایفا میکنند. با دفع سدیم و کاهش سطح اسید ادرار، فشار از روی کلیهها برداشته و محیط برای حرکت روانتر سنگ در مجاری ادراری آماده و قلیایی میشود؛ در نتیجه میتوانند از تشکیل کریستالهای جدید جلوگیری کنند یا رشد آنها را کاهش دهند.
۳. پروتئین گیاهی بهجای پروتئین حیوانی
برخلاف گوشت قرمز که اسید اوریک میسازد و کلیه را وادار به سنگسازی میکند، پروتئینهای گیاهی مثل نخودفرنگی و مقادیر کنترلشده حبوبات، فشار متابولیک کمتری به کلیه وارد میکنند. فیبر فراوان این غذاها راه را برای دفع سموم باز و از غلظت ادرار جلوگیری میکند. پس اگر هنوز میپرسید برای دفع سنگ کلیه چه بخوریم، یک پیشنهاد عاقلانه تأمین بخشی از نیاز روزانه بدن به پروتئین با پروتئینهای گیاهی است.
۴. غلات کامل حاوی فیبر پاککننده
جو دوسر، برنج قهوهای و نانهای سبوسدار حاوی فیبر نامحلول و موادی به نام «فیتات» هستند. این مواد از تبلور نمکهای کلسیم در کلیه میکاهند و با بهبود وضعیت گوارش، درست مثل یک جارو، بار دفع مواد زائد را از دوش کلیهها برمیدارد.
بهترین پودر برای دفع سنگ کلیه
در دنیای داروها، پودرهای ضدسنگکلیه با ایجاد یک لایهی محافظ روی کریستالهای کلسیم و رسوبات سموم، جلوی چسبیدن آنها به هم و تشکیل سنگهای بزرگ را میگیرند. در این بخش مؤثرترین آنها را معرفی میکنیم.
۱. پودر پتاسیم سیترات
این پودر پرکاربردترین نسخه پزشکان برای بیماران سنگساز است؛ چراکه سیترات موجود در آن اسیدیته ادرار را پایین میآورد و سنگ را حل میکند. در واقع، مثل یک حلال شیمیایی امن، نمیگذارد ذرات ریز کلسیم به هم بچسبند و سنگ بزرگتری بسازند.
۲. پودر منیزیم سیترات
منیزیم در روده به اگزالات میپیوندد و مانع از رسیدن آن به کلیه میشود. همچنین مثل یک سد دفاعی، از رشد سنگهای موجود در کلیه جلوگیری میکند. بههمینخاطر مصرف پودر آن تحتنظر پزشک برای تسکین درد کلیه سمت راست (ناشی از سنگ) مفید است.
۳. سنگ شکن گیاهی سولوستون
سولوستون یک ترکیب گیاهی بسیار قوی از عصاره گیاه معروف «چانکا پیدرا» است. این پودر دارویی عضلات مجاری ادراری را شل میکند تا فضای لازم و کافی برای عبور سنگ ایجاد شود. همچنین ممکن است حرکت و عبور سنگ را آسانتر کند تا دفع آن دردناک نباشد.
سولوستون علاوه بر خاصیت ادرارآوری، از تبلور مجدد املاح نیز جلوگیری کرده و محیط کلیه را برای دفع بقایای سنگ پس از عملهای جراحی یا سنگشکن پاکسازی خواهد کرد.
۴. پودر گرانول یورالیت یو
یورالیت یو اسیدیته محیط ادرار را تغییر میدهد و فضای قلیایی برای حل سنگهای اسیدی ایجاد میکند. بعداز مدتی استفاده از این پودر دارویی، مقاومترین سنگهای اسیدی ذوب و بدون نیاز به جراحی دفع میشوند. حتی اگر سنگکلیه دلیل هورمونی داشته و مشکلات غده فوق کلیه باعث غلظت ادرار و تشکیل سنگ شده باشد.
قویترین قرص دفع سنگ کلیه
انتخاب قرص قوی برای دفع سنگ کلیه به جنس سنگ و محل قرارگیری آن وابسته است. معمولا پزشک داروهای شلکننده مجاری و تغییردهنده شیمی ادرار را در کنار هم تجویز میکنند. میپرسید بین قرصها برای دفع سنگ کلیه چه بخوریم؟ تجویز پزشک احتمالا یکی از اینهاست:
- تامسولوسین (Tamsulosin): معروفترین شلکننده عضلات مجاری ادراری برای تسهیل عبور سنگ؛
- پتاسیم سیترات (Potassium Citrate): قویترین عامل قلیاییکننده ادرار و حلال سنگهای کلسیمی و اسیدی؛
- هیدروکلروتیازید (Hydrochlorothiazide): داروی ادرارآور برای کاهش دفع کلسیم در ادرار؛
- آلوپورینول (Allopurinol): داروی تخصصی برای کاهش اسید اوریک و دفع سنگهای اسید اوریکی؛
- سیستون (Cystone): قرص گیاهی با قابلیت متلاشیکردن سنگ و خاصیت ضدعفونیکننده؛
- رواتینکس (Rowatinex): کپسول روغنی مؤثر برای کاهش اسپاسم و تسکین درد هنگام دفع؛
- ایبوپروفن یا کترولاک: داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی برای کاهش تورم مجاری و کنترل درد شدید.
مایعات مناسب برای دفع سنگ کلیه
درمان سنگ کلیه در طب سنتی و با راهکارهای خانگی جایگزین رویکردهای پزشکی نیست؛ اما آشنایی با مایعاتی که غلظت ادرار را کمتر و حجم آن را بیشتر میکنند و احتمال دفع سنگ را بالا میبرند، خالی از لطف نیست. در این بخش میگوییم بین نوشیدنیها برای دفع سنگ کلیه چه بخوریم.
۱. آب آشامیدنی؛ عامل حیاتی دفع
آب با افزایش حجم ادرار، فشار لازم برای حرکت سنگ را ایجاد میکند. برای دفع سنگکلیه باید روزانه حدود ۳ لیتر (۱۲ لیوان) آب بنوشید تا رنگ ادرار کاملا شفاف شود. هرچه غلظت مایع ادرار کمتر باشد، مسیر خروجی برای عبور لغزندهتر و احتمال بزرگشدن سنگ کمتر است.
۲. آبلیمو تازه؛ خردکننده سیتراتی
ترکیبات سیترات در آبلیمو یک حلال طبیعی برای سنگهای کلسیمی است. سیترات به سطح سنگ میچسبد، نمیگذارد کریستال جدیدی تشکیل شود و زمینۀ خردشدن و دفع سنگهای کوچک را فراهم میکند. در هر لیوان آبی که نوش جان میکنید، عصارۀ نصف یک لیمو را بچکانید.
۳. سرکه سیب؛ حلال طبیعی اسیدی
اسیداستیک بافت سخت سنگهای کلیه را میشکافد و حل میکند. همچنین با تغییر ملایم اسیدیته ادرار، تیزی خردهسنگها را میگیرد تا دفع راحتتری داشته باشید. میپرسید برای سنگ کلیه چی خوبه؟ در هر لیوان آب، ۲ قاشق غذاخوری سرکه سیب بریزید و میل کنید.
۴. آب انار؛ محافظ و ادرارآور
آب انار با کاهش اسیدیته ادرار، محیط کلیه را برای سنگها ناامن میکند و ریسک عفونت مجاری را پایین میآورد. خاصیت ادرارآوری طبیعی انار باعث میشود دفعات تخلیه مثانه بیشتر شده و سنگ با سرعت بالاتری در مجاری حرکت کند. آنتیاکسیدانهای آن نیز التهاب ناشی از حرکت سنگ را کاهش میدهند.
۵. آب ریحان؛ تنظیمکننده اسید
ریحان حاوی اسیداستیک و ترکیباتی برای تثبیت سطح اسید اوریک در بدن است و جلوی بزرگشدن سنگهای کلیوی را میگیرد. عصاره یا آب ریحان خواص ضدالتهابی نیز دارد و درد ناشی از حرکت سنگ در مجاری ادراری را کمتر میکند. برای تسکین درد کلیه سمت چپ ناشی از سنگکلیه، عصارۀ برگهای این گیاه را با کمی عسل مخلوط کرده و روزانه میل کنید.
۶. آب کرفس؛ پاککننده مجاری
کرفس بهعنوان یک ادرارآور قوی در طب سنتی و مدرن، مسیر خروج سنگ را شستوشو میدهد و باز میکند. با نوشیدن روزانه آب کرفس، سموم انباشته در کلیه تخلیه میشوند و کریستالهای رسوبکرده پیشاز تبدیل به سنگهای بزرگ، به سمت مثانه حرکت میکنند.
۷. آب سبزه گندم؛ ادرارآور و مغذی
آب سبزه گندم سرشار از مواد مغذی و ترکیباتی است که جریان ادرار را تقویت و دفع سنگ را راحتتر میکنند. این عصاره سبز با پاکسازی کلیهها و کاهش غلظت املاح معدنی، یک محیط عالی برای حلشدن تدریجی سنگهای کوچک فراهم میکند. این نوشیدنی را با آب میل کنید تا فشار ناگهانی به کلیهها وارد نشود.
میوههای مفید برای دفع سنگ کلیه
در رژیم دفع سنگ کلیه، تمرکز روی میوههای پرآب، سرشار از پتاسیم و سیترات است تا محیط کلیه در آمادگی کامل برای دفع سنگ قرار گیرد. در ادامه این بخش میگوییم که بین میوهها، بعد از سنگ شکن کلیه چه بخوریم.
۱. هندوانه؛ بمب هیدراتاسیون و پتاسیم
هندوانه با بیش از ۹۰ درصد محتوای آب، یک پمپ هیدرولیک فوقالعاده لذیذ برای کلیههاست. این میوه حجم ادرار را بهقدری بالا میبرد که سنگکلیه راهی جز حرکت بهسمت خروجی ندارد. محتوای پتاسیم آن نیز اسیدیته ادرار را متعادل میکند تا خطر بزرگشدن سنگ کلسیمی کاهش پیدا کند.
۲. مرکبات؛ بمب سیترات علیه سنگ
نپرسید برای دفع سنگ کلیه چه بخوریم، تا میتوانید پرتقال و لیمو و گریپفروت نوش جان کنید. مرکبات جرمگیر طبیعی مجاری ادرار است و راز این خاصیت در محتوای سیترات است، مادهای که مثل آهنربا به کلسیمِ ادرار میچسبد و اجازه نمیدهد کریستالها به هم جوش بخورند و سنگ بسازند.
۳. خیار؛ تصفیهکننده طبیعی
سنگکلیه با کوچکترین حرکت، مجاری ادراری را ملتهب و سوزناک میکند. خیار با خاصیت خنککنندگی و آبرسانی فوقالعاده، مثل یک پانسمان داخلی از سوزش مسیر دفع میکاهد. همچنین با دفع اسید اوریک اضافه، محیط ادرار را قلیایی و آرام نگه میدارد تا سنگ در مسیر لغزنده و خنک، راحتتر بهسمت مثانه سُر بخورد.
۴. زغالاخته؛ آنتیاکسیدانهای محافظ
زغالاخته یک ضدعفونت طبیعی است و وقتی سنگکلیه دیوارههای داخلی را میخراشد، ترکیباتش نمیگذارند باکتریها در محل زخم جا خوش کنند. این میوه از بافت ظریف کلیهها در برابر آسیبهای فیزیکی سنگ محافظت میکند.
بهترین دمنوش برای دفع سنگ کلیه
برای تبدیل سنگ کلیه از حالت سنگ بزرگ و سخت به شنریزههای قابلدفع، دمنوشها و چایهای طبیعی حسابی کارسازند. در این بخش گفتهایم بین دمنوشها برای دفع سنگ کلیه چه بخوریم.
۱. دمنوش قاصدک؛ موتور محرک کلیه
علم پزشکی پذیرفته که ریشۀ گیاه قاصدک یک تونیک طبیعی برای کلیه و محرک تولید صفرا و ادرار است. این دمنوش تکرر ادرار میآورد و اجازه نمیدهد املاح در کلیه تهنشین شوند. با ایجاد جریان مداوم، سنگهای کوچک ناچارا بهسمت مثانه حرکت میکنند. ازسویدیگر، گیاه قاصدک سرشار از پتاسیم و ویتامینهای لازم برای دفع سموم از بدن است.
۲. دمنوش کاکل ذرت؛ نرمکننده مسیر دفع
اگر بهدنبال راهی برای تسکین درد و سوزش حرکت سنگ میگردید، دمنوش کاکل ذرت معجزه میکند. این جوشاندۀ لعابدار پوشش داخلی مجاری ادرار را حسابی لغزنده میکند تا اصطکاک سنگ با دیوارههای حساس به حداقل برسد و از التهاب ناشی از خراشیدگی سنگ جلوگیری شود. این دمنوش همچنین حجم ادرار را بدون تحریک کلیهها بیشتر میکند.
۳. دمنوش خارخاسک؛ حلال سنگهای سخت
گیاه خارخاسک ترکیباتی دارد که بهطرز عجیبی سطح اگزالات را پایین میآورند، جلوی تبلور کلسیم را میگیرند و بهتدریج پیوند کریستالهای سنگ را سست میکنند. دمنوش این گیاه نهفقط برای دفع سنگکلیه مفید است، که با پاکسازی عمقی این عضو، خطر سنگسازی دوباره را کمتر و محیط کلیه را ضدسنگ میکند.
۴. دمنوش گزنه؛ تصفیهگر و ضدباکتری
گزنه یک ادرارآور بسیار قوی است که بهسرعت جریان خون در کلیه و سرعت پاکسازی را بالا میبرد. در نتیجه، با دفع اسیداوریک و باکتریهای مزاحم، محیط سیستم ادرار کاملا استریل و آماده دفع خواهد شد. همچنین خاصیت ضدالتهابی ورم مجاری ادرار ناشی از حرکت سنگ را میخواباند و فضای بیشتری برای عبور سنگ باز میکند.
۵. چای چانکا پیدرا؛ سنگشکن گیاهی
همچنان میپرسید برای دفع شن ریزه کلیه چه بخوریم؟ دمنوش چانکا پیدرا در دنیا بهعنوان سنگشکن طبیعی شهرت یافته و آن را قویترین سلاح گیاهی برای مقابله با سنگکلیه میشناسند. ترکیبات این گیاه عضلات مجاری ادرار را حسابی نرم کرده و فضای بیشتری برای عبور سنگ باز میکند. همزمان ممکن است به کاهش چسبندگی سنگ کمک کند تا دفع آن کمتر دردناک باشد.
برای سنگ کلیه چی نخوریم؟
برای اینکه سنگهای فعلی بزرگتر نشوند و درد دفع چند برابر نشود، مواد غذایی زیر را در لیست سیاه قرار دهید و فورا از رژیم غذایی روزانه حذف کنید.
- نمک و غذاهای شور. حضور سدیم، کلسیم را وارد جریان ادرار میکند. هرچه بیشتر نمک بخورید، کلسیم در کلیه غلیظتر میشود و سنگها مثل آهنربا به هم میچسبند.
- پروتئینهای حیوانی غلیظ. گوشت قرمز، مرغ، ماهی و تخممرغ تولید اسید اوریک را بالا میبرند و باعث کاهش «سیترات» در ادرار میشوند. اسیدی شدن محیط ادرار یعنی تثبیت جایگاه سنگ.
- غذاهای سرشار از اگزالات. اگر سنگکلیه از نوع کلسیم – اگزالات باشد، مصرف ریواس، اسفناج، چغندر، شکلات و آجیل (بهویژه بادام) باید بلافاصله قطع شود. محتوای اگزالات این غذاها به کلسیم میچسبد و هسته اولیه سنگهای سخت را میسازد.
- نوشابههای گازدار و سیاه. این نوشیدنیها حاوی مقادیر فراوان «فسفات» هستند که خود یک عامل سنگساز محسوب میشود. قند موجود در نوشابهها و شربتهای صنعتی نیز دفع کلسیم از کلیه را بیشتر و سرعت حرکت سنگ را کمتر میکند.
- کافئین بیشازحد. قهوه، چای و نوشابههای انرژیزا گرچه ادرارآورند، آب بدن را دفع میکنند و غلظت ادرار را بالا میبرند. کافئین حتی فشار خون در کلیهها را بیشتر و درد دفع سنگ را تشدید میکند.
کلام آخر دکتردکتر
اکنون که میدانید چه غذاهایی برای سنگ کلیه خوب است و چه غذاهایی خوب نیست، وقتش رسیده وارد عمل شوید. دفع سنگ کلیه به صبوری و مداومت در مصرف مایعات و رژیم غذایی درست بستگی دارد. تا میتوانید آب بنوشید و حلالهای طبیعی، مثل لیموترش را به رژیم غذایی روزانه اضافه کنید. البته به خاطر بسپارید که این راهکارهای خانگی فقط برای دفع سنگهای کوچک در شرایط پایدار مناسباند. اگر با درد غیرقابل تحمل یا تب مواجه شدید، زمان را برای درمانهای خانگی هدر ندهید.
شما میتوانید برای کسب اطلاعات بیشتر دراینباره که برای دفع سنگ کلیه چه بخوریم و چه نخوریم، یک نوبت اینترنتی متخصص و فوق تخصص اورولوژی در سامانه دکتردکتر رزرو کنید. در این سامانه، با چند کلیک به بهترین متخصصان سراسر کشور وصل میشوید و بدون نیاز به مراجعه حضوری، نسخه و مشاوره پزشکی دریافت میکنید.
سوالات متداول
