پماد موپیروسین 2 درصد برای درمان ضایعات پوستی آسیبدیدهای استفاده میشود که بهدلیل بعضی باکتریها دچار عفونت ثانویه شدهاند. کاربرد دیگر این دارو برای درمان زرد زخم (ایمپتیگو) است و با از بین بردن باکتریها یا جلوگیری از رشد آنها، اثر خود را نشان میدهد. برای تهیۀ این دارو به نسخۀ پزشک نیاز دارید و باید پماد را روی ناحیۀ آسیبدیدۀ پوست خود بمالید. در ادامه بیشتر توضیح میدهیم که پماد موپیروسین برای چیه و چطور از آن استفاده کنید. همراهمان بمانید.
پماد موپیروسین چیست و چه نقشی دارد؟
قبل از معرفی کامل این دارو باید به سؤال پماد موپیروسین 2 درصد چیست پاسخ دهیم. این شکل از موپیروسین، غلظت رایج این دارو در بازار است و آن را به اسم پماد باکتروماد موپیروسین نیز میشناسند. این پماد نوعی آنتیبیوتیک با منشأ تخمیری است که بهدلیل ساختار شیمیایی و مکانیسم اثر منحصربهفرد خود با بسیاری از آنتیبیوتیکهای دیگر تفاوت دارد. موپیروسین از طریق فرایند تخمیر و با استفاده از باکتری سودوموناس فلورسنس تولید میشود و در شرایط آزمایشگاهی، علیه بسیاری از باکتریهای گرممثبت و بعضی باکتریهای گرممنفی اثر ضدباکتریایی دارد. البته، موپیروسین فقط برای درمان عفونتهای باکتریایی کاربرد دارد و برای عفونتهای ویروسی یا قارچی استفاده نمیشود.
این دارو از طریق جلوگیری از ساخت پروتئینهای ضروری در باکتریها و مهار آنزیم باکتریایی ایزولوسیل-tRNA سنتتاز اثر اصلی خود را میگذارد. همین ویژگی باعث میشود پماد موپیروسین برای درمان جوش و بعضی عفونتهای پوستی مؤثر باشد. ازطرفی، بهدلیل تجزیۀ سریع موپیروسین در بدن، این دارو بهطور معمول بهصورت موضعی تولید و مصرف میشود. طبق شواهد بالینی، استفاده از این پماد در داخل بینی در از بین بردن باکتریهای استافیلوکوک مؤثر است که گاهی بدون نشانۀ خاصی در بینی وجود دارند و باعث انتقال عفونت میشوند. نامهای تجاری این دارو عبارتاند از Bactroban، Piruno و Centany.
اطلاعات دارویی پماد موپیروسین
در پاسخ به سؤال پماد موپیروسین چیست، از جدول زیر برای آشنایی با این دارو کمک بگیرید:
| نام عمومی | موپیروسین (Mupirocin) |
| نامهای تجاری رایج | Bactroban، Centany و Pirnuo |
| گروه دارویی | آنتیبیوتیک موضعی برای درمان عفونتهای باکتریایی پوست |
| خلاصۀ عملکرد دارو | این دارو رشد باکتریها را مهار کرده و به از بین رفتن آنها کمک میکند. |
| غلظت رایج | بیشتر بهصورت ۲ درصد تولید میشود، یعنی هر گرم پماد حاوی ۲۰ میلیگرم موپیروسین است. |
| اشکال دارویی | پماد موضعی ۲ درصد، کرم موضعی ۲ درصد و پماد بینی ۲ درصد |
| کاربردهای اصلی | درمان زردزخم، بعضی عفونتهای باکتریایی سطحی پوست و ضایعات پوستی آسیبدیدهای که دچار عفونت ثانویه شدهاند. |
| طریقه مصرف پماد موپیروسین 2 درصد | روزی ۳ بار مقداری از پماد را روی پوست خود بمالید. دُز دارو و مدت دقیق مصرف را پزشک تعیین میکند. |
| چه افرادی میتوانند از آن استفاده کنند | بزرگسالان و کودکان |
کاربرد پماد موپیروسین چیست؟
اگر میپرسید کاربرد پماد موپیروسین برای چیست، باید بگوییم این دارو برای درمان عفونتهای باکتریایی پوست مانند زردزخم و همچنین زخمهایی که دچار عفونت شدهاند، استفاده میشود. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، پماد موپیروسین موضعی را برای درمان موضعی زردزخم ناشی از باکتریهای استافیلوکوکوس اورئوس و استرپتوکوکوس پیوژنز تأیید کرده است. موپیروسین با از بین بردن باکتریها یا جلوگیری از رشد آنها روی پوست، اثر خود را میگذارد.
همچنین ممکن است گاهی پزشک موپیروسین را برای اهدافی تجویز کند که جزو کاربردهای اصلی و رسمی آن نیستند؛ اما بر اساس شرایط بیمار آن را مناسب میداند. برای مثال، کاربرد دیگر این دارو برای درمان یا کاهش وجود باکتریهای مقاوم به آنتیبیوتیک در داخل بینی است و برای استفاده در بزرگسالان، کودکان ۱۲ سال به بالا و کارکنان مراکز درمانی تأیید شده است. برخی پزشکان نیز آن را برای عفونتهای سطحی و تسکین درد ناف تجویز میکنند. پماد موپیروسین برای بخیه نیز استفاده میشود تا جلوی عفونتهای موضعی را بگیرد.
یکی از دیگر موارد مصرف این دارو، استفاده از آن قبل از عمل جراحی است؛ البته زمانی که پزشک آن را لازم بداند. برای مثال، اگر پیش از جراحی مشخص شود بیمار باکتری MRSA (استافیلوکوکوس اورئوس مقاوم به متیسیلین) را در بینی خود دارد، پزشک برای کاهش این باکتری از موپیروسین استفاده میکند تا خطر عفونت پس از جراحی کاهش یابد.
بااینحال، موپیروسین اغلب اولین گزینه برای درمان زخم نیست و بیشتر زمانی استفاده میشود که زخم با درمانهای رایج بهبود پیدا نکرده است یا پزشک به وجود باکتریهای خاصی مانند MRSA یا استرپتوکوک مشکوک باشد. از دلایل استفادۀ محدود از این دارو روی زخم این است که باعث ایجاد سوزش یا درد میشود و مصرف طولانیمدت آن، بهویژه بیش از دو هفته، خطر ایجاد مقاومت آنتیبیوتیکی را افزایش میدهد. همچنین برخی از پماد موپیروسین برای لک صورت استفاده میکنند که اشتباه است.
موپیروسین برای مراقبت از بعضی زخمهای حاد و مزمن نیز استفاده میشود، بهخصوص زمانی که باکتریهایی مانند MRSA یا استرپتوکوکوس پیوژنز در ایجاد یا تداوم عفونت نقش داشته باشند. علاوهبراین، اگر مو زیر پوستی باعث ایجاد عفونت باکتریایی شود، این پماد با از بین بردن باکتریها به درمان آن کمک میکند.
بهطورکلی، مصرف اصلی پماد موپیروسین برای درمان عفونتهایی مانند زردزخم و زخمها یا آسیبهای پوستی است که بعد از ایجاد دچار عفونت باکتریایی شدهاند. استفاده از آن برای بعضی زخمها، مثل زخمهایی که بر اثر بریدگی یا ضربه ایجاد نشدهاند، جزو مصارف اصلیاش نیست. به همین دلیل، فقط پزشک باید تشخیص دهد که برای آنها مناسب است یا نه.
مصرف خودسرانه آنتیبیوتیکهای موضعی مثل پماد موپیروسین میتواند باعث مقاومت باکتریایی شود و باید تحت نظر و با تجویز پزشک مورد استفاده قرار گیرد.
طریقه مصرف پماد موپیروسین چگونه است؟
- قبل از استفاده از پماد، دستهای خود را بشویید.
- ناحیه آسیبدیدۀ پوست را تمیز و خشک کنید.
- مقدار کمی از پماد موپیروسین را طبق دستور پزشک، با استفاده از گوشپاککن یا گاز استریل روی محل موردنظر قرار دهید و بهآرامی بمالید. موپیروسین را فقط روی همان ناحیۀ عفونی بمالید و آن را روی قسمتهای زیادی از پوست پخش نکنید، مگر اینکه پزشک دستور دهد.
- درصورت نیاز، محل درمان را با گاز استریل بپوشانید؛ اما نباید روی آن را با باندهای خیلی محکم، پلاستیک یا پوششهایی که جلوی رسیدن هوا به پوست را میگیرند، ببندید.
- در پایان دستهای خود را بشویید.
میزان مصرف و دُز پماد موپیروسین
دُز مصرف موپیروسین ممکن است برای هر بیمار متفاوت باشد؛ بنابراین آن را باید طبق دستور پزشک یا راهنمای نوشتهشده روی برچسب دارو مصرف کنید. اطلاعات زیر فقط برای دُزهای معمول این دارو است. اگر پزشک برای شما دُز متفاوتی را تجویز کرده است، بدون نظر او مقدار مصرف را تغییر ندهید. ازطرفی، مقدار مصرف پماد موپیروسین به قدرت دارو، تعداد دفعات مصرف در روز، فاصله بین هر نوبت مصرف و دورۀ درمان بستگی دارد. همچنین نوع مشکل پوستی که برای آن از موپیروسین استفاده میکنید، در تعیین دُز آن مؤثر است.
دُز کرم موضعی موپیروسین برای درمان زخمها یا آسیبهای پوستی که بعد از ایجاد دچار عفونت باکتریایی شدهاند:
- بزرگسالان و کودکان ۳ ماهه و بالاتر: روزی ۳ بار، بهمدت ۱۰ روز استفاده شود.
- کودکان کمتر از ۳ ماه: پزشک باید مقدار و نحوۀ مصرف را مشخص کند.
دُز پماد موضعی موپیروسین برای درمان زردزخم یا ایمپتیگو:
- بزرگسالان و کودکان ۲ ماهه و بالاتر: روزی ۳ بار روی ناحیۀ درگیر استفاده شود.
- کودکان کمتر از ۲ ماه: پزشک باید مقدار و نحوۀ مصرف را مشخص کند.
هنگام مصرف این دارو به نکات زیر نیز دقت کنید:
- فقط مقدار کمی از دارو کافی است و نباید بیش از حد از آن استفاده کنید.
- اگر یک نوبت مصرف موپیروسین را فراموش کردید، بهمحض یادآوری آن را استفاده کنید؛ اما اگر زمان نوبت بعدی رسیده است، نوبت فراموششده را بیخیال شوید و مصرف دارو را طبق برنامۀ معمول آن ادامه دهید.
- این دارو خوراکی نیست و فقط باید از آن روی پوست استفاده کنید. اگر دارو وارد چشم، بینی یا دهان شما شد، آن قسمت را با آب خنک زیاد و تمیز بشویید.
- دارو را تا پایان مدت تجویزشده مصرف کنید، حتی اگر عفونت شما زودتر بهبود پیدا کرد. قطع زودهنگام دارو یا جا انداختن نوبتهای مصرف آن، باعث ماندگاری عفونت و افزایش احتمال مقاومت باکتریها به آنتیبیوتیک میشود.
- اگر علائم شما طی ۳ تا ۵ روز بهتر نشد یا وضعیت پوستتان بدتر شد، با پزشک تماس بگیرید.
- استفاده از پماد موپیروسین ممکن است باعث اسهال شود که گاهی شدت آن زیاد است. این مشکل حتی ممکن است ۲ ماه یا بیشتر بعد از قطع مصرف دارو رخ دهد. بدون مشورت با پزشک، دارو برای درمان اسهال مصرف نکنید. اگر دربارۀ این مشکل سؤال دارید یا اسهال خفیف ادامه پیدا کرد یا بدتر شد، از پزشک کمک بگیرید.
عوارض جانبی پماد موپیروسین
پماد موپیروسین مانند هر داروی دیگری، در کنار اثرات درمانی خود ممکن است عوارض ناخواستهای داشته باشد. البته همه افراد این عوارض را تجربه نمیکنند؛ اما درصورت بروز آنها، باید به پزشک مراجعه کنید. میتوانید برای رفع این مشکلات، با استفاده از خدمات دکتردکتر وقت حضوری برای متخصص پوست بگیرید.
عوارض کمتر شایع
- سوزش، گزگز یا درد در محل استفاده از پماد.
عوارض نادر
- تاولزدن پوست؛
- پوستهپوستهشدن یا دلمهبستن پوست؛
- تحریک، خارش یا قرمزی پوست؛
- ترکخوردگی و خشکی پوست؛
- ورم، حساسیت یا گرمشدن پوست؛
- التهاب دردناک فولیکولهای مو همراه با ترشح؛
- زخم، آفت یا لکههای سفید روی لب، زبان یا داخل دهان.
عوارض با میزان شیوع نامشخص
- درد یا حساسیت شکم؛
- سرفه؛
- بلع دشوار؛
- سرگیجه؛
- تندشدن ضربان قلب؛
- تب؛
- کهیر یا بثورات پوستی؛
- پف یا ورم شدید در صورت، پلکها، لبها، زبان، گلو، دستها، پاها یا ناحیۀ تناسلی؛
- دلدرد یا گرفتگی شدید شکم؛
- احساس فشار یا تنگی در قفسۀ سینه؛
- خستگی یا ضعف غیرعادی؛
- اسهال شدید و آبکی که گاهی ممکن است خونی باشد.
بهطورکلی، اگر بعد از مصرف پماد موپیروسین هرگونه علامت غیرعادی یا نگرانکنندهای مشاهده کردید، بهتر است به پزشک یا داروساز خود اطلاع دهید.
موارد احتیاط یا منع مصرف پماد موپیروسین
اگر به مادۀ فعال دارو یعنی موپیروسین یا هر یک از مواد غیرفعال موجود در آن حساسیت دارید، نباید از پماد موپیروسین استفاده کنید. اگر شرایط زیر نیز شامل حال شما میشوند، به پزشک اطلاع دهید تا مطمئن شود مصرف موپیروسین موضعی برای شما بیخطر است یا نه:
- ابتلا به بیماری کلیوی؛
- ابتلا به مشکلات معده یا روده، مانند کولیت؛
- واکنش غیرعادی یا حساسیت به موپیروسین، داروهای دیگر، غذاها، رنگها یا مواد نگهدارنده؛
- بارداری یا تصمیم برای بارداری؛
- شیردهی؛
- سابقۀ بخشهای بزرگی از پوست که دچار سوختگی، زخم یا آسیب شدهاند.
نکات زیر را نیز برای جلوگیری از مشکلات استفاده از این دارو جدی بگیرید:
- این دارو فقط برای مصرف خارجی است و نباید آن را بخورید.
- بدون توصیۀ پزشک، از پماد موپیروسین برای درمان عفونت پوستی کودک خود استفاده نکنید.
- در دوران شیردهی، مصرف موپیروسین باید با احتیاط همراه باشد و مشخص نیست این دارو وارد شیر انسان میشود یا نه. اگر از این دارو میخواهید برای درمان ترک نوک پستان استفاده کنید، باید قبل از شیردهی، آن ناحیه را بهصورت کامل بشویید. از پماد موپیروسین نباید قبل از شیردهی روی پستان خود استفاده کنید.
- استفاده از پماد موپیروسین برای خارش واژن توصیه نمیشود؛ چون علت خارش ممکن است قارچ، حساسیت یا التهاب باشد و این دارو فقط روی عفونتهای باکتریایی اثر میگذارد.
- پماد موپیروسین برای عفونت واژن استفاده نمیشود؛ چون عفونتهای پوستی را درمان میکند و برای استفاده داخل واژن نیست.
- پماد بینی باکتروبان برای استفاده داخل بینی بزرگسالان و کودکان تجویز میشود تا باکتری MRSA یا جوش داخل بینی را از بین ببرد و برای مصارف دیگر نیست.
- اگر فکر میکنید مقدار زیادی از این دارو را مصرف کردهاید، با اورژانس تماس بگیرید.
- مصرف موپیروسین در نوزادان و بیماران دچار سوختگی باید با احتیاط و طبق نظر پزشک باشد، بهخصوص اگر فرد دچار اختلال عملکرد کلیه باشد.
- در بیماران دچار سوختگی، موپیروسین نباید روی پوست سالم استفاده شود؛ زیرا ممکن است آن را بیشتر تحریک کند.
- بهطورکلی، پماد موپیروسین برای سالمندان بیخطر است؛ اما بهدلیل نبود تحقیقات متعدد بهتر است آن را با احتیاط و طبق نظر پزشک مصرف کنید.
تداخلات دارویی پماد موپیروسین
احتمال تداخل داروهایی که بهصورت خوراکی مصرف میکنید یا تزریق میشوند با پماد موپیروسین موضعی کم است؛ زیرا این دارو روی پوست استفاده میشود. باوجوداین، چون ممکن است بسیاری از داروها با یکدیگر تداخل داشته باشند، تمام داروهایی را که مصرف میکنید به پزشک یا داروساز خود اطلاع دهید؛ ازجمله:
- داروهای نسخهای؛
- داروهای بدون نسخه؛
- ویتامینها؛
- محصولات گیاهی؛
- مکملهای غذایی.
همچنین اگر سیگار میکشید، الکل مصرف کرده یا از موادمخدر استفاده میکنید، به پزشک بگویید. ازطرفی بدون دستور او، از داروها یا محصولات پوستی دیگر روی همان ناحیهای که موپیروسین را میمالید استفاده نکنید. اگر لازم باشد همزمان از موپیروسین با داروی دیگری استفاده کنید، ممکن است پزشک دُز دارو را تغییر دهد یا توصیههایی برای احتیاط کند.
نکات مهم و شرایط نگهداری پماد موپیروسین
برای نگهداری و استفادۀ صحیح از پماد موپیروسین، به نکات زیر دقت کنید:
- از دارو در دمای اتاق و دور از رطوبت و گرما نگهداری کنید.
- دارو را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی قرار دهید.
- این دارو را منجمد نکنید.
- وقتی از پماد استفاده نمیکنید، در تیوب را محکم ببندید.
- بهترین دمای نگهداری از دارو بین ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد، معادل ۶۸ تا ۷۷ درجه فارنهایت است.
- پس از پایان تاریخ انقضا، باقیماندۀ پماد را دور بریزید و از آن استفاده نکنید.
مکانیسم عملکرد پماد موپیروسین
موپیروسین بهطور خاص و موقت به آنزیمی در باکتری به نام ایزولوسیل-tRNA سنتتاز متصل میشود. این آنزیم به باکتری کمک میکند مادهای به نام ایزولوسیل-tRNA را بسازد که برای ساخت پروتئینهای ضروری باکتری لازم است. وقتی موپیروسین این آنزیم را مهار میکند، باکتری دیگر نمیتواند پروتئین و RNA را بهدرستی بسازد؛ درنتیجه، رشد و تکثیر آن کم یا متوقف میشود. پماد موپیروسین در غلظتهای پایین بیشتر جلوی رشد باکتریها را میگیرد؛ اما اگر باکتری مدت بیشتری در تماس با دارو باشد، موپیروسین اثر باکتریکش خواهد داشت و طی ۲۴ ساعت حدود ۹۰ تا ۹۹ درصد باکتریهای حساس به دارو را از بین میبرد.
کلام آخر دکتردکتر
پماد موپیروسین در گروه داروهای آنتیبیوتیک موضعی قرار میگیرد و برای کنترل و درمان انواع عفونتهای پوست و بافت نرم استفاده میشود. FDA این داروی موضعی را نخستین بار در سال ۱۹۹۷ تأیید کرد و از آن زمان تاکنون، بهطور گسترده در سراسر جهان تجویز و مصرف شده است. در این مقاله نحوۀ استفاده از این دارو و نکات احتیاطی لازم را گفتیم، اگر سؤال بیشتری دربارۀ پماد باکتروماد موپیروسین برای چیست و عوارض آن دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آمادهاند تا بهصورت آنلاین پاسخگوی سؤالهای شما باشند. همچنین با گرفتن وقت حضوری متخصص پوست از دکتردکتر میتوانید مشکلات پوستی دیگر خود را نیز درمان کنید.
