سردردی که همراه با احساس فشار در پیشانی، اطراف چشمها یا گونهها ایجاد میشود، اغلب بهعنوان «سردرد سینوسی» شناخته میشود. بسیاری از افراد تصور میکنند هر سردردی که با گرفتگی بینی یا سرماخوردگی همراه باشد، منشأ سینوسی دارد؛ اما واقعیت این است که در بسیاری از موارد، این دردها در حقیقت نوعی میگرن یا سایر انواع سردرد هستند. به همین دلیل، تشخیص علت اصلی سردرد اهمیت زیادی دارد، زیرا انتخاب روش درمان به آن وابسته است. در این مقاله بررسی میکنیم سردرد سینوسی چیست، چرا ایجاد میشود، چه علائمی دارد، چگونه از سایر انواع سردرد، بهویژه میگرن، تشخیص داده میشود و مؤثرترین روشهای درمان و پیشگیری از آن کداماند.
سردرد سینوسی چیست؟
سردرد سینوسی یکی از علائم عفونت سینوسها (سینوزیت) است. این نوع سردرد باعث درد در ناحیه صورت میشود و ممکن است بهصورت یک درد مبهم و مداوم در پشت چشمها، استخوان گونه، پیشانی یا پل بینی احساس شود. معمولاً با حرکات ناگهانی سر یا خمشدن به جلو، شدت درد بیشتر میشود. در اغلب موارد، سردرد سینوسی پس از بهبود عفونت سینوسها برطرف میشود.
-
محمودرضا اشرفیمتخصص مغز و اعصاب4,4 (1,170)تهراندریافت نوبت آنلاین -
ساناز معصومیمتخصص مغز و اعصاب4,5 (61)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
مهدی سخابخشمتخصص مغز و اعصاب4,5 (492)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
حسینعلی صالحیمتخصص مغز و اعصاب4,5 (792)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
محمد جواد فرج پورمتخصص مغز و اعصاب4,5 (58)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
حمیدرضا رخصت یزدیمتخصص مغز و اعصاب4,1 (149)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
احمد قمی فرمتخصص مغز و اعصاب4,0 (25)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
ناصر آل اسحاقمتخصص مغز و اعصاب4,1 (256)تهراندریافت نوبت آنلاین
ارتباط سینوزیت و ایجاد سردرد سینوسی
سینوزیت شایعترین علت ایجاد سردرد سینوسی است. سینوسها حفرههای پر از هوا در استخوانهای اطراف بینی، پیشانی و گونهها هستند که بهطور طبیعی با لایهای نازک از مخاط پوشیده شدهاند. هنگام ابتلا به سینوزیت، این مخاط براثر عفونت ویروسی، باکتریایی، قارچی یا واکنش آلرژیک دچار التهاب و تورم میشود.
درنتیجه، این التهاب، مسیرهای تخلیه سینوسها بسته شده و مخاط درون آنها تجمع پیدا میکند. افزایش فشار داخل سینوسها و تحریک پایانههای عصبی اطراف آن باعث ایجاد درد و احساس فشار در پیشانی، اطراف چشمها، گونهها یا پل بینی میشود که به آن سردرد سینوسی گفته میشود.
علائم سردرد سینوسی چیست؟
علائم و نشانههای سردرد سینوسی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- درد، احساس فشار و پری در گونهها، پیشانی یا ناحیه بین ابروها؛
- تشدید درد هنگام خمشدن به جلو یا درازکشیدن؛
- گرفتگی بینی؛
- احساس خستگی؛
- درد یا احساس ناراحتی در دندانهای فک بالا.
علت سردرد سینوسی چیست؟
اگر دچار سردرد سینوسی شدهاید، ممکن است علت آن یک عفونت ویروسی یا باکتریایی در سینوسها باشد. سینوسها مجموعهای از حفرههای توخالی و بههمپیوسته در پشت استخوان گونه، پیشانی و بینی هستند. هوایی که ازطریق بینی وارد بدن میشود، پیش از رسیدن به ریهها از این حفرهها عبور میکند.
دیواره داخلی سینوسها با لایهای از بافت پوشیده شده است که مخاط (موکوس) تولید میکند. این مخاط علاوهبر مرطوب نگهداشتن مجاری بینی، ذرات مزاحم مانند باکتریها، ویروسها، قارچها، گردوغبار و مواد آلرژیزا را به دام میاندازد.
در حالت طبیعی، مخاط بهطور مداوم از سینوسها خارج میشود و عوامل بیماریزا را نیز با خود دفع میکند. اما زمانی که سینوسها در برابر این عوامل واکنش نشان میدهند، ممکن است زنجیرهای از اتفاقات رخ دهد که درنهایت، باعث ایجاد سردرد سینوسی شود.
ابتدا سینوسها مخاط بیشتری تولید میکنند. تجمع این مخاط، محیط مناسبی برای رشد باکتریها یا ویروسها فراهم میکند. با تکثیر این عوامل بیماریزا، بافت سینوسها متورم میشود و مسیر خروج مخاط بسته میشود. درنتیجه، مخاط درون سینوسها به دام میافتد و فشار و التهاب افزایش مییابد.
پیامد این فرایند، سینوسهای متورم، ملتهب و پر از مایع است که باعث درد، احساس فشار و حساسیت در ناحیه صورت، پیشانی، اطراف چشمها و گونهها میشود؛ علائمی که از آنها با عنوان سردرد سینوسی یاد میشود.
انواع سردرد سینوسی
سینوزیت به نوع حاد و مزمن تقسیم میشود. سردرد سینوسی علامتی از سینوزیت است و با بهبود یا مزمنشدن سینوزیت، الگوی آن نیز تغییر میکند.
بنابراین آنچه بهعنوان سردرد سینوسی حاد مطرح میشود، در واقع، سردرد ناشی از سینوزیت حاد است. سردرد سینوسی مزمن هم در اصل سردرد ناشی از سینوزیت مزمن است. بهعبارتی یک علت سردرد مزمن شما ممکن است سینوزیت مزمن باشد.
سردرد ناشی از سینوزیت حاد
این نوع سردرد معمولاً همراه با یک عفونت ویروسی یا باکتریایی ایجاد میشود و کمتر از ۴ هفته طول میکشد. درد اغلب با گرفتگی بینی، ترشحات غلیظ، احساس فشار در صورت و گاهی تب همراه است و با درمان سینوزیت برطرف میشود.
سردرد ناشی از سینوزیت مزمن
در سینوزیت مزمن که علائم بیش از ۱۲ هفته ادامه دارند، درد و احساس فشار صورت ممکن است خفیفتر اما طولانیتر باشد. این بیماران معمولاً علاوهبر سردرد سینوسی، دچار گرفتگی مداوم بینی، کاهش حس بویایی و التهاب مزمن سینوسها هستند و درمان آنها بیشتر بر کنترل التهاب زمینهای متمرکز است.
تفاوت سردرد سینوسی با میگرن چیست؟
تشخیص تفاوت بین میگرن و سردرد ناشی از سینوزیت همیشه آسان نیست، زیرا علائم این دو میتوانند شباهت زیادی به یکدیگر داشته باشند.
هم در میگرن و هم در سردرد سینوسی، درد معمولاً هنگام خمشدن به جلو شدیدتر میشود. همچنین، میگرن میتواند با علائم بینی مانند گرفتگی بینی، احساس فشار در صورت و آبریزش شفاف و رقیق بینی همراه باشد. این علائم بهدلیل درگیری سیستم عصبی خودمختار در حمله میگرنی ایجاد میشوند. در واقع، مطالعات نشان دادهاند که بیشتر افرادی که بهدلیل سردرد سینوسی به پزشک مراجعه میکنند، درنهایت مبتلا به میگرن تشخیص داده میشوند.
بااینحال، سینوزیت معمولاً با تهوع یا استفراغ همراه نیست و نور شدید یا صداهای بلند نیز باعث تشدید علائم آن نمیشوند، درحالیکه این موارد از ویژگیهای شایع میگرن هستند.
سینوزیت معمولاً:
- پس از یک عفونت ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی یا سرماخوردگی ایجاد میشود.
- با ترشحات غلیظ و تغییررنگداده بینی همراه است.
- باعث کاهش حس بویایی میشود.
- درد را در یک گونه یا دندانهای فک بالا ایجاد میکند.
سردرد سینوسی معمولاً چند روز یا حتی بیشتر ادامه دارد، درحالیکه حملات میگرن اغلب از چند ساعت تا یک یا دو روز طول میکشند.
روشهای تشخیص سردرد سینوسی
تشخیص علت سردرد همیشه آسان نیست، زیرا علائم انواع مختلف سردرد میتوانند شبیه یکدیگر باشند. پزشک ابتدا درباره محل درد، مدتزمان، شدت، علائم همراه و سابقه پزشکی شما سؤال میکند و سپس معاینه فیزیکی انجام میدهد.
درصورت نیاز، ممکن است برای بررسی دقیقتر سینوسها و رد سایر علل سردرد، آزمایشهای تصویربرداری درخواست شود، ازجمله:
- سیتیاسکن: در این روش با استفاده از اشعه ایکس و پردازش رایانهای، تصاویر مقطعی از سر و سینوسها تهیه میشود. سیتیاسکن یکی از بهترین روشها برای تشخیص التهاب، انسداد یا عفونت سینوسها است.
- امآرآی: در این روش با استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی، تصاویر دقیقی از مغز و ساختارهای داخلی سر تهیه میشود. MRI معمولاً زمانی انجام میشود که پزشک به وجود بیماریهای دیگری غیر از سینوزیت مشکوک باشد.
درمان سردردهای سینوسی
نکته مهم این است که بسیاری از افرادی که تصور میکنند دچار سردرد سینوسی هستند، در واقع به میگرن یا سردرد تنشی مبتلا هستند. به همین دلیل، درمان مناسب به علت اصلی سردرد بستگی دارد.
اگر پزشک تشخیص دهد که سردرد ناشی از میگرن، سردردهای چشمی یا سایر سردردهای اولیه است، ممکن است داروهایی برای کنترل حملات یا پیشگیری از آنها تجویز کند. این داروها ممکن است بهصورت روزانه برای پیشگیری یا در شروع حمله برای کاهش شدت علائم مصرف شوند. ممکن است پزشک برای کاهش درد انواع مسکن را تجویز کند.
اگر سردرد واقعاً ناشی از سینوزیت باشد، درمان بر برطرفکردن التهاب یا عفونت سینوسها متمرکز است. بسته به علت بیماری، پزشک ممکن است شستوشوی بینی با سرم نمکی، اسپریهای کورتیکواستروئیدی بینی، داروهای ضداحتقان (در موارد محدود) یا درصورت وجود عفونت باکتریایی، آنتیبیوتیک تجویز کند. با درمان سینوزیت، سردرد نیز معمولاً بهتدریج برطرف میشود. مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک برای همه موارد سینوزیت توصیه نمیشود، زیرا بسیاری از موارد منشأ ویروسی دارند و بدون آنتیبیوتیک بهبود مییابند.
درمان سینوزیت به علت بیماری، شدت علائم و مدتزمان ابتلا بستگی دارد. بسیاری از موارد سینوزیت حاد که منشأ ویروسی دارند، با مراقبتهای خانگی طی چند روز تا دو هفته بهبود پیدا میکنند.
درمان دارویی سردرد سینوسی
اگر علائم سینوزیت پس از حدود ۱۰ روز بهبود پیدا نکند یا بدتر شود، پزشک ممکن است درمانهای زیر را تجویز کند:
- آنتیبیوتیک (درصورت تشخیص عفونت باکتریایی)؛
- داروهای ضداحتقان خوراکی یا موضعی؛
- اسپریهای کورتیکواستروئیدی بینی برای کاهش التهاب.
اسپریها یا قطرههای ضداحتقان بینی که بدون نسخه تهیه میشوند، نباید بیش از ۳ تا ۵ روز بهطور مداوم استفاده شوند، زیرا ممکن است باعث گرفتگی برگشتی بینی شوند و علائم را تشدید کنند.
درمان سردرد سینوسی مزمن
درمان سردرد سینوسی مزمن در واقع بر درمان سینوزیت مزمن استوار است. در سینوزیت مزمن، هدف درمان، کنترل علت زمینهای و کاهش التهاب طولانیمدت است. بسته به شرایط بیمار، پزشک ممکن است از روشهای زیر استفاده کند:
- اسپریهای کورتیکواستروئیدی داخل بینی؛
- اسپریهای آنتیهیستامین موضعی یا قرصهای آنتیهیستامین؛
- داروهای مهارکننده لکوترین مانند مونتهلوکاست؛
- درمان سردرد سینوسی با جراحی برای اصلاح مشکلات ساختاری بینی، برداشتن پولیپ بینی یا درمان عفونتهای قارچی.
درمان خانگی سردرد سینوسی
در موارد خفیف، درمان خانگی سردرد سینوسی میتواند روشی ایمن و مؤثر برای کاهش علائم باشد. هدف از این روشها، بهبود جریان هوا در مجاری بینی، مرطوب نگهداشتنِ مخاط و کاهش التهاب سینوسها است.
درمان خانگی سردرد سینوسی با بخور و افزایش رطوبت هوا
استنشاق بخار یکی از سریعترین روشها برای کاهش فشار سینوسها است. بخار به مرطوبشدن مخاط تحریکشده، بازشدن مجاری بینی و تخلیه بهتر ترشحات کمک میکند.
برای درمان سردرد سینوسی در منزل میتوانید بخار آب گرم را مستقیماً استنشاق کنید یا از دوش آب گرم استفاده کنید. درصورت نداشتن حساسیت، افزودن چند قطره روغن اسانسی نعناعفلفلی یا اکالیپتوس به آب نیز ممکن است احساس گرفتگی بینی را کاهش دهد. البته، این روغنها نباید مستقیماً داخل بینی استفاده شوند و برای کودکان خردسال یا افراد مبتلا به آسم باید با احتیاط به کار روند.
درمان خانگی سردرد سینوسی با شستوشوی بینی با محلول نمکی
شستوشوی بینی با محلول نمکی (سالین) یکی از مؤثرترین و ایمنترین روشهای کمکی برای کاهش علائم سینوزیت، و درنتیجه، تسکین سردرد سینوسی است. شستوشوی بینی با محلول نمکی به رقیقشدن مخاط، پاکسازی مجاری بینی و کاهش احتقان کمک میکند.
البته، این روش علت بیماری را درمان نمیکند، اما با کاهش التهاب و بهبود تخلیه سینوسها، میتواند شدت سردرد و احساس فشار را کمتر کند.
درمان گیاهی سردرد سینوسی
برخی گیاهان مانند آویشن، بابونه، نعناع و زنجبیل بهدلیل خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی خود میتوانند بهعنوان بخشی از درمانهای خانگی مورد استفاده قرار گیرند. استنشاق بخار برخی از این گیاهان یا نوشیدن دمنوش آنها ممکن است به کاهش التهاب و احساس گرفتگی بینی، و درنتیجه، تسکین سردرد سینوسی کمک کند. پس در پاسخ به برای درمان سردرد چه بخوریم، میتوان به دمنوش آویشن، بابونه و زنجبیل اشاره کرد. بااینحال، شواهد علمی درباره اثربخشی این روشها محدود است و نباید آنها را جایگزین درمانهای پزشکی دانست.
درمان سردرد سینوسی با ماساژ
ماساژ آرام اطراف بینی، پیشانی، استخوان گونه و اطراف چشمها با نوک انگشتان و حرکات دایرهای میتواند به کاهش احساس فشار، شلشدن عضلات صورت و بهبود گردش خون کمک کند. اگرچه این روش علت سینوزیت را درمان نمیکند، اما ممکن است باعث تسکین موقت عوارض ازجمله سردرد سینوسی شود. میتوانید ماساژ را با انواع روغن گیاهی برای سردرد انجام دهید.
کمپرس گرم و درمان سردرد سینوسی
قراردادن کمپرس گرم روی پیشانی، گونهها یا اطراف بینی میتواند تورم و احتقان سینوسها را کاهش دهد. گرما با افزایش جریان خون در این نواحی، احساس فشار و درد را کمتر میکند.
روشهای پیشگیری از سردرد سینوسی
اگرچه پیشگیری از سردرد سینوسی همیشه امکانپذیر نیست، رعایت برخی تغییرات در سبک زندگی میتواند به کاهش تعداد و شدت حملات، بهویژه در افرادی که مستعد سردرد هستند، کمک کند.
برای پیشگیری از سردرد سینوسی از عوامل محرک دوری کنید
اگر متوجه شدهاید که برخی غذاها، بوها یا عوامل محیطی باعث شروع سردرد میشوند، تاحدامکان از آنها اجتناب کنید. همچنین ممکن است پزشک کاهش مصرف کافئین و الکل و پرهیز از مصرف دخانیات را توصیه کند.
برای دوری از سردرد سینوسی برنامه روزانه منظمی داشته باشید
خواب کافی و منظم، صرف وعدههای غذایی در ساعات مشخص و مدیریت استرس میتواند در کاهش بروز سردرد سینوسی مؤثر باشد.
برای پیشگیری از سردرد سینوسی بهطور منظم ورزش کنید
فعالیتهای هوازی مانند پیادهروی، شنا یا دوچرخهسواری به کاهش تنش و حفظ سلامت عمومی کمک میکنند. البته، بهتر است ورزش را با شدت کم آغاز کنید، زیرا فعالیت شدید و ناگهانی ممکن است در برخی افراد باعث ایجاد سردرد شود.
برای جلوگیری از سردرد سینوسی وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید
چاقی یکی از عواملی است که با افزایش خطر برخی انواع سردرد ارتباط دارد و ورزش منظم میتواند به کنترل وزن کمک کند.
کلام آخر دکتردکتر
سردرد سینوسی معمولاً براثر التهاب یا عفونت سینوسها ایجاد میشود و با علائمی مانند احساس فشار در پیشانی، گونهها و اطراف چشمها، گرفتگی بینی و ترشحات غلیظ همراه است. بااینحال، بسیاری از سردردهایی که بهعنوان سردرد سینوسی شناخته میشوند، در واقع میگرن هستند. بنابراین، تشخیص صحیح علت سردرد اهمیت زیادی دارد. درمان این مشکل به علت زمینهای آن بستگی دارد و ممکن است شامل شستوشوی بینی با محلول نمکی، اسپریهای بینی، داروهای ضدالتهاب یا در برخی موارد آنتیبیوتیک باشد.
اگر سردرد شدید است، بیش از ۱۰ روز ادامه دارد یا با علائمی مانند تب بالا، تورم اطراف چشم یا اختلال بینایی همراه است، باید هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کنید تا از بروز عوارض احتمالی جلوگیری شود. میتوانید برای بررسی بیشتر در دکتردکتر وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
