کربوهیدراتهای نشاستهای بیشتر اوقات مقصرهای اصلی در رژیم غذایی شناخته میشوند، اما نوعی از آنها به نام نشاستۀ مقاوم، بهتازگی توجه زیادی را به خود جلب کرده است. این نوع نشاسته برای سلامت میکروبیوم روده مفید است و در غلات، سبزیجات ریشهای و حبوبات پیدا میشود، درحالیکه در مقایسه با نشاستۀ معمولی، اثر کمتری نیز بر افزایش قند خون میگذارد. در ادامه با جزئیات بیشتری میگوییم که نشاستۀ مقاوم چیست و در چه منابع غذایی پیدا میشود. همراهمان بمانید.
نشاستۀ مقاوم چیست؟
غذاهای اصلی و پرمصرف مانند سیبزمینی، برنج، ذرت و گندم بیشتر از نشاسته (نوعی کربوهیدرات پیچیده) تشکیل شدهاند. کربوهیدراتها پساز هضم، بهسرعت به قند تبدیل میشوند و بدن از آن برای تأمین انرژی کوتاهمدت استفاده میکند. مصرف زیاد این گروه از کربوهیدراتها در رژیم غذایی اثرهای منفی برای سلامت دارد، مانند افزایش وزن یا کنترل ضعیف قند خون که هر دو باعث بروز بیماریهای مزمن مانند دیابت نوع ۲ و بیماریهای قلبی و عروقی میشوند.
درمقابل، نشاستۀ مقاوم نوعی کربوهیدرات است که به قند تبدیل نمیشود و رودۀ کوچک آن را جذب نمیکند. این نشاستهها عملکردی شبیه به فیبرهای نامحلول دارند و بدون تغییر از بیشتر بخشهای سیستم گوارش عبور میکنند تا درنهایت در رودۀ بزرگ (کولون) تخمیر شوند. نشاستۀ مقاوم با کاهش سطح pH در رودۀ بزرگ و کمک به بدن برای افزایش تولید اسیدهای چرب زنجیرهکوتاه، محیطی مناسب برای رشد باکتریهای مفید روده فراهم میکند.
نشاستههای مقاوم شامل بعضی از غذاهای پرفیبر مانند حبوبات و غلات کامل هستند، اما غذاهای غنی از کربوهیدرات و افزودنیهای غذایی که فواید مشابهی برای سلامت دارند نیز در این دسته قرار میگیرند. این مواد غذایی بیشتر اوقات بخشهای قابلهضمی مانند نشاستۀ غیرمقاوم، ویتامینها و مواد معدنی هم دارند.
تفاوت نشاستۀ معمولی و نشاستۀ مقاوم به هضم
تفاوت اصلی نشاستۀ معمولی و نشاستۀ مقاوم این است که نوع معمولی در رودۀ کوچک بهسرعت هضم و به گلوکز تبدیل میشود، درحالیکه نوع مقاوم از فرایند هضم در امان میماند و مانند فیبر غذایی در رودۀ بزرگ تخمیر میشود. علاوهبر این، نشاستۀ مقاوم در مقایسه با نوع معمولی کالری کمتری دارد. بهنحویکه هر گرم آن دو کالری دارد، اما نشاستۀ معمولی در هر گرم دارای چهار کالری است. تأثیر این دو نشاسته بر گوارش و قند خون عبارتاند از:
- نشاستۀ معمولی: بهسرعت به قندهای ساده تجزیه میشود. این ماده بهشکل گلوکز وارد جریان خون میشود و قند خون را بالا میبرد.
- نشاستۀ مقاوم: بدون تجزیهشدن، از رودۀ کوچک عبور میکند، قند خون را بالا نمیبرد و مصرف آن به بدن انرژی کربوهیدراتهای معمولی را نمیدهد
چرا نشاستۀ مقاوم در روده هضم نمیشود؟
ساختار فیزیکی یا پیوندهای شیمیایی این ماده، مانع از عملکرد آنزیمهای گوارشی مانند آمیلاز در رودۀ کوچک میشوند. به همین علت، این نشاسته بهجای تجزیه به قند و جذب در رودۀ کوچک، بیشتر اوقات بدون تغییر وارد رودۀ بزرگ میشود. در رودۀ بزرگ، تریلیونها میکروب مفید این ماده را تخمیر و مصرف میکنند. ازآنجاکه این کربوهیدرات در رودۀ کوچک هضم نمیشود، نقشی در افزایش سطح قند خون ندارد و طبق پژوهشها سلامت روده و رودۀ بزرگ (کولون) را بهبود میبخشد.
انواع نشاستۀ مقاوم کدام هستند؟
حالا که متوجه شدید نشاستۀ مقاوم چیست، در جدول زیر انواع آن را معرفی کردهایم:
| نوع نشاسته | توضیحات |
| RS1 | غذاهای نشاستهای با پوشش دانه یا جوانه (مانند غلات کامل و فراورینشده، حبوباتی مثل دانههای سویا، لوبیا، عدس و نخود خشک). |
| RS2 | غذاهای نشاستهای که بهطور طبیعی مقاوم هستند (مانند سیبزمینی خام، آرد موز سبز و آرد ذرت با آمیلوز بالا). |
| RS3 | غذاهای نشاستهای که پخته و سپس خنک شدهاند. این کار مقدار نشاستۀ مقاوم آنها را بیشتر میکند (مانند سیبزمینی یا پاستای پخته و خنکشده برای سالاد و همچنین برنج سوشی). |
| RS4 | غذاهای نشاستهای که در کارخانه با مواد شیمیایی تغییر میکنند تا در برابر هضم مقاوم شوند (محصولات بهدستآمده بیشتر اوقات افزودنیهای غذایی مشتقشده از ذرت، سیبزمینی یا برنج هستند). |
| RS5 | دستهای جدید که تولیدکنندگان آنها را با گرم و خنککردن غذاهای نشاستهای همراه با چربیهای خاص تولید میکنند. |
محققان همچنین در حال بررسی روشهایی برای تولید روکش کپسول از نشاستۀ مقاوم هستند. این روکشها برای دارورسانی به بخشهای انتهایی سیستم گوارش (کولون) استفاده میشوند. ازطرفی، پژوهشهای اخیر روی مقایسۀ اثرهای خاص نشاستههای مقاوم طبیعی (RS1 تا RS3) و نشاستههای تغییریافتۀ شیمیایی (RS4) تمرکز کردهاند. طبق مطالعات جدید، هر دو نوع RS2 و RS4 باکتریهای مفید روده را بیشتر میکنند، اما بیشتر اوقات روی گونههای متفاوتی از باکتریها اثر میگذارند. میکروبیوم و عادتهای غذایی منحصربهفرد هر فرد، بررسی اثرهای نشاستۀ مقاوم بر بدن را چالشبرانگیزتر میکند.
با گسترش پژوهشها، تولیدکنندگان مواد غذایی همچنان در حال توسعۀ روشهایی برای تغییر غذاهای غنی از کربوهیدرات هستند. این روشها شامل پرورش ذرتی که مقدار زیادی نشاستۀ مقاوم (RS2) دارد، تغییر شیمیایی ذرت یا سایر محصولات برای مقاومت در برابر هضم (RS4) و درنهایت تولید محصولات جدید نشاستۀ مقاوم (RS5) میشود. آنها امیدوار هستند با این کار سلامت غذاهای تولیدی خود، ازجمله غذاهای فراوریشده مانند غلات و نان سفید را بیشتر کنند. در سالهای آینده با گسترش این حوزه از پژوهش، اخبار بیشتری دربارۀ نشاستۀ مقاوم خواهید شنید.

فواید نشاستۀ مقاوم برای سلامت بدن
اگر دربارۀ خواص نشاستۀ مقاوم چیست سؤال میپرسید، باید بگوییم:
تثبیت قند خون یکی از فواید نشاسته مقاوم برای سلامت بدن
ازآنجاکه هضم نشاستۀ مقاوم زمان میبرد، سطح قند خون را ثابت نگه میدارد. این ویژگی به کاهش افزایش ناگهانی قند خون پساز صرف غذا کمک میکند که بهویژه برای افراد مبتلا به دیابت مفید است. علاوهبر این، مصرف این ماده در وعدۀ صبحانه، مانند استفاده در بهترین صبحانه رژیمی، قند خون شما را در وعدۀ ناهار کاهش میدهد. اثر کاهندۀ قند خون با بهبود حساسیت به انسولین یا عملکرد اسیدهای چرب زنجیرهکوتاه مرتبط است. این اسیدها زمانی تولید میشوند که باکتریهای مفید روده، فیبرهای موجود در غذاهای حاوی نشاستۀ مقاوم را تخمیر کنند.
بهبود سلامت روده یکی از نکات مثبت مصرف نشاسته مقاوم
نشاستۀ مقاوم مانند فیبر عمل میکند و باکتریهای مفید روده آن را تخمیر میکنند. این باکتریها اسیدهای چرب زنجیرهکوتاهی تولید میکنند که اثرات مثبت گستردهای بر سلامت روده دارند. برای مثال، آنها به تقویت دیوارۀ روده، تولید مخاط و کاهش التهاب کمک میکنند. به همین علت، توجه به مصرف این ترکیبها در کنار برنامههای غذایی تخصصی، مانند رژیم غذایی برای بواسیر، اهمیت زیادی برای حفظ سلامت سیستم گوارش دارد. طبق بررسیهای علمی، ممکن است این اسیدهای چرب خطر ابتلا به سرطان رودۀ بزرگ را نیز کم کنند.
تقویت سلامت قلب از فواید نشاسته مقاوم برای بدن
براساس پژوهشها، نشاستۀ مقاوم با کاهش سطح کلسترول، برای سلامت قلب مفید است و کنترل قند خون را نیز بهبود میبخشد. این ماده با فراهمکردن بستر رشد باکتریهای مفید در روده، به تولید اسیدهای چرب زنجیرهکوتاهی کمک میکند که اثرهای مثبتی بر سلامت قلب دارند. همچنین، این اسیدها سیستم عصبی سمپاتیک (سیستم ستیز یا گریز) را تنظیم میکنند. به همین علت، نشاستۀ مقاوم برای درمان بیماریهای قلبی تشدیدشده براثر فعالیت بیش از حد سیستم عصبی (مانند نارسایی مزمن قلبی، فشارخون بالا و بیماری عروق کرونر) مفید است.
آیا نشاستۀ مقاوم به کاهش وزن و لاغری کمک میکند؟
نشاستۀ مقاوم در مقایسه با نشاستۀ معمولی کالری کمتری دارد. هر گرم از آن بهجای چهار کالری، تنها دو کالری به بدن میرساند؛ بنابراین، هرچه مقدار نشاستۀ مقاوم در مادۀ غذایی بیشتر باشد، کالری نهایی آن کمتر خواهد بود. علاوهبر این، مصرف این ماده در کنار توجه به راههای افزایش متابولیسم بدن، به کاهش وزن سرعت میبخشد.
طبق پژوهشها، مکملهای فیبر محلول با افزایش احساس سیری و کاهش اشتها، بر کاهش وزن اثر میگذارند. به نظر میرسد نشاستۀ مقاوم نیز اثری مشابه دارد. افزودن این ماده به وعدههای غذایی باعث میشود مدت طولانیتری احساس سیری کنید که باعث کاهش دریافت کالری و جلوگیری از ریزهخواری میشود. برای افرادی که بهجای استفاده از روشهای ناپایدار، مانند رژیم شوک، بهدنبال کاهش وزن اصولی هستند، مصرف این نوع نشاسته توصیه میشود.
براساس پژوهشی در سال ۲۰۱۷، مصرف روزانه ۳۰ گرم نشاستۀ مقاوم بهمدت شش هفته، هورمونهای گرسنگی و ریزهخواری را در بزرگسالان دارای اضافهوزن کاهش داد، اما تغییر چشمگیری در ترکیب بدنی آنها ایجاد نکرد. همچنین، بعضی مطالعات حیوانی تأثیر مثبت نشاستۀ مقاوم بر کاهش وزن را تأیید کردهاند، اما این اثربخشی هنوز بهطور دقیق در انسانها بررسی نشده است.
منابع غذایی حاوی نشاستۀ مقاوم کدام هستند؟
نشاستۀ مقاوم بهطور طبیعی در بعضی غذاها (مانند غلات کامل، دانهها، حبوبات، ذرت شیرین و موز سبز) وجود دارد. همچنین، این نوع نشاسته با فراوری، پختن، خنککردن یا گرمکردن دوبارۀ غذا به وجود میآید. در جدول زیر منابع نشاستۀ مقاوم و جایگزینهای کمنشاسته آنها را مشاهده میکنید. بااینحال در بعضی شرایط خاص، مانند مشکلات گوارشی، ممکن است پزشک توصیه کند بهمدت چند هفته از مصرف غذاهای حاوی نشاستۀ مقاوم زیاد پرهیز کنید و بهجای آن، از گزینههای جایگزین با نشاستۀ کم استفاده کنید.
| دستهبندی غذایی | غذاهای حاوی نشاستۀ مقاوم زیاد | غذاهای جایگزین با نشاستۀ مقاوم کم |
| نان و محصولات آردی | نانهای نیمپز و دوبارهگرمشده (مانند نان سیر، خمیر پیتزا)، نان تست، کروسان، شیرینیها، خمیرها (مانند کیش، پای، پیراشکی)، کراکرها، نان چاودار | انواع نانهای تازه |
| پاستا | پاستای خشک، پاستای خنک یا دوبارهگرمشده، غذاهای آمادۀ حاوی پاستا (مانند ماکارونی و پنیر، لازانیا، اسپاگتی)، سالاد پاستا | پاستای تازه (تازه پختهشده و گرم) |
| سیبزمینی | سیبزمینی خنک، نیمپز یا دوبارهگرمشده، سالاد سیبزمینی، پورۀ سیبزمینی فوری، غذاهای آمادۀ حاوی سیبزمینی، سیبزمینی فراوریشده (مانند چیپس، وافل سیبزمینی) | سیبزمینی تازه پختهشده و گرم (مانند سیبزمینی تنوری، آبپز، پورۀ خانگی) |
| برنج | برنج طعمدار بستهبندیشده، برنج سرخشده، برنج خنک، نیمپز یا دوبارهگرمشده | برنج بهتازگی پختهشده (آبکش یا کتۀ گرم) |
| غلات صبحانه | موسلی، غلات کامل، گرانولا | برنج پفکرده، کورنفلکس، فرنی |
| کیک و بیسکویت | کیکها و بیسکویتهای شیرین یا نمکی صنعتی که با نشاستۀ تغییریافته یا نشاستۀ سیبزمینی تهیه شدهاند | کیکها و بیسکویتهای خانگی |
| میوه، سبزیجات و حبوبات | موز سبز (کال)، نخودفرنگی، ذرت شیرین، حبوبات، عدس، انواع لوبیا (مانند لوبیاقرمز) بهجز لوبیاسبز | سایر میوهها، سایر سبزیجات |
| سایر غذاها | آجیلها، دانهها، سسهای آماده یا پودری، سوپهای کنسروی یا بستهبندی، تنقلات نمکی، فستفود، حمص، تنقلات برپایۀ ذرت (مانند چیپس ذرت) | سوپها و سسهای خانگی، کراکرها و بیسکویتهای سادۀ بدون نشاستۀ تغییریافته |
بهترین روش مصرف غذاهای حاوی نشاستۀ مقاوم
اضافهکردن نشاستۀ مقاوم به برنامۀ غذایی به دو روش دریافت ازطریق غذاها یا مصرف مکملها امکانپذیر است. بسیاری از غذاهای پرمصرف مانند سیبزمینی خام، سیبزمینی پخته و خنکشده، موز سبز، انواع حبوبات، بادامهندی و جو دوسر خام سرشار از این نوع نشاسته هستند. ازآنجاکه آنها جزو غذاهای پرکربوهیدرات به شمار میروند، اگر رژیم کمکربوهیدرات دارید، مصرف این غذاها برایتان مناسب نخواهد بود. بااینحال، میتوانید بدون اضافهکردن کربوهیدراتهای قابلهضم، نشاستۀ مقاوم را به وعدههای خود بیفزایید.
برای این منظور، مکملهایی مانند پودر نشاستۀ مقاوم (مثل نشاسته سیبزمینی خام یا آرد موز سبز) را پیشنهاد میکنیم. هر قاشق غذاخوری نشاستۀ سیبزمینی خام حدود ۸ گرم نشاستۀ مقاوم دارد و تقریباً فاقد کربوهیدرات قابلاستفاده است. این پودرها ارزان و بدون طعم هستند و میتوانید آنها را روی غذا بپاشید یا با آب و اسموتی مخلوط کنید.
زمان مصرف غذاهای نشاستهدار برای لاغری به نکات زیر نیز دقت کنید:
- مصرف غذاهای دارای نشاستۀ نوع ۲: غذاهایی مانند موز کال، حبوبات و جو دوسر با حرارتدیدن نشاستۀ مقاوم خود را از دست میدهند؛ بنابراین، برای مثال بهجای پختن جو دوسر، آن را از شب قبل در شیر خیس کنید. همچنین با رسیدن موز، نشاستۀ آن به نشاستۀ معمولی تبدیل میشود.
- گرم و خنککردن غذاها: در غذاهایی مانند برنج یا سیبزمینی، حرارتدادن و سپس خنککردن، ساختار مولکولی را تغییر میدهد و نشاسته را مقاوم میکند. پساز این مرحله، دوبارهگرمکردن غذا مقدار این نشاسته را کم نمیکند.
- نحوۀ مصرف مکملها: مکملهایی مانند آرد موز سبز یا نشاسته سیبزمینی با حرارت خاصیت خود را از دست میدهند؛ بنابراین، آنها را فقط پیشاز خوردن به غذا اضافه کنید و هنگام پختوپز به کار نبرید.
مقدار مناسب مصرف نشاستۀ مقاوم در روز
بااینکه توصیۀ غذایی رسمی و مشخصی برای مصرف نشاستۀ مقاوم وجود ندارد، بهعفیدۀ کارشناسان، میزان دریافت روزانۀ این ماده در بیشتر افراد پایین است. در پژوهشی در سال ۲۰۲۰ این مقدار حدود ۴ گرم در روز برآورد شد. پژوهشگران این مطالعه پیشنهاد کردند که مصرف ۱۵ گرم در روز مناسب است. طبق منبع دیگری، باید روزانه حدود ۱۰ گرم نشاستۀ مقاوم مصرف کنید که این مقدار، دو برابر میانگین دریافتی بیشتر افراد است. همچنین، بعضی منابع مصرف ۲۰ گرم در روز را توصیه کردهاند. براساس تحقیقات نیز مصرف روزانۀ ۱۵ تا ۳۰ گرم نشاستۀ مقاوم بهمدت چهار هفته، حساسیت به انسولین را بین ۳۳ تا ۵۰ درصد بهبود میبخشد.
ازطرفی، مصرف نشاستۀ مقاوم را بهآرامی شروع کنید، زیرا دریافت زودهنگام و بیش از حد این ماده باعث نفخ و ناراحتی گوارشی میشود. نیازی به مصرف مقادیر بسیار زیاد نیست، چراکه با رسیدن میزان نشاسته به ۵۰ تا ۶۰ گرم در روز، مقدار اضافۀ آن بدون اثرگذاری از بدن دفع میشود. همچنین، افزایش تولید اسیدهای چرب زنجیرهکوتاه و مشاهدۀ فواید آن دو تا چهار هفته زمان میبرد. باتوجهبه اینکه منابع مختلف نظر متفاوتی دربارۀ مقدار مصرف این نوع نشاسته دارند، بهتر است دربارۀ آن با متخصص تغذیه مشورت کنید. شما میتوانید بهراحتی از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه بگیرید.
نکات مهم هنگام افزایش مصرف نشاستۀ مقاوم
همانطور که در بالا گفتیم، خنککردن غذاها پساز پخت، نوعی نشاستۀ مقاوم ایجاد میکند. این فرایند در اصطلاح علمی پسروی نشاسته نامیده میشود. این اتفاق زمانی رخ میدهد که نشاستهها براثر حرارت، ساختار اولیۀ خود را از دست میدهند و با خنکشدن، ساختار جدیدی به خود میگیرند که در برابر هضم مقاوم است.
علاوهبر سیبزمینی، برنج و پاستا، استفاده از این روش برای غذاهای دیگری مانند لوبیای سیاه، لوبیاچیتی و نخود نیز مقدار نشاستۀ مقاوم افزایش مییابد. پژوهشها اثرهای مثبت این فرایند را تأیید کردهاند. طبق مطالعهای روی موشها، مصرف برنجی که بارها گرم و خنک شده بود، میکروبیوم روده را تغییر داد و سطح تریگلیسرید و کلسترول بد (LDL) را کم کرد. همچنین، پژوهشی روی هشت فرد مبتلا به چاقی نشان داد که مصرف ۳۰ گرم مکمل نشاستۀ مقاوم در قالب کلوچه (مافین)، قند خون پساز صرف غذا را کاهش میدهد.
با استفاده از این روش میتوانید بدون تغییر در برنامۀ غذایی خود، فیبر و نشاستۀ مقاوم بیشتری دریافت کنید. کافی است سیبزمینی، برنج یا پاستا را یک یا دو روز پیشاز مصرف بپزید و در یخچال بگذارید. اگر طعم غذای بهتازگی پختهشده را ترجیح میدهید، میتوانید تعادل ایجاد کنید. بعضی اوقات غذا را از قبل بپزید و خنک کنید و در سایر مواقع آن را تازه بخورید. در جدول زیر تغییرهای مقدار نشاستۀ مقاوم براثر خنککردن را مشاهده میکنید:
| مادۀ غذایی | مقدار در غذای تازه پختهشده | مقدار پساز ۲۴ ساعت خنکشدن | میزان افزایش |
| برنج سفید (دانهبلند) | ۰٫۶ گرم در هر ۱۰۰ گرم | ۱٫۷ گرم در هر ۱۰۰ گرم | حدود ۱۸۰ درصد |
| پاستا | ۱٫۱ گرم در هر ۱۰۰ گرم | ۲٫۴ گرم در هر ۱۰۰ گرم | حدود ۱۲۰ درصد |
| سیبزمینی | ۰٫۸ گرم در هر ۱۰۰ گرم | ۲٫۸ گرم در هر ۱۰۰ گرم | حدود ۲۵۰ درصد |
| عدس | ۳٫۲ گرم در هر ۱۰۰ گرم | ۴٫۵ گرم در هر ۱۰۰ گرم | حدود ۴۰ درصد |
عوارض و محدودیتهای مصرف نشاستۀ مقاوم چیست؟
هضم نشاستۀ مقاوم در مقایسه با نشاستۀ معمولی سختتر است. به همین دلیل، با افزایش مصرف آن ممکن است دچار عوارضی مانند نفخ، گاز معده و ناراحتی یا دردهای شکمی شوید. غذاهایی مانند انواع لوبیا که سرشار از این نوع نشاسته و سایر مواد مغذی هستند، باعث بروز این عوارض میشوند.
بااینحال، این عوارض بیشتر اوقات خفیف هستند و با عادتکردن بدن به دریافت مقدار بیشتر نشاسته، برطرف میشوند. ازطرفی، مصرف نشاستۀ مقاوم در مقایسه با سایر انواع فیبر، کمتر باعث ایجاد نفخ میشود. همچنین، برای جلوگیری از بروز مشکلات گوارشی بهتر است هر نوع فیبر و نشاستۀ مقاوم را بهآرامی به برنامۀ غذایی خود اضافه کنید و در طول روز آب فراوان بنوشید. باوجوداین، اگر ناراحتی گوارشی شما شدید و غیرقابلتحمل شد، باید مقدار مصرف فیبر و نشاستۀ مقاوم را در رژیم غذایی خود کم کنید.
چه افرادی باید در مصرف نشاستۀ مقاوم احتیاط کنند؟
گروههایی که باید مصرف نشاستۀ مقاوم را محدود کنند، عبارتاند از:
- دارای رودۀ حساس: فرایند تخمیر گاز تولید میکند و باعث نفخ و درد معده میشود.
- بیماران مبتلا به سندرم رودۀ تحریکپذیر (IBS): نشاستههای سرد یا نارس باعث ایجاد گرفتگیهای شدید شکمی یا تغییر در عادتهای رودهای میشوند.
- مبتلایان به التهاب روده: هضم غذاهای پرفیبر یا دارای نشاستۀ مقاوم برای افرادی که التهاب فعال روده دارند، دشوار است.
کلام آخر دکتردکتر
نشاستۀ مقاوم نوعی کربوهیدرات است که بهجای هضم در رودۀ کوچک، بهشکل طبیعی خود به رودۀ بزرگ میرسد. این ماده در رودۀ بزرگ تخمیر میشود و باکتریهای مفید روده از آن تغذیه میکنند. باوجوداین، افزایش مصرف این نوع نشاسته نباید خودسرانه باشد و پیشاز آن باید با متخصص تغذیه مشورت کنید. پس همین الان از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعه به متخصص تغذیه بگیرید. ازطرفی، اگر سؤال بیشتری دربارۀ نشاستۀ مقاوم چیست، دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آمادهاند تا بهصورت آنلاین پاسخگوی شما باشند.



