۱۲ دلیل اصلی چاقی شکمی از زبان دکتر شوگر

  • ۱۶ آبان ۱۳۹۸
  • ۰

چاقی شکمی یکی از مشکلات رایج انسان مدرن امروزی است. بارها در تحقیقات مختلف مهم‌ترین دلایل و علت‌های چاقی شکمی مورد بررسی قرار گرفته است. اما در این نوشته ۱۲ عامل و دلیل اصلی چاقی شکمی از زبان دکتر شوگر تدوین و گردآوری شده است. دلایل چاقی شکم چیست؟ با ادامه این نوشته همراه باشید.

این مقاله توسط دکتر امیر بهرامی احمدی متخصص دیابت و متابولیسم (دکتر شوگر) از پزشکان فعال سامانه دکتردکتر تهیه و گردآوری شده است.

۱- غذا و نوشیدنی‌های پر از شکر از دلایل چاقی شکمی

بسیاری از افراد بیش از حد مجاز روزانه مصرف قند می‌کنند. غذاهای پر از شکر مثل کیک‌ها، شیرینی‌ها، نوشیدنی‌های شیرینی مثل نوشابه‌ها و آب ‌میوه‌ها سرشار از شکر هستند. مطالعات مختلف نشان می دهند که میان مصرف قند زیاد و چاقی شکم ارتباطی مستقیم وجود دارد. این امر تا حد زیادی به خاطر وجود مقدار بالای فروکتوز در شکر های افزودنی است.

شکر معمولی و شربت ذرت با فروکتوز بالا سرشار از فروکتوز هستند. شربت ذرت با فروکتوز بالا شیرین‌کننده‌ای است که از نشاسته‌ی ذرت گرفته می‌شود و به عنوان ماده‌ای افزودنی در صنایع غذایی در سطحی گسترده به ‌کار ‌می‌رود. شکر معمولی محتوی حدود پنجاه درصد فروکتوز و شربت ذرت با فروکتوز بالا محتوی در حدود شصت درصد فروکتوز است.

مطالعات چاقی شکم در زمینه غذا و نوشیدنی‌های پر از شکر چه می‌گویند؟

در یک مطالعه ده ‌هفته‌ای، افراد چاق و دارای اضافه‌وزن، برای نگه‌داشتن وزن‌شان تحت رژیم غذایی قرار گرفتند. این افراد مقدار بیست و پنج درصد کالری روزانه‌شان را از راه صرف نوشیدنی‌های شیرین‌شده با فروکتوز تأمین کردند. نتیجه این بررسی، نشان دهنده کاهش حساسیت به انسولین و افزایش چربی دور شکم در این افراد بود. همچنین این رژیم غذایی باعث کاهش میزان سوخت ‌و ساز افراد شده بود. باید بدانید که هر چند مصرف زیاد غذاهای سرشار از شکر می‌تواند باعث افزایش وزن شود، ولی مصرف نوشیدنی‌های شیرین‌ خطر بیشتری به همراه دارد؛ زیرا نوشابه‌ها و سایر نوشیدنی‌های شیرین‌ باعث می‌شوند فرد در زمان کمی مقدار زیادی قند دریافت کند.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که تأثیری که کالری حاصل از مایعات بر اشتها دارد، با کالری حاصل از مواد غذایی جامد متفاوت است. به بیان دیگر، کالری مواد غذایی جامد سیر‌کننده‌تر از کالری نوشیدنی‌هاست. تأمین مقدار کالری مورد نیاز بدن از طریق نوشیدن مایعات، شما را از صرف دیگر غذاها بی‌نیاز نمی‌کند و این امر به چاقی بیشتر دامن می‌زند.

۲- نوشیدنی‌های الکلی و دلیل چاقی شکمی

مصرف زیاد نوشیدنی‌های الکلی، خطر التهاب و سایر بیماری‌های کبدی را افزایش می‌دهد. نوشیدنی‌های الکلی فرایند چربی‌سوزی را متوقف کرده و بخش عمده‌ چربی در شکم ذخیره می‌شود.

مطالعات چاقی شکم در زمینه نوشیدنی‌های الکلی چه می‌گویند؟

مطالعات انجام شده در این زمینه نشان می دهد که احتمال بروز چاقی شکمی در مردانی که روزانه بیش از سه‌بار نوشیدنی الکلی مصرف می‌کنند، به میزان هشتاد درصد بیشتر از کسانی است که مقدار کمتری نوشیدنی الکلی مصرف می‌کنند.

در مطالعه دیگری، کسانی که روزانه کمتر از یک نوشیدنی الکلی مصرف می‌کردند، احتمال بروز چاقی شکم در آنها کمتر بود. ولی کسانی که در مجموع مقدار الکل کمتری مصرف

می‌کردند، ولی یکباره در یک روز چهار بار یا بیشتر نوشیدنی الکلی مصرف می‌کردند، احتمال بروز چاقی شکم در آنها بیشتر بود.

 

۳- چربی‌های ترانس

دوستان عزیزم، چربی‌های ترانس ناسالم‌ترین چربی‌های موجود در جهان هستند. به منظور ایجاد پایداری بیشتر در چربی‌های اشباع‌نشده به آنها هیدروژن اضافه می‌کنند و به این ترتیب، چربی‌های ترانس به وجود می‌آیند. چربی‌های ترانس غالبا برای طولانی‌تر کردن عمر مفید مواد غذاییِ بسته‌بندی‌شده، مانند کیک‌ها و کلوچه‌ها به آنها افزوده می‌شوند. چربی‌های ترانس باعث بروز التهاب در قسمت مختلف بدن می شوند. و نتیجه این التهابات، مقاومت به انسولین، بیماری‌های قلبی و مشکلات دیگر است. بنابر بررسی‌های صورت‌گرفته روی جانوران، مصرف چربی‌های ترانس احتمال بروز چاقی شکم را در آنها افزایش می‌دهد. .

مطالعات چاقی شکم در زمینه چربی‌های ترانس چه می‌گویند؟

در یک مطالعه شش ساله روی میمون‌ها، میزان چربی شکمی و وزن در میمون هایی که هشت درصد کالری روزانه خود را از چربی‌های ترانس دریافت کرده بودند، در مقایسه با گروهی که هشت درصد کالری روزانه‌شان را از چربی‌های ‌اشباع ‌نشده تأمین کرده بودند، سی و سه درصد بیشتر بود.

۴- رژیم‌های غذایی کم‌پروتئین

دریافت کافی پروتئین یکی از مهم‌ترین عوامل پیشگیری از افزایش وزن است. احساس سیری بهتر و در نتیجه کاهش کالری دریافتی می‌شود. در مقابل، رژیم غذایی کم‌پروتئین می‌تواند در درازمدت باعث چاقی شکم شود. چندین بررسی مشاهده‌ای نشان می‌دهند که مصرف بیشتر پروتئین، احتمال بروز چاقی شکم را کاهش می‌دهد.

مطالعات چاقی شکم در زمینه رژیم غذایی کم‌پروتئین چه می‌گویند؟

بنابر بررسی‌هایی که روی حیوانات انجام شده است، هورمونی به نام نوروپپتید (neuropeptide Y) می‌تواند باعث افزایش اشتها و در نتیجه چاقی شکم شود و جالب آنکه مصرف کم پروتئین باعث افزایش سطح ترشح این هورمون در بدن می‌شود.

۵- کم‌تحرکی از مهم‌ترین علت چاقی شکم

کم‌تحرکی یکی از مهم‌ترین عوامل بروز بیماری‌ها و مشکلات برای سلامتی افراد است.

مطالعات چاقی شکم در زمینه کم‌تحرکی چه می‌گویند؟

در یکی از مطالعات انجام گرفته در محدوده سال های ۱۹۸۸ تا ۲۰۱۰ در ایالات متحده، کاهش چشمگیر تحرک منجر به افزایش وزن و دور شکم در زنان و مردان شده بود. در مطالعه‌ای دیگر، زنانی که روزانه بیش از سه ساعت پای تلویزیون می‌نشستند با زنانی که کمتر از یک ساعت در روز تلویزیون تماشا می‌کردند، مورد مقایسه قرار گرفتند. آن دسته‌ای که زمان بیشتری را صرف تماشای تلویزیون می‌کردند، دو برابر بیش از گروه دیگر در معرض خطر چاقی شکم مفرط قرار داشتند.

علت چاقی شکمی

کم‌تحرکی می‌تواند باعث بازگشت چاقی شکم پس از کاهش وزن شود. در این بررسی، کسانی که یک سال پس از  انجام می‌دادند،‌ توانستند در مقایسه با گروهی که تحرک نداشتند، از بازگشت چاقی شکم جلوگیری کنند. میزان افزایش چاقی شکم در کسانی که بی‌تحرک بودند ۲۵٪ تا ۳۸٪ بیشتر بود.

۶. یائسگی

چاقی شکم در دوران یائسگی بسیار شایع است. در دوران بلوغ، هورمون استروژن سیگنال‌هایی به بدن می‌فرستد و موجب می‌شود چربی در باسن و ران زنان ذخیره شود تا زنان آماده‌ی بارداری باشند. این چربی‌ها ضرری ندارند، ولی در برخی موارد، آب‌کردن‌شان می‌تواند بسیار سخت باشد.

یائسگی رسما یک سال پس از آخرین قاعدگی آغاز می‌شود. در این دوره با افت چشمگیر سطح هورمون استروژن، چربی‌ها به جای ران و باسن، در شکم ذخیره می‌شوند.

مطالعات چاقی شکم در زمینه یائسگی چه می‌گویند؟

برخی از زنان در این دوره بیشتر از دیگران چاقی شکم را تجربه می‌کنند. این موضوع می‌تواند به ژنتیک یا سنی که یائسگی آغاز می‌شود، ارتباط داشته باشد. بنابر پژوهشی، هر چه زنان یائسگی را در سنی پایین‌تر تجربه کنند، احتمال بروز چاقی شکم در آنها کاهش می‌یابد.

۷. باکتری‌های مضر موجود در روده

صدها نوع باکتری در روده به‌ویژه در روده‌ی بزرگ زندگی می‌کنند. در‌حالی‌که برخی از این باکتری‌ها می‌توانند برای سلامتی مفید باشند، برخی دیگر تأثیرات منفی بر سلامتی فرد دارند. باکتری‌های موجود در روده با عنوان فلور روده (gut flora) یا ریزاندامگاه همزیست (microbiome) نیز شناخته می‌شوند. سلامت روده برای برخورداری از سیستم ایمنی سالم و دوری از بیماری‌ها ضروری است.

عدم توازن باکتری‌های موجود در روده، خطر بیماری‌هایی مانند باکتری‌های موجود در روده همچنین احتمال افزایش وزن و بروز چاقی در ناحیه‌ی شکم را افزایش می‌دهد.

مطالعات چاقی شکم در زمینه باکتری‌های مضر چه می‌گویند؟

بنابر پژوهش‌ها، میزان باکتری‌های فیرمیکوت (firmicutes) در افراد چاق بیشتر از کسانی است که وزن طبیعی دارند. این باکتری‌ها می‌توانند میزان جذب کالری را از غذاهای دریافتی افزایش دهند.

بنابر بررسی انجام‌گرفته روی موش‌ها، زمانی که به موش‌ها باکتری‌های مرتبط با چاقی داده شد، وزن آنها افزایش یافت. بررسی‌هایی نیز که روی دوقلوهای چاق و لاغر و مادران‌شان صورت گرفته، نشان می‌دهند که هسته‌ی فلور طبیعی روده در خانواده‌ به طور معمول مشترک است. این ویژگی می‌تواند بر افزایش وزن فرد و محلی که چربی‌ها ذخیره می‌شوند، تأثیر بگذارد.

۸. آب‌میوه

آب‌میوه‌ها نوعی نوشیدنی‌های سرشار از شکر هستند که لباس خود را عوض کرده‌اند. حتی آب‌میوه‌های ۱۰۰٪ طبیعی که عاری از شکر افزوده هستند، سرشار از قند به شمار می‌روند. در واقع، ۲۵۰ میلی‌لیتر آب‌سیب و نوشابه‌ی کولا هر دو محتوی ۲۴ گرم قند هستند. همین مقدار از آب انگور محتوی ۳۲ گرم قند است. با اینکه آب‌میوه‌ها محتوی ویتامین‌ها و مواد معدنی بسیاری هستند،‌ فروکتوز موجود در آنها می‌تواند موجب افزایش مقاومت به انسولین و چاقی شکم شود.

همچنین چنان‌که پیش‌تر اشاره شد، دریافت کالری از مایعات بسیار آسان بوده و قدرت سیرکنندگی غذاهای جامد را نیز ندارد. این امر موجب افزایش کالری دریافتی و در نتیجه چاقی شکم می‌شود.

 ۹- تاثیر هورمون کورتیزول بر چاقی شکمی

کورتیزول (cortisol) هورمونی ضروری برای زندگی است. این هورمون که توسط غدد فوق‌کلیوی ترشح می‌شود، با عنوان «هورمون استرس» شناخته می‌شود. این امر به این خاطر است که این هورمون به بروز واکنش‌های استرس کمک می‌کند. متأسفانه ترشح زیاد این هورمون باعث افزایش وزن به‌ویژه در ناحیه‌ی شکمی می‌شود.

در بسیاری از افراد استرس باعث پرخوری می‌شود. کورتیزول موجب می‌شود به جای اینکه چربی‌ در تمام نقاط بدن پخش شود، فقط در شکم ذخیره شود. جالب است بدانید زنانی که نسبت دور شکم‌ به باسن‌ آنها بزرگ‌تر است، در زمان استرس، کورتیزول بیشتری در بدن‌شان ترشح می‌شود.

۱۰. رژیم غذایی کم‌فیبر

در حفظ سلامتی و کنترل وزن بسیار مؤثر است. برخی از انواع فیبر در ایجاد احساس سیری، جلوگیری از افزایش هورمون‌های گرسنگی و کاهش جذب کالری از غذاها نقش دارند. در مطالعه‌ای که ۱۱۱۴ مرد و زن را در بر می‌گرفت، دریافت فیبر محلول توانست به کاهش چربی شکمی کمک کند. هر ۱۰ گرم افزایش در مصرف فیبر محلول توانست تجمع چربی در شکم را ۳٫۷٪ کاهش دهد.

نقش کربوهیدرات های تصفیه‌شده در چاقی شکم

کربوهیدرات های تصفیه‌شده، نقشی مخالف فیبر در اشتها و افزایش وزن دارند و می‌توانند باعث افزایش چاقی شکم شوند. در پژوهشی غلات کاملِ سرشار از فیبر با غلات تصفیه‌شده مورد مقایسه قرار گرفتند. نتیجه‌ی این پژوهش از تأثیر فیبر در کاهش چاقی شکم و نقش کربوهیدرات تصفیه‌شده در افزایش چاقی شکم حکایت داشت.

۱۱. ژنتیک

ژن‌ها در چاقی نقشی مهم دارند. چاقی شکم تا حدی تحت تأثیر ژنتیک است. ژن‌ها در تنظیم کورتیزول و گیرنده‌های لپتین (leptin) نقش دارند. گیرنده‌های لپتین کالری دریافتی و وزن را تنظیم می‌کنند.

مطالعات چاقی شکم در زمینه ژنتیک چه می‌گویند؟

در سال ۲۰۱۴ پژوهشگران سه ژن جدید کشف کردند که در افزایش نسبت چربی دور شکم به باسن و چاقی شکم نقش دارند. گفتنی است که دو ژن از این ژن‌ها فقط در زنان یافت می‌شوند. با این‌حال برای نتیجه‌گیری قطعی در این زمینه به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.

۱۲. خواب ناکافی

از ارتباط میان خواب ناکافی و افزایش وزن و چاقی شکم حکایت دارند. اختلالات خواب نیز می‌توانند موجب افزایش وزن شوند. یکی از رایج‌ترین این اختلالات وقفه‌ی تنفسی در خواب (sleep apnea) است. در این وضعیت در طول شب فرد چندین مرتبه دچار وقفه‌ی تنفسی می‌شود. این امر به خاطر مسدود شدن مسیر هوا در گلو توسط بافت نرم است.

دلایل چاقی شکمی

مطالعات چاقی شکم در زمینه خواب ناکافی چه می‌گویند؟

مطالعه‌ای ۱۶ ساله روی ۶۸۰۰۰ زن صورت گرفت. نتیجه‌ی این مطالعه نشان می‌داد زنانی که شب‌ها کمتر از ۵ ساعت می‌خوابند نسبت به کسانی که شب‌ها حداقل ۷ ساعت می‌خوابند ۳۲٪ بیشتر احتمال دارد که ۱۵ کیلو وزن بیشتر داشته باشند.

در مطالعه‌ای، پژوهشگران مشاهده کردند افراد چاقی که به وقفه‌ی تنفسی در خواب مبتلا هستند،‌ بیش از افرادی که این مشکل را ندارند، دچار چاقی شکم هستند.

چاقی شکمی یکی از معظلات انسان در قرن حاضر است. در این مقاله سعی شد، مهم‌ترین دلایل و علت چاقی شکمی مورد بررسی قرار بگیرد. غذا و نوشیدنی‌های پرشکر، نوشیدنی‌ الکلی، چربی ترانس، کم‌تحرکی، رژیم غذایی کم‌پروتئین، یائسگی، باکتری‌های مضر، آب‌میوه، هورمون کورتیزول، رژیم غذایی کم‌فیبر، ژنتیک و کم‌خوابی از مهم‌ترین علائم و علت‌های چاقی شکمی است.

برای آشنایی بیشتر با دکتر امیر بهرامی احمدی و دریافت نوبت اینترنتی به پروفایل ایشان در سایت دکتردکتر مراجعه کنید

دکتر امیر بهرامی احمدی

  • این نوشته را با دوستان خود به اشتراک بگذارید
  • facebook
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin
  • linkedin

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نقشه‌راه بیماری‌ها

جدیدترین‌های پرسش و پاسخ

برچسب‌های داغ

پربازدیدترین‌های ماه

عضویت در خبرنامه دکتردکتر