علت زردی نوزادان و روش‌های تشخیص و درمان آن

  • 1397-06-21
  • ۱۴۸۱ بازدید
  • 2

زردی نوزاد چیست و به چه علت به وجود می‌آید؟ آیا راهی برای پیشگیری از بروز این بیماری وجود دارد؟ در این مقاله به این سوالات جواب خواهیم داد.

زردی نوزادان پدیده‌ای است که برای اکثر آنها رخ می‌دهد. این موضوع سبب نگرانی مادران می‌شود. در دامه درباره علت‌ها و درمان‌های زردی بحث کرده‌ایم.

زردی نوزادان یا یرقان نوزادان چیست؟

یرقان در نوزادان (Infant Jaundice) زرد شدن پوست و چشم نوزاد تازه به دنیا آمده است‌. علت بروز این عارضه زیاد بودن بیلی روبین، ماده رنگی گلبول‌های قرمز، در خون نوزادان است‌.

زردی در نوزادان به خصوص آن دسته از آن‌ها که قبل از هفته‌ی ۳۸ ام به دنیا می‌آیند و برخی از نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند، وجود دارد.

زمانی که کبد نوزاد به اندازه‌ی کافی بالغ نشده باشد و نتواند بیلی روبین اضافی موجود در جریان خون را تصفیه کند، این عارضه رخ می‌دهد. در برخی دیگر از نوزادان وجود عوامل زمینه‌ای دیگر باعث بروز این مشکل می شود. بیش‌تر نوزادانی که بین هفته ۳۵ تا ۴۰ بارداری به دنیا می‌آیند برای درمان زردی به درمان خاصی نیاز ندارند. 

در موارد نادر، سطح بالای بیلی روبین در خون می‌تواند یک نوزاد را در معرض خطر آسیب مغزی قرار دهد. این حالت در صورت وجود دیگر عوامل خطر یرقان شدید بیش‌تر رخ می‌دهد.

نشانه‌های زردی یا یرقان نوزادان

زرد شدن پوست و قسمت سفید چشم‌ها که معمولاً در روز دوم و چهارم بعد از تولد رخ می‌دهد از نشانه‌های اصلی یرقان است. 

برای بررسی وضعیت زردی کودک به آرامی پیشانی یا بینی نوزاد را فشار دهید. اگر پوست هنگام وارد کردن فشار زرد باقی بماند، احتمال آن وجود دارد که نوزاد به نوع خفیفی از این بیماری مبتلا باشد. اگر نوزاد به یرقان مبتلا نباشد، رنگ پوست در زمان فشار کمی روشن‌تر از رنگ طبیعی به نظر خواهد رسید. برای بررسی وضعیت زردی نوزاد بهتر است که در هنگام روز و زیر نور طبیعی قرار داشته باشید.

چه زمانی باید برای زردی نوزادان به پزشک مراجعه کرد؟

بیش‌تر بیمارستان‌ها پیش از مرخص کردن مادر و نوزاد طبق دستورالعمل های خاص خود نوزاد را از نظر وجود یا عدم وجود زردی بررسی می‌کنند. توصیه می‌شود که تا زمانی که نوزاد در بیمارستان است هر ۸ تا ۱۲ ساعت یکبار نوزاد از این نظر بررسی شود‌.

نوزاد باید بین روز سوم و هفتم بعد از تولد، زمانی که مقدار بیلی روبین در بالاترین سطح خود است هم معاینه شود. اگر زودتر از ۷۲ ساعت پس از تولد، نوزاد از بیمارستان مرخص شده باشد، تا ۲ روز بعد از آن زمان باید برای بررسی احتمال ابتلا به زردی توسط پزشک معاینه شود.

علائم نشان‌‌‌دهنده‌ی شدت زردی و مشکلات ناشی از افزایش مقدار بیلی روبین است‌. در صورت بروز و مشاهده‌ی عوامل زیر با پزشک تماس بگیرید:

  • پوست نوزاد زردتر شود.
  • پوست ناحیه‌ی شکم، بازو و پاها زرد به نظر برسد.
  • سفیدی چشم‌های نوزاد زرد رنگ شود.
  • نوزاد مدام بی‌حال، خسته و بیمار به نظر برسد و یا بیدار کردن او سخت باشد.
  • نوزاد وزن گیری نداشته و یا به خوبی غذا نخورد.
  • گریه‌های نوزاد گوشخراش باشد.
  • و بروز دیگر علائم و نشانه‌هایی که برای والدین نگرانی ایجاد می‌کند.
علائم یرقان نوزاد

علت زردی در نوزادان چیست؟

زیاد بودن سطح بیلی روبین در خون (hyperbilirubinemia) اصلی‌ترین دلیل یرقان نوزادان است. بیلی‌روبین مسئول ایجاد زردی پوست در این عارضه است. این ماده یک رنگدانه‌ی طبیعی در گلبول‌های قرمز خون است که بعد از تجزیه‌ی گلبول‌های قرمز کار کرده آزاد می‌شود.  مقدار تولید بیلی روبین در نوزادان نسبت به بزرگسالان بیش‌تر است‌. چرا که در چندین روز ابتدایی بعد از تولد بدن گلبول‌های قرمز زیادی تولید کرده و از طرفی دیگر سرعت تجزیه‌ی آن‌ها بیش‌تر خواهد بود. 

به صورت طبیعی، کبد بیلی روبین را از خون جمع آوری کرده و آن را وارد دستگاه گوارش می‌کند. کبد نابالغ یک نوزاد معمولاً قادر به تصفیه‌ی سریع بیلی روبین خون نیست و بنابراین مقدار آن در خون زیادتر خواهد شد.

زردی نوزادی ناشی از این حالت به عنوان زردی فیزیولوژیک شناخته شده و معمولا در روز دوم یا سوم زندگی رخ می‌دهد.

دیگر دلایل 

یک اختلال و بیماری زمینه‌ای هم ممکن است باعث بروز یرقان نوزادان شود. در این حالت نوزاد خیلی دیرتر و یا خیلی زودتر از حالت‌های رایج زردی علائم را نشان خواهد داد. بیماری‌ها و شرایطی که باعث بروز یرقان نوزادی می‌شوند، عبارتند از:

  • خونریزی داخلی
  • وجود عفونت در خون نوزاد یا گند خونی
  • دیگر عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی
  • وجود یک ناسازگاری بین خون مادر و خون نوزاد
  • نارسایی کبدی
  • انسداد مجاری صفراوی – عارضه‌ای که در آن مجرای صفراوی نوزاد مسدود می‌شود
  • وجود یک نقص آنزیمی
  • وجود یک اختلال غیر طبیعی در گلبول‌های قرمز خون که باعث تجزیه و شکسته شدن سریع آن‌ها می‌شود

عوامل خطرساز برای ابتلای نوزادان به یرقان نوزادان

عمده عوامل خطر برای یرقان، مخصوصاً نوع شدید آن که می‌تواند منجر به مشکلات زیادی شود، شامل:

  • تولد پیش از موعد:

نوزادی که پیش از هفته‌ی ۳۸ ام بارداری به دنیا می‌آید احتمال دارد که به همان سرعت نوزادان غیر نارس قادر به تصفیه‌ی بیلی‌روبین خون نباشد. از طرفی دیگر مقدار تغذیه و در نتیجه دفع مدفوع نوزادان نارس کم‌تر است و همین میزان بیلی روبین دفع شده از بدن را کاهش می‌دهد.

  • کبودی قابل توجه در هنگام تولد:

نوزادانی که در حین زایمان دچار کبود شدگی می‌شوند، ممکن است به دلیل تجزیه‌ی مقدار زیادی گلبول قرمز، دچار سطح بالای بیلی روبین در خون شوند. 

  • گروه خونی:

اگر گروه خونی مادر با گروه خونی نوزاد متفاوت باشد، کودک از طریق جفت آنتی بادی‌هایی دریافت می‌کند که باعث می‌شود گلبول‌های قرمز خون با سرعت بالا شروع به تجزیه کنند.

  • تغذیه با شیر مادر:

نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند و یا آن‌هایی که مواد مغذی لازم را از این طریق به دست نمی آورند، بیش‌تر در معرض ابتلا به زردی قرار دارند. دهیدراته شدن یا کم بودن کالری دریافتی ممکن است در بروز اولیه زردی موثر باشد. با این همه به علت مزایای این نوع تغذیه، پزشکان هنوز آن را توصیه می‌کنند. مادر باید مطمئن شود که نوزاد به اندازه کافی شیر خورده و آب کافی برای بدن خود را دریافت کرده است.

علل یرقان نوزاد
  • دهیدراته شدن یا کالری کم دریافتی:

ممکن است در بروز اولیه زردی موثر باشد. با این همه به علت مزایای تغذیه با شیر مادر، پزشکان هنوز آن را توصیه می‌کنند. مادر باید مطمئن شود که نوزاد به اندازه کافی شیر خورده و آب کافی و مورد نیاز خود را دریافت کرده است.

  • نژاد :

تحقیقات نشان می‌دهد که خطر بروز زردی در نوزادان مردمان آسیای شرقی بسیار بیش‌تر است.

عوارض زردی نوزادی یا یرقان نوزادان

بیلی روبین بالا در خون، باعث بروز زردی شدید می‌شود و در صورت درمان نشدن مشکلات جدی به دنبال خواهد داشت که شامل:

انسفالوپاتی حاد بیلی روبینی  

بیلی روبین برای سلول‌های مغزی سمی است. اگر نوزاد به یرقان شدید مبتلا باشد، احتمال ورود این ماده به مغز و بروز انسفالوپاتی حاد بیلی روبینی وجود دارد.

اگر درمان مناسب در زمان درست به کار گرفته شود، خطر بروز مشکلات جدی و ادامه دار بسیار کاهش پیدا خواهد کرد.

علائم انسفالوپاتی حاد بیلی روبینی در نوزادان مبتلا به یرقان عبارتند از:

  • بی‌حالی
  • سخت بیدار شدن
  • گریه‌های شدید و گوشخراش
  • بد غذا خوردن و ناتوانی در مکیدن سینه مادر
  • تب
  • خم شدگی گردن و بدن به سمت عقب

کرن‌ایکتروس

اگر انسفالوپاتی حاد بیلی روبینی منجر به آسیب‌های پایا و دائمی در مغز شود، این عارضه رخ می‌دهد. 

کرن‌ایکتروس ممکن است باعث:

تشخیص یرقان نوزادان

پزشک با بررسی اولیه ظاهر نوزاد زردی را تشخیص می‌دهد. با این همه اندازه‌گیری سطح بیلی روبین خون نوزاد هم بسیار ضروری است. میزان بیلی روبین در خون و یا شدت یرقان مراحل درمان را مشخص می‌‌کند. آزمایش‌هایی که برای تشخیص یرقان و اندازه‌گیری بیلی روبین انجام می‌شود، عبارتند از:

  • معاینه فیزیکی
  • آزمایش نمونه خون نوزاد در آزمایشگاه
  • آزمایش پوست با کمک دستگاه بیلی‌روبینومتر جلدی (transcutaneous bilirubinometer)

اگر پزشک تشخیص دهد که احتمالاً یرقان به دلیل وجود عوامل زمینه‌ای رخ داده، آزمایش‌های خون و یا ادرار تکمیلی انجام خواهد شد.

پیشگیری از زردی در نوزادان 

بهترین راه پیشگیری از زردی نوزادی تغذیه‌ی مناسب است‌. در نخستین روزهای زندگی نوزاد باید ۸ تا ۱۲ بار از شیر مادر تغذیه کند. نوزادانی که از شیرخشک تغذیه می‌کنند هم هر دو تا سه ساعت هفته‌ی اول زندگی باید به مقدار ۳۰ تا ۶۰ میلی‌گرم شیر دریافت کنند.

روش‌های درمان زردی نوزادان

درمان‌هایی که برای کاهش سطح بیلی‌روبین در خون انجام می‌شود، شامل:

  • بهبود تغذیه

برای جلوگیری از کاهش وزن، پزشک توصیه می‌کند که دفعات تغذیه با شیر و یا تغذیه کمکی افزایش پیدا کند. به این طریق پزشک مطمئن می‌شود که نوزاد مواد غذایی مورد نیاز را دریافت کرده است.

  • نوردرمانی یا فوتوتراپی  (phototherapy) 

در این روش نوزاد زیر لامپ‌های مخصوصی قرار می گیرد که نور آبی – سبز تولید می‌کنند. این نور ساختار و شکل مولکول‌های بیلی روبین را تغییر داده و باعث دفع آن در ادرار و مدفوع می‌شود. در این روش درمانی نوزاد فقط پوشک شده و از پوشش‌های محافظ مخصوص روی چشم‌هایش استفاده خواهد شد.

  • ایمونوگلوبین درون وریدی 

همان‌گونه که گفته شد نوع خون متفاوت مادر و نوزاد یکی از دلایل زردی نوزادی است. در این شرایط نوزاد آنتی بادی‌هایی از مادر دریافت کرده که باعث سرعت گرفتن تجزیه گلبول قرمز می‌شود. ایمونوگلوبین یک پروتئین خونی است که قادر است سطح آنتی بادی‌های خون را کم کند، بنابراین تزریق آن ممکن است باعث کاهش شدت یرقان نوزادان و نیاز به تعویض خون شود.

  • تعویض خون 

در موارد نادر، زمانی که زردی نوزادی شدید به دیگر درمان‌ها پاسخ ندهد، نوزاد ممکن است به تعویض خون نیاز پیدا کند. در این روش هر بار مقدار کمی از خون نوزاد برداشته شده و با خون اهدایی جای آن پر می‌شود‌، در نتیجه این روش از غلظت بیلی روبین و آنتی بادی‌های مادری در خون کاشته خواهد شد. این روش درمانی تنها در بخش مراقبت‌های ویژه‌ی نوزادان در بیمارستان قابل اجرا است.

طول دوره درمان زردی نوزادان

زردی ملایم معمولاً بعد از دو یا سه هفته خود به خود از بین می‌رود. در صورت زردی متوسط یا شدید نوزاد باید مدت زمان بیش‌تری در بیمارستان بستری باشد.

با درمان مناسب، زردی نوزادی معمولاً بعد از ۷ تا ده روز از بین خواهد رفت، اما احتمال باقی ماندن این حالت برای هفته ها هم وجود دارد.

سبک زندگی و درمان‌های خانگی زردی نوزادان

زمانی که یرقان نوزاد شدید نباشد، پزشک توصیه می‌کند برای کاهش سطح بیلی روبین خون عادت‌های غذا دادن به نوزاد تغییر کند. در مورد چگونگی و مقدار تغذیه نوزاد با پزشک مشورت کنید، مراحل زیر به کاهش شدت و بهبود یرقان نوزادی کمک می‌کند:

  • تغذیه‌ی مکرر: اگر زود به زود کودک تغذیه شود، شیر بیش‌تری دریافت کرده و در نهایت دستگاه گوارش او هم بیش‌تر کار خواهد کرد و بیلی روبین بیشتری هم از طریق مدفوع دفع خواهد شد

در چندین روز ابتدایی زندگی ۸ تا ۱۲ بار در طول روز باید کودک با شیر مادر تغذیه شود‌.  نوزادانی که از شیرخشک تغذیه می‌کنند هم هر دو تا سه ساعت هفته‌ی اول زندگی باید به مقدار ۳۰ تا ۶۰ میلی‌گرم شیر دریافت کنند.

  • استفاده از تغذیه کمکی: اگر خوردن شیر مادر برای کودک سخت باشد، نوزاد وزن از دست بدهد و یا دهیدراته شود، پزشک تغذیه با شیر خشک و یا استفاده از شیرخشک در کنار شیر مادر را توصیه خواهد کرد.

در برخی از موارد پزشک از مادر میخواهد که برای دو روز به کودک شیرخشک داده و بعد از آن تغذیه با شیر مادر را از سر بگیرد. در مورد اینکه چه روش تغذیه‌ای برای نوزاد مناسب است، حتماً با پزشک مشورت کنید

آماده شدن برای ملاقات با پزشک

سطح بیلی روبین خون بین روز سوم تا هفتم زندگی در بالاترین سطح ممکن است. بنابراین در این مدت باید حتماً نوزاد توسط پزشک معاینه شود.

زمان ترخیص نوزاد از بیمارستان پزشک با پرستار نوزاد را برای احتمال وجود زردی معاینه خواهند کرد و بر اساس گروهی از عوامل احتمال بروز یرقان شدید را بررسی خواهند کرد:

  • مقدار بیلی روبین در خون
  • نارس بودن یا نبودن نوزاد
  • کیفیت غذا خوردن نوزاد
  • سن نوزاد و اینکه چند روز از تولد گذشته 
  • داشتن کبودی‌های حین زایمان
  • داشتن خواهر یا برادری که آن‌ها هم به یرقان شدید مبتلا بوده‌اند

ملاقات بعدی با پزشک

اگر نوزاد مستعد ابتلا به یرقان شدید باشد، پزشک از والدین کودک می‌خواهد که یک یا دو روز بعد از ترخیص از بیمارستان دوباره به پزشک مراجعه کنند.

در مطب پزشک برای پاسخ دادن به پرسش‌های زیر آماده باشید:

  • آیا نوزاد خوب شیر می‌خورد؟
  • نوزاد با شیر مادر تغذیه می‌شود یا شیر خشک؟
  • چند وقت یکبار کودک شیر می‌خورد؟
  • چند وقت یکبار خود را خیس می‌کند؟
  • چند وقت یکبار مدفوع می‌کند؟
  • آیا به راحتی برای شیر خوردن بیدار می‌شود؟
  • آیا کودک بیمار و ضعیف به نظر می رسد؟
  • آیا متوجه تغییری در رنگ پوست و یا چشم نوزاد شده‌اید؟
  • اگر نوزاد به زردی مبتلا است، این تغییر رنگ پوست علاوه بر صورت در سایر نقاط بدن هم دیده می‌شود؟
  • آیا دمای بدن نوزاد ثابت است؟

سوالاتی که میخواهید از پزشک بپرسید را یادداشت کنید، این سوالات شامل:

  • آیا یرقان نوزادی بیماری شدیدی است؟
  • چه عاملی باعث بروز این بیماری می‌شود؟
  • چه آزمایش‌هایی باید انجام داد؟
  • آیا نوزاد برای حل این مشکل باید تحت درمان قرار گیرد؟
  • آیا باید نوزاد در بیمارستان بستری شود؟
  • چه زمانی برای ویزیت بعدی باید مراجعه کرد؟
  • آیا باید به غذا دادن به نوزاد به شیوه فعلی ادامه داد؟
  • از چه منابعی می‌توان اطلاعات بیشتری در مورد زردی نوزادی کسب کرد؟

منابع:

mayoclinic

babygooroo

با امتیازدهیِ این صفحه به بهتر شدن محتوای ما کمک کنید

  • این نوشته را با دوستان خود به اشتراک بگذارید
  • linkedin
  • linkedin
  • linkedin

پرسش و پاسخ درباره «علت زردی نوزادان و روش‌های تشخیص و درمان آن»

پرسش‌های پزشکی و دیدگاهتان درباره این مقاله را بنویسید؛ پزشکان و کارشناسان مجله پاسخ‌گوی شما عزیزان هستند.

2 دیدگاه در حال حاضر

  1. سلام آیا بعداز دو ماهگی زردی نوزاد برمی گردد

    • سلام اگه برگرده حتما بايد علتش بررسي شه
      بايد از نظر كم كاري تيروييد، اختلالات متابوليك، بيماريهاي كبدي بررسي شه

کتابچه‌ها

دیدگاه‌های اخیر