پسوریازیس در کودکان چیست؟ علائم، علت، تشخیص و روش‌های درمان

پسوریازیس در کودکان یک بیماری پوستی بسیار شایع با منشأ خودایمنی است. اگر درباره علائم این بیماری مشکوک هستید یا فرزند دلبندتان با این بیماری مزمن التهابی دست‌وپنجه نرم می‌کند و به‌دنبال راهی برای مدیریت آن هستید، در این مقاله راهکارهای نوین، روش‌های درمانی مؤثر و نکات مهم برای مدیریت بهتر این بیماری پوستی در کودکان را پیش پایتان می‌گذاریم.

منظور از پسوریازیس در کودکان چیست؟

پسوریازیس، صدفک یا صدف پوستی در کودکان نوعی بیماری التهابی است که سرعت تولید سلول‌های جدید پوستی را تا ۱۰برابر بالا می‌برد و اثر ناخوشایندی بر پوست کودک می‌گذارد. این اختلال موجب ظهور تظاهرات پوستی به‌صورت پوسته‌ریزی فلسی یا پلاک‌های ضخیم سفید، نقره‌ای یا قرمز رنگ می‌شود، پلاک‌هایی که حاصل رشد سریع سلول‌های پوستی و تولید بیش از حد آنهاست.

این بیماری از اختلال در سیستم ایمنی کودک سرچشمه می‌گیرد و به‌عنوان بیماری خودایمنی، موجب تغییر پوست لطیف کودک به سطحی زبر، خشک و مرده می‌شود.

انواع پسوریازیس در کودکان

در ادامه، انواع مختلف پسوریازیس در کودکان را معرفی می‌کنیم.

۱. پسوریازیس پلاکی (Plaque psoriasis)

این نوع پسوریازیس شایع‌ترین نوع این اختلال خودایمنی در کودکان و حتی بزرگ‌سالان است و در لیست بیماری‌های شایع پوستی قرار دارد. کودک مبتلا به این بیماری، ابتدا با ظهور لکه‌ها یا زائده‌های برآمده قرمزرنگ روی پوست سر و به‌مرور روی زانو، آرنج و کمر مواجه می‌شود. این زائده‌ها دردناک و خارشی هستند و درصورت خاراندن، احتمال خون‌ریزی وجود دارد.

۲. پسوریازیس قطره‌ای یا خال‌دار (Guttate psoriasis)

نوع دیگری از بیماری پسوریازیس که به‌وفور در کودکان شاهد آن هستیم، نوع قطره‌ای یا خال‌دار است. علت این نام‌گذاری ظاهر قطره‌مانند لکه‌های پوستی است که شبیه قطرات ریز باران روی قفسه سینه، دست‌ها، پا و پوست سر کودک ایجاد می‌شوند. این شکل از پسوریازیس اغلب ظهور ناگهانی دارد و نتیجه عفونت‌ گلو مثل گلودرد استرپتوکوکی است.

۳. پسوریازیس وارونه (Inverse psoriasis)

پسوریازیس وارونه، معکوس یا خمشی به لکه‌های پوستی نرم و قرمز‌رنگی اطلاق می‌شود که در نواحی چین‌خوردگی پوست مانند زیر بغل، کشاله ران، پلک‌ها یا اطراف نواحی جنسی کودک ایجاد می‌شوند. کودکان چاق بیشتر مستعد ابتلا به این بیماری هستند. البته شیوع این شکل از پسوریازیس در کودکان کمتر از بزرگ‌سالان است.

۴. پسوریازیس پوسچولار (Pustular psoriasis)

این یک نوع نادر و شدید پسوریازیس در بزرگ‌سالان مسن بیشتر از کودکان اتفاق می‌افتد؛ با‌این‌حال هیچ محدودیت سنی برای ابتلا به آن وجود ندارد. علائم پسوریازیس پوسچولار شامل ظهور برجستگی‌های دردناک سفید یا زرد‌رنگ چرکی، التهاب و تغییر رنگ پوست است.

۵. پسوریازیس اریترودرمیک (Erythrodermic psoriasis)

اریترودرمیک خطرناک‌ترین نوع نوع پسوریازیس است که به‌ندرت در کودکان شاهد آن هستیم. درصورت ابتلا به این بیماری پرخطر، نه‌تنها تغییر رنگ شدید و پوست‌ریزی در نواحی وسیعی از بدن اتفاق می‌افتد، بلکه شاهد اختلال در دمای بدن، تعادل مایعات، لرز و ادم، تورم پا یا مچ نیز خواهیم بود. کودک مبتلا به پسوریازیس اریترودرمیک علائمی مثل خارش شدید، درد و تپش قلب را تجربه می‌کند.

پسوریازیس کودکان در کدام بخش های بدن ایجاد می‌شود؟

پسوریازیس در کودکان بیشتر تمایل دارد در نواحی در معرض اصطکاک، رطوبت یا آسیب‌های پوستی بروز کند. مهم‌ترین بخش‌هایی از بدن کودکان که معمولا درگیر این عارضه می‌شوند عبارت‌اند از:

• پوست سر: پسوریازیس سر به‌صورت پوسته‌های ضخیم سفید یا نقره‌ای‌رنگ شبیه به شوره سر ظاهر می‌شود و ممکن است تا پشت گوش‌ها یا روی پیشانی گسترش پیدا کند.
• ناحیه پوشک: این نوع پسوریازیس به‌دلیل رطوبت و اصطکاک مداوم ایجاد می‌شود و معمولا پوسته‌پوسته نیست، بلکه به‌صورت لکه‌های قرمز، صاف و براق در چین‌های پوستی کودک دیده می‌شود.
• آرنج‌ها و زانوها: سطوح بیرونی مفاصل آرنج و زانو به‌دلیل تماس زیاد و اصطکاک، از نقاط بروز پسوریازیس پلاکی در کودکان هستند.
• صورت و پلک‌ها: امکان بروز علائم پسوریازیس در کودکان روی پوست صورت، اطراف چشم‌ها و پلک‌های کودکان وجود دارد.
• تنه، پشت و اندام‌ها (پسوریازیس قطره‌ای): نوع قطره‌ای یا حاد پسوریازیس به‌صورت لکه‌های کوچک، نقطه‌ای و قرمز‌رنگ روی سینه، شکم، کمر و دست‌وپاهای کودک ظاهر می‌شود.
• ناخن‌ها: پسوریازیس ناخن در کودکان با علائمی مثل فرورفتگی‌های کوچک (شبیه به جای سوزن)، تغییر رنگ ناخن به زرد یا قهوه‌ای و ضخیم شدن یا جدا شدن ناخن از بستر همراه است.
• چین‌های پوستی: زیر بغل، چین‌های گردن، زیر باسن و ناحیه کشاله ران به‌دلیل رطوبت و تعریق، مستعد بروز لکه‌های قرمز و سوزش‌دار بدون پوسته هستند.

علت پسوریازیس در کودکان: چرا کودکان به پسوریازیس مبتلا می‌شوند؟

محققان هنوز نتوانسته‌اند علت دقیق بیماری پوستی پسوریازیس در کودکان را تعیین و اعلام کنند، اما اکثریت آنها الگوی ژنتیکی را یک عامل بسیار مؤثر می‌دانند. اگر یکی از والدین مبتلا به پسوریازیس باشد، احتمال ابتلای فرزندان ۱۵درصد، اگر هر دو والدین مبتلا باشند، احتمال ابتلای فرزندان ۷۵درصد و اگر هیچ‌یک از آنها مبتلا نباشند، اما یکی از فرزندان به پسوریازیس مبتلا شود، احتمال ابتلای فرزندان بعدی ۲۰درصد است!

علاوه‌بر ژنتیک، اختلال در عملکرد سیستم ایمنی بدن نیز می‌تواند باعث تولید غیرقابل‌کنترل و تجمع سلول‌های پوستی شود. در نتیجه، پلاک‌ها و ضایعات پسوریازیس شکل می‌گیرند و کودک عملا به این بیماری مبتلا می‌شود.

برخی از محرک‌های پسوریازیس در کودکان عبارت‌اند از:

• عفونت در گلو یا دستگاه تنفسی فوقانی (۲ تا ۶ هفته بعد از گوش‌درد، گلودرد استرپتوکوکی، برونشیت یا عفونت تنفسی)؛
• مصرف داروهایی مثل لیتیوم، بتا بلوکرها یا داروهای مالاریا؛
• هرگونه بریدگی، خراش، آفتاب‌سوختگی یا بثورات روی پوست؛
• زندگی در منطقه‌ای با آب‌و‌هوای سرد؛
• استرس فراوان؛
• چاقی.

پسوریازیس مسری نیست و منتقل نمی‌شود؛ بنابراین نیازی به قطع ارتباط نزدیک و حتی تماس کودک مبتلا با دیگر کودکان نیست. پیشنهاد می‌کنیم مشوق کودک برای حفظ معاشرت باشید و کمک کنید با ایجاد یک شبکه حمایتی قدرتمند از دوستان و همسالان خود، احساس تنهایی نکند.

چه عواملی باعث تشدید پسوریازیس در کودکان می‌شوند؟

پسوریازیس زمینۀ ژنتیکی دارد؛ اما بروز یا شعله‌ور شدن علائمش ممکن است در ارتباط با محرک‌های محیطی و درونی باشد. با توجه به حساسیت بیشتر پوست بچه‌ها نسبت به تغییرات و واکنش شدید‌تر سیستم ایمنی آنها، شناخت عوامل محرک پسوریازیس کودکان بسیار مهم است. در این بخش به مهم‌ترین عوامل محرک پسوریازیس در کودکان اشاره می‌کنیم.

استرس و عوامل روانی

استرس‌ و اضطراب قوی‌ترین محرک‌های پسوریازیس هستند. فشار روانی ناشی از محیط مدرسه، امتحانات، تغییرات خانوادگی یا حتی احساس ناخوشایند کودک نسبت به ظاهر خود، باعث ترشح هورمون‌ استرس و مواد التهابی در بدن او می‌شود. این واکنش هورمونی سیستم ایمنی را فعال کرده و منجر به عود یا تشدید ضایعات پوستی می‌شود.

عفونت‌ها

عفونت‌های باکتریایی و ویروسی نقش پررنگی در تحریک سیستم ایمنی کودکان دارند. در این میان، عفونت‌ گلو شایع‌ترین عامل محرک پسوریازیس قطره‌ای در کودکان است. سرماخوردگی، آنفولانزا یا هر عفونت دیگری که سیستم دفاعی بدن را درگیر کند، می‌تواند باعث بروز ناگهانی یا تشدید پلاک‌های پوستی شود.

خشکی و آسیب پوست

پوست بچه‌ها آسیب‌پذیر است و هرگونه تحریک یا آسیب فیزیکی روی آن می‌تواند شعله‌ورکننده بیماری باشد. حتی ممکن است در محل خراشیدگی، بریدگی، آفتاب‌سوختگی، نیش حشرات یا حتی اصطکاک مداوم لباس، ضایعات جدید پسوریازیس ظاهر شوند. علاوه بر این، کمبود رطوبت و خشکی شدید پوست، سد دفاعی آن را تضعیف کرده و خارش و التهاب را دوچندان می‌کنند.

برخی داروها

برخی داروها محرک سیستم ایمنی هستند و یا عوارض پوستی به‌دنبال دارد. داروهایی مانند لیتیم، برخی داروهای ضد مالاریا، بتابلوکرها (داروهای فشار خون) و به‌ویژه قطع ناگهانی کورتیکواستروئیدهای خوراکی یا تزریقی (کورتون‌ها) ممکن است باعث عود شدید بیماری یا تبدیل آن به فرم‌های خطرناک‌تر شوند. همیشه پزشک را در جریان تمام داروهای مصرفی کودک قرار دهید.

تغییرات آب‌وهوایی و عوامل محیطی

هوای سرد و خشک زمستان، آب‌وهوای کم‌رطوبت و کاهش نور خورشید از عوامل شایع تشدید بیماری در فصل‌های سرد سال هستند. هوای سرد باعث تبخیر سریع‌تر رطوبت پوست شده و آن را مستعد ترک و التهاب می‌کند. در مقابل، قرار گرفتن متعادل و کنترل‌شده در معرض نور خورشید معمولا به بهبود علائم کمک می‌کند، اما آفتاب‌سوختگی شدید خود می‌تواند اثر معکوس داشته و بیماری را فعال کند.

نشانه‌ها و علائم پسوریازیس در کودکان: چطور بفهمیم؟

پسوریازیس روی پوست کودکان و بزرگ‌سالان اثرات متفاوتی دارد. برای اطمینان از ابتلای کودک دلبندتان به این بیماری، به‌دنبال علائم زیر بگردید. اینها رایج‌ترین علائم بیماری پسوریازیس در کودکان محسوب می‌شوند:

• فرورفتگی یا تغییر رنگ ناخن؛
• خارش، درد یا ناراحتی عمومی کودک؛
• پوسته‌ریزی پوست سر؛
• درماتیت اطراف ناحیه پوشک؛
• تشکیل پلاک روی بازوها، پاها و میان‌تنه؛
• زائده‌های برجسته قرمزرنگ با پوسته‌های سفید نقره‌ای؛
• پوست خشک و ترک‌خورده  مستعد خون‌ریزی؛
• خارش، درد یا احساس سوزش در اطراف نواحی آسیب‌دیده؛
• نواحی قرمز و ملتهب در چین‌های پوستی؛
• زردشدن و ضخیم‌شدن ناخن‌ها.

رنگ زائده‌های بیماری پوستی پسوریازیس در کودکان تا حد زیادی به رنگ پوست کودک بستگی دارد:

• زائده‌های پسوریازیس در کودکان با رنگ پوست روشن سفید یا نقره‌ای رنگ با پوسته صورتی یا قرمز است.
• زائده‌های پسوریازیس در کودکان با رنگ پوست گندمی سفید و نقره‌ای رنگ است.
• رنگ زائده‌های پسوریازیس در کودکان با پوست تیره بنفش و خاکستری یا قهوه‌ای رنگ است.

وضعیت این لکه‌ها به‌مرور بدتر می‌شود و درصورت شروع درمان، آرام‌آرام رو به بهبودی می‌روند.

نکته: نوزادان درصورت ابتلا به پسوریازیس دچار بثورات پوشکی می‌شوند. این بثورات معمولا به روش‌های رایج درمان پسوریازیس پاسخ نمی‌دهند.

تشخیص پسوریازیس در کودکان: از چه پزشکی کمک بگیریم؟

یک متخصص پوست در اولین نگاه به وضعیت پوست کودک علائم پسوریازیس در کودکان را تشخیص می‌دهد. همچنین با توجه به اثر ژنتیک در بیماری پوستی پسوریازیس در کودکان، سؤالاتی در مورد سابقه خانوادگی یا عادات والدین می‌پرسند تا بدانند کودک چقدر در معرض خطر است. برخی از سؤالات پزشک عبارت‌اند از:

درمان پسوریازیس در کودکان: چه راهکارهایی وجود دارد؟

تمرکز اصلی روش‌های درمان پسوریازیس در کودکان بر تسکین علائم و رفع استرس کودک است وگرنه این بیماری مادام‌العمر درمان قطعی ندارد! رایج‌ترین و مؤثرترین روش‌های درمان را در این بخش مرور می‌کنیم.

۱. درمان موضعی پسوریازیس در کودکان

محبوب‌ترین شکل درمان پسوریازیس در کودکان درمان موضعی با لوسیون، فوم، کرم، قطران، محلول و شامپو است. بعضی از این داروها بدون نسخه و برخی از آنها فقط با نسخه پزشک در اختیار شما قرار می‌گیرند و علائم پوستی خفیف تا متوسط را به‌طور کامل از بین می‌برند.

اگر کودک دلبندتان به بیماری پوستی پسوریازیس مبتلا است، پزشک در مراحل اولیه مصرف کرم‌ها و لوسیون‌های دارویی مثل استروئیدهای موضعی و کرم‌های حاوی آنترالین، ویتامین D۳ مصنوعی (کلسیپوترین) و ویتامین A را تجویز می‌کند. اسید سالیسیلیک و قطران زغال‌سنگ نیز در درمان ضایعات پسوریازیس مؤثر است. البته نباید فراموش کنید که اسید سالیسیلیک و کرم اوره برای پلاک‌های ضخیم مناسب‌ هستند و برای کودکان زیر ۶ سال منع مصرف دارند.

از‌آنجاکه حفظ رطوبت پوست یک عامل تأثیرگذار در درمان پسوریازیس در کودکان است، احتمالا پزشک از والدین بخواهد هرازگاهی روی ضایعات پوستی کودک وازلین بمالند.

۲. درمان پسوریازیس در کودکان با فتوتراپی

نوردرمانی یا فتوتراپی یکی از روش‌های محبوب متخصصات پوست برای حذف آثار ظاهری پسوریازیس است. طی این درمان، پزشک اشعه ماورا بنفش متمرکز (UVA) یا اشعه ماورا بنفش (UVB) را به پوست بیمار می‌تاباند تا سرعت رشد سلول‌های پوستی و پوسته‌ریزی را کاهش دهد.

یادآوری مهم: نور ماوراءبنفش خود عامل ابتلا به سرطان پوست است؛ بنابراین به‌کارگیری این روش برای درمان پسوریازیس در کودکان عاقلانه نیست. پزشک متخصص نوردرمانی را معمولا به افراد مبتلا به پسوریازیس پلاکی خفیف یا پسوریازیس قطره‌ای توصیه می‌کند.

۳. داروهای سیستمیک برای درمان پسوریازیس در کودکان

داروهای سیستمیک به داروهایی می‌گویند که کل بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهند و معمولا به‌صورت خوراکی یا تزریقی هستند، برخلاف داروهای موضعی (مثل پماد) که صرفا روی بخشی از بدن اعمال می‌شوند. هدف پزشک از تجویز داروهای سیستمیک مداوای سیستم ایمنی است. گفتیم که پسوریازیس در کودکان و بزرگ‌سالان نوعی بیماری خودایمنی است و از نقصی در سپر دفاعی بدن خبر می‌دهد. با مصرف قرص‌ها، کپسول‌های خوراکی و داروهای تزریقی می‌توان این نقص را تا حدودی پوشاند و قدرت ازدست‌رفته را به سیستم ایمنی بازگرداند.

پزشک زمانی سراغ دارودرمانی می‌رود که شدت علائم پسوریازیس در کودکان متوسط تا شدید باشد. دوره مصرف این داروها کوتاه است و اگر اثربخش نباشند، پزشک بعد از گذشت مدت‌زمان مشخصی درمان را متوقف می‌کند تا سلامت کودک به خطر نیفتد.

برخی از داروهای تزریقی برای درمان پسوریازیس در کودکان عبارت‌اند از:

• اتانرسپت (Etanercept): مصرف این دارو فقط ۲ بار در هفته، به‌مدت ۱۲ هفته، تجویز می‌شود. پس از این بازه زمانی اگر علائم بهبود نیافت، پزشک تزریق را قطع و داروی دیگری انتخاب می‌کند.
• اینفیلیکسیماب (Infliximab): این دارو در ۶ هفته اول به‌اندازه ۳ انفوزیون و سپس هر ۸ هفته به‌اندازه ۱ انفوزیون با تزریق وریدی قابل‌مصرف است. اگر علائم پسوریازیس ظرف ۱۰ هفته بهبود نیابد، پزشک تزریق را قطع می‌کند.
• اوستکینومب (Ustekinumab): دُز اول این دارو در شروع درمان، دُز بعدی ۴ هفته بعد و دُز بعدی ۱۲ هفته بعد دریافت می‌شود. درصورت بهبود نیافتن علائم پس از ۱۶ هفته، پزشک تزریق دارو را قطع می‌کند.
• آدالیمومب (Adalimumab): بیمار به دستور پزشک باید هر ۲ هفته یک دُز از این دارو را دریافت کند. اگر علائم پسوریازیس ظرف ۱۶ هفته بهبود نیابد، پزشک تزریق را قطع خواهد کرد.

نکته: پزشک برای درمان پسوریازیس سر در کودکان به‌ندرت سراغ دارودرمانی می‌رود. در موارد شدید‌تر پسوریازیس سر، داروهای خوراکی شامل آسیترتین، سیکلوسپورین یا متوترکسات مؤثرتر و پرکاربردترند.

آیا پسوریازیس کودکان عوارضی دارد؟

پسوریازیس در کودکان ممکن است ارگان‌های مختلف بدن و حتی ابعاد روانی کودک را تحت تأثیر قرار دهد. آگاهی از این عوارض قطعا به تشخیص به‌موقع و جلوگیری از آسیب‌های بلندمدت این بیماری کمک می‌کند. 

مشکلات ناخن

درگیر شدن ناخن‌های دست و پا یکی از عوارض شایع پسوریازیس است. این عارضه به‌صورت فرو رفتگی‌های کوچک، تغییر رنگ ناخن‌ها به زرد یا قهوه‌ای، ضخیم شدن بافت زیر ناخن و در موارد شدیدتر، جدا شدن صفحه ناخن از بستر ظاهر می‌شود. عوارض ناخنی علاوه بر ایجاد ظاهر ناخوشایند، ممکن است به درد هنگام کارکردن با دست‌ها یا راه رفتن منجر شود.

التهاب مفاصل و آرتریت پسوریاتیک

یکی از عوارض جدی‌تر بیماری صدف در کودکان، آرتریت پسوریاتیک است که در آن سیستم ایمنی به مفاصل حمله می‌کند. این وضعیت ممکن است باعث درد، تورم، خشکی صبحگاهی و احساس داغی در مفاصل (به‌ویژه زانوها، مچ پا یا انگشتان) شود. در کودکان اگر التهاب مداوم مفاصل تشخیص داده نشود، احتمال آسیب‌های دائمی مفصلی و اختلال در رشد استخوانی وجود دارد.

تأثیر بیماری بر سلامت روان

نمای ظاهری ضایعات پوستی و خارش مداوم می‌تواند فشار روانی سنگینی بر کودک وارد کند. اضطراب، افت اعتمادبه‌نفس، کناره‌گیری از فعالیت‌های گروهی و بازی با همسالان و حتی افسردگی از عوارض شایع روانی پسوریازیس در سنین مدرسه است. همچنین رفتارهای نادرست یا رفتارهای توأم با ترحم دیگران ممکن است این آسیب‌های روحی را تشدید کند.

چه علائمی نیاز به بررسی سریع پزشک دارند؟

درصورت مشاهده هر یک از علائم زیر در فرزند خود، لازم است بی‌فوت‌وقت به پزشک یا متخصص پوست مراجعه کنید:

• ایجاد چرک، قرمزی شدید که پخش می‌شود یا احساس داغی غیرطبیعی روی ضایعات پوستی؛
• شیوع سریع ضایعات قرمز و قطره‌ای در سراسر بدن (به‌ویژه پس‌از سوزش یا عفونت گلو)؛
• لنگیدن کودک، شکایت از درد در زانوها یا مچ‌ها، خشکی مفاصل هنگام بیدار شدن از خواب؛
• تشکیل تاول‌های کوچک حاوی مایع یا قرمزی سراسری پوست همراه با بی‌حالی شدید کودک؛
• بروز نشانه‌های افسردگی، افت تحصیلی ناگهانی یا امتناع مداوم کودک از رفتن به مدرسه.

مراقبت از پوست کودک مبتلا به پسوریازیس

درمان پسوریازیس در کودکان نیازمند مراقبت است؛ مراقبت روزانه و اصولی از پوست، نقش بسیار مهمی در کنترل التهاب، خارش و جلوگیری از عود ضایعات پسوریازیس در کودکان دارد. رعایت نکات زیر به تقویت سد دفاعی پوست کودک و آرامش بیشتر او کمک می‌کند.

استفاده از مرطوب‌کننده

مهم‌ترین اصل در مدیریت پسوریازیس مرطوب نگه‌داشتن مداوم پوست است. پمادها و کرم‌های غلیظ، فاقد عطر و بدون الکل نسبت به لوسیون‌های رقیق اثربخشی مطلوب‌تری دارند. بهترین زمان استفاده از مرطوب‌کننده، بلافاصله پس‌از حمام روی پوست مرطوب است تا رطوبت درون بافت پوست حبس شود. رطوبت‌رسانی به پوست باید حداقل ۲ تا ۳ بار در روز تکرار شود.

حمام و شست‌وشوی پوست

حمام کردن روزانه با آب گرم به نرم شدن و پاکسازی آسان‌تر پوسته‌ها کمک می‌کند. زمان حمام را به ۱۰ تا ۱۵ دقیقه محدود کنید؛ ماندن طولانی‌مدت در آب خود دلیل خشکی بیشتر پوست است. همچنین استفاده از شوینده‌های ملایم غیرصابونی و فاقد ترکیبات معطر ضروری است. بعداز حمام، پوست کودک را با حوله نرم، به‌آرامی و با ضربات ملایم خشک کنید و از کشیدن محکم حوله روی پوست آسیب‌دیده بپرهیزید.

جلوگیری از خراشیدن پوست

خارش یکی از آزاردهنده‌ترین علائم پسوریازیس است، اما خاراندن پوست خود ممکن است دلیل ایجاد ضایعات جدید و آسیب بیشتر پوست باشد. برای کنترل آسیب، ناخن‌های کودک را همیشه کوتاه و تمیز نگه دارید. درصورت خارش شدید، استفاده از کمپرس سرد یا کرم‌ مرطوب‌کننده‌ای که در یخچال بوده و حسابی خنک شده، التهاب را تسکین می‌دهد. همچنین برای کودکان کم‌سن‌‌و‌سال، پوشاندن دستکش‌های نخی نرم هنگام خواب جلوی آسیب بیشتر را می‌گیرد.

انتخاب لباس و محصولات مناسب پوست

پوست کودک مبتلا به پسوریازیس به اصطکاک و مواد شیمیایی حساس است. لباس‌های گشاد، سبک و ساخته‌شده از الیاف طبیعی مانند پنبه (کتان) بهترین انتخاب هستند و از تجمع حرارت و تعریق جلوگیری می‌کنند. به تن کودک لباس‌های تنگ، زبر یا بافته‌شده از الیاف مصنوعی و پشمی نپوشانید. همچنین برای شست‌وشوی لباس‌های کودک، از شوینده‌های ضدحساسیت و فاقد نرم‌کننده یا عطر استفاده کنید.

آیا رژیم غذایی و درمان‌های طبیعی پسوریازیس در کودکان مؤثر است؟

با توجه به حساسیت والدین نسبت به سلامت فرزند دلبند خود، شمار افرادی که درمان طبیعی، خانگی و سنتی را به دارودرمانی یا نوردرمانی ترجیح می‌دهند کم نیست. در مورد اثربخشی راهکارهای طبیعی و عوارض احتمالی آنها از پزشک بپرسید و هرگز این روش‌ها را خودسرانه جایگزین درمان دارویی و پزشکی نکنید.

آیا رژیم غذایی خاصی برای پسوریازیس کودکان وجود دارد؟

اگر به روش‌های خانگی و طبیعی درمان پسوریازیس در کودکان بیشتر علاقه‌مند هستید، یکی از رژیم‌های غذایی زیر را برای تسکین سریع‌تر علائم این التهاب پوستی انتخاب کنید.

• رژیم غذایی بدون گلوتن: شامل مصرف غلات، محصولات فراوری‌شده بر پایه غلات و حذف نان‌های حاوی گندم، جو، پاستا، ماکارونی، کیک، بسیاری از شیرینی‌ها، شکلات، سس سویا و آب گوشت.
• رژیم گیاه‌خواری: شامل حذف گوشت، مرغ و غذاهای دریایی و مصرف میوه‌ها، سبزیجات، غلات، حبوبات، آجیل و دانه‌ها؛
• رژیم سرخ‌پوشان یا پالئو: شامل گوشت، مرغ، ماهی، دانه ها و سبزیجاتی که به‌صورت طبیعی از زمین به‌دست می‌آیند، شبیه آنچه انسان‌های اولیه می خوردند!
• رژیم مدیترانه‌ای: شامل استفاده کمتر از گوشت قرمز و شیرینی‌ها، حذف غلات تصفیه‌شده، چربی ترانس، غذاهای فراوری‌شده و مصرف میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، آجیل و روغن زیتون به‌عنوان چربی سالم درکنار فعالیت بدنی منظم.

مواد غذایی و مکمل‌ها

برخی مواد غذایی و مکمل‌ها با کاهش سطح التهاب، به کنترل علائم پسوریازیس کمک کنند. این مکمل‌ها را زیر نظر پزشک و طبق دوز توصیه‌شده به کودک بدهید:

• اسیدهای چرب امگا۳: خاصیت ضدالتهابی امگا۳ به کاهش قرمزی، پوسته‌ریزی و خارش کمک می‌کند. منابع غذایی آن شامل ماهی‌های چرب (مانند سالمون)، گردو و تخم کتان است.
• ویتامین D: این ویتامین نقش کلیدی در تنظیم سیستم ایمنی و سلامت پوست دارد. علاوه بر نور آفتاب و منابع غذایی مانند تخم‌مرغ و شیر غنی‌شده، پزشک ممکن است مکمل ویتامین D را نیز تجویز کند.
• پروبیوتیک‌ها: سلامت میکروبیوم روده ارتباط مستقیمی با تنظیم سیستم ایمنی دارد. مصرف خوراکی‌های پروبیوتیک مانند ماست یا مکمل‌های مخصوص کودکان به کاهش التهاب‌های سیستمیک کمک می‌کند.

در کنار این موارد، کاهش مصرف قند مصنوعی، غذاهای فراوری‌شده، چربی‌های ترانس و خوراکی‌های دارای رنگ‌ افزوده از عود التهاب‌ پوستی جلوگیری خواهد کرد.

درمان‌های طبیعی و گیاهی

برخی از مواد طبیعی اثر شگفت‌انگیزی بر زخم‌های پسوریازیس می‌گذارند و به‌طرز معجز‌آسایی موجب بهبودی ضایعات پوستی می‌شوند، موادی مثل:

• زردچوبه؛
• آلوئه‌ورا؛
• حمام نمک اپسوم؛
• حمام جو دوسر؛
• سرکه سیب؛
• روغن درخت چای.

البته پیش از آنکه این مواد را روی آثار پسوریازیس اعمال کنید، باید مقدار کمی از آن را روی پوست سالم کودک بگذارید و مطمئن شوید کودک به آن ماده حساسیت نداشته باشد. درصورت مشاهده هرگونه واکنش نامطلوب یا تشدید وضعیت بثورات، درمان خانگی را متوقف کنید و هرچه سریع‌تر پزشک را در جریان بگذارید.

پسوریازیس و تأثیر آن بر احساسات کودکان

خارش بدن و درد مداوم تمرکز را از کودک می‌گیرد و خواب شبانه را برای او سخت می‌کند. البته پسوریازیس همیشه برای کودک آزادهنده و باعث ناراحتی نیست؛ مخصوصا اگر محل رشد ضایعه‌های پوستی با لباس پوشانده شود و خارش چندانی نداشته باشند. با‌این‌حال حتی تصور ابتلا به یک بیماری خودایمنی مادام‌العمر برای کودک ناراحت‌کننده است، مخصوصا اگر فلس‌های پوستی پسوریازیس بخش وسیعی از نواحی حساس مثل پوست صورت یا اندام تناسلی را پوشانده باشند و هر بار که کودک در آینه نگاه می‌کند، اثرات بیماری را ببیند.

کودک رفته‌رفته عزت‌نفس خود را از دست می‌دهد و به‌خاطر افسردگی، اضطراب همیشگی و احساس شرم از بدن به تنهایی پناه می‌برد. حال تصور کنید که اظهار نظرهای همسالان درباره ظاهر ناخوشایند ضایعات پوستی، آزار و تمسخر آنها چقدر می‌تواند این احساسات منفی را تشدید کند.

این وضعیت مستقیما بر خلق‌و‌خوی کودک و نحوه نگرش او به خود تأثیر می‌گذارد، تمام ابعاد زندگی کودک را درگیر می‌کند و به شرم و انزجار از خود ختم می‌شود. البته تا زمانی که والدین کودک را به حال خود رها کنند و به‌فکر مقابله با تأثیرات منفی روحی و روانی این بیماری نباشند! همکاری و همراهی والدین در این مسیر معجزه‌ساز است. کودک مبتلا، پزشک و والدین باید دست‌به‌دست هم تلاش کنند تا به درمان همه‌جانبه پسوریازیس و عوارض احتمالی روحی روانی آن دست یابند.

چگونه برای کنار آمدن با پسوریازیس به کودک خود کمک کنیم؟

فرزند دلبندتان بیشتر از هر چیز به حمایت و تشویق والدین خود احتیاج دارد تا شرایط بیماری را درک کند، بپذیرد، زندگی عادی روزمره را از سر بگیرد و هرگونه تغییر را با شما در میان بگذارد اما برای خنثی‌سازی اثرات ناگوار پسوریازیس بر روان کودک باید به‌فکر تدوین برنامه درمانی و حمایتی منسجم باشید.

۱. از درمانگر خبره کمک بگیرید

درمانگر به شما می‌آموزد چگونه این اختلال پوستی را به زبان ساده برای کودک توصیف کرده و او را برای مکالمه درباره پسوریازیس با دیگران، مکالمه عادی روزمره و تعامل خارج از محیط خانه آماده کنید. اگر کودکتان بدخلق و عصبانی است، زمان کمتری با دوستانش می‌گذراند، خواب‌وخوراکش مختل شده و مشکلاتی در مدرسه دارد، برای مراجعه به درمانگر دست‌دست نکنید!

 ۲. شنونده خوبی باشید

با کودکتان در مورد احساساتی که تجربه می‌کند حرف بزنید و به حرف‌هایش گوش دهید. از‌آنجا‌که توصیف حالات روحی و روانی برای بچه‌ها ساده نیست، می‌توانید به کودک بیاموزید احساسات خود را نام‌گذاری کند و هر بار برای بیان حال خود از همان اسم‌ها استفاده کند. با این روش، وقت‌هایی که کودک دلبندتان زیر فشار روانی است، راحت‌تر متوجه می‌شوید.

علاوه‌بر اینکه کودک را برای شروع دوره درمان تشویق می‌کنید، به حرف‌هایش در مورد تغییرات علائم بیماری خوب گوش دهید. اگر ضایعه‌های پوستی کودک سوزشی، خارشی، چسبنده و ناراحت‌کننده است، باید بدانید تا درست و دقیق به پزشک اطلاع دهید.

۳. تمرکزتان را روی واقعیت‌ها بگذارید

هرچقدر با این مسئله احساسی برخورد کرده‌‌اید و غصه‌ خورده‌اید، کافی است. تمرکز کودک را از بیماری و علائم ناخوشایند آن به راه‌های مدیریت علائم سوق دهید. فرزندتان نباید به‌خاطر ابتلا به این بیماری احساس بدی داشته باشد و مدام بپرسد «چرا من؟»؛ در عوض، نگاه او به این بیماری باید مثل بیماری‌های دیگر باشد و بداند که بزرگ‌ترها به سلامتی و حال خوب او بیشتر اهمیت می‌دهند تا ظاهر پوستش!

منابع

psoriasis
aad
papaa
medicalnewstoday
healthline
webmd
mayoclinic
psoriasisuk
dermnetnz