کم‌کاری تیروئید چیست؟ راهنمای کامل تشخیص و درمان

کم‌کاری تیروئید زمانی رخ می‌دهد که میزان هورمون‌های تیروئید در خون بسیار پایین باشد. این هورمون‌ها از غدۀ تیروئید ترشح می‌شوند و نحوۀ مصرف انرژی را در سلول‌های بدن کنترل می‌کنند. با کمبود آنها، فرد دچار علائمی مانند خستگی و اضافه‌وزن می‌شود. در ادامه بیشتر توضیح می‌دهیم که کم‌کاری تیروئید چیست، دلیل آن چیست، چطور درمان می‌شود و چه عوارضی دارد. همراهمان بمانید.

کم‌کاری تیروئید چیست؟

کم‌کاری تیروئید اختلالی شایع در غدد درون‌ریز است. در این بیماری، غدۀ تیروئید هورمون کافی برای تأمین نیازهای بدن تولید نمی‌کند. هورمون‌های تیروئید نحوۀ مصرف انرژی را در بدن کنترل می‌کنند و بر عملکرد بیشتر اندام‌ها، حتی ضربان قلب، تأثیر می‌گذارند. با ترشح ناکافی این هورمون‌ها در خون، سوخت‌وساز بدن به‌سرعت کند می‌شود.

این اختلال بیشتر، زنان بالای ۴۰ سال را درگیر می‌کند. بااین‌حال، خطر ابتلا به کم‌کاری تیروئید با افزایش سن بیشتر می‌شود و به‌طور کلی در میان افراد (فارغ از جنسیت) بالای ۶۰ سال شایع‌تر است کم‌کاری تیروئید در مراحل اولیه ممکن است علائم مشخصی نداشته باشد. بااین‌حال، با کندشدن سوخت‌وساز، نشانه‌های رایجی مانند خستگی مداوم یا اضافه‌وزن ناگهانی بروز می‌کنند. درصورت کنترل‌نشدن، این وضعیت در طول زمان مشکلات دیگری مانند کلسترول بالا و بیماری‌های قلبی ایجاد می‌کند.

انواع کم‌کاری تیروئید

این بیماری چهار نوع اصلی دارد که عبارت‌اند از:

• کم‌کاری تیروئید اولیه: این نوع به‌طور مستقیم بر غدۀ تیروئید اثر می‌گذارد و ترشح هورمون‌های تیروئید را کاهش می‌دهد. درنتیجه، غدۀ هیپوفیز هورمون محرک تیروئید (TSH) بیشتری تولید می‌کند. بیماری‌های خودایمنی مانند بیماری هاشیموتو، جراحی غدۀ تیروئید یا پرتودرمانی باعث بروز این اختلال می‌شوند. کم‌کاری اولیه، شایع‌ترین نوع این بیماری است.
• کم‌کاری تیروئید ثانویه: این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که غدۀ هیپوفیز کم‌کار شود. این نوع نادر مانع از رسیدن هورمون TSH از غدۀ هیپوفیز به غدۀ تیروئید می‌شود.
• کم‌کاری تیروئید سوم: این نوع زمانی اتفاق می‌افتد که هیپوتالاموس هورمون آزادکنندۀ تیروتروپین (TRH) کافی تولید نکند. هیپوتالاموس بخشی از مغز است که بدن را در وضعیتی پایدار نگه می‌دارد. درنتیجه، غدۀ هیپوفیز نمی‌تواند هورمون TSH کافی بسازد.
• کم‌کاری تحت‌بالینی تیروئید: این بیماری که نارسایی خفیف تیروئید نیز نامیده می‌شود، زمانی بروز می‌کند که سطح هورمون TSH تاحدی بالا باشد. بااین‌حال، سطح سایر هورمون‌های تیروئید در محدودۀ طبیعی قرار دارد. ممکن است کم‌کاری تحت‌بالینی در برخی افراد برطرف شود، اما برای جلوگیری از پیشرفت بیماری، نیاز به پایش و انجام آزمایش‌های دوره‌ای زیر نظر پزشک است.

چه کسانی بیشتر در معرض کم‌کاری تیروئید قرار می‌گیرند؟

زنان بسیار بیشتر از مردان در معرض ابتلا به کم‌کاری تیروئید هستند. درصورت داشتن شرایط زیر، احتمال ابتلای شما به این اختلال بیشتر است:

• سابقۀ مشکلات تیروئید مانند گواتر و ندول تیروئید؛
• سابقۀ جراحی یا مصرف ید رادیواکتیو برای درمان مشکلات تیروئید؛
• دریافت پرتودرمانی در ناحیۀ تیروئید، گردن یا قفسۀ سینه؛
• سابقۀ خانوادگی در بیماری‌های تیروئید؛
• بارداری یا زایمان در ۶ ماه گذشته؛
• کمبود ید (بدن برای تولید هورمون تیروئید به ید نیاز دارد)؛
• ابتلا به سندرم ترنر (نوعی اختلال ژنتیکی که زنان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد).

همچنین ممکن است علت کم‌کاری تیروئید در زنان و مردان ابتلا به بعضی بیماری‌ها باشد، ازجمله:

• بیماری سلیاک؛
• سندرم شوگرن (بیماری ایجادکنندۀ خشکی چشم و دهان)؛
• کم‌خونی پرنیشیوز (عارضه‌ای ناشی از کمبود ویتامین B12)؛
• دیابت نوع ۱ یا نوع ۲؛
• آرتریت روماتوئید (نوعی بیماری خودایمنی که مفاصل را درگیر می‌کند)؛
• لوپوس (نوعی بیماری التهابی و مزمن خودایمنی).

علائم و نشانه‌های تیروئید کم‌کار

علائم کم‌کاری تیروئید اغلب به‌آرامی و در طول زمان ظاهر می‌شوند. گاهی بروز این نشانه‌ها ممکن است سال‌ها طول بکشد. در ابتدا شاید متوجه علائمی مانند خستگی و اضافه‌وزن نشوید یا آنها را به افزایش سن ربط دهید، اما با ادامۀ روند کندشدن سوخت‌وساز بدن، مشکلات بارزتری بروز می‌کنند. بعضی از علائم احتمالی این بیماری عبارت‌اند از:

• مه‌مغزی (فراموشی یا مشکل در تمرکز)؛
• افزایش سطح کلسترول خون؛
• گرفتگی صدا؛
• بی‌حسی یا گزگز در دست‌ها؛
• تغییرات ظاهری در صورت (افتادگی پلک، پف دور چشم یا پف‌کردگی صورت)؛
• ضعف، درد، حساسیت و خشکی عضلات؛
• ورم دست یا پا؛
• کندشدن ضربان قلب (برادی‌کاردی)؛
• تپش قلب یا ضربان قلب نامنظم؛
• یبوست.

بسیاری از این علائم در بیماری‌های دیگر نیز شایع هستند و به معنای ابتلا به کم‌کاری تیروئید نیستند. تنها راه اطمینان از ابتلا به کم‌کاری تیروئید، انجام‌دادن آزمایش خون است. پزشک با تفسیر آزمایش تیروئید می‌تواند میزان دقیق هورمون‌ها را بررسی کند.

علائم کم‌کاری تیروئید در زنان

زنان تا سه برابر بیشتر از مردان در معرض ابتلا به مشکلات تیروئید قرار دارند. علاوه‌بر این، تا ۶۰ درصد از آنها از مشکل تیروئید خود بی‌خبر هستند. بخشی از آن به‌دلیل نامحسوس‌بودن علائم است که به‌راحتی با مشکلات دیگر اشتباه گرفته می‌شوند. شما ممکن است احساس کنید مشکلی وجود دارد، اما نتوانید علت واقعی آن را پیدا کنید. علائم رایج این بیماری در زنان به شرح زیر هستند:

خستگی بی‌دلیل یکی از علائم کم کاری تیروئید در زنان

خستگی مداوم و بی‌دلیل ازجمله رایج‌ترین نشانه‌های کم‌کاری تیروئید و دلایل ضعف بدن در زنان مبتلا به این بیماری است. هورمون‌های تولیدشده در تیروئید نقشی حیاتی در تنظیم سطح انرژی دارند. با کمبود هورمون تیروئید، بدن نمی‌تواند انرژی کافی تولید کند. درنتیجه، باوجود خواب کافی در شب، باز هم احساس خستگی می‌کنید.

اضافه‌وزن ناگهانی از نشانه های کم کاری تیروئید در زنان

اگر باوجود تلاش برای ورزش کافی و مصرف غذاهای مغذی، باز هم وزن شما بالا می‌رود، ممکن است علت آن تیروئید باشد. تیروئید تنبل سوخت‌وساز بدن را کند می‌کند و حفظ وزن یا لاغری دشوارتر خواهد بود. این وضعیت ناامیدکننده است، به‌خصوص زمانی که همه‌چیز را رعایت می‌کنید، اما نتایج دلخواه را نمی‌بینید.

نوسان‌های خلقی و افسردگی و کم کاری تیروئید در زنان

کم‌کاری تیروئید احساسات شما را به‌هم می‌ریزد و به نوسان‌های خلقی می‌انجامد. با ابتلا به این بیماری، بیشتر در معرض خطر افسردگی قرار دارید. کمبود هورمون‌های تیروئید بر فعالیت انتقال‌دهنده‌های عصبی در مغز تأثیر می‌گذارد که باعث ایجاد احساس اندوهی می‌شود که رهایی از آن دشوار است. درصورت داشتن روحیۀ پایین به‌طور مداوم، یا تغییرات خلقی غیرعادی، بهتر است به پزشک دارای تخصص غدد مراجعه کنید. برای مراجعۀ حضوری و بررسی دقیق علائم، از متخصص غدد در دکتردکتر نوبت ویزیت بگیرید.

خشکی پوست و مو یکی از علائم کم کاری تیروئید در بانوان

پوست و موی شما اطلاعات ارزشمندی دربارۀ سلامت تیروئید می‌دهند. کم‌کاری تیروئید اغلب باعث خشکی پوست و شکننده‌شدن موها می‌شود. این تغییرات ناشی از کندشدن سوخت‌وساز بدن هستند. این مشکل با علائم دیگری مانند اضافه‌وزن یا لاغری دشوار همراه است.

بی‌نظمی‌های قاعدگی و پیامد های کم کاری تیروئید در زنان

زنان مبتلا به کم‌کاری تیروئید ممکن است دچار دوره‌های قاعدگی شدیدتر و دردناک‌تری شوند. هورمون‌های تیروئید با هورمون‌های تنظیم‌کنندۀ چرخۀ قاعدگی در ارتباط هستند و برهم‌خوردن تعادل آنها چرخۀ طبیعی شما را تغییر می‌دهد.

احساس سرمای بیش از حد معمول و علائم کم کاری تیروئید در بانوان

با کاهش سوخت‌وساز بدن براثر کم‌کاری تیروئید، تنظیم دما و تولید گرما برای بدن دشوار می‌شود. ممکن است در محیطی که دیگران احساس راحتی می‌کنند، شما، به‌خصوص در اندام انتهایی، احساس سرما کنید. احساس سرمای بیش از حد معمول نشانۀ واضحی از ناتوانی تیروئید در تأمین هورمون لازم برای بدن است.

علائم کم‌کاری تیروئید در مردان

بین ۳ تا ۱۶ درصد از مردان ممکن است به بیماری کم‌کاری تیروئید مبتلا شوند. با افزایش سن، خطر ابتلا به این بیماری بیشتر می‌شود. بعضی از نشانه‌های شایع تیروئید کم‌کار در مردان عبارت‌اند از:

• تغییر در میل جنسی: تغییر در عملکرد جنسی از شایع‌ترین علائم در مردان مبتلا به این بیماری است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند ۶۰ درصد از این مردان دچار کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ یا دیرانزالی می‌شوند. کم‌کاری تیروئید بر سطح تستوسترون، کیفیت مایع منی و تعداد اسپرم‌ها نیز تأثیر می‌گذارد و به ناباروری می‌انجامد.
• دردهای عضلانی و مفصلی: درد مفاصل و عضلات در مردان مبتلا به تیروئید کم‌کار بسیار رایج است. این مشکل در مردان کمی بیشتر از زنان دیده می‌شود. همچنین، ممکن است متوجه خشکی مفاصل یا عضلات، به‌ویژه در بازوها و پاها شوید. با درمان تیروئید، این علائم به‌طور معمول برطرف می‌شوند.
• سایر علائم مشترک با زنان: ممکن است در مردان نیز بعضی از علائم کم‌کاری تیروئید در زنان مشاهده شوند. ازجمله این نشانه‌های مشترک می‌توان به اضافه‌وزن ناگهانی، خستگی بی‌دلیل، احساس سرمای بیش از حد معمول، خشکی پوست و مو و افسردگی اشاره کرد.

علائم کم‌کاری تیروئید در نوزادان

ممکن است نوزادان نیز به کم‌کاری تیروئید مبتلا شوند. بیشتر نوزادانی که بدون غدۀ تیروئید متولد می‌شوند یا غدۀ تیروئید آنها عملکرد درستی ندارد، بلافاصله علامتی نشان نمی‌دهند، اما اگر این بیماری تشخیص داده نشود و تحت‌درمان قرار نگیرد، علائم به‌مرور بروز می‌کنند. بعضی از این نشانه‌ها عبارت‌اند از:

• مشکلات تغذیه‌ای؛
• رشد ضعیف؛
• وزن‌گیری ضعیف؛
• زردشدن پوست و سفیدی چشم‌ها (عارضه‌ای به نام زردی یا یرقان)؛
• یبوست؛
• ضعف عضلانی؛
• خشکی پوست؛
• گرفتگی صدا هنگام گریه؛
• بزرگ‌شدن زبان؛
• ورم یا برآمدگی نرم نزدیک ناف (عارضه‌ای به نام فتق ناف).

درصورت درمان‌نشدن کم‌کاری تیروئید در نوزادان، حتی موارد خفیف آن نیز به مشکلات جدی در رشد جسمی و ذهنی می‌انجامد.

دلایل بروز تیروئید کم کار

دلایل بروز کم‌کاری تیروئید عبارت‌اند از:

• اختلال کمبود ید: نبود ید کافی در رژیم غذایی مانع از تولید هورمون در غدۀ تیروئید می‌شود. غدۀ تیروئید برای پاسخ به پیام‌های شیمیایی مداوم غدۀ هیپوفیز برای تولید هورمون بیشتر، بزرگ می‌شود. بااین‌حال، هرگز بدون تجویز پزشک از مکمل‌های ید استفاده نکنید. مصرف ید اضافی در افراد مبتلا به هاشیموتو بیماری را تشدید می‌کند.
• بیماری هاشیموتو: این بیماری نوعی اختلال خودایمنی است. در این بیماری گلبول‌های سفید خون و آنتی‌بادی‌های سیستم ایمنی به سلول‌های غدۀ تیروئید حمله می‌کنند و آنها را از بین می‌برند. درصورت تشخیص‌ندادن و درمان‌نشدن، ممکن است این وضعیت در درازمدت باعث بروز عوارض خطرناک و تهدیدکنندۀ زندگی مانند کُمای میگزدم شود.
• درمان پرکاری تیروئید: روش‌های درمان پرکاری تیروئید (ازجمله مصرف دارو، جراحی و ید رادیواکتیو) اغلب به کم‌کاری تیروئید می‌انجامند.
• جراحی: جراحی روش اصلی درمان سرطان تیروئید، و همچنین، یکی از روش‌های درمان پرکاری تیروئید است. اگر کل غدۀ تیروئید یا بخش زیادی از آن برداشته شود، باعث کم‌کاری تیروئید خواهد شد.
• اشعۀ ایکس: پرتودرمانی (که در گذشته برای درمان آکنه، ورم لوزه و مشکلات لوزۀ سوم کاربرد داشت) در سال‌های آیندۀ زندگی فرد، باعث کم‌کاری تیروئید می‌شود. گرچه امروزه این روش‌های درمانی دیگر کاربرد ندارند.
• داروهای خاص: مصرف بعضی داروها ازجمله لیتیم و داروی قلبی آمیودارون در پردازش طبیعی ید و تولید هورمون تیروئید اختلال ایجاد می‌کند.
• نقایص مادرزادی: گاهی نوزاد با نقص مادرزادی در غدۀ تیروئید (که بر تولید هورمون تأثیر می‌گذارد) متولد می‌شود یا غدۀ تیروئید به‌طور کامل وجود ندارد. بدون درمان، این وضعیت به آسیب مغزی و توقف رشد می‌انجامد.
• اختلال در عملکرد غدۀ هیپوفیز: در این حالت، غدۀ هیپوفیز هورمون محرک تیروئید (TSH) کافی برای تحریک تیروئید به تولید هورمون‌های T3 و T4 ترشح نمی‌کند.
• اختلال در عملکرد هیپوتالاموس: بخش دیگری از مغز به نام هیپوتالاموس، با ترشح هورمون آزادکنندۀ تیروتروپین (TRH) بر عملکرد غدۀ هیپوفیز تأثیر می‌گذارد. مشکلات هیپوتالاموس بر غدۀ هیپوفیز و درنتیجه بر غدۀ تیروئید تأثیر می‌گذارند.
• بارداری: برخی افراد در دوران بارداری یا پس‌از آن دچار کم‌کاری تیروئید می‌شوند. اگر این بیماری در دوران بارداری رخ دهد و درمان نشود، خطر سقط‌جنین، زایمان زودرس و پره‌اکلامپسی را افزایش می‌دهد. کم‌کاری تیروئید همچنین، بر رشد جنین تأثیر جدی می‌گذارد.

درمان کم‌کاری تیروئید چگونه است؟

اگر جواب آزمایش شما نشان می‌دهد مبتلا به این بیماری هستید باید برای درمان آن اقدام کنید. ابتدا شاید بپرسید کم‌کاری تیروئید چند باشد خطرناک است؟ سطح طبیعی هورمون TSH در خون به‌طور معمول بین ۰٫۴ تا ۴ میلی‌گرم است. مقادیر بالاتر از ۱۰ علائم شدیدی ایجاد می‌کنند. در این مواقع برای جلوگیری از عوارض جدی باید بلافاصله برای درمان اقدام کنید. برای درمان کم‌کاری تیروئید، هورمون‌هایی که این غده دیگر قادر به تولید آنها نیست، جایگزین می‌شوند. بیمار باید داروی لووتیروکسین مصرف کند. این دارو هورمونی است که عملکردی مشابه هورمون غدۀ تیروئید سالم دارد.

داروی کم‌کاری تیروئید در بیشتر مواقع به‌شکل قرص تجویز می‌شود، اما نوع مایع و کپسول ژلاتینی نرم آن نیز در دسترس است. این فرمول‌های جدیدتر به جذب هورمون تیروئید در افراد مبتلا به مشکلات گوارشی کمک می‌کنند. ممکن است پزشک مصرف قرص کم‌کاری تیروئید را صبح‌ها پیش‌از غذا توصیه کند. حدود ۶ تا ۸ هفته پس‌از شروع مصرف دارو، پزشک برای شما آزمایش خون تجویز می‌کند و درصورت نیاز، دُز دارو را تغییر می‌دهد. با هر بار تغییر دُز، باید آزمایش خون دیگری انجام دهید. پس‌از رسیدن به دُز مناسب، پزشک به‌احتمال زیاد آزمایش خون را ۶ ماه بعد و سپس سالیانه تکرار می‌کند.

این بیماری با مصرف داروی هورمونی به‌طور کامل کنترل می‌شود، به‌شرطی که دُز توصیه‌شده را طبق دستور پزشک مصرف کنید. هرگز مصرف دارو را بدون مشورت با پزشک قطع نکنید. مصرف بیش از حد داروی هورمون تیروئید به مشکلات جدی مانند فیبریلاسیون دهلیزی (ضربان قلب نامنظم) یا پوکی استخوان می‌انجامد.

درمان کم‌کاری تیروئید در طب سنتی

در طب سنتی برای درمان این اختلال بر تغییرات در سبک زندگی و استفاده از گیاهان دارویی تأکید می‌شود؛ مثلاً دارچین قاتل کم‌کاری تیروئید معرفی شده است. مصرف گیاهان دارویی مانند زیرۀ سبز و زردچوبه نیز توصیه می‌شود. ازجمله تغییرات در سبک زندگی نیز کاهش استرس، خوابیدن به‌اندازۀ کافی و مصرف‌نکردن الکل است.

رژیم غذایی کم‌کاری تیروئید: برای تیروئید کم‌کار چه بخوریم؟

برای افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید ازجمله تیروئیدیت هاشیموتو، تغییرات رژیم غذایی فواید خاصی دارد، ازجمله:

• بهبود عملکرد تیروئید؛
• کمک به حفظ وزن مناسب بدن؛
• کاهش علائم کم‌کاری تیروئید؛
• کاهش کمبود مواد مغذی که ممکن است علائم را تشدید کنند.

الگوهای غذایی مفید برای افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید عبارت‌اند از:

• رژیم مدیترانه‌ای یا برنامه‌های غذایی مشابه سرشار از سبزی‌ها و میوه‌ها برای محافظت در برابر آسیب سلولی؛
• رژیم غذایی ضدالتهابی؛
• رژیم پالئو؛
• رژیم‌های حذف خودایمنی تحت‌نظارت پزشک.

غذاهای مفید برای کم‌کاری تیروئید

شاید بپرسید برای کم‌کاری تیروئید چه بخوریم؟ رژیم غذایی کم‌کاری تیروئید برای این بیماران باتوجه‌به نوع کم‌کاری تیروئید متفاوت هستند. ممکن است پزشک برای رفع کمبود مواد مغذی، تغییرات رژیم غذایی یا مصرف مکمل‌ها را توصیه کند. بااین‌حال، درصورت ابتلا به کم‌کاری تیروئید، می‌توانید این غذاهای مغذی را در رژیم غذایی خود بگنجانید:

• میوه‌ها: توت‌ها، سیب، هلو، گلابی، انگور، مرکبات، آناناس یا موز؛
• سبزی‌های غیرنشاسته‌ای: سبزی‌های برگ‌دار، کنگر فرنگی، کدو سبز، مارچوبه، هویج، فلفل، اسفناج یا قارچ؛
• سبزی‌های نشاسته‌ای: سیب‌زمینی شیرین، سیب‌زمینی، نخودفرنگی یا کدو حلوایی؛
• ماهی، تخم‌مرغ، گوشت قرمز و گوشت پرندگان بدون چربی: ماهی و صدف، تخم‌مرغ، بوقلمون یا مرغ؛
• چربی‌های سالم: روغن زیتون، آووکادو، روغن آووکادو، روغن نارگیل، نارگیل بدون قند یا ماست پرچرب؛
• غلات کامل: برنج قهوه‌ای، جو دوسر پرک، کینوا یا پاستای برنج قهوه‌ای؛
• دانه‌ها، مغزها و کرۀ آجیل: بادام، بادام هندی، ماکادمیا، تخم کدو یا کرۀ بادام‌زمینی طبیعی؛
• لوبیا و عدس: نخود، لوبیا قرمز یا عدس؛
• لبنیات و جایگزین‌های غیرلبنی: شیر نارگیل، شیر بادام هندی، ماست نارگیل، شیر بادام، ماست بدون قند یا پنیر،
• ادویه‌ها، گیاهان و چاشنی‌ها: ادویه‌هایی مانند پاپریکا، زعفران یا زردچوبه، گیاهان تازه یا خشک مانند ریحان یا رزماری و چاشنی‌هایی مانند سالسا یا خردل؛
• نوشیدنی‌ها: آب، چای بدون قند، قهوه یا آب گازدار.

پیروی از رژیم غذایی سرشار از غذاهای مغذی خطر ابتلا به بیماری‌های مرتبط با کم‌کاری تیروئید را کاهش می‌دهد، ازجمله:

• بیماری قلبی؛
• چاقی؛
• دیابت نوع ۲.

همچنین، رژیم غذایی سرشار از فیبر خطر ابتلا به یبوست (از علائم شایع این بیماری) را پایین می‌آورد.

غذاهای مضر در کم‌کاری تیروئید

درصورت ابتلا به کم‌کاری تیروئید، پرهیز از بعضی غذاها یا محدودکردن مصرف آنها به بهبود عملکرد تیروئید و سلامت کلی شما کمک می‌کند. ازجمله:

غذاهای فوق‌فراوری‌شده و ممنوعیت مصرف برای افراد مبتلا به کم کاری تیروئید

غذاهای فوق‌فراوری‌شده التهاب و استرس اکسیداتیو را در بدن افزایش می‌دهند. استرس اکسیداتیو به معنای تجمع بیش از حد ترکیب‌های واکنش‌پذیری به نام رادیکال‌های آزاد در بدن است که بر سیستم دفاعی آنتی‌اکسیدانی بدن غلبه می‌کنند و به سلول‌ها آسیب می‌زنند. کم‌کاری تیروئید نشانگرهای التهاب و استرس اکسیداتیو را در بدن بالا می‌برد. مصرف غذاهای فوق‌فراوری‌شده این نشانگرها را بدتر می‌کند و تأثیر منفی بر عملکرد تیروئید و سلامت کلی می‌گذارد. غذاهای فوق‌فراوری‌شده که باید از آن‌ها پرهیز کنید عبارت‌اند از:

• تنقلات فراوری‌شده مانند چیپس سیب‌زمینی؛
• نوشابه و نوشیدنی‌های شیرین؛
• غلات صبحانۀ شیرین‌شده؛
• گرانولابارهای طعم‌دار و حاوی مواد نگهدارنده.

گلوتن یکی از غداهای مضر در کم کاری تیروئید

گلوتن گروهی از پروتئین‌ها است که در مواد زیر یافت می‌شود:

• گندم؛
• جو؛
• گندم‌چاودار (تریتیکاله)؛
• چاودار.

درصورت ابتلا به بیماری سلیاک، مصرف گلوتن باعث بروز واکنش خودایمنی می‌شود. این واکنش به دستگاه گوارش آسیب می‌رساند و توانایی بدن را در جذب سایر مواد مغذی کاهش می‌دهد. این وضعیت به کمبود مواد مغذی و التهاب می‌انجامد که کم‌کاری تیروئید را تشدید می‌کند.

درصورت داشتن حساسیت یا تحمل‌نکردن گلوتن، پزشکان اغلب پیروی از رژیم غذایی بدون گلوتن را توصیه می‌کنند. بااین‌حال، بهتر است پیش‌از تغییر اساسی برنامۀ غذایی خود با متخصص تغذیه مشورت کنید. توصیه می‌کنیم از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه بگیرید.

گواتروژن‌ها و مضر بودن آن برای کم کاری تیروئید

گواتروژن‌ها ترکیب‌هایی هستند که در محصولات سویا و سبزی‌های چلیپایی مانند کلم و کلم بروکسل وجود دارند. طبق بعضی پژوهش‌ها، این مواد ممکن است در تولید هورمون تیروئید اختلال ایجاد کنند. بیشتر افراد، ازجمله بیماران مبتلا به کم‌کاری تیروئید، می‌توانند مقادیر متوسطی از غذاهای گواتروژنیک را بدون تأثیر منفی بر سلامت تیروئید مصرف کنند. غذاهای گواتروژنیک عبارت‌اند از:

• کلم؛
• کلم‌پیچ روسی؛
• بوک‌چوی (نوعی کلم چینی)؛
• کلم بروکسل؛
• سویا؛
• ارزن مرواریدی.

سبزی‌های چلیپایی مانند کلم‌بروکلی گوآتروژن کمی دارند. پختن غذاهای گواتروژنیک نیز فعالیت این ترکیب‌ها را کاهش می‌دهد و مصرف آنها را برای افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید ایمن‌تر می‌کند. بااین‌حال، بهتر است مصرف مداوم و مقادیر زیاد آب‌میوه‌های تهیه‌شده از سبزی‌های چلیپایی خام را محدود کنید. باوجوداین، بازنگری پژوهش‌ها در سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد این غذاها ممکن است آن‌گونه که در گذشته تصور می‌شد، تأثیر منفی بر عملکرد تیروئید نداشته باشند. به همین علت بهتر است پیش‌از حذف کامل این مواد از رژیم غذایی خود، با پزشک مشورت کنید.

عوارض کم‌کاری تیروئید

با درمان مناسب، عوارض کم‌کاری تیروئید چندان شایع نیستند. بااین‌حال، درصورت درمان‌نشدن، با کاهش عملکرد تیروئید علائم آن به‌تدریج بدتر می‌شوند. ممکن است این بیماری مشکلات و عوارض زیادی ایجاد کند، ازجمله:

• گواتر: ممکن است کم‌کاری تیروئید باعث بزرگ‌شدن غدۀ تیروئید شود که به آن گواتر می‌گویند. بزرگ‌شدن غدۀ تیروئید در بلع یا تنفس مشکل ایجاد می‌کند.
• مشکلات قلبی و کلسترول بالا: تیروئید کم‌کار خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و نارسایی قلبی را افزایش می‌دهد. بیشتر به این دلیل که در افراد مبتلا به این بیماری، سطح کلسترول لیپوپروتئین با چگالی پایین (LDL) یا همان کلسترول بد بالا می‌رود.
• نوروپاتی محیطی: درصورت درمان‌نشدن کم‌کاری تیروئید در طولانی‌مدت، اعصاب محیطی آسیب می‌بینند. این اعصاب اطلاعات را از مغز و نخاع به بقیۀ بدن منتقل می‌کنند. نوروپاتی محیطی ممکن است باعث درد، بی‌حسی و گزگز در دست‌ها و پاها شود.
• کاهش باروری: سطح پایین هورمون تیروئید در تخمک‌گذاری اختلال ایجاد می‌کند و باروری را کاهش می‌دهد. بعضی از دلایل کم‌کاری تیروئید، مانند بیماری‌های خودایمنی نیز به باروری آسیب می‌رسانند.
• عوارض بارداری و نقایص مادرزادی: درصورت بارداری، کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده خطر سقط‌جنین و سایر عوارض بارداری را افزایش می‌دهد. نوزادانی که از مادران مبتلا به این بیماری متولد می‌شوند، بیشتر در معرض خطر نقایص مادرزادی هستند.
• مشکلات رشد در نوزادان و کودکان: نوزادانی که با این عارضه متولد می‌شوند و درمان نمی‌شوند، در معرض خطر مشکلات جدی در رشد جسمی و ذهنی قرار دارند. اگر این بیماری در ماه‌های اول زندگی تشخیص داده شود، شانس رشد طبیعی مناسب است. کودکان و نوجوانان مبتلا نیز ممکن است دچار اختلالات رشد و نمو شوند.
• کُمای میگزدم (Myxedema coma): این عارضۀ نادر زمانی رخ می‌دهد که کم‌کاری تیروئید برای مدتی طولانی درمان نشود. کمای میگزدم با مصرف آرام‌بخش‌ها، عفونت یا سایر استرس‌های وارد بر بدن تحریک می‌شود و اندام‌های متعددی را درگیر می‌کند. علائم خطرناک تیروئید کم کار در این بیماری شامل ناتوانی شدید در تحمل سرما و خواب‌آلودگی است که با کمبود شدید انرژی و درنهایت بی‌هوشی همراه می‌شود. اگر می‌پرسید آیا کم‌کاری تیروئید باعث مرگ می‌شود یا نه؟ در پاسخ باید بگوییم باآنکه خودِ کم‌کاری تیروئید کشنده نیست و با دارو کنترل می‌شود، کمای میگزدم زندگی فرد را به خطر می‌اندازد.
• مشکلات شنوایی: ترشح ناکافی هورمون‌ها بر سیستم شنوایی نیز اثر می‌گذارد و نقش اختلالات تیروئید در مشکلات شنوایی و کاهش قدرت شنیداری اثبات شده است.

سایر عوارض کم‌کاری تیروئید عبارت‌اند از:

• مشکلات ذهنی و روانی؛
• کم‌خونی (آنمی)؛
• کاهش دمای بدن.

عوارض جانبی مصرف دارو برای درمان کم کاری تیروئید

برای درمان این بیماری، مصرف بیش از حد یا بسیار کم دارو نیز مشکل‌ساز است:

• داروی بسیار کم: باعث می‌شود همچنان احساس خستگی، سرما یا یبوست داشته باشید.
• داروی بیش از حد: ممکن است باعث احساس عصبی‌بودن، تپش قلب سریع، احساس گرما یا کاهش وزن شود.

درصورت مشاهدۀ این علائم، به پزشک خود اطلاع دهید، زیرا ممکن است نیاز به تغییر دُز دارو باشد.

راه‌های پیشگیری از ایجاد تیروئید کم‌کار

راهی برای پیشگیری از کم‌کاری تیروئید وجود ندارد. بااین‌حال، خطر ابتلا به این بیماری در برخی افراد بیشتر از دیگران است. افرادی که شرایط زیر را دارند، بهتر است برای بررسی سطح هورمون‌های تیروئید خود با پزشک مشورت کنند:

• سابقۀ ابتلا به بیماری‌های خودایمنی؛
• دریافت پرتودرمانی در ناحیۀ سر یا گردن در گذشته؛
• ابتلا به گواتر؛
• سابقۀ خانوادگی در مشکلات تیروئید؛
• مصرف داروهای اثرگذار بر عملکرد تیروئید.

درصورت بروز علائمی که پیش‌تر بررسی کردیم، بلافاصله پزشک خود را در جریان بگذارید. تشخیص زودهنگام و درمان، بهترین راه‌ها برای کاهش خطر بروز عوارض این بیماری و داشتن زندگی سالم است.

مراجعه به پزشک متخصص غدد

درصورتی‌که علائمی مانند اضافه‌وزن، خشکی پوست یا خستگی داشتید، باید به پزشک مراجعه کنید. او برای اطمینان و بررسی سایر بیماری‌ها آزمایش‌هایی را تجویز می‌کند. همچنین اگر برای کم‌کاری تیروئید دارو مصرف می‌کنید، در شرایط زیر به پزشک مراجعه کنید:

• مصرف داروهای اثرگذار بر قرص تیروئید را شروع یا قطع کرده‌اید، مانند ضداسیدها، مکمل‌های کلسیم یا آهن، بیوتین، استروژن (مانند قرص‌های ضدبارداری) و داروهای ضدتشنج (فنی‌توئین، تگرتول).
• علائم شما برمی‌گردند یا تشدید می‌شوند؛
• قصد دارید دُز، برند یا نحوۀ مصرف داروی خود را تغییر دهید؛
• دچار کاهش یا افزایش وزن چشمگیر (حدود ۵ کیلوگرم یا بیشتر) شده‌اید؛
• مصرف دُزهایی از دارو را فراموش کرده‌اید. در این باره با پزشک صادق باشید، مصرف دُز دو برابر در روز بعد برای جبران دُز فراموش‌شده خطری ندارد؛
• قصد دارید مصرف داروی تیروئید را متوقف کنید (این کار فقط باید تحت‌نظر پزشک انجام شود)؛
• قصد بارداری دارید یا هم‌اکنون باردار هستید.

چه زمانی باید با اورژانس تماس بگیرم؟

درصورت ابتلا به کم‌کاری تیروئید و بروز علائم زیر، بلافاصله با اورژانس (شماره ۱۱۵) تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین مرکز فوریت‌های پزشکی مراجعه کنید:

• مشکل در تنفس؛
• بی‌حالی شدید؛
• افت دمای بدن (هیپوترمی)؛
• افت فشارخون (هیپوتانسیون)؛
• کندشدن ضربان قلب (برادی‌کاردی).

این علائم نیاز به درمان فوری دارند و ممکن است نشان‌دهندۀ میگزدم باشند که جان شما را به خطر می‌اندازد.

کلام آخر دکتردکتر

خستگی، مه‌مغزی، افسردگی و اضافه‌وزن بی‌دلیل، تنها بخشی از علائم کم‌کاری تیروئید هستند. ممکن است درصورت اقدام‌نکردن برای درمان این بیماری، زندگی فرد به خطر بیفتد. بااین‌حال، مصرف دارو به فرد کمک می‌کند به زندگی عادی خود ادامه دهد.

اگر احساس می‌کنید شرایط طبیعی ندارید یا علائمی که در این مقاله توضیح دادیم دارید، باید به متخصص غدد مراجعه کنید. او با تجویز آزمایش این بیماری را تشخیص می‌دهد. شما می‌توانید برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه از دکتردکتر نوبت ویزیت بگیرید. همچنین، اگر سؤال بیشتری دربارۀ درمان صددرصد کم‌کاری تیروئید دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آماده‌اند تا به‌صورت آنلاین پاسخ‌گوی شما باشند.

سؤالات متداول

منابع

swgeneral

samuelfinkmd

mayoclinic

my.clevelandclinic

niddk.nih

cedars-sinai

thyroid

healthdirect.gov

medicalnewstoday

aace

healthline