هورمون ضدمولرین (AMH) ازجمله هورمونهای مشترک بین زنان و مردان است که بافتهای تولیدمثلی آن را تولید میکنند. این هورمون در دستگاه تولیدمثل زنان بر جنبههای خاصی از رشد جنین تأثیر میگذارد و به شکلگیری اندامهای جنسی او در رحم کمک میکند. اندازهگیری سطح این هورمون در زنان اهمیت بالایی دارد، چون مقدار ذخیرۀ تخمدان فرد و توان بارداری او را نشان میدهد و آزمایش خون هورمون ضدمولرین برای این منظور تجویز میشود. در ادامه با جزئیات بیشتری توضیح میدهیم هورمون ضدمولرین چیست و نتیجۀ آزمایش آن را چطور تفسیر کنید. همراهمان بمانید.
هورمون ضدمولرین چیست و چه نقشی در باروری دارد؟
هورمون ضدمولرین (AMH) نوعی هورمون گلیکوپروتئینی است که بافتهای تولیدمثلی مردان و زنان آن را تولید میکنند. در دوران جنینی، این هورمون نقش مهمی در تمایز جنسی و شکلگیری اندامهای جنسی نوزاد در رحم مادر دارد. در جنین پسر، سلولهای سرتولی در بیضهها این هورمون را تولید میکنند. سطح هورمون ضدمولرین در جنین پسر بالاتر است تا از رشد اندامهای تولیدمثلی زنانه جلوگیری شود.
این هورمون باعث پسرفت مجاری مولرین میشود. اگر این مجاری باقی بماند، به رحم، لولههای فالوپ و بخش بالایی واژن تبدیل میشود. نام این هورمون نیز از همین تغییر ساختار گرفته شده است. در مقابل، جنین دختر برای رشد خود تنها به مقدار کمی از این هورمون نیاز دارد.
بااینحال، اهمیت این هورمون فراتر از رشد جنین پیشاز تولد است. در زنان بالغ، سلولهای گرانولوزا در دو فولیکول تخمدان (پیشآنترال و آنترال کوچک) این هورمون را ترشح میکنند. فولیکولها کیسههای کوچک پر از مایع در تخمدان هستند که تخمکها را در خود جای داده و پرورش میدهند. آزمایش AMH مقدار ذخیرۀ تخمدانها در این کیسهها را بررسی میکند تا پزشک طبق آن توان بارداری فرد را تشخیص دهد.
با افزایش سن زنان، ذخیرۀ تخمک بهطور طبیعی کاهش مییابد و سطح هورمون ضدمولرین نیز کم میشود. در زمان یائسگی، این هورمون دیگر در خون قابلتشخیص نیست. ازطرفی، اندازهگیری سطح هورمون ضدمولرین اطلاعاتی دربارۀ کیفیت تخمکها ارائه نمیدهد.
-
مریم السادات صدرعاملیمتخصص زنان و زایمان4,4 (56)تهراندریافت نوبت آنلاین -
سوسن رضائیمتخصص زنان و زایمان4,3 (8)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
منیره گلشیرازیمتخصص زنان و زایمان4,3 (1,645)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
الهه حیدریان فردمتخصص زنان و زایمان4,8 (146)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
سعیده برزین تندمتخصص زنان و زایمان4,3 (17)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
مرجان معزی مدنیمتخصص زنان و زایمان4,8 (20)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
پرستش مخزنیمتخصص زنان و زایمان4,3 (12)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
فاطمه دیانتی تیلکیمتخصص زنان و زایمان3,8 (5)تهراندریافت نوبت آنلاین
AMH نرمال در زنان بر اساس سن چقدر است؟
زمان اندازهگیری سطح AMH توجه به سن فرد بسیار مهم است؛ مثلاً میزان ۱۵ پیکومول بر لیتر (pmol/L) برای زنی ۳۸ساله طبیعی است، اما همین مقدار برای فردی ۲۵ساله جای نگرانی دارد. محدودههای مرجع AMH نرمال در زنان براساس سن عبارتاند از:
| سن | میانگین هورمون ضدمولرین (pmol/L) | محدودۀ موردانتظار (pmol/L) |
| ۲۵ سال | ۲۸٫۰ | ۱۴٫۰ تا ۵۶٫۰ |
| ۳۰ سال | ۲۰٫۰ | ۱۰٫۰ تا ۴۰٫۰ |
| ۳۵ سال | ۱۴٫۰ | ۵٫۰ تا ۲۸٫۰ |
| ۳۸ سال | ۱۰٫۰ | ۳٫۰ تا ۲۰٫۰ |
| ۴۰ سال | ۷٫۰ | ۱٫۵ تا ۱۵٫۰ |
| ۴۳ سال | ۳٫۵ | ۰٫۵ تا ۸٫۰ |
| ۴۵ سال و بیشتر | ۱٫۵ | ۰٫۱ تا ۵٫۰ |
آنتیمولرین هورمون باید چند باشد؟
همچنین، اگر میخواهید بدانید بهطور کلی سطح طبیعی آنتیمولرین هورمون باید چند باشد، از جدول زیر کمک بگیرید که رنج نرمال amh در زنان را نشان میدهد. در بریتانیا، هورمون ضدمولرین را برحسب پیکومول بر لیتر (pmol/L) اندازهگیری میکنند. بااینحال، بعضی منابع بینالمللی از نانوگرم بر میلیلیتر (ng/mL) استفاده میکنند. در جدول زیر از هر دو واحد استفاده شده است.
| توضیحات | سطح هورمون ضدمولرین (pmol/L) | سطح هورمون ضدمولرین (ng/mL) |
| بالا | بیشتر از ۴۸٫۵ | بیشتر از ۶٫۸ |
| مطلوب | ۲۱٫۹۸ تا ۴۸٫۵ | ۳٫۰۸ تا ۶٫۸ |
| رضایتبخش | ۱۰٫۱۸ تا ۲۱٫۹۷ | ۱٫۴۲ تا ۳٫۰۷ |
| پایین | ۳٫۰۸ تا ۱۰٫۱۷ | ۰٫۴۳ تا ۱٫۴۲ |
| بسیار پایین | کمتر از ۳٫۰۸ | کمتر از ۰٫۴۳ |
علت پایین بودن هورمون آنتیمولرین چیست؟
بهطور کلی دلایل پایینبودن هورمون ضدمولرین عبارتاند از:
- افزایش سن: سطح هورمون ضدمولرین از اواسط دهۀ ۲۰ زندگی بهطور طبیعی کاهش مییابد.
- نارسایی زودرس تخمدان (POI): در این وضعیت، تخمدانها پیشاز ۴۰سالگی عملکرد خود را از دست میدهند. حدود ۱ درصد از زنان به این عارضه مبتلا میشوند.
- آندومتریوز: گاهی آندومتریومهای تخمدان (کیستهای شکلاتی) و برداشتن آنها با جراحی، به بافت تخمدان آسیب میرساند و سطح هورمون ضدمولرین را کاهش میدهد.
- جراحی تخمدان: هرگونه جراحی مرتبط با تخمدانها (مانند برداشتن کیست یا تخمدان) موجودی فولیکولها را کاهش میدهد.
- شیمیدرمانی و پرتودرمانی: درمانهای آسیبرسان به غدد جنسی آسیبهای قابلتوجه و گاهی دائمی به ذخیرۀ تخمدان وارد میکنند.
- سیگارکشیدن: مصرف سیگار پیری تخمدان را تسریع میکند و با کاهش سطح هورمون ضدمولرین مرتبط است.
- بیماریهای خودایمنی: خودایمنی تیروئید و غدد فوقکلیوی با کاهش ذخیرۀ تخمدان ارتباط دارند.
- عوامل ژنتیکی: برخی زنان موجودی اولیۀ کمتری از فولیکولها را به ارث میبرند یا سرعت ازدستدادن فولیکول در آنها بیشتر است.
علاوهبر این، به نکات زیر نیز دقت کنید:
- پایینبودن هورمون ضدمولرین بهمعنای ناباروری نیست: زنانی که سطح این هورمون در آنها پایین است نیز میتوانند بهطور طبیعی باردار شوند. آزمایش هورمون ضدمولرین فقط تعداد (کمیت) تخمکها را نشان داده و هیچ اطلاعاتی دربارۀ سلامت یا کیفیت آنها ارائه نمیدهد. عامل اصلی تعیینکنندۀ کیفیت تخمکها سن مادر است؛ بنابراین تخمکهای زنی ۳۰ساله با سطح پایینِ این هورمون، همچنان جوانتر و باکیفیتتر از تخمکهای زنی ۴۰ساله با ذخیرۀ تخمدان طبیعی است
- پایینبودن هورمون ضدمولرین پاسخ ضعیف به IVF را پیشبینی میکند: در طول تحریک برای لقاح آزمایشگاهی، اغلب تخمکهای کمتری به دست میآید. به همین علت میزان موفقیت در هر چرخه کاهش مییابد.
- گاهی پایینبودن هورمون ضدمولرین نشاندهندۀ یائسگی زودهنگام است: اگر سطح این هورمون برای سن شما بسیار پایین باشد، شاید زودتر از موعد به یائسگی برسید.
علاوهبر این، گاهی سطح هورمون ضدمولرین بیش از حد کم است که کاهش چشمگیر ذخیرۀ تخمدان را نشان میدهد. بااینحال، بارداری در این شرایط نیز امکانپذیر است، بهویژه اگر از روشهایی مانند لقاح آزمایشگاهی (IVF) کمک بگیرید. گاهی پزشکان اهدای تخمک را نیز توصیه میکنند.
AMH پایین و کاهش ذخیره تخمدان
زمانی که ذخیرۀ تخمدان کم باشد، یعنی تخمکهای کمتری برای تخمکگذاری در دسترس هستند. این مسئله بارداری را دشوارتر میکند، بهویژه زمانی که سن فرد افزایش مییابد. در این شرایط، پزشکان روشهای درمانی مانند کشیدن تخمک یا لقاح آزمایشگاهی (IVF) را پیشنهاد میکنند. درمیانگذاشتن نتایج آزمایش AMH با متخصص باروری برای تدوین برنامۀ درمانی شخصی ضرورت دارد. پس همین الان از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه بگیرید.
علت بالابودن هورمون آنتیمولرین چیست؟
در بیشتر مواقع علت بالابودن هورمون آنتیمولرین سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) است و تعداد زیاد فولیکولهای آنترال کوچک در تخمدانها را نشان میدهد. بااینحال، عوامل دیگری نیز باعث این اتفاق میشوند، از جمله:
- تومورهای سلول گرانولوزا: این تومورهای نادر تخمدان، هورمون ضدمولرین تولید میکنند.
- ذخیرۀ تخمدان مطلوب: هنگام ارزیابی باروری، بالابودن هورمون ضدمولرین (درصورت نبود علائم PCOS) فراوانی ذخیرۀ تخمک را نشان میدهد و مشخص میکند بیمار به درمانهای تحریکی در روش IVF پاسخ بسیار خوبی میدهد. بااینحال، خطر بروز سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS) نیز بیشتر میشود.
AMH بالا نشانه تنبلی تخمدان است؟
بالابودن سطح هورمون ضدمولرین ذخیرۀ تخمدان بیشتر را نشان میدهد. گرچه این اتفاق نشانۀ خوبی برای باروری است، گاهی با بیماریهایی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک یا تنبلی تخمدان ارتباط دارد. این سندرم باعث میشود تخمدانها فولیکولهای بیشتری تولید کنند که به افزایش سطح هورمون ضدمولرین میانجامد. باوجوداین، این بیماری بر تخمکگذاری و باروری نیز تأثیر میگذارد.
باتوجهبه اینکه بالابودن این هورمون بهتنهایی موفقیت بارداری را تضمین نمیکند، بهتر است نگرانیهای خود را با متخصص زنان و زایمان در میان بگذارید. همچنین، او بهطور کامل به شما میگوید تنبلی تخمدان چیست؟ و چطور آن را کنترل کنید. شما میتوانید برای دریافت بهترین برنامه درمانی، همین حالا از دکتردکتر، نوبت ویزیت حضوری برای مراجعه به مجربترین متخصصان زنان و فلوشیپهای ناباروری بگیرید. علائم مرتبط با بالابودن هورمون آنتیمولرین و ابتلا به تنبلی تخمدان عبارتاند از:
- قاعدگی نامنظم یا قطع قاعدگی؛
- موهای زائد صورت یا بدن (هیرسوتیسم)؛
- آکنه؛
- افزایش وزن، بهویژه در ناحیۀ شکم؛
- مشکل در بارداری؛
- نازکشدن موهای سر.
این علائم را با رعایت رژیم تنبلی تخمدان میتوانید کنترل کنید.
تفسیر آزمایش آنتیمولرین هورمون
آزمایش هورمون ضدمولرین ازجمله انواع آزمایش هورمونی زنان است و میتوان آن را در هر زمانی انجام داد، چون سطح این هورمون برخلاف بیشتر هورمونهای تولیدمثلی در طول چرخۀ قاعدگی تاحدی ثابت میماند و نیازی به خونگیری در روز خاصی نیست. برای تفسیر نتیجۀ آزمایش هورمون ضدمولرین نیز باید هدف از انجام آن را بررسی کرد. پزشک برای اهداف زیر آزمایش AMH را تجویز میکند:
ارزیابی ذخیرۀ تخمدان در تفسیر آزمایش آنتیمولرین هورمون
کاربرد اصلی این آزمایش اندازهگیری موجودی تخمکها است. زنانی که قصد دارند بارداری خود را به تأخیر بیندازند، افراد دارای سابقۀ خانوادگی یائسگی زودرس یا هرکسی که میخواهد از وضعیت باروری خود آگاه شود، میتواند این آزمایش را انجام دهد. برای تفسیر نتیجۀ آزمایش ارزیابی ذخیرۀ تخمدان خود از جدول زیر کمک بگیرید (مقدار طبیعی یا غیرطبیعی این هورمون را در جداول قبلی مشخص کردهایم):
| سطح هورمون آنتیمولرین | توضیحات |
| بالا (احتمال ابتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک) | ممکن است نشاندهندۀ PCOS باشد |
| مطلوب | ذخیرۀ تخمدان در بهترین شرایط |
| رضایتبخش | ذخیرۀ کافی، پیشبینی پاسخ مناسب به روش IVF و قدرت باروری مناسب |
| پایین | کاهش ذخیره، احتمال پاسخ ضعیف به تحریک IVF و قدرت باروری کم |
| بسیار پایین | ذخیرۀ بسیار پایین، پیشآگهی ضعیف برای روش IVF |
پیشبینی پاسخ به لقاح آزمایشگاهی (IVF) در آزمایش آنتیمولرین هورمون
بررسی سطح هورمون ضدمولرین بهترین شاخص برای پیشبینی پاسخ تخمدان به تحریک دارویی در طول درمان ناباروری است. زنانی که سطح بالاتری از این هورمون را دارند، تخمکهای بیشتری تولید میکنند. درحالیکه افراد دارای سطح پایین، ممکن است پاسخ ضعیفی بدهند و زمان کمتری برای بارداری داشته باشند. متخصصان باروری بر همین اساس دُز داروها را تنظیم میکنند.
تشخیص سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) با آزمایش آنتیمولرین هورمون
سطح هورمون ضدمولرین در این سندرم در بیشتر مواقع ۲ تا ۳ برابر افزایش مییابد. دلیل آن افزایش تعداد فولیکولهای آنترال کوچک است. بااینحال، آزمایش هورمون ضدمولرین بهتنهایی نمیتواند این سندرم را تشخیص دهد و معیار تشخیصی مؤثری برای استفاده در کنار سونوگرافی و بررسی ویژگیهای هورمونی است.
پیشبینی وضعیت یائسگی با انجام آزمایش آنتیمولرین هورمون
کاهش سطح هورمون ضدمولرین روند قابلپیشبینی خاصی دارد. پایینبودن سطح این هورمون در زنان جوان گاهی نارسایی زودرس تخمدان و یائسگی زودهنگام را نشان میدهد. در زنان بزرگتر پایینبودن هورمون ضدمولرین نشاندهندۀ نزدیکشدن به زمان یائسگی است. همچنین، اگر نتیجۀ آزمایش نشان داد این هورمون در خون وجود ندارد، یعنی فرد یائسه شده است. بااینحال، این آزمایش زمان دقیق یائسگی را پیشبینی نمیکند.
تفسیر آزمایش آنتیمولرین هورمون و نظارت بر درمانهای آسیبرسان به غدد جنسی
شیمیدرمانی و پرتودرمانی اغلب به تخمدانها آسیب میرسانند. انجام آزمایش AMH پیشاز درمان و پساز آن، برای ارزیابی میزان تأثیر درمان بر قدرت باروری مؤثر است.
ارزیابی تومورهای سلول گرانولوزا در تفسیر آزمایش آنتیمولرین هورمون
بعضی تومورهای نادر تخمدان، هورمون ضدمولرین تولید میکنند. در چنین شرایطی افزایش سطح این هورمون شاخصی برای ارزیابی تومور است.
بررسی وضعیت درمان سرطان با آزمایش آنتیمولرین هورمون
اگر تحتدرمان سرطان تخمدان هستید، کاهش سطح هورمون ضدمولرین اغلب نشان میدهد که درمان اثربخش بوده است. اگر سطح این هورمون افزایش یابد، ممکن است به این معنا باشد که درمان مؤثر نیست یا سرطان بازگشته است.
آیا میتوان سطح AMH را افزایش داد؟
هیچ راهی برای بهبود یا افزایش ذخیرۀ تخمدان وجود ندارد، زیرا شما با تمام تخمکهایی که در طول زندگی خواهید داشت، متولد میشوید. اگر بتوانید روند بلوغ فولیکولها را تقویت کنید و فولیکولهای موجود در ذخیرۀ تخمدان را از مرگ سلولی یا آسیب در امان نگه دارید، کیفیت تخمکها را کمی بهبود میبخشد. برای این منظور از توصیههای زیر پیروی کنید:
کاهش مصرف الکل، سیگار و ویپ یکی از روش های افزایش سطح AMH
کشیدن سیگار، استفاده از ویپ و مصرف زیاد الکل، بهطور مستقیم به ذخیرۀ تخمدان آسیب میرسانند و روند ازدستدادن فولیکولها را تسریع میکنند. طبق مطالعات، سیگارکشیدن بهویژه اثری مخرب بر عملکرد تخمدان دارد و سطح هورمون ضدمولرین را بهمقدار قابلتوجهی کاهش میدهد. همچنین، باید کمتر در معرض دود سیگار دیگران قرار بگیرید. اگر در حال حاضر سیگار یا ویپ میکشید، ترک آن یکی از مؤثرترین گامهایی است که میتوانید برای محافظت از سلامت تخمدان خود بردارید.
تمرکز بر رژیم غذایی مغذی و افزایش سطح AMH
رعایت نوعی رژیم غذایی متعادل و متمرکز بر باروری برای حفظ سلامت تخمدانها مفید است و به بهبود سطح هورمون ضدمولرین نیز کمک میکند. غذاهای سرشار از مواد زیر را در اولویت قرار دهید:
- آنتیاکسیدانها (انواع توت، سبزیجات دارای برگ سبز، آجیل) برای محافظت از تخمکها در برابر آسیب اکسیداتیو؛
- ویتامین D (ماهیهای چرب، لبنیات غنیشده، زردۀ تخممرغ) برای سلامت دستگاه تولیدمثل؛
- اسیدهای چرب امگا ۳ (بذر کتان، گردو، ماهیهای روغنی) برای تنظیم هورمونها؛
- فولات و ویتامینهای گروه B (اسفناج، کلمپیچ) برای سلامت سلولی؛
- روی (صدف، نخود، دانۀ کدو تنبل) برای کمک به تعادل هورمونی.
در حالت ایدئال، بهتر است بر مصرف غذاهای کامل و فراورینشده تمرکز کنید و انواع غذاهای سالم را در رژیم خود بگنجانید. برای این منظور میتوانید از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص تغذیه بگیرید.
ورزشکردن و هیدراته نگهداشتن بدن برای افزایش سطح AMH
سعی کنید در طول روز آب کافی بنوشید. این عادت را با ورزش منظم و متعادل ترکیب کنید تا وزن سالمی داشته باشید، زیرا کمبود وزن یا اضافهوزن، هر دو بر سطح هورمونها و عملکرد تخمدان تأثیر میگذارند.
کاهش استرس جهت بهبود سطح AMH
استرس مزمن بر تعادل هورمونی و سلامت دستگاه تولیدمثل تأثیری منفی میگذارد. از تکنیکهای کاهش استرس زیر استفاده کنید:
- مدیتیشن منظم یا تمرینهای ذهنآگاهی؛
- یوگای سبک یا حرکات کششی؛
- تمرینهای تنفس عمیق؛
- طب سوزنی؛
- خواب شبانۀ کافی (۷ تا ۹ ساعت).
مصرف مکملها درصورت نیاز برای بالا بردن سطح AMH
گرچه مکملها نباید جایگزین تغذیۀ سالم شوند، میتوانید برای مصرف آنها با متخصص مشورت کنید. او کمبودهای احتمالی بدن شما را بررسی میکند. درصورت نیاز و برای حفظ سلامت تخمدان، میتوانید از مکملهای زیر استفاده کنید:
- ویتامین D برای عملکرد تولیدمثل؛
- کوآنزیم کیو ۱۰ (CoQ10) برای افزایش کیفیت تخمک؛
- دیهیدرواپیآندروسترون یا DHEA (فقط تحت نظارت دقیق پزشکی بهدلیل خطر برای زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک)؛
- ان-استیل سیستئین (NAC) برای حمایت آنتیاکسیدانی؛
- اسیدهای چرب امگا ۳ برای تنظیم هورمونها؛
- ویتامینهای دوران بارداری برای سلامت کلی دستگاه تولیدمثل.
سایر مکملهای مفید نیز عبارتاند از: ال-آرژینین، ویتامین E، سلنیوم، عصارۀ پوست درخت کاج، کولین و منیزیم. مشورت با پزشک پیشاز شروع مصرف هرگونه مکمل را جدی بگیرید، زیرا بعضی مکملها با داروها تداخل دارند یا برای همه مناسب نیستند.
کلام آخر دکتردکتر
آزمایش هورمون ضدمولرین، با اندازهگیری سطح این هورمون، موجودی تخمکهای شما را مشخص میکند تا پزشک ارزیابی اولیهای از وضعیت تخمدانها داشته باشد. باوجوداین، باید بدانید که نتیجۀ این آزمایش بهتنهایی برای تشخیص کامل قدرت باروری کافی نیست؛ در واقع، این آزمایش فقط موجودی تخمکها را نشان میدهد و نمیتواند شانس قطعی شما برای بارداری در آینده را پیشبینی کند.
به همین علت اگر میخواهید اطلاعات کاملی دربارۀ سلامت دستگاه تولیدمثل و توانایی خود برای بارداری داشته باشید، برای ارزیابی جامع به متخصص زنان و زایمان مراجعه کنید. شما میتوانید از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه بگیرید. اگر هم سؤالهای بیشتری در این زمینه دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آمادهاند تا بهصورت آنلاین پاسخگوی شما باشند.
سؤالات متداول
