در کنار ناراحتیهای ناشی از سندرم پیش از قاعدگی که بیشتر زنان تجربهاش میکنند، اختلال دیگری به نام افسردگی پریودی با علائم شدیدتر و آزارندهتر وجود دارد. این اختلال گاه ریشه هورمونی، گاه ریشه ژنتیکی و گاه ریشه محیطی دارد و با درد مفاصل و عضلات، احساس ناامیدی شدید، عصبانیت، تنش و … شناخته میشود. درصورت بیتوجهی به مدیریت و کنترل علائم، حسابی مشکلزاست و در بدترین حالت، افسردگی در پریودی فرصت مادرشدن را از زن میگیرد. بههمینخاطر، شناخت نشانهها و آشنایی با علت بروز آنها ضروری است. در این راهنمای پزشکی دکتردکتر، مفصل و دقیق به جزئیات افسردگی در پریودی میپردازیم و از علائم و راههای درمان آن برایتان میگوییم.
محتوای علمی این متن، توسط دکتر امید امیدی مورد بررسی و تایید قرار گرفته است.
در انتها، اگر سوالی دارید، در قسمت نظرات بنویسید تا پزشک پاسخ دهد.
افسردگی پریودی چیست؟
احساس افسردگی و اضطراب، نشانههای شایعی هستند که بسیاری از بانوان ممکن است در دوران قبل از شروع قاعدگی با آن دست و پنجه نرم کنند، موضوعی طبیعی که بیشتر بهعنوان یک اختلال شناخته میشود تا یک بیماری. افسردگی عادت ماهانه اگر شدیدتر از حد نرمال باشد، احتمالا از علائم اختلال افسردگی قبل از پریود یا (PMDD یا Premenstrual Dysphoric Disorder) است. عدهای از متخصصان عدم تعادل هورمونی در این دوران و برخی عوامل ژنتیکی و استرسهای محیطی را از عوامل تاثیر پریود بر اعصاب و پدیدآمدن این اختلال میدانند.
افسردگی قبل از پریودی
اختلال افسردگی پیش از قاعدگی یک مشکل سلامتی مشابه سندرم قبل از قاعدگی (PMS یا Premenstrual Syndrome) اما جدیتر است. معمولا سهچهارم زنانی که پریود میشوند، پیش از شروع دوران قاعدگی علائم PMS مانند اشتهای بالا، گرفتگی عضلات، سینههای حساس، بدخلقی یا خستگی را تجربه میکنند. علاوهبر اینها، افسردگی قبل از پریود علائم عاطفی و روانی هم دارد. این علائم افسردگی در زنان قبل از قاعدگی با زندگی روزمره فرد مانند کار و روابط اجتماعی تداخل ایجاد میکند.
افسردگی بعد از پریودی
حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد زنان پساز پایان دوران پریود دچار سندروم پس از قاعدگی یا افسردگی بعد از پریود میشوند. در نتیجه، با توجه به تاثیر پریود بر اعصاب، از سردرد، اضطراب و یکسری علائم دیگر رنج میبرند. این اختلال گرچه علائم روانشناختی شدیدتری نسبت به سندروم قبل از قاعدگی یا پی ام اس دارد، هنوز بهصورت جدی بهعنوان یک چالش پزشکی مطرح نیست!
به گفته پزشکان، برخلاف PMS که در آن سطح پروستروژن افت میکند، افزایش هورمونهای استروژن و پروستروژن پس از قاعدگی دلیل اصلی این اختلال است. رژیمهای غذایی پرقند و مصرف غذاهای فراوریشده نیز دلایل دیگر ابتلا به آن هستند.
تفاوت سندرم پیش از قاعدگی و افسردگی پیش از قاعدگی (PMS و PMDD)
تفاوت PMDD و PMS در شدت بروز علائم آنهاست. گرچه هر دوو اختلال نشانههای جسمی و عاطفی مشابهی دارند، شدت علائم افسردگی قبل از پریود بیشتر و ناتوانکنندتر از سندروم بعد از قاعدگی است. نوسانات خلقی شدید در طول افسردگی قبل از پریودی فرد را از کاروبار زندگی روزمره میاندازد و احتمالا به روابط آسیب میزند.
علائم PMDD و PMS معمولا ۷ تا ۱۰ روز قبلاز شروع پریود آغاز شده و تا چند روز اول پریودی ادامه پیدا میکنند. ضمن اینکه هر دو ممکن است باعث نفخ، حساس شدن سینهها، خستگی و تغییر در عادات خواب و غذا خوردن شوند. با این حال در افسردگی پیش از قاعدگی، شدت تاثیر پریود بر اعصاب بیشتر است و حداقل یکی از علائم غم یا نامیدی، اضطراب یا تنش، بدخلقی، تحریکپذیری یا عصبانیت شدت بیشتری دارند.
علت افسردگی در پریودی چیست؟
یک علت افسردگی شایع که زنان با آن مواجه میشوند، افسردگی در پریودی است. محققان هنوز به علت دقیق اختلال افسردگی قاعدگی به طور کامل پی نبردهاند؛ ولی بسیاری بر این عقیدهاند که این حالت یک واکنش غیرطبیعی به تغییرات هورمونی مربوط به دوران قاعدگی است. مطالعات نشان میدهند حدود ۵ درصد بانوان در سنین باروری مبتلا به این اختلال میشوند.
ازطرفی، این موضوع بهطریقی به سطح پایین سروتونین در مغز ارتباط پیدا میکند: یک انتقالدهنده عصبی مهم و هورمون شادی! برخی سلولهای مغزی که از سروتونین استفاده میکنند، در کنترل خلقوخو، توجه، خواب و درد مؤثرند. بههمینخاطر تغییرات هورمونی و کاهش سروتونین در دوران قاعدگی منجر به این علائم میشود.
علت عصبانیت در دوران پریود و قبل از آن
تحریکپذیری و عصبانیت قبل از پریود و حین آن تجربهای کاملا طبیعی، واقعی و درککردنی است. ریشۀ این اتفاق نه به حساسیت زیاد مربوط میشود، نه ضعف اعصاب. بلکه ترکیبی از تغییرات هورمونی، عصبی و روانی است.
نوسان هورمونها (استروژن و پروژسترون)
پیش از شروع پریودی، سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون ناگهان سقوط میکند. این تغییر ناگهانی باعث بیحوصلگی، تحریکپذیری و عصبانیت در دوران پریودی است. نوسان این هورمونها مستقیما روی بخشهایی از مغز تأثیر میگذارد که مسئول تنظیم خلقوخلو هستند.
کاهش سروتونین (هورمون حالِ خوب)
دلیل بعدی افسردگی پریودی افت سروتونین است. هورمون استروژن لازمۀ ترشح سروتونین است و وقتی سطح این هورمون افت میکند، سروتونین هم کاهش مییابد. نتیجه این اتفاق آستانه تحمل پایینتر، واکنش شدیدتر به مسائل کوچک و احساس ناآرامی و عصبانیت بیدلیل خواهد بود.
سندرم پیش از قاعدگی (PMS)
سندرم پیشاز قاعدگی یکی از رایجترین دلایل نوسانات خلقی و عصبانیت در پریودی است. این حالت معمولا چند روز قبل از شروع قاعدگی (در دوره تخمکگذاری) به اوج میرسد و با شروع خونریزی تسکین پیدا میکند.
درد و ناراحتی جسمی
علت عصبانیت در پریودی میتواند درد و ناراحتی جسمانی باشد که زن در آستانۀ پریودی تجربه میکند. شکمدرد، کمردرد، سردرد، نفخ و خستگی بدن را در حالت فشار قرار میدهد و تحمل روانی فرد را به حداقل میرساند.
حساسیت سیستم عصبی
در این زمان، مغز به محرکها واکنش شدیدتری نشان میدهد. صداها، حرفها یا موقعیتهایی که در روزهای دیگر عادیاند، ممکن است آزاردهنده یا خشمبرانگیز به نظر برسند.
اختلال خواب و خستگی
نوسان هورمونها خواب شبانه را مختل میکند و این یک علت عصبانیت قبل از پریودی است. فردی که کم خوابیده یا خواب بیکیفیتی داشته، بیشتر مستعد عصبانیت و واکنشهای خشمگینانه است.
عوامل روانی و استرس
چنانچه فرد پیش از پریود تحت فشار روانی، استرس و اضطراب باشد، تغییرات هورمونی این دوره احساساتش را زیر ذرهبین میبرند و در قالب عصبانیت بروز میدهند.
علائم افسردگی پریودی چیست؟
علائم PMDD معمولا یک هفته قبل از شروع قاعدگی ظاهر میشوند و تا چند روز پس از آن ادامه مییابد. این علائم در اکثر اوقات بهقدری شدید و خستهکنندهاند که فرد را از فعالیت روزانه باز میدارند. از جمله این علائم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نوسانات خلقی؛
- افسردگی شدید یا احساس ناامیدی؛
- عصبانیت شدید و درگیری با افراد دیگر؛
- تنش، اضطراب و تحریکپذیری؛
- عدم علاقهمندی به فعالیتهای روزمره؛
- مشکل در تمرکز؛
- خستگی؛
- تغییر اشتها؛
- مشکلات خواب؛
- گرفتگی و نفخ؛
- حساسیت سینه؛
- سردرد؛
- درد مفاصل یا عضله؛
- گرگرفتگی.
طول مدت بروز این علائم با سندروم قبل از قاعدگی متفاوت و تشخیص دقیق آنها مطابق با نظر پزشک است. درصورت تمایل به کسب اطلاعات بیشتر درباره سندروم پیش از قاعدگی و دانستن طول دوره یا نحوه کنترل علائم، سری به مقاله سندرم پیش از قاعدگی در مجله سلامت دکتردکتر بزنید.
تشخیص افسردگی در پریودی
درصورت مشاهده علائمی که در بخش قبلی به آنها اشاره کردیم، فرصت را برای مشاوره آنلاین با متخصص روانشناس از دست ندهید! همچنین میتوانید برای مراجعه حضوری نوبت بگیرید. پزشک بعداز معاینه کامل، بررسی سوابق پزشکی و تجویز آزمایشات مرتبط، وضعیت روحی و ذهنیتان را ارزیابی میکند.
پیش از تشخیص افسردگی در پریودی، دکتر زنان مطمئن میشود که مشکلات عاطفی و روانی مانند افسردگی یا اختلال هراس، عامل بروز این مشکل نیستند. همچنین وضعیت ابتلا به سایر بیماریهای زنانه مثل اندرومتریوز، فیبروم، یائسگی و مشکلات هورمونی را بررسی میکنند. پس از رد سایر اختلالات و درصورت تأیید موارد زیر، سندروم افسردگی قاعدگی را تأیید میکند:
- مراجع حداقل پنج مورد از علائم شایع ذکر شده را داشته باشد؛
- علائم افسردگی پریودی ۷ تا ۱۰ روز قبلاز شروع قاعدگی ظاهر شوند؛
- علائم افسردگی پساز شروع خونریزی برطرف شوند.
نکته: اگر این موارد در مورد شما صدق نمیکنند، یعنی هر روز با علائم افسردگی در پریودی دستوپنجه نرم میکنید و با شروع قاعدگی حالتان بهتر نمیشود، بعید است دچار اختلال افسردگی قاعدگی شده باشید.
درمان افسردگی پریودی
هدف از درمان افسردگی پریود، کاهش علائم و تأثیر منفی آنها بر زندگی روزمره است. دارودرمانی، رواندرمانی، تغییر سبک زندگی و اصلاح رژیم غذایی مثل همیشه معجزه میکنند. خیلی وقتها مسکنهای بینسخه مثل آسپرین، ایبوپروفن و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی علائم عمومی مثل سردرد، حساسیت سینه، کمردرد و گرفتگی عضلانی را آرام میکنند. ولی گاه برای تسکین این دردها به درمانهای خاصی نیاز است که پزشک متخصص زنان و زایمان تشخیص میدهد و تجویز میکند.
درمان افسردگی قاعدگی با دارو
در این بخش از درمانهای دارویی افسردگی برایتان میگوییم.
داروهای ضد افسردگی
داروهای ضد افسردگی مهارکنندههای انتخابی باز جذب سروتونین مثل فلوکستین و سرترالین تاحدی در تسکین علائم روحی، خستگی، هوسهای غذایی و مشکلات خواب مؤثرند. بهدستور پزشک میتوانید این داروها را در کل ماه یا در فاصله زمانی بین تخمکگذاری و شروع قاعدگی مصرف کنید.
علاوهبر آن، قرصهای ضدبارداری نیز تأثیر شگفتآوری بر کنترل و کاهش علائم دارند. بااینحال، بهدلیل عوارض دارویی متعدد، بهتر است از مصرف خودسرانه آنها خودداری کنید.
بعداز مصرف این داروها احتمال اتفاقاتی مثل قطع خونریزی یا خونریزی شدید، گرفتگی عضلات، درد معده، تشنگی شدید، تپش قلب و سرگیجه وجود دارد. پزشک متخصص زنان نکات لازم در این خصوص را در اختیارتان میگذارد. قبل از انتخاب پزشک بهتر است اطلاعاتی درباره اینکه تخصص زنان چیست کسب کنید.
مکملهای غذایی
مصرف ۱۲۰۰ میلیگرم کلسیم علائم افسردگی قاعدگی را بهقدر قابلاعتنایی تسکین میدهد. مصرف ویتامین ب ۶، منیزیم و ال-تریپتوفان هم کمککننده است.
داروهای گیاهی
تأثیر داروهای گیاهی بر افسردگی بعد از پریود و افسردگی دوران قاعدگی در منابع علمی پزشکی نیامده؛ اما احتمال کاهش تحریکپذیری، نوسانات خلقی، حساسیت سینهها، تورم، گرفتگی عضلات و هوسهای غذایی مرتبط با PMDD وجود دارد. تحقیقات بیشتری در این مورد نیاز است و مصرف خودسرانه این داروها توصیه نمیشود.
تغییر رژیم غذایی و سبک زندگی
از واجبات کنترل علائم افسردگی قاعدگی، فعالیت بدنی مداوم است. در کنار ورزش منظم، رعایت اصول سبک زندگی سالم با مصرف کافئین کمتر، اجتناب از الکل، ترک سیگار، خواب کافی و بهکارگیری تکنیکهای آرامشبخش یوگا و مدیتیشن نیز حسابی در کنترل سندروم پس از قاعدگی و افسردگی پیش از قاعدگی مؤثرند. همچنین بهتر است در این دوران تا حد امکان از محرکهای استرس و مشاجره دور بمانید تا کمتر با علائم افسردگی پریودی روبهرو شوید..
برای درمان غیردارویی و طبیعی این ناخوشاحوالی، راهنمای در دوران قاعدگی چه بخوریم؟ 15 غذای مهم در تغذیه پریودی را بخوانید.
درمان افسردگی قاعدگی با رواندرمانی
راهکار دیگر برای مدیریت و درمان افسردگی در پریودی، صحبت با یک درمانگر حاذق و باتجربه در خصوص این اختلال است. این درمانگر احتمالا از تکنیکهای آرامشدرمانی، مدیتیشن، رفلکسولوژی و یوگا برای آرامسازی حالات روحی دوران قاعدگی استفاده میکند. نتایج این تکنیکها تا به امروز قابلملاحظه بوده، ولی هنوز اثربخشی آنها بهطور دقیق و کامل بررسی نشده و نیازمند ارزیابی پژوهشی و پزشکی است.
اگر طرفدار پروپاقرص درمانهای دارویی نیستید، از 17 درمان افسردگی بدون دارو آگاه شوید.
آیا افسردگی قاعدگی مانع بارداری میشود؟
متأسفانه اختلال افسردگی قاعدگی درصورت بیتوجهی و عدم پیگیری میتواند فرصت مادرشدن را از زن بگیرد! اختلالات روحی فارغ از منبع تغذیه بر عملکرد جسم و روان فرد موثرند. آنقدر مؤثر که به فرایندتخمکگذاری و شکلگیری نطفه آسیب میزنند و آن را مختل میکنند. همچنین، افسردگی میل به استعمال دخانیات و مصرف الکل را بالا میبرد و اینها دلایل ثانویۀ ناباروری بهحساب میآیند.
درمان خانگی افسردگی و عصبانیت قبل از پریود
قبلاز آنکه برای رفع عصبانیت دستبهدامن دوا و دکتر شوید، بد نیست چند راهکار خانگی را امتحان کنید. چون شما بهترین کسی هستید که از عهدۀ کنترل خشمتان و درمان افسردگی پریودی برمیآیید. البته که مشاوره آنلاین با متخصص روانشناس بهترین راهکار ممکن است، ولی در ادامه به چند درمان خانگی افسردگی قبل از پریود اشاره میکنیم.
ورزش منظم
ورزش سبک تا متوسط مثل پیادهروی، یوگا یا دوچرخهسواری سطح هورمونهای سروتونین و اندورفین را بالا میبرند، خلقوخو را بهبود میبخشند و عصبانیت را کاهش میدهند. حتی ۲۰ الی ۳۰ دقیقه فعالیت روزانه مؤثر است. با ورزش، علت افزایش وزن در قاعدگی هرچه باشد، قابلمدیریت و رفعشدنی است.
تغذیه سالم
مصرف میوه و سبزیجات تازه، غلات کامل و پروتئینهای سالم تعادل هورمونها را حفظ میکند و جلوی نوسانات شدیدشان را میگیرد. کاهش قند، غذاهای فراوریشده و کافئین قطعا منجر به کاهش تحریکپذیری و اضطراب خواهد شد. چه بهتر که مصرف منیزیم و ویتامین ب ۶ را در تغذیۀ این دوره بگنجانید.
خواب کافی
خواب کافی و باکیفیت برای عصبانیت مثل آب روی آتش است. ترجیحا یک روتین خواب منظم داشته باشید، در محیط آرام بخوابید و شبها قبلاز خواب، چند ساعتی به صفحه موبایل نگاه نکنید.
مدیریت استرس
همانقدر که استرس برای افسردگی پریودی سم است، تکنیکهای آرامسازی مثل تنفس عمیق، مدیتیشن، موسیقی آرامبخش و حمام گرم عصبانیت و افسردگی قبل از پریود را در نطفه خفه میکنند.
یادداشتنویسی
با ثبت احساسات و حالات روحی خود در دوران قبل و بعد و حین قاعدگی بهتر از عهدۀ مدیریت خلقوخوی خود در این دوره پرچالش برمیآیید. این کار یک فایده دیگری هم دارد و آن آمادگی قبلی برای رویارویی با علائم افسردگی در پریودی است.
کلام آخر دکتردکتر!
بانوی آگاه قلب خانواده است و سلامتش تضمینکننده سلامت جامعه. او از تأثیر حسوحال او بر حالوهوای خانه و خانواده باخبر است و مشتاقانه پیگیر سلامت خود، بهویژه در دوران قاعدگی پرچالش قاعدگی است. عادت ماهانه بانوان ازجمله چالشهای طبیعی است و برخی زنان این دوره را با علائم افسردگی پشتسر میگذارند. این افسردگی موقت زمینهساز علائم شدید مثل عصبانیت، حساسیت بیشازحد، دردهای عضلانی و اختلالات خواب خواهد بود.
در صورت مواجهه با هر یک از این علائم، برای درمان تکمیلی میتوانید با دریافت نوبت دکتر در سامانه سلامت و پزشکی دکتردکتر، در اسرع وقت با دکتر زنان ارتباط بگیرید و نگرانیهای خود را برطرف کنید. همچنین امکان مشاوره آنلاین با بهترین مشاوران سلامت روان ازطریق همین سامانه برای شما عزیزان فراهم است.
