نفروپاتی دیابتی و آسیب کلیه؛ از علائم و مراحل تا درمان قطعی

نفروپاتی دیابتی یکی از عارضه‌های جدی دیابت نوع ۱ و ۲ است، این بیماری اغلب به‌دلیل قند خون کنترل‌نشده و فشار خون رخ می‌دهد. اختلال عملکرد طبیعی کلیه‌ها در دفع مواد زائد و مایعات اضافی از بدن نشانه شروع مشکلات کلیوی ناشی از دیابت است؛ در نتیجه بهترین راه پیشگیری از ابتلا به نفروپاتی در بیماران دیابتی، سبک زندگی سالم، مدیریت سطح قند خون و کاهش فشار خون است. با توجه‌ به اینکه مراحل پیشرفته منجر به نارسایی کلیه و مشکلات جدی دیگری می‌شود، در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر علاوه‌بر علت، علائم، روش‌های تشخیص و درمان، عوامل خطر و روش‌های پیشگیری نیز ارائه می‌شود تا با تغییر سبک زندگی خطر ابتلا به نفروپاتی را کاهش دهید.

نفروپاتی دیابتی چیست؟

طبق تعریف نفروپاتی دیابتی (Diabetic Nephropathy) نوعی بیماری مزمن کلیوی ناشی از دیابت و علت اصلی نارسایی کلیه در بیماران دیابتی است. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که حدود یک‌سوم افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ و ۲ به این بیماری مبتلا می‌شوند. در افرادی که هم‌زمان دیابت و بیماری کلیوی دیگری دارند، خطر ابتلا به نفروپاتی بسیار بیشتر است.

در طول سال‌ها، نفروپاتی دیابتی به‌آرامی به سیستم فیلترینگ و رگ‌های ظریف کلیه‌ها آسیب می‌زند. این آسیب‌های کوچک به‌مرور باعث کاهش عملکرد کلیه در دفع مواد زائد و تصفیه خون خواهد شد. درمان زودهنگام دیابت و مشکلات کلیوی ممکن است به‌صورت زیر در بسیاری از افراد مانع نارسایی کلیه و خطرات جدی‌تر شود:

• جلوگیری از ابتلا به این نوع بیماری کلیوی؛
• کاهش سرعت پیشرفت آن؛
• کاهش شدت عوارض احتمالی.

قند خون بالا چگونه به کلیه آسیب می‌زند؟

کلیه‌ها ساختار عملکردی ویژه‌ای به‌نام «نفرون» دارند که شامل گلومرول‌ها (ساختاری متراکم از مویرگ‌های خونی در ابتدای نفرون‌ها) و مجموعه‌ای از لوله‌های پیچیده است، نفرون‌ها و گلومرول‌ها خون را از مواد زائد تصفیه می‌کنند؛ افزایش طولانی‌مدت و مزمن قند خون (هایپرگلیسمی مزمن) منجر به مجموعه‌ای از تغییرات همودینامیک و التهابی در بدن می‌شود که به آن پاتوفیزیولوژی نفروپاتی دیابتی می‌گویند؛ این شرایط به‌مرور با آسیب به گلومرول‌ها و عروق کوچک کلیه، باعث کاهش نرخ فیلتراسیون گلومرولی (GFR) و در نهایت نارسایی مزمن کلیه می‌شود.

علت ایجاد نفروپاتی دیابتی

هرکدام از کلیه‌ها حدود ۱ میلیون نفرون دارند. وظیفه نفرون‌ها و شبکه ساختاری آن شامل گلومرول‌ها، تصفیه خون از مواد زائد است، اما گلوکز بالای خون در کنار عوامل زیر باعث آسیب به این ساختارهای ریز و مویرگ‌های ابتدایی آن‌ها در سیستم فیلترینگ کلیه می‌شود؛ با افزایش میزان آسیب، نفرون‌ها و گلومرول‌های بیشتری از بین می‌روند و احتمال شیوع نفروپاتی دیابتی افزایش می‌یابد:

دیابت کنترل‌نشده

طبق آخرین آمارها، بیشتر از ۴۰٪ موارد نارسایی کلیه به‌دلیل دیابت کنترل‌نشده رخ‌ می‌دهد، علاوه‌بر این، دیابت شایع‌ترین علت بیماری کلیوی مرحله نهایی (End-Stage Renal Disease) است؛ ESRD یا نارسایی کلیه به‌عنوان پنجمین و آخرین مرحله از نفروپاتی دیابتی شناخته می‌شود.

گلوکز بالای خون در دیابت کنترل‌نشده به‌عنوان مهم‌ترین علت ابتلا به نفروپاتی دیابتی باعث ضخیم‌شدن و زخم‌شدن نفرون‌ها می‌شود، بنابراین این ساختارهای کوچک نمی‌توانند مانند قبل مواد زائد را فیلتر و مایعات اضافی را از بدن دفع کنند؛ چنین شرایطی باعث نشت نوعی پروتئین به‌نام آلبومین به ادرار خواهد شد که در انواع آزمایش کلیه از آن برای تشخیص و تعیین پیشرفت نفروپاتی دیابتی استفاده می‌کنند.

نفروپاتی در دیابت نوع ۲ کمی با نوع ۱ متفاوت است؛ در دیابت نوع ۱، بیماری کلیوی به‌ندرت طی ۱۰ سال اول بعد از تشخیص دیابت شروع خواهد شد، اما در دیابت نوع ۲، برخی بیماران در زمان تشخیص، بیماری کلیوی دارند؛ مکانیسم اثر دیابت‌ کنترل‌نشده در ابتلا به این نوع نفروپاتی به شرح زیر است:

مراحل	مکانیسم اثر
آسیب به رگ‌های خونی	التهاب و استرس اکسیداتیو به‌دلیل گلوکز بالای خون؛ ضخیم و سفت‌شدن نفرون‌ها و دیواره مویرگی گلومرول‌ها؛ اختلال در عملکرد طبیعی نفرون‌ها و گلومرول‌ها.
فرسودگی نفرون‌ها و گلومرول‌ها	افزایش فشار داخل سیستم ظریف فیلترینگ کلیه‌ها؛ فیلترینگ بیش‌ از حد خون در مراحل اولیه دیابت؛ فعالیت مداوم نفرون‌ها و گلومرول‌ها؛ آسیب‌دیدن گلومرول‌ها و فرسودگی آن‌ها.
نشت پروتئین به ادرار	نشت پروتئین‌هایی مانند آلبومین به ادرار به‌دلیل اختلال عملکرد سیستم فیلتراسیون
آسیب پیش‌‌رونده کلیه‌ها	تشکیل بافت اسکار در نفرون‌ها و سایر بخش‌های کلیه به‌دلیل آسیب مداوم؛ ازبین‌رفتن تعدادی نفرون‌ها و گلومرول‌های سالم؛ پیشرفت آسیب به سایر بخش‌های سیستم فیلتراسیون کلیه.
کاهش عملکرد کلیه‌ها	مرگ تعداد بیشتری از فیلترهای کلیه؛ کاهش عملکرد کلیه در دفع مواد زائد، تنظیم آب بدن و فیلترینگ خون؛ نفروپاتی دیابتی و در نهایت نارسایی کلیه.

فشار خون بالا

ازآنجاکه بسیاری از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ یا ۱، فشار خون بالا نیز دارند، آسیب به کلیه‌ها چندین‌برابر شدیدتر و سریع‌تر رخ می‌دهد، چون فشارخون بالا به‌تنهایی می‌تواند به کلیه‌ها آسیب بزند؛ در واقع دیابت از قبل باعث آسیب‌پذیرشدن نفرون‌ها و گلومرول‌ها شده و حالا فشار خون بالا وضعیت را وخیم‌تر می‌کند.

مراحل آسیب فشار خون به کلیه‌ها	مکانیسم اثر
افزایش فشار مویرگی کلیه	افزایش فشار داخل مویرگ‌های ابتدای نفرون‌ها (گلومرول‌ها) به‌دلیل افزایش فشار خون؛ تداوم فشار و فرسودگی گلومرول‌ها.
آسیب به فیلترهای کلیه	آسیب به غشای پایه گلومرول‌ها؛ آسیب به سد فیلتراسیون نفرون‌ها؛ افزایش نفوذپذیری نفرون‌ها؛ ورود آلبومین به ادرار.
فعال‌شدن سیستم رنین–آنژیوتانسین–آلدوسترون (RAAS)	تنگ‌شدن دیواره عضلانی شریان‌های کوچک کلیوی؛ افزایش بیشتر فشار خون؛ آسیب بیشتر به گلومرول‌ها و نفرون‌ها و از بین‌رفتن تعدادی از آن‌ها.
کاهش تدریجی عملکرد کلیه‌ها	کاهش نرخ فیلتراسیون گلومرولی (GFR)؛ کاهش تدریجی عملکرد کلیه‌ها؛ پیشرفت نفروپاتی؛ تبدیل نفروپاتی به بیماری مزمن کلیه یا نارسایی کلیه در موارد شدید.

چربی خون بالا

افزایش جذب و سنتز کلسترول با ایجاد رسوب لیپید در کلیه‌ها باعث اختلال عملکرد آن‌ها خواهد شد. هنگامی‌که تری‌گلیسیرید و کلسترول LDL در کلیه‌ها تجمع پیدا کنند، منجر به ایجاد استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن می‌شوند؛ التهاب مزمن و افزایش استرس اکسیداتیو نیز به‌‌صورت زیر به سلول‌های کلیه آسیب می‌زنند و خطر مشکلات کلیوی مانند نفروپاتی و نارسایی کلیه را افزایش می‌دهند:

مراحل آسیب چربی خون به کلیه‌ها	مکانیسم اثر
آسیب مستقیم سلولی	رسوب چربی‌های اضافی در سلول‌های کلیه؛ نقص عملکرد سلول‌های کلیه؛ مرگ سلول‌های کلیه به‌مرور زمان.
استرس اکسیداتیو و التهاب	تجمع چربی‌ها داخل کلیه‌ها؛ تحریک تولید رادیکال‌های آزاد؛ جذب مولکول‌های التهابی و آزادسازی سیتوکین‌ها؛ ضخیم‌شدن و آسیب واحدهای فیلترکننده کلیه.
اختلال عملکرد سیستم فیلتراسیون کلیه	اختلال عملکرد گلومرول‌ها و نفرون‌ها؛ ضعیف‌شدن جریان خون و اختلالات گردش خون در کلیه‌ها.

عوامل ژنتیکی و زمینه‌ای

ژن‌ها و بیماری‌های زمینه‌ای یکی دیگر از دلایل ابتلا به نفروپاتی در بیماران دیابتی هستند. افراد با سابقه خانوادگی ابتلا به بیماری‌های زیر با احتمال بیشتری به این نفروپاتی مبتلا می‌شوند:

• انواع دیابت؛
• انواع بیماری‌های کلیوی؛
• فشار خون بالا.

سبک زندگی ناسالم

سبک زندگی ناسالم از دیگر علت‌هایی است که باعث ابتلای بیماران دیابتی به نفروپاتی می‌شود. زمانی‌ که روزها را به‌صورت زیر می‌گذرانید، زمینه برای افزایش قند خون، فشار خون و چربی خون فراهم می‌شود؛ در این شرایط اگر به نفروپاتی ناشی از دیابت مبتلا شوید، سرعت پیشرفت بیماری آن‌قدر سریع خواهد بود که کلیه‌های شما دچار نارسایی می‌شوند:

• خوردن غذاها و نوشیدنی‌های حاوی قند و شکر؛
• مصرف مقدار زیادی نمک در هر وعده غذایی؛
• خوردن غذاهای فرآوری‌شده، سرخ‌شده و فست‌فودی به‌جای وعد‌ه‌های سالم خانگی؛
• نوشیدن مقدار کمی آب در طول روز؛
• مصرف نامنظم داروهای دیابت و فشار خون؛
• عدم کنترل روزانه قند خون و فشار خون.

اکنون که می‌دانید نفروپاتی دیابتی یعنی چه و با علت آن نیز آشنا شده‌اید، بهتر است اطلاعات کاملی درباره مراحل پیشرفت آن نیز کسب کنید.

مراحل بیماری نفروپاتی دیابتی

مراحل آسیب و افت نرخ فیلتراسیون گلومرولی (GFR) به شرح زیر است:

مرحله اولیه آسیب کلیوی

مرحله اولیه به‌عنوان خفیف‌ترین مرحله بیماری نفروپاتی دیابتی شناخته می‌شود. نرخ فیلتراسیون گلومرولی بالاتر از ٪۹۰ است و کلیه‌ها مقدار کمی آسیب‌ دیده‌اند، اما هنوز عملکرد طبیعی خود را دارند.

میکروآلبومینوری

در این مرحله، کلیه‌ها آسیب دیده‌اند و عملکرد آن‌ها تا حدودی کاهش یافته است. در میکروآلبومینوری به‌دلیل افت نرخ فیلتراسیون گلومرولی بین ۶۹ تا ۸۹، مقادیر اندکی از پروتئین آلبومین در ادرار نشت می‌کند؛ وجود آلبومین در ادرار اولین و مهم‌ترین نشانه آسیب و شروع بیماری کلیوی در افراد دیابتی است.

کاهش GFR

در مرحله سوم، نرخ فیلتراسیون گلومرولی (GFR) به ۳۰ تا ۵۹ می‌رسد، چون کلیه نیمی از عملکرد خود را از دست داده‌ است؛ این شرایط حتی ممکن است منجر به مشکلاتی در استخوان‌ها شود.

آسیب شدید کلیه

در مرحله چهارم نفروپاتی دیابتی، GFR به حدود ۱۵ تا ۲۹ می‌رسد که نشان‌دهنده افت شدید نرخ فیلتراسیون گلومرولی کلیه‌ها است. در چنین مرحله‌ای کلیه‌ها به‌شدت آسیب‌ دیده‌اند و علائم بیماری جدی‌تر و شدیدتر می‌شود.

نارسایی کلیه مرحله نهایی

در مرحله پنجم بیماری، نرخ فیلتراسیون گلومرولی به پایین‌تر از ۱۵ می‌رسد، به‌ این‌ مفهوم که سیستم فیلتراسیون کلیه‌ها تقریباً به‌صورت کامل مختل شده است و کلیه‌ها از کار افتاده‌اند؛ نارسایی کلیه در واقع پیشرفته‌ترین مرحله نفروپاتی دیابتی است و برای درمان باید دیالیز یا پیوند کلیه انجام دهید.

جدول مشخصات نفروپاتی دیابتی در مراحل مختلف

در جدول زیر سطح عملکرد کلیه‌ها و میزان GFR در مراحل مختلف بیماری مقایسه می‌شود:

مرحله بیماری	سطح عملکرد کلیه‌ها	نرخ فیلتراسیون گلومرولی (GFR)
مرحله ۱	سطح طبیعی عملکرد کلیه‌ها	GFR بالاتر از ۹۰
مرحله ۲	کاهش خفیف عملکرد کلیه‌ها	GFR از ۶۰ تا ۸۹
مرحله ۳	کاهش متوسط عملکرد کلیه‌ها	GFR از ۳۰ تا ۵۹
مرحله ۴	کاهش شدید عملکرد کلیه‌ها	GFR از ۱۵ تا ۲۹
مرحله ۵	مرحله نهایی بیماری کلیوی یا نارسایی نزدیک به کامل کلیه‌ها	GFR کمتر از ۱۵

عوامل خطر نفروپاتی دیابتی

عوامل خطر بیماری کلیوی در بیماران دیابتی، مواردی هستند که زمینه را برای ابتلا به این بیماری فراهم می‌کنند، بنابراین اگر آن‌ها را مدیریت کنید، احتمال ابتلا و سرعت پیشرفت نفروپاتی دیابتی کاهش می‌یابد؛ مهم‌ترین عوامل خطر این بیماری به شرح زیر هستند:

مدت ابتلا به دیابت

هرچقدر مدت ابتلا به دیابت بیشتر باشد، احتمال بروز نفروپاتی نیز افزایش می‌یابد؛ مدت ابتلا به دیابت نوع ۱ و ۲ و تأثیر آن در افزایش خطر نفروپاتی به شرح زیر است:

• دیابت نوع ۱: بیشتر از ۵ سال ابتلا به این نوع دیابت؛
• دیابت نوع ۲: از لحظه تشخیص دیابت.

عدم درمان فشار خون بالا

فشار خون بالا با اعمال فشار به رگ‌های خونی به‌ویژه مویرگ‌های ساختار فیلتراسیون کلیه، به‌مرور باعث آسیب، اختلال عملکرد و حتی مرگ گلومرول‌ها خواهد شد. در این شرایط، عدم کنترل و درمان فشار خون بالا خطر ابتلا به بیماری کلیوی در بیماران دیابتی را بیشتر می‌کند.

ابتلا به برخی مشکلات کلیوی

افراد دیابتی که به یکی از مشکلات کلیوی مبتلا هستند یا سابقه خانوادگی دارند، بسیار بیشتر از دیگران در معرض خطر نفروپاتی دیابتی هستند، چون بیماری‌های کلیوی زمینه را برای ابتلا به این بیماری در افراد دیابتی فراهم می‌کنند و ازطرفی سرعت پیشرفت بیماری نیز بیشتر است.

کنترل ضعیف قند خون

مهم‌ترین علت ابتلا به نفروپاتی در افراد دیابتی، عدم کنترل و مدیریت سطح قند خون است. همان‌طور که اشاره شد گلوکز با آسیب به نفرون‌ها و گلومرول‌ها، سیستم فیلتراسیون کلیه را مختل و مواد زائد در بدن تجمع پیدا می‌کنند؛ با کنترل‌ روزانه سطح قند خون، رژیم غذایی دیابت و مصرف منظم داروها می‌توانید از ابتلا به این بیماری کلیوی جلوگیری کنید.

مصرف سیگار و الکل

سیگار و نوشیدنی‌های الکلی به عروق خونی آسیب می‌زنند و در نتیجه حجم خون‌رسانی به کلیه‌ها کاهش می‌یابد. افراد سیگاری و الکلی مبتلا به دیابت نه‌تنها با احتمال بیشتری به نفروپاتی دیابتی مبتلا می‌شوند، بلکه سرعت پیشرفت بیماری در آن‌ها بسیار بیشتر است؛ این سبک زندگی عوارض نفروپاتی را تشدید می‌کند و نارسایی کلیه و سایر عوارض جدی زودتر رخ می‌دهند.

داشتن رژیم غذایی پُرنمک و پُرپروتئین

مصرف زیاد نمک علاوه‌بر افزایش فشار خون که یکی از علت‌های ابتلا به نفروپاتی در بیماران دیابتی است، خطر تشکیل سنگ در کلیه‌ها را نیز افزایش می‌دهد؛ مصرف زیاد پروتئین در بیماران کلیوی نیز با فشارآوردن به کلیه‌ها، ممکن است عملکرد آن‌ها را مختل کند، بنابراین رژیم غذایی نفروپاتی دیابتی نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به این بیماری دارد.

سن و جنسیت

با افزایش سن، عملکرد کلیه‌ها به‌مرور کاهش می‌یابد و احتمال آسیب گلوکز به سیستم فیلتراسیون کلیه بیشتر می‌شود، اما سن ابتلا به دیابت نوع ۱ و ۲ تفاوت‌های قابل‌توجهی به‌ شرح زیر دارد؛ سن در این شرایط یکی از عوامل خطر اصلی است:

• ابتلا به دیابت نوع ۱ قبل از ۲۰سالگی؛
• ابتلا به دیابت نوع ۲ در هر سنی.

علاوه‌بر سن، جنسیت نیز از عوامل خطر نفروپاتی دیابتی است. مطالعات نشان داده‌اند مردان مبتلا به دیابت بیشتر از زنان در معرض ابتلا و پیشرفت این نوع بیماری کلیوی قرار دارند؛ البته بعد از یائسگی، خطر آسیب کلیوی در زنان افزایش می‌یابد و همین موضوع زمینه را برای ابتلا به نفروپاتی در زنان دیابتی بیشتر می‌کند.

علائم نفروپاتی دیابتی چیست؟

علائم نفروپاتی دیابتی در مراحل مختلف بیماری تفاوت‌های زیادی بین افراد دارند، چون علاوه‌بر قند خون بالا، عوامل دیگری مانند ابتلای هم‌زمان فرد به بیماری‌های کلیوی و فشار خون بالا می‌تواند نوع علائم و شدت آن‌ها را تغییر دهد؛ در ادامه اولین نشانه‌های نفروپاتی تا شایع‌ترین علائم بررسی خواهند شد:

نشانه‌های اولیه بیماری کلیوی در دیابت

بسیاری از بیماران تا مدت‌ها متوجه آسیب کلیوی ناشی از دیابت نمی‌شوند، چون مراحل اولیه بیماری کلیوی در دیابت معمولاً علائم خاص و واضحی ندارد. به‌مرور زمان و با پیشرفت بیماری، علائم نفروپاتی دیابتی بروز می‌کنند.

وجود پروتئین در ادرار (پروتئینوری)

وجود پروتئین در ادرار یا پروتئینوری یکی از اولین نشانه‌های نفروپاتی دیابتی است. پروتئین آلبومین با آزمایش ادرار تشخیص داده می‌شود؛ وجود آلبومین نشان‌دهنده اختلال در عملکرد کلیه‌ها است، چون کلیه‌های سالم این نوع پروتئین را از خون حذف نمی‌کنند.

ورم پا و صورت

در نفروپاتی دیابتی، ورم (اِدم) به‌دلیل جاذبه و فشار بر اندام‌های تحتانی بدن، از پاها به‌ویژه مچ پا شروع می‌شود و دلایل متعددی به شرح زیر دارد:

دفع آلبومین

ورم پا و صورت معمولاً زمانی رخ می‌دهد که به‌دلیل اختلال در تعادل مایعات بدن و پروتئین‌ها، آسیب کلیوی به مراحل پیشرفته رسیده است و آلبومین ازطریق ادرار دفع می‌شود. آلبومین نقش مهمی در حفظ آب داخل رگ‌ها دارد و زمانی‌ که از کلیه نشت کند، منجر به ورم بدن به‌ویژه مچ‌ پا خواهد شد.

کاهش نرخ فیلتراسیون گلومرولی

زمانی‌که گلومرول‌ها در کلیه آسیب ببینند و به‌مرور زمان تعداد آن‌ها کمتر شود، میزان GFR یا قدرت فیلتراسیون گلومرولی کاهش می‌یابد؛ در این شرایط کلیه‌ها نمی‌توانند سدیم و آب اضافی را ازطریق ادرار دفع کنند و در نتیجه با تجمع مایعات در بدن، پاها و صورت متورم می‌شوند.

خستگی و ضعف عمومی، گیجی و کما

با پیشرفت آسیب کلیوی ناشی از نفروپاتی در بیماران دیابتی، کلیه‌ها نمی‌توانند مواد زائد را از خون دفع کنند. این مواد زائد در بدن جمع می‌شوند و به‌مرور به سطوح سمی می‌رسند؛ چنین وضعیتی با‌ نام علمی «ارومی» شناخته می‌شود.

زمانی‌که بیماری به این مرحله برسد، بیمار احساس خستگی، ضعف عمومی و گیجی دارد و حتی ممکن است برخی افراد به کُما بروند؛ تنها راه جلوگیری از کما، تشخیص نفروپاتی دیابتی و اقدام زودهنگام برای درمان است.

کاهش حجم ادرار در مراحل پیشرفته

حجم ادرار در مراحل اولیه بیماری، طبیعی و گاهی بیشتر از حد معمول است، اما کم‌شدن حجم ادرار و تیره‌تر شدن آن در هر شرایطی نشانه خطر است. کاهش حجم ادرار از علائم مراحل پیشرفته نفروپاتی دیابتی است و زمانی رخ می‌دهد که بخش بزرگی از نفرون‌های کلیه ازبین‌رفته باشند، با مرگ نفرون‌ها و گلومرول‌های بیشتر، توانایی کلیه‌ها در تصفیه خون و دفع مایعات به‌شدت کاهش می‌یابد و حجم ادرار کمتر می‌شود.

نفروپاتی دیابتی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

این بیماری معمولاً در طول آزمایش‌های منظم که بخشی از فرایند مدیریت دیابت است، تشخیص داده می‌شود؛ زمان شروع و تکرار این آزمایش‌ها در انواع دیابت متفاوت و به شرح زیر است:

دیابت	زمان شروع آزمایش	تکرار آزمایش‌ها
دیابت نوع ۱	بعد از گذشت ۵ سال از تشخیص دیابت	سالانه
دیابت نوع ۲	بلافاصله بعد از تشخیص دیابت	سالانه

آزمایش‌هایی که افراد مبتلا به دیابت باید به‌عنوان غربالگری نفروپاتی دیابتی به‌صورت سالانه انجام دهند در ادامه بررسی می‌شوند:

آزمایش ادرار

آزمایش ادرار نقشی کلیدی در تشخیص زودهنگام بیماری دارد، چون اولین تغییرات ناشی از اختلالات کلیوی در تفسیر آزمایش ادرار دیده می‌شوند، حتی زمانی‌که عملکرد کلیه هنوز طبیعی است؛ این آزمایش معمولاً به‌صورت تک‌نمونه یا نمونه ۱۲ تا ۲۴ ساعته انجام می‌شود و شامل بخش‌های زیر است:

آزمایش میکروآلبومینوری (آلبومین ادرار)

آلبومین پروتئینی است که برای رشد و ترمیم بافت‌های بدن ضروری است، اما اگر کلیه‌ها به‌درستی کار نکنند، آلبومین به ادرار نشت می‌کند؛ عبور این پروتئین از شبکه‌های ظریف گلومرول‌ها و نفرون‌های کلیه به‌معنای شروع مشکلات کلیوی است.

آزمایش میکروآلبومینوری مقدار بسیار کم (میکرو) آلبومین در ادرار را شناسایی می‌کند، در سطوحی آن‌چنان کم که آزمایش ادرار معمولی ممکن است آن را تشخیص ندهد؛ با توجه‌به اینکه کلیه‌ها معمولاً این نوع پروتئین را از خون فیلتر نمی‌کنند، بنابراین سطح اندک تا زیاد آلبومین در آزمایش ادرار میکروآلبومینوری به‌معنای عملکرد غیرطبیعی کلیه‌ها و یکی از نشانه‌های نفروپاتی دیابتی است.

آزمایش نسبت آلبومین به کراتینین ادرار

کراتینین نوعی ماده زائد شیمیایی است که توسط کلیه‌های سالم از خون فیلتر می‌شود. نسبت آلبومین/کراتینین میزان آلبومین را در مقایسه با کراتینین در نمونه ادرار اندازه‌گیری می‌کند؛ این نسبت نشان می‌دهد که کلیه‌ها چقدر خوب کار می‌کنند و آیا آلبومین و کراتینین باعث آسیب به آن‌ها شده‌اند یا خیر.

نسبت آلبومین به کراتینین مهم‌ترین آزمایش ادرار نفروپاتی دیابتی است، چون نتایج آن حتی قبل از کاهش عملکرد کلیه نیز افزایش بسیار خفیف آلبومین در ادرار را شناسایی می‌کند؛ ازآنجاکه علاوه‌بر اختلالات کلیوی، عوامل دیگری نیز باعث افزایش سطح آلبومین در نمونه ادرار می‌شوند، پزشک متخصص تکرار آزمایش در ۳ تا ۶ ماه آینده را توصیه می‌کند.

آزمایشگاه‌ها معمولاً آزمایش نسبت آلبومین به کراتینین ادرار را با استانداردهای مختلفی انجام می‌دهند و به‌همین‌دلیل ممکن است نتایج کمی متفاوت از داده‌های زیر باشد:

نوع آزمایش	طبیعی	میکروآلبومینوری	آلبومینوری بالینی
آزمایش تصادفی	کمتر از ۳۰ میکروگرم آلبومین در هر میلی‌گرم کراتین	۳۰۰ میکروگرم آلبومین در هر میلی‌گرم کراتینین	بیشتر از ۳۰۰ میکروگرم آلبومین در هر میلی‌گرم کراتینین
آزمایش زمان‌بندی‌شده	کمتر از ۲۰ میکروگرم آلبومین در هر میلی‌گرم کراتینین	۲۰ تا ۲۰۰ میکروگرم در دقیقه	بیشتر از ۲۰۰ میکروگرم در دقیقه
آزمایش ادرار ۲۴ ساعته	کمتر از ۳۰ میلی‌گرم	۳۰ تا ۳۰۰ میلی‌گرم	بیشتر از ۳۰۰ میلی‌گرم

آزمایش خون BUN

آزمایش Blood Urea Nitrogen به‌اختصار BUN برای بررسی سطح نیتروژن اوره در خون انجام می‌شود. اوره یکی از مواد زائدی است که از تجزیه پروتئین‌ها در کبد تولید می‌شود و این کلیه‌ها هستند که باید آن را دفع کنند؛ بالابودن نتیجه آزمایش خون BUN نشان‌دهنده آسیب کلیوی است و تمامی افراد مبتلا به دیابت و فشار خون بالا باید آن را به‌عنوان بخشی از آزمایش‌های غربالگری نفروپاتی دیابتی انجام دهند.

محدوده طبیعی اوره در خون براساس سن متفاوت است. اگر BUN آزمایش خون شما بالاتر از اعداد جدول زیر باشد، پزشک متخصص آزمایش‌های دیگری برای تشخیص اختلالات کلیوی تجویز خواهد کرد:

سن	محدوده طبیعی آزمایش BUN (برحسب mg/dl)
نوزاد ۰ تا ۲ ماه	۳ تا ۱۲
نوزادان و کودکان ۲ ماه تا ۱۲ سال	۵ تا ۱۸
نوجوانان ۱۳ تا ۱۷ سال	۷ تا ۲۰
جوانان و بزرگسالان ۱۴ تا ۵۹ سال	۷ تا ۲۰
بزرگسالان بالای ۶۰ سال	۸ تا ۲۳

آزمایش نفروپاتی دیابتی و GFR

یکی از رو‌ش‌های تشخیص نفروپاتی در افراد مبتلا به دیابت، اندازه‌گیری نرخ فیلتراسیون گلومرولی (Glomerular Filtration Rate) به‌اختصار GFR است. در این روش، متخصصان از اندازه‌گیری کراتینین در نمونه خون برای بررسی سرعت فیلتراسیون‌ خون توسط کلیه‌ها استفاده می‌کنند که به آن «نرخ فیلتراسیون گلومرولی» می‌گویند؛ میزان پایین GFR به‌مفهوم عملکرد غیرطبیعی کلیه‌ها و احتمال ابتلا به نفروپاتی دیابتی است.

در مراحل اولیه نفروپاتی ممکن است GFR هنوز در محدوده طبیعی قرار بگیرد و تنها نشانه بیماری، افزایش آلبومین ادرار باشد. با پیشرفت آسیب به کلیه‌ها، تعداد گلومرول‌های سالم کاهش می‌یابد و در نتیجه نرخ فیلتراسیون گلومرولی به‌تدریج کمتر می‌شود؛ به‌ همین‌ دلیل نیز اندازه‌گیری GFR و آزمایش آلبومین ادرار مکمل یکدیگر هستند و هم‌زمان نتایج دقیق‌تری ارائه می‌کنند.

آزمایش‌های تصویربرداری کلیه

همان‌طور که اشاره شد، یکی از عوامل خطر ابتلا به نفروپاتی در بیماران دیابتی، بیماری‌های کلیوی است، آزمایش‌های تصویربرداری مانند اشعه‌ایکس، سونوگرافی، CT و MRI، سایر اختلالاتی که ممکن است علائم مشابهی با نفروپاتی کلیه داشته باشند را تشخیص می‌دهند؛ پزشک از این آزمایش‌ها بیشتر برای رد بیماری‌های کلیوی زیر استفاده می‌کند:

• انسداد مجاری ادراری؛
• سنگ کلیه؛
• کیست‌ها؛
• تومورها؛
• ناهنجاری‌های مادرزادی.

از میان روش‌های مختلف تصویربرداری، سی‌تی‌اسکن و MRI در شناسایی آسیب‌های کلیوی و سایر اختلالاتی که ممکن است علائمی مشابه نفروپاتی داشته باشند بیشترین کاربرد را دارند، چون تصاویر واضح‌تر و دقیق‌تری ارائه می‌کنند.

بیوپسی کلیه در موارد خاص

در موارد خاص، ممکن است پزشک متخصص بیوپسی کلیه را تجویز کند. در این روش بعد از نمونه‌برداری از بافت کلیه، آن را در آزمایشگاه بررسی می‌کنند؛ بیوپسی روش روتینی برای تشخیص نفروپاتی دیابتی نیست و اغلب به‌دلایل زیر انجام می‌شود:

• هماچوری (وجود خون در نمونه ادرار)؛
• افزایش ناگهانی یا شدید میزان پروتئین در ادرار؛
• کاهش سریع و ناگهانی عملکرد کلیه شامل افت شدید نرخ فیلتراسیون گلومرولی.

غربالگری نفروپاتی دیابتی

با توجه‌ به اینکه بیماری کلیوی افراد دیابتی در مراحل اولیه معمولاً علائم مشخص و واضحی ندارد، تمامی افراد مبتلا به دیابت باید سالانه یا در دوره‌های کوتاه‌تر، غربالگری نفروپاتی دیابتی را انجام دهند؛ آزمایش‌های زیر که به‌صورت منظم انجام می‌شوند روشی برای تشخیص زودهنگام این بیماری هستند:

• آزمایش میکروآلبومینوری؛
• آزمایش نسبت آلبومین به کراتینین ادرار؛
• آزمایش خون BUN؛
• آزمایش خون GFR.

چه زمانی باید غربالگری انجام شود؟

زمان شروع غربالگری برای تشخیص زودهنگام بیماری نفروپاتی دیابتی در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ و ۲ متفاوت و به شرح زیر است و معمولاً باید سالانه انجام شود:

• حداکثر ۵ سال بعد از تشخیص دیابت نوع ۱؛
• هم‌زمان با تشخیص دیابت نوع ۲.

درمان نفروپاتی دیابتی

روش درمان نفروپاتی دیابتی به مرحله بیماری و شرایط سلامت کلی بیمار بستگی دارد. در برخی موارد کنترل قند خون و فشار خون باعث بهبود علائم می‌شود، اما سایر افراد ممکن است به دارو یا حتی درمان‌های پیشرفته مانند دیالیز و پیوند کلیه نیاز داشته باشند.

کنترل قند خون

کنترل قند خون مهم‌ترین عامل در مدیریت علائم و جلوگیری از پیشرفت نفروپاتی دیابتی است، چون همان‌طور که در بخش‌های قبلی اشاره شد، اصلی‌ترین علت ابتلا به این بیماری در افراد دیابتی، افزایش سطح گلوکز خون است؛ با رژیم غذایی سالم شامل مقدار کنترل‌شده‌ای از مواد غذایی و نوشیدنی‌های شیرین، می‌توانید قند خون را مدیریت و خطر پیشرفت نفروپاتی را کاهش دهید.

کنترل فشار خون

کنترل فشار خون در سطح طبیعی و هدف، علاوه‌بر کاهش خطر ابتلا به نفروپاتی در بیماران دیابتی، از پیشرفت سریع بیماری و بدترشدن علائم نیز جلوگیری می‌کند. پزشک متخصص معمولاً برای کنترل سطح فشار خون در افراد مبتلا به دیابت، رژیم غذایی کم‌نمک را توصیه می‌کند؛ با کاهش میزان مصرف نمک در وعده‌های روزانه، مهم‌ترین عامل خطر بیماری کلیوی در دیابت مهار خواهد شد.

دارودرمانی نفروپاتی دیابتی

داروهای نفروپاتی دیابتی باید براساس علت ابتلا به این بیماری تجویز شوند. با توجه‌ به اینکه اصلی‌ترین علل نفروپاتی در بیماران دیابتی، قند خون و فشار خون بالا است، پزشک متخصص داروهای دیابت و فشار خون را تجویز می‌کند؛ در کنار این گروه دارویی، پزشک برای محافظت از کلیه‌ها در برابر آسیب بیشتر، ممکن است مصرف داروهای محافظ کلیه را نیز توصیه کند.

داروهای دیابت

سؤال اصلی اینجاست که آیا دیابت قابل‌درمان است و تنها داروهای کنترل قند خون برای درمان کافی است؟ طبق مشخصات نفروپاتی دیابتی و تأثیر مخرب گلوکز در آسیب به سیستم فیلتراسیون کلیه‌ها، داروهای دیابت مهم‌ترین کاربرد را در درمان این بیماری کلیوی دارند، چون با کنترل سطح گلوکز و کاهش قند خون اضافی، بار کاری کلیه‌ها را کاهش می‌دهند؛ با جلوگیری از فعالیت مستمر کلیه‌ها در تصفیه خون و دفع مواد زائد نیز احتمال آسیب به سیستم فیلتراسیون نفرون‌ها و گلومرول‌ها کاهش می‌یابد.

افرادی که هم‌زمان به دیابت نوع ۲ و بیماری کلیوی مبتلا هستند، به نوع متفاوتی از داروها نیاز دارند. گروه داروهای مهارکننده سدیم-گلوکز کوترانسپورتز-۲ یا مهارکننده‌های SGLT-2 از جذب مجدد گلوکز توسط کلیه‌ها به خون جلوگیری می‌کنند؛ این روش درمانی نه‌تنها سطح قند خون در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ را کاهش می‌دهد، بلکه با محافظت از کلیه‌ها، سرعت پیشرفت بیماری نفروپاتی دیابتی را کُندتر می‌کند.

داروهای فشار خون

داروهای درمان فشارخون بالا با هدف مهار هورمونی به‌نام آنژیوتانسین تجویز می‌شوند. این هورمون باعث تنگی‌ رگ‌ها شده و با اعمال فشار، بیشتر به مویرگ‌های گلومرول آسیب می‌زند؛ با مهار آنژیوتانسین، رگ‌ها گشاد و فشار خون در آن‌ها کاهش پیدا می‌کند.

داروهای محافظ کلیه

مهارکننده‌های هورمون آنژیوتانسین با کنترل فشار خون، از کلیه‌ها در برابر آسیب بیشتر محافظت می‌کنند. به‌ همین‌ دلیل پزشک متخصص حتی برای کسانی که فشار خون بالا ندارند نیز این گروه دارویی را تجویز خواهد کرد.

گروه دارویی دیگری که برای محافظت از کلیه‌ها به‌ویژه در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ تجویز می‌شود، مهارکننده‌های SGLT-2 هستند. این داروها مانع بازجذب گلوکز به خون می‌شوند و در نتیجه قند اضافی از طریق ادرار از بدن دفع خواهد شد؛ بنابراین پزشک آن‌ها را به‌عنوان داروهای محافظ کلیه تجویز می‌کند.

جدول داروهای نفروپاتی دیابتی

گروه دارویی	داروهای تجویزی
داروهای دیابت نوع ۱	تزریق انسولین
داروهای دیابت نوع ۲	متفورمین؛ مهارکننده‌های سدیم-گلوکز کوترانسپورتر-۲ (مهارکننده‌های SGLT-2)؛ آگونیست‌های گیرنده پپتید شبه گلوکاگون-۱ (GLP-1)؛ مهارکننده‌های آنزیم DPP-4.
داروهای فشار خون بالا	مهارکننده‌های تبدیل آنزیم آنژیوتانسین (ACE)؛ مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین (ARB).
داروهای محافظ کلیه	داروهای ACE و ARB؛ داروهای SGLT-2 (مسدودکننده‌های پروتئین SGLT-2 در کلیه‌ها)؛ داروهای GLP-1.
داروهای نفروپاتی دیابتی	فینرنون‌ها (نوعی آنتاگونیست گیرنده مینرالوکورتیکوئیدی انتخابی غیراستروئیدی برای کاهش اثرات هورمون آلدوسترون)؛ سماگلوتید برای کاهش وزن، کنترل قند خون و کاهش سرعت پیشرفت بیماری.

کنترل چربی خون

کنترل چربی خون با رژیم غذایی سالم و متعادلی که در آن چربی‌های اشباع و ترانس با چربی‌های سالمی مانند روغن زیتون و ماهی‌های چرب جایگزین شده باشند، نقش مهمی در کاهش کلسترول دارد؛ چربی خون یکی از عوامل خطر ابتلا به بیماری کلیوی در افراد دیابتی است و کنترل و مدیریت آن با رژیم غذایی یا مصرف داروهای کاهنده کلسترول، احتمال ابتلا به این بیماری را کاهش می‌دهد.

لازم است بدانید که هنوز مطالعات علمی کامل و جامعی درباره درمان‌های سنتی برای کنترل چربی خون و قند خون و کاهش خطر آسیب به کلیه‌ها در بیماران دیابتی انجام نشده است. به‌ همین‌ دلیل نیز درمان سنتی نفروپاتی دیابتی با گیاهان دارویی پایه و اساس علمی ندارد؛ در چنین شرایطی بهتر است قبل از مصرف داروهای گیاهی با پزشک متخصص مشورت کنید.

درمان‌های پیشرفته نفروپاتی دیابتی

وقتی سیر نفروپاتی دیابتی به مراحل پیشرفته برسد، معمولاً داروهای کنترل قند خون و فشار خون چندان اثری بر بهبودی علائم ندارند؛ در این شرایط پزشک روش‌های درمانی پیشرفته‌تری به شرح زیر توصیه می‌کند:

دیالیز

کاهش شدید عملکرد کلیه‌ها به‌مرور باعث نارسایی کلیوی می‌شود، بنابراین در مراحل پیشرفته نفروپاتی دیابتی، پزشک متخصص در اولین مرحله، دیالیز را توصیه می‌کند؛ در این روش خون ازطریق یکی از مسیرهای عروقی از بدن خارج و وارد دستگاه دیالیز می‌شود تا مواد زائد مانند اوره، کراتینین، پتاسیم و آب اضافی از آن حذف شوند.

دیالیز روش قطعی درمان نفروپاتی نیست و نمی‌تواند جایگزین عملکرد طبیعی کلیه‌ها شود، اما با انجام بخشی از وظایف کلیه‌ها به حفظ تعادل در بدن کمک خواهد کرد؛ انواع روش‌های دیالیز به شرح زیر هستند:

• همودیالیز حدود ۳ بار در هفته؛
• دیالیز صفاقی از پوشش داخلی شکم.

پیوند کلیه

پیوند کلیه زمانی انجام می‌شود که بیمار به مرحله نهایی بیماری مزمن کلیه (نارسایی کامل) رسیده باشد و کلیه‌ها از کار افتاده باشند. پیوند عملی بزرگ و پُرخطر است و پزشک متخصص تنها در موارد پیشرفته نارسایی کلیه آن را تجویز می‌کند.

رژیم غذایی در نفروپاتی دیابتی

رژیم غذایی نقش مهمی در درمان نفروپاتی دیابتی و جلوگیری از ابتلا به آن دارد. در این موارد باید از مصرف برخی مواد غذایی خودداری کنید، چون ممکن است با آسیب‌زدن به کلیه‌ها، زمینه را برای ابتلا به نفروپاتی فراهم کنند؛ ویژگی‌های رژیم غذایی نفروپاتی دیابتی به شرح زیر است:

• خودداری از مصرف مواد غذایی و نوشیدنی‌های شیرین؛
• کنترل میزان مصرف پروتئین‌ها؛
• کاهش مصرف نمک در وعده‌های غذایی؛
• کنترل پتاسیم مواد غذایی به‌ویژه در مراحل پیشرفته بیماری؛
• مدیریت مصرف فسفر برای جلوگیری از تضعیف استخوان‌ها و فشار به کلیه‌ها؛
• کاهش قابل‌توجه یا حذف کامل غذاهای فرآوری‌شده، سرخ‌شده و فست‌فودی؛
• کاهش چربی خون و جایگزین کردن چربی‌های ترانس با چربی‌های سالم مانند روغن زیتون؛
• مدیریت مصرف کربوهیدرات‌ها برای کنترل وزن؛
• مدیریت میزان مصرف مایعات براساس مرحله پیشرفت بیماری.

پیشگیری از نفروپاتی دیابتی

برای پیشگیری از نفروپاتی دیابتی علاوه‌بر کنترل قند خون و فشار خون، باید از سلامت و عملکرد کلیه‌ها نیز مراقبت کنید. بهترین راهکارهای پیشگیری از این بیماری در افراد مبتلا به دیابت به شرح زیر هستند:

• مصرف منظم داروهای دیابت نوع ۱ یا ۲؛
• مراقبت از کلیه‌ها با مصرف مایعات کافی؛
• افزایش فعالیت بدنی؛
• رژیم غذایی متعادل و سالم فاقد شکر افزوده و چربی‌های ناسالم؛
• جلوگیری از اضافه وزن و چاقی؛
• ترک سیگار و نوشیدنی‌های الکلی؛
• مدیریت سطح قند خون با رژیم غذایی؛
• کاهش فشار خون با کنترل میزان مصرف نمک یا مصرف داروها؛
• غربالگری منظم بیماری کلیوی در بیماران دیابتی؛
• خودداری از مصرف داروهای بدون‌نسخه و آسیب‌رسان به کلیه‌ها.

عوارض نفروپاتی دیابت

عوارض نفروپاتی دیابتی براساس مرحله ۱ تا ۵ بیماری تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارند، چون در مراحل اولیه هنوز کلیه‌ها آن‌قدر آسیب ندیده‌اند که عوارض جدی بروز کند؛ در مراحل پایانی، آسیب شدید کلیه و از کار افتادن آن عوارض خطرناکی به شرح زیر دارد:

نارسایی کلیه

نارسایی کلیه آخرین مرحله از نفروپاتی در بیماران دیابتی است، کلیه‌ها به‌دلیل آسیب شدید سیستم فیلتراسیون تنها با ۱۵٪ از توان خود کار می‌کنند و تقریباً از کار افتاده‌اند؛ در این شرایط مواد زائد و آب اضافی از خون فیلتر نمی‌شود و حتی ممکن نارسایی کلیه منجر به مرگ شود.

بیماری‌های قلبی-عروقی

نفروپاتی دیابتی تنها یک بیماری کلیوی نیست، بلکه با ایجاد تغییراتی در متابولیک و سیستم عروقی می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی-عروقی را افزایش دهد. متأسفانه بیمارانی که به‌موقع برای درمان اقدام نمی‌کنند به‌دلیل آسیب گسترده به عروق خونی، دچار مشکلات جدی زیر می‌شوند:

• بیماری عروق کرونر؛
• نارسایی قلبی؛
• سکته قلبی؛
• سکته مغزی.

نیاز به دیالیز

افت شدید عملکرد کلیه‌ها به‌دلیل آسیب جدی و پیش‌رونده نفرون‌ها و گلومرول‌ها، باعث کاهش قابل‌توجه نرخ فیلتراسیون گلومرول‌ها (GFR) خواهد شد. در این مرحله از بیماری، کلیه‌ها تقریباً از کار افتاده‌اند و بدون کمک نمی‌توانند مواد زائد و آب اضافی را دفع کنند و باید دیالیز شوید.

نیاز به جراحی پیوند کلیه

در مواردی که دیالیز کمک چندانی به بهبود عملکرد کلیه نمی‌کند و نارسایی شدید باعث ازکارافتادن کامل کلیه‌ها شده است، پزشک متخصص برای جراحی پیوند کلیه اقدام می‌کند؛ پیوند، درمان نهایی است، اما به‌عنوان روشی تهاجمی ممکن عوارض جدی و تهدیدکننده زندگی داشته باشد.

ورم شدید بدن

ورم شدید بدن به‌ویژه پاها، مچ پا و صورت از علائم مراحل پیشرفته نفروپاتی دیابتی هستند. در این مرحله، آسیب به کلیه‌ها آن‌قدر شدید بوده است که نمی‌توانند آب اضافی را از بدن فیلتر کنند؛ زمانی‌ که آب اضافی ازطریق کلیه‌ها دفع نشود، در اندام‌های مختلف تجمع پیدا می‌کند و اندام‌های تحتانی بدن متورم می‌شوند.

درمان‌های سنتی و مکمل نفروپاتی دیابتی

بسیاری از افراد برای درمان بیماری‌هایی مانند دیابت، فشار خون و اختلالات کلیوی از داروهای گیاهی استفاده می‌کنند، اما درمان‌های سنتی هیچ‌گونه تأییدیه علمی ندارند، چون تاکنون مطالعه کامل و جامعی درباره اثر کوتاه‌مدت و طولانی‌‌مدت آن‌ها بر بدن انجام نشده است؛ در نتیجه، پیشنهاد می‌شود قبل از مصرف گیاهان دارویی با پزشک متخصص مشورت کنید تا خطرات احتمالی را بررسی کند:

• کاهنده قند خون؛
• کاهنده فشار خون؛
• ادرارآور؛
• کاهنده چربی خون.

کلام آخر دکتردکتر

نفروپاتی دیابتی یکی از خطرناک‌ترین عوارض دیابت مزمن و کنترل‌نشده است که در مراحل پیشرفته باعث بیماری مزمن کلیه و نارسایی کلیوی می‌شود. این بیماری در ۵ مرحله و با افت تدریجی نرخ فیلتراسیون گلومرولی پیشرفت می‌کند و به‌مرور کلیه‌ها از کار می‌افتند. با توجه‌ به اینکه نفروپاتی در مراحل اولیه و با دارو و رژیم غذایی سالم مدیریت می‌شود، پیشنهاد می‌کنیم برای تشخیص زودهنگام و شروع سریع‌تر درمان از خدمات ویزیت حضوری دکتردکتر استفاده کنید.

سوالات متداول

منابع

webmd

healthline

diabetes

mayoclinic

diabetesjournals

kidneyresearchuk

ncbi

اشتراک گذاری