پولیپ بینی کودکان، تودههای نرم و غیرسرطانی داخل بینی یا سینوسهاست که معمولاً در اثر التهاب طولانیمدت ایجاد میشود و میتواند علائمی مانند آبریزش بینی، خروپف، ترشحات پشت حلق و سردرد داشته باشد. تشخیص و درمان بهموقع این عارضه، که در کودکان شایع نیست، به بهبود تنفس و کیفیت زندگی آنها کمک میکند. روشهای درمان شامل اسپریهای کورتیکواستروئیدی، شستوشوی بینی و در موارد خاص جراحی است. در این مطلب از مجله پزشکی دکتردکتر با علل، علائم و روشهای درمان پولیپ بینی در کودکان آشنا میشوید.
در انتها، اگر سوالی دارید، در قسمت نظرات بنویسید. کارشناس سلامت دکتردکتر به آن پاسخ خواهد داد.
پولیپ بینی در کودکان چیست؟
این ضایعه، یک توده نرم، غیرسرطانی و معمولا بدون درد بینی است که در مجاری بینی و سینوسها رشد میکند. این بیماری در کودکان ناشی از التهاب مزمن بوده و برخلاف رینیت آلرژیک یا انحراف تیغه بینی، معمولا با مشکلات زمینهای مانند فیبروز کیستیک همراه است.
تفاوت گرفتگی بینی و پولیپ بینی در کودکان
گاهی پولیپ بینی کودکان با گرفتگی بینی اشتباه گرفته میشود. در جدول زیر، به شباهتها و تفاوتهای آن با آلرژی یا گرفتگی بینی معمولی اشاره کردهایم:
| شباهتها | تفاوتها |
| هر دو باعث گرفتگی و انسداد بینی میشوند. | آلرژی ناشی از واکنش سیستم ایمنی به آلرژنها است، در حالی که این عارضه یک توده غیرسرطانی در مجاری بینی است.
|
| هر دو میتوانند علائمی مانند فشار سینوسی و ترشحات پشت حلق ایجاد کنند. | پولیپ بینی کودکان معمولا منجر به کاهش یا از دست دادن حس بویایی میشود. اما آلرژی با عطسه، خارش چشم و آبریزش بینی همراه است.
|
| در هر دو مورد ممکن است بیمار احساس سنگینی در سر داشته باشد. | گرفتگی بینی کودکان و نوزادان ناشی از آلرژی موقتی است و بسته به مواجهه با آلرژنها تغییر میکند، اما این ضایعات باعث انسداد دائم و شدیدتر بینی میشوند. |
آلرژی میتواند عامل بروز پولیپ بینی در کودکان باشد. از این رو، کنترل آن و جلوگیری از تماس با آلرژنها بسیار مهم است.
انواع پولیپ بینی کودکان
پولیپ بینی در کودکان به دو نوع اصلی تقسیم میشود: پولیپ آنتروکوانال و پولیپ همراه با رینوسینوزیت مزمن. پولیپ آنتروکوانال اغلب یکطرفه است؛ اما پولیپهای مرتبط با رینوسینوزیت مزمن اغلب در هر دو سمت بینی دیده میشوند. تشخیص دقیق نوع پولیپ اهمیت دارد، زیرا ممکن است با بیماریهای زمینهای متفاوتی ارتباط داشته باشد.

پولیپ آنتروکوانال
پولیپ آنتروکوانال که به نام پولیپ کیلین نیز شناخته میشود، معمولاً از سینوس فکی آغاز میشود و از طریق حفره بینی به سمت پشت بینی و نازوفارنکس گسترش مییابد. این نوع پولیپ در کودکان شایعتر از انواع دیگر پولیپ بینی است و معمولا در یک سمت بینی ایجاد میشود. گرفتگی یکطرفه بینی، ترشحات بینی و خروپف از علائم احتمالی آن هستند.
پولیپ همراه با رینوسینوزیت مزمن
این نوع پولیپ در نتیجه التهاب طولانیمدت بینی و سینوسها ایجاد میشود. ممکن است چندین پولیپ در هر دو سمت بینی وجود داشته باشد. پولیپهای همراه با رینوسینوزیت مزمن در کودکان بهنسبت نادرند و مشاهده آنها میتواند بررسی بیماریهای زمینهای مانند فیبروز کیستیک، اختلال حرکت مژکهای اولیه یا نقص ایمنی را ضروری کند.
هرچند پولیپ ممکن است بهشکل گوشت اضافه در بینی کودکان احساس شود، پولیپ بینی در کودکان کمشیوع است. بنابراین هر توده نرم و گوشتی یا گرفتگی یکطرفه بینی همیشه پولیپ نیست. تشخیص باید توسط متخصص گوش، حلق و بینی انجام شود تا سایر علل احتمالی نیز بررسی شوند.

علائم پولیپ بینی در کودکان
این عارضه در کودکان میتواند علائم مختلفی داشته باشد که والدین با کمی دقت میتوانند متوجه آن شوند. در ادامه، به برخی از علائم شایع پولیپ بینی در کودکان پرداختهایم:
گرفتگی مزمن بینی و مشکلات تنفسی
این ضایعات، با انسداد مجاری بینی باعث میشوند کودک به سختی نفس بکشد و صدایش تغییر کند. این وضعیت نهتنها ممکن است علت صدای تودماغی باشد، بلکه او را مجبور به تنفس از طریق دهان خواهد کرد که در طولانیمدت روی سلامت دندانهای او تاثیر منفی میگذارد.
کاهش حس بویایی و چشایی
این عارضه با مسدود کردن جریان هوا به گیرندههای بویایی، توانایی کودک در تشخیص بوها را کاهش میدهند. از آنجا که حس چشایی تا حد زیادی به حس بویایی وابسته است، حس چشایی کودک هم تحت تاثیر قرار میگیرد.
خروپف کردن و خرناس کشیدن
پولیپهای بینی با مسدود کردن راههای هوایی باعث خروپف و خرناس میشوند. هرچه پولیپها بزرگتر باشند، جریان هوا را بیشتر مسدود کرده و باعث شدت یافتن خروپف میشوند.
ترشحات پشت حلق
ریزش ترشحات بینی به گلو از دیگر علائم این مشکل در کودکان است. در صورتی که کودک شما دچار ریزش ترشحات از بینی به گلو شده باشد، ممکن است صدای قورت دادن مکرر یا صاف کردن گلوی او را بشنوید. همچنین ممکن است کودک از گلودرد یا خارش گلو هم شکایت کند.
سردرد و احساس فشار در صورت یا پیشانی
انسداد مجاری سینوسی ناشی از این تودهها میتواند باعث افزایش فشار در ناحیه پیشانی و صورت شود. در نتیجه، کودک ممکن است احساس سنگینی یا درد در اطراف سینوسها داشته باشد که در صورت تشدید، به سردرد منجر میشود.
آبریزش بینی
التهاب ناشی از پولیپها، موجب افزایش تولید مخاط در بینی میشود که به آبریزش بینی در کودکان و نوزادان منجر خواهد شد. این وضعیت معمولا همراه با عطسههای مکرر است و ممکن است والدین تصور کنند که کودک به آلرژی دچار شده است.
چه کودکانی به پولیپ بینی دچار می شوند؟
کودکانی که به بیماریهای زیر مبتلا هستند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به این عارضه قرار دارند:
- سینوزیت مزمن؛ التهاب طولانیمدت سینوسها است که با علائمی مانند آبریزش بینی خود را نشان میدهد.
- رینیت آلرژیک (تب یونجه)؛ حساسیت به موادی مانند گرده گلها، گرد و غبار یا موی حیوانات خانگی که باعث آبریزش بینی و عطسه میشود.
- فیبروز کیستیک (CF)؛ یک بیماری ژنتیکی که باعث تولید مخاط غلیظ و چسبناک میشود و راههای هوایی را مسدود میکند.
- سینوزیت قارچی آلرژیک (AFS)؛ نوعی التهاب سینوسها است که در اثر واکنش آلرژیک به قارچها به وجود میآید.
اگر کودک شما یکی از این بیماریها را دارد و علائمی مثل گرفتگی بینی، مشکل در تنفس، کاهش حس بویایی یا تغییر در صدای خود نشان میدهد، حتما او را به دکتر کودکان نشان دهید.
علت پولیپ بینی در کودکان چیست؟
علت دقیق پولیپ بینی کودکان به طور کامل مشخص نیست. اما برخی از عواملی که ممکن است در بروز آن نقش داشته باشند به شرح زیر هستند:
التهابهای مزمن و عفونتهای مکرر سینوسی
التهاب طولانیمدت و عفونتهای مکرر سینوسی از عوامل اصلی ایجاد این عارضه هستند. این شرایط باعث تحریک بافتهای مخاطی بینی شده و احتمال رشد پولیپ بینی در کودکان را افزایش میدهند.
آلرژیهای فصلی و محیطی
حساسیت به عوامل محیطی مانند گرده گیاهان، گرد و غبار و آلودگی هوا میتواند التهاب مزمن در مجاری بینی ایجاد کند. این التهاب زمینهساز ایجاد این ضایعهها در برخی از کودکان میشود.
آسم و سایر مشکلات تنفسی
کودکانی که مبتلا به آسم یا بیماریهای مزمن تنفسی هستند، بیشتر در معرض التهاب مداوم مجاری بینی و سینوسها قرار دارند. این التهاب میتواند یکی از عوامل موثر در شکلگیری پولیپ بینی کودکان باشد.
حساسیت به آسپرین
برخی از کودکان به ویژه آنهایی که آسم دارند، ممکن است به آسپرین حساسیت نشان دهند. این وضعیت که به نام بیماری تنفسی تشدید شده با آسپرین (AERD) شناخته میشود، منجر به ایجاد پولیپ بینی کودکان خواهد شد.
روشهای تشخیص پولیپ بینی در کودکان
برای تشخیص پولیپ بینی در کودکان، پزشکان از روشهای زیر استفاده میکنند:
- معاینه فیزیکی توسط پزشک: پزشک با استفاده از یک دستگاه مخصوص به نام اتوسکوپ که دارای نور در انتهای خود است، داخل بینی کودک را بررسی میکند تا وجود این ضایعه را تشخیص دهد.
- استفاده از آندوسکوپی بینی: پزشک با استفاده از یک لوله باریک و انعطافپذیر به نام آندوسکوپ که در انتهای آن منبع نور قرار دارد، وارد بینی و سینوسهای کودک شده و در صورت وجود پولیپ، آن را شناسایی میکند.
- سیتیاسکن و امآرآی در موارد شدید: درصورتیکه پزشک برای تشخیص دقیقتر نیاز به اطلاعات بیشتری داشته باشد، ممکن است از روشهای تصویربرداری مانند سیتیاسکن یا امآرآی استفاده کند. این آزمایشها به مشخص شدن اندازه، محل و میزان گسترش این عارضه کمک میکنند.
درمان پولیپ بینی در کودکان
درمان پولیپ بینی کودکان از راههای مختلفی انجام میشود که شامل دارو، درمانهای خانگی و عمل پولیپ بینی کودکان است. در ادامه هر یک از روشهای درمان پولیپ بینی کودکان را توضیح میدهیم.
مصرف دارو پولیپ بینی در کودکان
برای درمان این عارضه در کودکان داروهای مختلفی وجود دارد که در ادامه به برخی از آنها اشاره میکنیم:
کورتیکواستروئیدهای خوراکی
گاهی پولیپهای بینی مانع رسیدن اسپریهای بینی به بافتهای موردنظر میشوند. در این شرایط، مصرف کورتیکواستروئیدهای خوراکی مانند پردنیزون ممکن است کمککننده باشد. این داروها همچنین ممکن است برای کوچک کردن پولیپها پیش از جراحی تجویز شوند.
قرصهای کورتیکواستروئیدی ممکن است بهتنهایی یا همراه با اسپری بینی مصرف شوند. چون این داروها ممکن است عوارض جانبی جدی ایجاد کنند، پزشکان اغلب آنها را فقط برای مدت کوتاهی تجویز میکنند.
در مواردی که پولیپهای بینی شدید هستند، ممکن است از کورتیکواستروئیدهای تزریقی استفاده شود.
داروهای بیولوژیک
این داروها با هدف قرار دادن سلولها یا پروتئینهای خاص، التهاب و تورم را کاهش میدهند. داروهای بیولوژیک ممکن است برای افرادی تجویز شوند که پولیپ بینی آنها مرتب عود میکند. در ایالات متحده، داروهای دوپیلوماب (Dupixent)، مپولیزوماب (Nucala) و اومالیزوماب (Xolair) برای درمان سینوزیت مزمن همراه با پولیپ بینی تأیید شدهاند.
آنتیهیستامین و آنتیبیوتیک
این داروها به کنترل آلرژی و مقابله با عفونتهایی که ممکن است در ایجاد این عارضه نقش داشته باشند، کمک میکنند. اما تاثیر مستقیمی بر درمان خود این عارضه ندارند.
داروی دیکلوفناک
در صورتی که کودک علاوهبر این عارضه، دچار درد و التهاب سینوسها باشد، ممکن است پزشک داروی داروی دیکلوفناک را برای کاهش این علائم تجویز کند. با این حال، این دارو تاثیری در کوچک کردن این تودهها ندارد و تنها برای کنترل التهاب و درد استفاده میشود و مصرف خودسرانه آن به هیچ وجه برای کودک ایمن نخواهد بود.
حساسیتزدایی
روش درمانی دیگری به نام حساسیتزدایی نسبت به آسپرین ممکن است برای افراد مبتلا به پولیپ بینی و آسم که به مصرف آسپرین واکنش نامطلوب نشان میدهند، مفید باشد. این درمان تحت نظر متخصص آلرژی انجام میشود و شامل مصرف تدریجی مقادیر افزایشی آسپرین است تا بدن به آن عادت کند.
گاهی پیش از شروع حساسیتزدایی، پولیپها با جراحی برداشته میشوند. پس از تکمیل فرایند حساسیتزدایی نیز ممکن است مصرف روزانه آسپرین توصیه شود.
اسپری پولیپ بینی کودکان
اسپریهای بینی یکی از گزینههای درمانی برای کاهش التهاب و بهبود علائم پولیپ بینی هستند. انتخاب اسپری به سن کودک، شدت علائم و علت زمینهای بیماری بستگی دارد. کورتیکواستروئیدهای داخل بینی با کاهش التهاب میتوانند به کوچک شدن پولیپها و بهبود گرفتگی بینی کمک کنند.
اسپریهای کورتیکواستروئیدی
این اسپریها معمولاً برای کنترل التهاب بینی و کاهش علائم پولیپ استفاده میشوند. انواع مختلف آنها عبارتاند از:
- اسپری فلوتیکازون (Fluticasone): برای کاهش التهاب بینی استفاده میشود. برخی فرآوردههای آن برای درمان آلرژی بینی کاربرد دارند؛ اما اسپری Xhance که برای درمان پولیپ بینی تأیید شده، مخصوص بزرگسالان است.
- اسپری مومتازون (Mometasone): از کورتیکواستروئیدهای داخل بینی است که در درمان التهاب و علائم آلرژی بینی کاربرد دارد.
- اسپری بودزوناید (Budesonide): به کاهش التهاب مخاط بینی کمک میکند و ممکن است با تشخیص پزشک در برنامه درمانی برخی بیماران مبتلا به پولیپ استفاده شود.
- اسپری بکلومتازون (Beclomethasone): برای کنترل التهاب و علائم آلرژی بینی کاربرد دارد.
- اسپری تریامسینولون (Triamcinolone): از دیگر کورتیکواستروئیدهای داخل بینی است که به کاهش علائم التهابی کمک میکند.
- اسپری سیکلسوناید (Ciclesonide): برای کنترل التهاب بینی، بهویژه در افراد مبتلا به رینیت آلرژیک، استفاده میشود.
این داروها از یک گروه دارویی هستند، اما تأییدیه مصرف و محدودیت سنی آنها یکسان نیست. به همین دلیل، انتخاب نوع اسپری و تعیین دوز برای درمان پولیپ بینی کودکان باید با نظر پزشک انجام شود.
اسپری و محلول سالین برای شستوشوی بینی
اسپری یا محلول سالین (آبنمک استریل) به پاکسازی ترشحات، کاهش تجمع مواد محرک و مرطوب نگه داشتن مخاط بینی کمک میکند. این فرآوردهها ممکن است در کنار درمان اصلی برای بهبود علائم استفاده شوند؛ بااینحال، سالین بهتنهایی پولیپ را کوچک نمیکند و جایگزین اسپری کورتیکواستروئیدی نیست.
پولیپ بینی در کودکان بهنسبت نادر است؛ بنابراین، تشخیص متخصص گوش، حلق و بینی اهمیت زیادی دارد. پزشک باید علت زمینهای را بررسی کند و سپس درباره نوع اسپری، دوز و مدت مصرف تصمیم بگیرد. همچنین، در صورت پاسخ ناکافی به درمان موضعی، ممکن است درمانهای دیگری لازم باشند.
درمان خانگی پولیپ بینی کودکان
در بسیاری از موارد، میتوان با استفاده از روشهای خانگی و تغییراتی در سبک زندگی، علائم این عارضه در کودکان را بهبود بخشید. موثرترین روشهای درمان خانگی پولیپ بینی در کودکان به شرح زیر هستند:
- مرطوب کردن هوا: استفاده از دستگاه بخور در اتاق کودک، بهویژه در طول شب به مرطوب نگه داشتن هوا و کاهش خشکی مجرای بینی، التهاب و در نهایت تورم و انسداد سینوسها کمک میکند.
- شستوشوی بینی: شستوشوی بینی با سرم نمکی، تحریککنندهها و آلرژنها را از بینی خارج کرده و به بهبود این عارضه کمک میکند. برای این کار، محلول باید با حجم زیاد و فشار کم وارد بینی شود.
درمان پولیپ بینی کودکان با طب سنتی
علاوهبر درمانهای خانگی، درمان پولیپ بینی کودکان در طب سنتی هم امکانپذیر است. در این روش از داروهای گیاهی متنوعی برای بهبود این عارضه استفاده میشود که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- روغن درخت چای،
- بابونه،
- زردچوبه،
- زنجبیل،
- سیر،
- نعناع فلفلی.
بااینحال، شواهد معتبر کافی برای توصیه درمانهای سنتی یا گیاهی بهعنوان روش درمان پولیپ بینی کودکان وجود ندارد. همچنین، طبیعی بودن یک ماده همیشه به معنای بیخطر بودن آن برای کودک نیست. بهتر است از ریختن روغنها، عصارههای گیاهی یا ترکیبات خانگی داخل بینی کودک خودداری شود و درمان اصلی زیر نظر متخصص گوش، حلق و بینی انجام گیرد.
عمل جراحی پولیپ بینی در کودکان
اگر درمان خانگی و مصرف دارو پولیپ بینی در کودکان موثر واقع نشود یا تودهها به اندازهای بزرگ باشند که راههای هوایی را مسدود کنند، نیاز به عمل پولیپ بینی کودکان خواهد بود. جراحی برای برداشتن پولیپ بینی در کودکان به روشهای زیر انجام میشود:
روش جراحی پولیپکتومی
پولیپکتومی یکی از رایجترین و کمتهاجمترین روشها برای برداشتن این تودهها است. در این روش دکتر پولیپ بینی با استفاده از یک دستگاه کوچک، تودهها را از بینی بیمار خارج میکند. این عمل میتواند با بیحسی موضعی یا بیهوشی عمومی انجام شود که انتخاب آن بستگی به وضعیت کودک و نظر جراح دارد.
روش آندوسکوپی سینوسی
در این نوع جراحی، جراح یک لوله کوچک با دوربین یا لنز روشن به نام آندوسکوپ را از طریق بینی وارد سینوسها میکند. سپس از ابزارهای خاص برای برداشتن پولیپها استفاده میشود.
جراحی لیزر پولیپ بینی در کودکان
در این روش، از اشعه لیزر برای از بین بردن پولیپ بینی کودکان استفاده میشود. جراحی لیزر برای پولیپهای کوچک بسیار موثر است و معمولا با حداقل خونریزی همراه است. برای پولیپهای بزرگتر ممکن است این روش به عنوان مکمل به همراه سایر روشهای جراحی استفاده شود.
در جدول زیر، مزایا و معایب روشهای درمان پولیپ بینی در کودکان به طور خلاصه ارائه شده است:
| روش درمان | مزایا | معایب |
| دارویی | روشی غیرتهاجمی، کاهش التهاب و کوچک کردن پولیپها، هزینه کمتر نسبت به جراحی | گاهی عدم تاثیر کافی یا ایجاد عوارض جانبی |
| خانگی و طب سنتی | کمهزینه، طبیعی و کمخطر، کاهش تحریک بینی و بهبود علائم بدون نیاز به دارو | غیرکارآمد برای تودههای بزرگ |
| جراحی | حذف کامل پولیپها، بهبود سریع علائم و مشکلات تنفسی | نیاز به بیهوشی یا بیحسی، احتمال خونریزی و عفونت، امکان رشد مجدد پولیپها، هزینه زیاد |
با توجه به شرایط کودک، پزشک ممکن است یک یا ترکیبی از این روشها را تجویز کند.
روشهای پیشگیری از ایجاد پولیپ بینی در کودکان
گرچه به طور کامل نمیتوان از ایجاد این عارضه جلوگیری کرد، اما با رعایت چند نکته و انجام یک سری اقدامات خاص میتوان خطر بروز این مشکل را به میزان قابل توجهی کاهش داد. در ادامه به برخی از روشهای پیشگیرانه اشاره کردهایم:
- کنترل آلرژیها و کاهش عوامل تحریککننده بینی: پرهیز از تماس با عوامل محرک و آلرژنها میتواند در کاهش علائم و پیشگیری از ایجاد این عارضه در آنها موثر باشد.
- استفاده از دستگاه بخور و حفظ رطوبت محیط: خشکی بینی، باعث تجمع مخاط و افزایش احتمال ایجاد این عارضه میشود. استفاده از دستگاه بخور در محیطهای خشک به حفظ رطوبت هوا و کاهش این خطر کمک خواهد کرد.
- مراجعه منظم به پزشک برای بررسی مشکلات بینی: معاینات دورهای میتواند به شناسایی زودهنگام مشکلاتی همچون آلرژیها، آسم، عفونتهای سینوسی و التهابهایی که احتمال بروز پولیپ بینی کودکان را افزایش میدهند، کمک کند.
اهمیت تشخیص به موقع و درمان پولیپ بینی در کودکان
پولیپ بینی در کودکان عارضهای ناخوشایند است که زندگی روزمره کودک را تحت تاثیر قرار میدهد. هرچند این عارضه بهطور مستقیم خطرناک نیست؛ اما اگر درمان نشود، رشد کرده و مشکلات جدی مانند اختلالات تنفسی برای کودک به وجود خواهد آورد.
بنابراین، بسیار مهم است که به محض مشاهده هر یک از علائم همچون آبریزش بینی، ترشح خلط پشت گلو و احساس فشار در صورت، کودک را به پزشک متخصص نشان دهید. در این راستا توصیه میکنیم با دکتر آنلاین اطفال از طریق پلتفرم دکتردکتر، صحبت کنید.
همچنین، سایت دکتردکتر با فراهم ساختن امکان سفارش آنلاین دارو، میتوانید تمامی داروها را به صورت اینترنتی خریداری کرده و درب منزل دریافت کنید.
منابع:
سوالات متداول


