تابستان کموبیش از راه رسیده، چند دقیقه پیادهروی یا ورزش میکنید و لباستان خیس عرق میشود. با هیجان میپرید روی ترازو و میبینید وزن کم کردهاید! قند در دلتان آب میشود، آیا معنایش لاغری و کاهش وزن است؟ متأسفانه لزوماً خیر! تعریق در هوای گرم فقط حجم آب بدن را کم میکند و دست به چربیها نمیزند. بهمحض نوشیدن چند لیوان آب، وزن کمشده برمیگردد سر جای اول و روز از نو روزی از نو. البته هوای گرم ممکن است بهشکل غیرمستقیم به لاغری کمک کند! در این راهنما، مفصل دربارۀ تعریق در تابستان و لاغری حرف میزنیم.
آیا واقعا در تابستان کاهش وزن آسانتر میشود؟
برخلاف تصور اغلب آدمها، کاهش وزن در تابستان نه آسانتر از ایام دیگر است، نه ارتباطی به ذوبشدن چربیها با گرمای هوا دارد. شاید شرایط محیطی و بیولوژیکی این فصل دست به دست هم دهند و موانع روانی و فیزیکی کاهش وزن را کمتر کنند، اما گرما بهتنهایی معجزه نمیکند.
چرا بعضی افراد در فصل گرم راحتتر لاغر میشوند؟
شاید تعریق در تابستان و لاغری بیربط باشند، ولی سرکوب اشتها در گرما از دلایل رایج لاغری در فصل تابستان است. در آبوهوای گرم، بدن سخت میکوشد تولید گرمای داخلی را به حداقل برساند. ازآنجاکه هضم غذا بدن را گرم میکند، مغز هوشمندانه سیگنال اشتها را سرکوب میکند تا بدن را خنک نگه دارد. برخی افراد به این سیگنالهای بیولوژیکی بهشدت حساساند و ناخودآگاه حجم غذایشان کم میشود.
یک موضوع دیگر هم هست: افزایش سطح سروتونین یا همان هورمون شادی. نور خورشید سطح سروتونین را بالا میبرد و افزایش این هورمون ولع و ریزهخواریهای عصبی را به شدت کم میکند. نگفته نماند که تابستان فصل میوهها و صیفیجات آبدار است. این خوراکیها با کمترین کالری، معده را تقریبا پر و میل به خوردن را کمتر میکنند.
آیا تابستان متابولیسم بدن را تغییر میدهد؟
در محیط گرم بدن سخت کار میکند تا خود را خنک نگه دارد و این فرایند خنکسازی، مصرف انرژی یا همان کالریسوزی را اندکی بیشتر میکند، البته نه آنقدر که بدون رعایت رژیم غذایی و ورزش، تغییر سایز یا کاهش وزن ملموسی حاصل شود.
جالب است بدانید افزایش متابولیسم پایه در محیط سرد بهمراتب بیشتر است، چون بدن برای تولید گرما باید سوخت بیشتری بسوزاند.
کاهش وزن در تابستان بیشتر به سبک زندگی مربوط است یا دمای هوا؟
کاهش وزن راحتتر در تابستان مدیون سه تغییر بزرگ در سبک زندگی است: کمشدن غریزی اشتها، فعالیت بدنی بیشتر و بحران تشنگی و نوشیدن آب. بدن در این فصل به غذاهای سبک، خنک و آبدار میل بیشتری دارد؛ روزها طولانیترند و احتمالا فعالیت روزانه بیشتری داریم و تعریق شدید باعث میشود پشتهم آب بنوشیم. بدون این تغییرات رفتاری در واکنش به گرمای هوا، تعریق در تابستان و لاغری ارتباط خاصی با هم ندارند.
چه عواملی در تعریق بدن تأثیرگذار است؟
همۀ آدمها بهیکاندازه عرق نمیکنند. یک نفر با اندکی کار سرتاپا خیس عرق میشود و دیگری با فعالیت مشابه خشک و خنک میماند. تعریق یک فرایند بیولوژیکی پیچیده است و مقدارش را چندین فاکتور درونی و بیرونی تعیین میکنند.
تعداد غدد تعریق فعال
بدن بهطور متوسط ۲ تا ۴ میلیون غدۀ عرق دارد. اما اینکه چه تعداد از آنها فعال و چه تعداد غیرفعالاند، کاملا وابسته به ژنتیک است. برای مثال، ژنتیک و ساختار غدد اکرین اصلیترین دلیل عرق کف دست و پا در برخی افراد است. البته جنسیت هم میتواند دخیل باشد؛ اینطور که پیداست، غدد تعریق مردان معمولا فعالتر از خانمهاست.
سطح آمادگی جسمانی
ورزشکاران حرفهای و افرادی که آمادگی جسمانی بالایی دارند، سریعتر و بیشتر از افراد عادی عرق میکنند. بدن آنها یاد گرفته که بهمحض شروع فعالیت، سیستم خنککننده را روشن کند تا جلوی افت عملکرد ورزشکار را بگیرد.
رژیم غذایی و سبک زندگی
مصرف غذاهای تند، کافئین و نوشیدنیهای الکلی مغز را فریب میدهند تا دمای بدن را بالاتر از حد واقعی تصور کرده و فرمان تعریق صادر کند.
تغییرات هورمونی و استرس
استرس، اضطراب و تغییرات هورمونی بهدلیل یائسگی یا اختلال تیروئید، غدد تعریق را بهشدت فعال میکنند. این وضعیت عرقهای ناگهانی، بدبو و آزاردهنده را بهدنبال دارد. پس اگر خارج از فعالیت ورزشی با این مشکلات مواجهاید، برای بررسی علت تعریق شبانه، نوبت پزشک را بیمعطلی در سامانۀ پزشکی دکتردکتر بگیرید.
توده بدنی و وزن
افرادی که اضافهوزن دارند، معمولا بیشتر عرق میکنند و علت واضح است: بافت چربی بدن آنها گرما را به دام میاندازد و مثل عایق عمل میکند. پس بدن برای خنککردن خود باید بیشتر تلاش کند. بهعلاوه، حرکتدادن بدن سنگین، انرژی بیشتری مصرف و گرمای بیشتری تولید میکند.
آیا عرق کردن برای بدن مفید است؟
گرچه خیسی عرق در یک مهمانی تابستانی یا درست وسط تمرین ورزشی اصلا حس خوشایندی ندارد، این مایع شورمزه یک نعمت بیولوژیکی است. حتی اگر هیچ ارتباطی میان تعریق در تابستان و لاغری نباشد، بدن برای حفظ سلامت، شادابی و حتی بقا به آن نیاز دارد. در ادامه مختصر نگاهی به فواید شگفتانگیز آن میاندازیم.
۱. تهویه مطبوع و نجات جان انسان
مهمترین و اصلیترین فایده تعریق، تنظیم حرارت بدن و نگهداشتنش در محدودۀ امن ۳۷ درجه سانتیگراد است. اگر غدد تعریق درست کار نکنند، دمای بدن در گرما بهسرعت بالا میرود و گرمازدگی شدید، آسیب ارگانهای حیاتی و حتی خطرات جانی بهدنبال دارد. اگر مشتاقید بدانید منظور از گرمازدگی چیست؟ مقالهاش را در دکتردکتر بخوانید.
۲. درخشندگی و پاکسازی پوست
وقتی عرق میکنیم، منافذ پوست کاملا باز و آلودگیها، باکتریها، چربیهای اضافه و سلولهای مرده که در منافذ پوست گیر کردهاند، دفع میشوند. بهعلاوه، عرق یک پپتید ضد میکروبی طبیعی به نام «درمسیدین» دارد که با باکتریها میجنگد و احتمال جوش و عفونت پوستی را کم میکند. البته بهشرطی که پساز تعریق پوست را با آب بشویید تا آلودگی دوباره جذب پوست نشود.
۳. دفع فلزات سنگین و سموم خاص
مسئولیت دفع سموم با کبد و کلیه است. بااینحال، پژوهشها نشان میدهند مقادیر بسیار ناچیزی از فلزات سنگین مانند سرب، جیوه، آرسنیک و همچنین برخی مواد شیمیایی مثل بیسفنولآ ممکن است ازطریق غدد عرق از بدن خارج شوند.
۴. بهبود گردش خون و سلامت قلب
وقتی بدن برای خنکشدن عرق میکند، قلب سریعتر میتپد تا خون را به سطح پوست برساند. این اتفاق درست مثل یک تمرین هوازی سبک عروق خونی را به چالش میکشد، گردش خون را در تمام ارگانها و پوست بهبود میبخشد و بهتدریج به تقویت سیستم قلبیعروقی کمک میکند.
۵. ترشح هورمونهای حالخوبکن
تعریق سیستم عصبی را تحریک میکند و اندورفین آزاد میشود، بهخصوص اگر نتیجۀ ورزش یا فعالیت بدنی باشد. اندورفین همان حالخوبکنی است که درد را تسکین میدهد، استرس را از بین میبرد و وجودمان را غرق شادابی میکند.
تعریق در تابستان و لاغری: تفاوت بین تعریق و چربیسوزی
تشخیص تفاوت بین تعریق و چربیسوزی یک سوءتفاهم بزرگ در دنیای لاغری است. چربیسوزی لزوما با تعریق همراه نیست، بنابراین تعریق لزوما نشانۀ چربیسوزی نیست.
عرقکردن یک فرایند دفعی برای تنظیم دما و چربیسوزی یک فرایند متابولیک برای تولید و تأمین انرژی است. وزنی که با تعریق از دست میرود وزن آب است و بهسرعت برمیگردد، اما وزن ازدسترفته با لیپولیز معادل وزن بافت خالص چربی است و منجر به لاغری و تغییر سایز ماندگار میشود. برای درک بهتر تفاوت این دو نگاهی به جدول زیر بیندازید.
| ویژگی | تعریق | چربیسوزی |
| تعریف | سیستم خنککننده بدن برای جلوگیری از داغی ارگانها | فرایند تبدیل چربیهای ذخیرهشده به انرژی قابل استفاده |
| محرک اصلی | گرمای محیط، تب، استرس، پوشیدن لباس گرم، ورزش | ایجاد کسری کالری با ورزش اصولی و رژیم غذایی مناسب |
| محل وقوع | غدد عرق موجود در سطح پوست | درون میتوکندری سلولهای عضلانی و بافتهای بدن |
| ترکیبات خروجی | ۹۹ درصد آب و ۱ درصد مجموع سدیم، پتاسیم، کلر، اسیدلاکتیک و مقادیر جزئی اوره | ۸۴ درصد دیاکسید کربن و ۱۶ درصد آب |
| نتیجه روی ترازو | کاهش وزن سریع اما ۱۰۰٪ موقت و کاذب | کاهش وزن تدریجی، واقعی و ماندگار |
نکته! با ورزش سنگین در هوای گرم تابستان، ورزشکار ممکن است ۰٫۵ تا ۲ لیتر آب از دست دهد! پس اگر میبینید بلافاصله بعد از ورزش ۱٫۵ کیلوگرم سبکتر شدهاید، ۱٫۵ لیتر آب از دست دادهاید، نه چربی!
باورهای غلط رایج درباره تعریق و لاغری
در مورد تعریق در تابستان و لاغری اطلاعات نادرستی دستبهدست میشود که لزوما کارساز نیستند و مسیر لاغری را کوتاه نمیکنند. در ادامه چند مورد از رایجترین این باورهای اشتباه را با هم مرور میکنیم.
پوشیدن گنهای پلاستیکی یا سلفون پیچیدن دور شکم چربیها را آب میکند!
این ابزارها نتیجهای جز افزایش دمای موضعی و تشدید تعریق ندارند. وزنی که کم میشود مربوط به دفع آب است، نه چربیسوزی.
اگر بعد از ورزش عرق نکنم، یعنی تمرینم بیفایده بوده و کالری نسوزاندهام!
حجم تعریق به رطوبت هوا، ژنتیک و آمادگی بدنی ربط دارد. ممکن است در یک اتاق خنک وزنههای سنگین بزنید، کالری بسوزانید، عضله بسازید و چندان عرق نکنید!
نشستن در سونا یک روش عالی برای لاغری سریع است!
سونا فقط آب بدن را تبخیر میکند. اگر هم گرمی کم کنید، ناشی از دفع آب است و با نوشیدن دو لیوان آب به حالت اول برمیگردد.
ورزش کردن با لباسهای ضخیم و زمستانی در چله تابستان چربیسوزی را دوبرابر میکند!
این کار فقط ریسک گرمازدگی و افت فشار را بالا میبرد و تأثیر مثبتی روی نرخ چربیسوزی واقعی ندارد.
عرق کردن بیشتر یعنی سمزدایی بیشتر و کاهش وزن باکیفیتتر!
۹۹ درصد محتوای عرق از آب تشکیل شده و غدد تعریق ارگان سمزدایی نیستند. این وظیفه بر عهدۀ کبد و کلیه است.
قرصها یا کرمهای موضعی که باعث تعریق بیشتر یک ناحیه میشوند، لاغری موضعی میآورند!
این محصولات سطح پوست را تحریک و آب آن ناحیه را دفع میکنند. کار بیشتری از عهدۀ آنها ساخته نیست.
چربی آزادشده فقط بهشکل عرق از سطح پوست خارج میشود!
بخش زیادی از چربی سوخته ازطریق بازدم و به شکل دیاکسید کربن از بدن خارج میشود، بخش کمتری از آن بهشکل آب و ازطریق اشک، ادرار و عرق.
کلام آخر دکتردکتر
حالا بعد از خواندن تمام اینها خوب میدانید که عرقکردن در فصل تابستان مهر تأیید چربیسوزی و لاغری نیست. شاید کاهش وزن در هوای گرم به هزار و یک دلیل آسانتر باشد، ولی اینکه بهصرف ماندن در محیط گرم و عرقکردن منتظر باشید اعداد پایینتری روی ترازو ببینید، این انتظاری غیرواقعبینانه است. اگر واقعا به لاغری اهمیت میدهید، در تمام فصول و شرایط آبوهوایی مختلف بر کیفیت تمرین و تغذیهتان تمرکز کنید؛ زیرا این تنها راه قطعی برای چربیسوزی واقعی و لاغری پایدار است.
اگر هنوز ذرهای شک دارید، پزشکان و متخصصان دکتردکتر آمادهاند تا در جلسات مشاوره آنلاین ارتباط تعریق در تابستان و لاغری را برایتان کاملا روشن کنند!
