سرطان تیروئید چیست؟ علائم، علت و روش‌های درمان

سرطان تیروئید با تکثیر غیرعادی سلول‌ها در این غده آغاز می‌شود و گاهی بیمار در ابتدا هیچ علائمی را مشاهده نمی‌کند. بااین‌حال، با رشد بیماری، او علائمی مانند ورم گردن، تغییر صدا و دشواری در بلع خواهد داشت. انواع مختلفی از سرطان تیروئید وجود دارد که بیشتر آنها به‌کندی رشد می‌کنند، اما بعضی تهاجمی‌تر هستند. در ادامه شما را با این بیماری و علائمش بیشتر آشنا می‌کنیم. همراهمان بمانید.

سرطان تیروئید چیست؟

سرطان تیروئید زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های غیرطبیعی در غدۀ تیروئید رشد کنند و بدون کنترل تقسیم شوند. این روند درنهایت، باعث تشکیل تومور می‌شود. میلیون‌ها نفر در سراسر جهان با سرطان تیروئید زندگی می‌کنند. این بیماری یکی از سرطان‌های نسبتاً شایع غدد درون‌ریز در سطح جهان است و سالانه بیش از ۸۲۰ هزار مورد جدید از آن تشخیص داده می‌شود. علاوه‌بر این، شیوع این بیماری در زنان بیشتر است، به‌نحوی‌که آمار ابتلای زنان تقریباً سه برابر مردان است. به همین علت، توجه به علائم سرطان تیروئید در زنان اهمیت ویژه‌ای دارد.

میزان وخامت این بیماری به عوامل مختلفی بستگی دارد و نوع سرطان، اندازۀ تومور، میزان پیشرفت یا گسترش آن در بدن و وضعیت سلامت عمومی بیمار از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده در روند درمان هستند. بااین‌حال، با مطالعۀ خاطرات بیماران سرطان تیروئید متوجه می‌شویم که بیشتر آنها با موفقیت درمان شده‌اند.

انواع سرطان تیروئید

انواع اصلی سرطان تیروئید عبارت‌اند از:

• تمایزیافته (شامل کارسینوم پاپیلاری، فولیکولار و اونکوسیتیک)؛
• مدولاری؛
• آناپلاستیک.

سرطان‌های تمایزیافتۀ تیروئید

بیشتر سرطان‌های تیروئید از نوع تمایزیافته هستند. سلول‌های این نوع سرطان زیر میکروسکوپ شباهت زیادی به سلول‌های طبیعی تیروئید دارند. این سرطان‌ها از سلول‌های فولیکولی تیروئید به وجود می‌آیند.

سرطان پاپیلاری تیروئید

سرطان پاپیلاری تیروئید (یا کارسینوم پاپیلاری) شایع‌ترین نوع این بیماری است. از هر ۱۰ مورد سرطان تیروئید، حدود ۸ نمونه از این نوع هستند. این سرطان‌ها بسیار کند رشد می‌کنند و به‌طور معمول فقط در یکی از لوب‌های غدۀ تیروئید ایجاد می‌شوند و گاهی به غدد لنفاوی گردن گسترش می‌یابند. بااین‌حال، آنها حتی در این شرایط نیز اغلب با موفقیت درمان می‌شوند و به‌ندرت کشنده هستند. سرطان پاپیلاری تیروئید چند نوع فرعی دارد:

• نوع فولیکولار: این نوع سرطان تیروئید از بقیه شایع‌تر است. روند درمان آن مشابه نوع معمولی سرطان پاپیلاری است. اگر این بیماری زود تشخیص داده شود، احتمال بهبود آن خوب است.
• سایر انواع کارسینوم پاپیلاری: سایر انواع این سرطان (شامل سلول بلند، ستونی، اینسولار، سلول شفاف، ترابکولار، هاب‌نیل و اسکلروزان منتشر) چندان شایع نیستند. آنها سریع‌تر رشد می‌کنند و گسترش می‌یابند. به همین علت به درمان‌های جدی‌تری نیاز دارند.

سرطان فولیکولار تیروئید

سرطان فولیکولار تیروئید (متفاوت با نوع فولیکولارِ سرطان پاپیلاری) دومین نوع شایع این بیماری است و حدود ۱ مورد از هر ۱۰ سرطان تیروئید را تشکیل می‌دهد. این بیماری در کشورهایی شایع‌تر است که مردم ید کافی در رژیم غذایی خود دریافت نمی‌کنند. این نوع اغلب به غدد لنفاوی سرایت نمی‌کند، اما گاهی به سایر قسمت‌های بدن مانند ریه‌ها یا استخوان‌ها گسترش می‌یابد. احتمال بهبود سرطان فولیکولار کمتر از سرطان پاپیلاری است، باوجوداین بیشتر بیماران همچنان روند درمان را موفق طی می‌کنند.

کارسینوم اونکوسیتیک تیروئید

حدود ۳ درصد از سرطان‌های تیروئید از نوع کارسینوم اونکوسیتیک هستند. در گذشته به این بیماری سرطان سلول هرتل می‌گفتند. تشخیص و درمان این نوع سرطان تیروئید تاحدی دشوارتر است.

سرطان مدولاری تیروئید (MTC)

سرطان مدولاری تیروئید کمتر از ۵ درصد از کل انواع سرطان‌ تیروئید را تشکیل می‌دهد. این بیماری از سلول‌های C در غدۀ تیروئید نشئت می‌گیرد. این سلول‌ها در حالت طبیعی کلسی‌تونین تولید می‌کنند. (کلسی‌تونین هورمونی است که میزان کلسیم خون را کنترل می‌کند). تشخیص و درمان این سرطان سخت‌تر است. گاهی پیش‌از تشخیص ندول تیروئید، این بیماری به غدد لنفاوی، ریه‌ها یا کبد سرایت می‌کند. سرطان مدولاری تیروئید ۲ نوع دارد:

• نوع پراکنده (اسپورادیک): این نوع حدود ۳ مورد از هر ۴ مورد سرطان مدولاری را شامل می‌شود. این بیماری ارثی نیست و بیشتر در بزرگسالان مسن‌تر دیده می‌شود. همچنین، اغلب فقط یکی از لوب‌های تیروئید را درگیر می‌کند.
• نوع خانوادگی: این نوع ارثی است و از والدین به فرزندان ارث می‌رسد. نوع خانوادگی حدود ۱ مورد از هر ۴ مورد سرطان مدولاری را تشکیل می‌دهد. این بیماری به‌طور معمول در دوران کودکی یا اوایل جوانی بروز می‌کند و خیلی زود گسترش می‌یابد. در این نوع اغلب چند قسمت از هر دو لوب تیروئید درگیر سرطان می‌شوند. این بیماری به‌تنهایی رخ می‌دهد یا بخشی از سندرومی است که خطر ابتلا به سایر تومورها را افزایش می‌دهد.

سرطان آناپلاستیک (تمایزنیافته) تیروئید

کارسینوم آناپلاستیک بیماری نادری است و حدود ۲ درصد از تمام انواع سرطان‌ تیروئید را تشکیل می‌دهد. در بیشتر مواقع، تصور می‌شود که این بیماری از سرطان پاپیلاری یا فولیکولارِ موجود ایجاد شده است. سلول‌های سرطانی آناپلاستیک شباهت زیادی به سلول‌های طبیعیِ تیروئید ندارند. این سرطان اغلب به‌سرعت در گردن و سایر قسمت‌های بدن پخش می‌شود و درمان آن سخت است.

سرطان‌های کمتر شایع تیروئید

سایر سرطان‌های نادر در تیروئید عبارت‌اند از:

• لنفوم تیروئید؛
• سارکوم تیروئید؛
• سرطان سلول سنگ‌فرشی تیروئید (SCC).

علائم سرطان تیروئید چیست؟

بیشتر انواع رایج سرطان تیروئید به‌کندی رشد می‌کنند و در مراحل اولیه هیچ نشانۀ واضحی ندارند. گاهی پزشک این بیماری را به‌طور تصادفی طی معاینه‌ها و روند درمان بیماری‌های نامرتبط تشخیص می‌دهد. اولین نشانۀ آن به‌طور معمول وجود توده‌ای بدون درد در قسمت جلویی و پایین گردن است که به آن ندول تیروئیدی می‌گویند. درصورت لمس این توده نگران نشوید، چون بیشتر انواع آن سرطانی نیستند، جزو علائم سرطان تیروئید خوش‌خیم محسوب می‌شوند و فقط حدود ۱ مورد از هر ۱۰ تودۀ تیروئیدی سرطانی است. بااین‌حال، گاهی این توده دردناک است و درد آن به گوش‌ها نیز کشیده می‌شود، به همین علت بررسی مشکلات تیروئید در درد گوش اهمیت دارد.

علاوه‌بر این، اگر علائمی مانند گرفتگی صدا یا دشواری در بلع دارید که برطرف نمی‌شوند، برای بررسی دقیق‌تر و معاینۀ تیروئید و حنجره به پزشک دارای تخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید. با بزرگ‌شدن تومور سرطانی، علائم اولیه سرطان تیروئید بروز می‌کنند که عبارت‌اند از:

• احساس توده‌ای زیر پوست گردن (ااین توده در مراحل اولیۀ سرطان بدون درد است، اما درصورت رشد سریع یا پیشرفت بیماری دردناک می‌شود)؛
• ورم گردن یا تورم غدد لنفاوی در این ناحیه؛
• احساس تنگی بیش از حد در یقۀ لباس‌ها؛
• تغییرات صدا ازجمله گرفتگی یا تشدید گرفتگی صدا؛
• مشکل در بلع غذا یا تنفس؛
• گلودرد، درد جلوی گردن یا احساس فشار در این ناحیه؛
• سرفه‌ای که برطرف نمی‌شود.

سایر علائم کمتر شایع عبارت‌اند از:

• گرگرفتگی یا قرمزی صورت (تشخیص آن روی پوست‌های تیره تاحدی دشوارتر است)؛
• مدفوع نرم‌تر یا اسهال؛
• کاهش وزن.

اگر به بیماری‌های تیروئیدی مانند گواتر (بزرگ‌شدن غدۀ تیروئید) مبتلا هستید، شاید به این علائم عادت کرده‌اید. باوجوداین، اگر این نشانه‌ها تغییر کردند، بدتر شدند یا غیرطبیعی به نظر رسیدند، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید. داشتن این علائم به‌ معنای ابتلا به سرطان تیروئید نیست و گاهی به‌دلیل مشکلات دیگری رخ می‌دهند. بااین‌حال، بهتر است پزشک دارای تخصص غدد آنها را بررسی کند. توصیه می‌کنیم از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه بگیرید.

مراحل سرطان تیروئید

اگر مبتلا به سرطان غده تیروئید تشخیص داده شوید، پزشکان تلاش می‌کنند تا میزان گسترش آن را بررسی کنند. به این روند مرحله‌بندی می‌گویند. مرحلۀ پیشرفت سرطان نشان می‌دهد که بیماری تا چه حد در بدن پیش رفته که در تعیین میزان شدت بیماری و انتخاب بهترین روش درمان مؤثر است. پزشکان برای تخمین میزان امید به زندگی بیماران نیز به مرحلۀ پیشرفت سرطان توجه می‌کنند. جزئیات روش‌های مرحله‌بندی سرطان تیروئید براساس نوع سرطان متفاوت است. در بعضی انواع سرطان تیروئید سن شما نیز برای مرحله‌بندی اهمیت دارد.

رایج‌ترین سیستم مرحله‌بندی برای سرطان تیروئید، سیستم TNM متعلق به کمیتۀ مشترک سرطان در آمریکا (AJCC) است. این سیستم برای سرطان‌های تیروئید تمایزیافته، آناپلاستیک و مدولاری کاربرد دارد. سیستم TNM براساس سه شاخص اصلی تعیین می‌شود که عبارت‌اند از:

• اندازه و وسعت تومور اصلی (T): تومور چقدر بزرگ است؟ آیا در بافت‌های مجاور رشد کرده است؟
• گسترش به غدد لنفاوی مجاور (N): آیا سرطان تیروئید به غدد لنفاوی نزدیک سرایت کرده است؟
• گسترش (متاستاز) به نواحی دوردست (M): آیا سرطان به اندام‌های دورتر مانند ریه‌ها یا کبد سرایت کرده است؟

اعداد یا حروفی که پس‌از M ،N و T می‌آیند، جزئیات بیشتری دربارۀ هریک از آنها ارائه می‌دهند. اعداد بالاتر به‌ معنای پیشرفت بیشتر سرطان است.

گروه‌بندی مراحل سرطان تیروئید

پس‌از تعیین دسته‌های M ،N و T بیمار، این اطلاعات در فرایندی به‌نام گروه‌بندی مراحل باهم ترکیب می‌شوند تا مرحلۀ کلی بیماری مشخص شود. مراحل سرطان تیروئید از I (۱) تا IV (۴) متغیر است و گاهی حرفی انگلیسی بعد از عدد قرار می‌گیرد. طبق قاعده‌ای کلی، هرچه این عدد کمتر باشد، میزان گسترش سرطان تیروئید نیز کمتر است. عدد بالاتر مانند مرحلۀ IV نشان می‌دهد که بیماری بیشتر گسترش یافته است. در هر مرحله (۱ تا ۴)، حروف ابتدایی‌تر الفبا مرحلۀ پایین‌تری از بیماری را نشان می‌دهند.

نحوۀ تعیین مرحلۀ پیشرفت سرطان تیروئید

مرحلۀ پیشرفت سرطان تیروئید به ۲ روش مشخص می‌شود:

• مرحلۀ بالینی: این مرحله براساس نتایج معاینه‌های فیزیکی، آزمایش‌های تصویربرداری و بیوپسی‌های انجام‌شده تعیین می‌شود. مرحلۀ بالینی برای انتخاب گزینه‌های درمان مؤثر است.
• مرحلۀ پاتولوژیک: درصورت انجام جراحی، مرحلۀ پاتولوژیک (یا مرحلۀ جراحی) مشخص می‌شود. این مرحله علاوه‌بر اطلاعات بالا، براساس بررسی بافت‌های خارج‌شده در طول جراحی تعیین می‌شود.

مراحل بالینی و پاتولوژیک سرطان تیروئید اغلب شبیه به هم هستند، بااین‌حال ممکن است مرحلۀ پیشرفت سرطان تیروئید پس‌از جراحی تغییر کنند؛ مثلاً شاید جراحی نشان دهد که سرطان بیشتر از آنچه در تصویربرداری دیده شده، گسترش یافته است. در این شرایط، مرحلۀ پاتولوژیک بالاتر از مرحلۀ بالینی خواهد بود.

دلیل سرطان تیروئید چیست؟

علت سرطان تیروئید تغییر دی‌ان‌ای درون سلول یا به‌عبارت‌دیگر، جهش سلولی است. بیشتر جهش‌ها در طول زمان رخ می‌دهند، اما بعضی از آنها از والدین به ارث می‌رسند. عوامل افزایش‌‌دهندۀ خطر ابتلا به این نوع سرطان عبارت‌اند از:

سن و جنسیت یکی از دلایل تأثیرگذار بر سرطان تیروئید

سرطان تیروئید در زنان، در سال‌های باروری، شایع‌تر از مردان است. این بیماری در زنان بین ۴۰ تا ۴۴ سال به اوج خود می‌رسد. مردان بیشتر در سنین بالاتر به سرطان تیروئید مبتلا می‌شوند. این بیماری در مردان ۷۰ تا ۷۴ساله بیشترین شیوع را دارد. دلایل آن هنوز مشخص نیست. محققان در حال بررسی ارتباط میان سرطان تیروئید و شرایط زیر هستند:

• بارداری؛
• استفاده از قرص‌های ضدبارداری خوراکی؛
• هورمون‌درمانی جایگزین؛
• سن شروع قاعدگی؛
• سن یائسگی؛
• جراحی برای برداشتن تخمدان‌ها یا رحم.

اضافه‌وزن یا چاقی و دلایل سرطان تیروئید

خطر ابتلا به سرطان تیروئید در افراد دارای اضافه‌وزن بیشتر است.

بیماری‌های غیرسرطانی (خوش‌خیم) تیروئید

بعضی از بیماری‌های غیرسرطانی (خوش‌خیم) تیروئید خطر ابتلا به سرطان تیروئید را افزایش می‌دهند. ازجمله:

• بزرگ‌شدن غدۀ تیروئید (گواتر)؛
• بیماری هاشیموتو (وضعیتی که در آن سیستم ایمنی به غدۀ تیروئید حمله می‌کند)؛
• ندول‌ها (آدنوم‌ها).

سابقۀ خانوادگی یکی از علت های سرطان تیروئید

درصورتی‌که یکی از اعضای نزدیک خانوادۀ شما به سرطان تیروئید مبتلا باشد، خطر ابتلای شما به آن نیز بیشتر است.

ژن‌های معیوب ارثی و سرطان تیروئید

خطر ابتلا به سرطان تیروئید در برخی افراد، به‌دلیل داشتن نوعی ژن معیوب ارثی افزایش می‌یابد.

سندرم کودِن (Cowden syndrome) یکی دیگر از دلایل سرطان تیروئید

درصورت ابتلا به سندرم کودِن (نوعی اختلال ارثی نادر)، خطر ابتلا به سرطان تیروئید در شما افزایش می‌یابد. این بیماری باعث ایجاد توده‌های غیرسرطانی (خوش‌خیم) متعددی به نام هامارتوم می‌شود. خطر ابتلا به سرطان در افراد مبتلا به این اختلال بیشتر است.

قرارگرفتن در معرض پرتوها و ایجاد سرطان تیروئید

غدۀ تیروئید به پرتوها حساس است. افرادی که در معرض پرتوهای زیادی قرار می‌گیرند، گاهی سال‌ها بعد دچار توده‌هایی روی تیروئید خود می‌شوند. سرطان تیروئید در افرادی که در کودکی تحت پرتو‌درمانی قرار گرفته‌اند، شایع‌تر است. همچنین، خطر ابتلا به این بیماری در افرادی که در کودکی سی‌تی‌اسکن مغز، سر و گردن انجام داده‌اند، بیشتر است.

تحقیقات روی افرادی که به‌طور معمول در محل کار خود در معرض پرتوها قرار دارند، انجام شده است. این مطالعات افزایش خطر ابتلا به سرطان تیروئید را در این افراد نشان نداده‌اند. این بیماری اغلب در بازماندگان انفجارها یا حوادث اتمی شایع‌تر است. سطح ید در بدن برخی افراد پایین است و آنها پس‌از قرارگرفتن در معرض پرتوها، در مقایسه با کسانی که سطح ید طبیعی دارند، بیشتر در معرض ابتلا به انواع سرطان تیروئید قرار می‌گیرند.

تولید بیش از حد هورمون‌ها یکی از علت های سرطان تیروئید

آکرومگالی نوعی بیماری نادر است که در آن، بدن بیش‌ازحد هورمون رشد تولید می‌کند. طبق پژوهش‌ها، این وضعیت خطر ابتلا به سرطان تیروئید را افزایش می‌دهد.

لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE) و سرطان تیروئید

لوپوس اریتماتوز سیستمیک نوعی بیماری خودایمنی است. براساس تحقیقات، خطر ابتلا به سرطان تیروئید در افراد مبتلا به این بیماری حدود ۲ برابر بیشتر است.

سابقۀ ابتلا به سرطان در گذشته و تأثیر آن بر سرطان تیروئید

طبق بعضی مطالعات، افرادی که در بزرگسالی برای درمان بعضی سرطان‌های خاص (ازجمله مری و پستان) تحت‌درمان قرار گرفته‌اند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان تیروئید هستند. مشخص نیست علت آن درمان این سرطان‌ها است یا عوامل خطر مشترک و تغییرات ژنتیکی ارثی نیز در آن نقش دارند.

عوارض سرطان تیروئید چیست؟

ممکن است سرطان تیروئید حتی بر نحوۀ نفس‌کشیدن بیمار تأثیر بگذارد و جان او را به خطر بیندازد. ازطرفی، درمان‌های این بیماری نیز عوارضی به‌همراه دارند که در ادامه بررسی می‌کنیم:

عوارض جراحی سرطان تیروئید

پس‌از جراحی برای برداشتن غدۀ تیروئید، بلعیدن غذا تا چند روز دردناک است. عمل جراحی سرطان تیروئید همچنین تغییراتی در صدا ایجاد می‌کند که این مشکل به‌طور معمول به‌مرور زمان بهبود می‌یابد. اگر جراحی بر غده‌های پاراتیروئید تأثیر بگذارد، احتمال کاهش سطح کلسیم خون وجود دارد. این وضعیت به سردرد، گزگز دست‌ها و پاها و گرفتگی عضلات می‌انجامد. همچنین، گاهی هورمون‌درمانی جایگزین تیروئید خطر فیبریلاسیون دهلیزی (ضربان قلب نامنظم) را افزایش می‌دهد.

عوارض درمان سرطان تیروئید با ید رادیواکتیو

درصورت درمان سرطان تیروئید با ید رادیواکتیو، بدن و مایعات بدن شما تا چند روز رادیواکتیو خواهند بود. یعنی باید چند روز در بیمارستان بمانید تا میزان تشعشع به سطح ایمن برسد. ازطرفی، قدرت باروری تا حدود ۶ ماه پس‌از درمان تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد.

بازگشت (عود) سرطان تیروئید

باوجود درمان موفقیت‌آمیز، احتمال بازگشت سرطان تیروئید وجود دارد. این اتفاق حتی پس‌از برداشتن غدۀ تیروئید هم رخ می‌دهد. به این دلیل که گاهی سلول‌های سرطانی پیش‌از جراحی به خارج از تیروئید گسترش می‌یابند. بیشتر سرطان‌های تیروئید، ازجمله شایع‌ترین انواع آنها (پاپیلاری و فولیکولار)، به‌ندرت برمی‌گردند.

اگر سرطان تهاجمی باشد یا فراتر از غدۀ تیروئید رشد کند، احتمال بازگشت آن بیشتر است. درصورت عود بیماری، این اتفاق بیشتر اوقات در ۵ سال اول پس‌از تشخیص اولیه رخ می‌دهد. بیماران در این حالت نیز درمان‌پذیر هستند. عود سرطان تیروئید در نواحی زیر دیده می‌شود:

• گره‌های لنفاوی گردن؛
• سایر قسمت‌های بدن مانند ریه‌ها و استخوان‌ها؛
• قطعات کوچک بافت تیروئید که در طول جراحی جا مانده‌اند.

پزشک برای بررسی نشانه‌های بازگشت بیماری، آزمایش‌های خون دوره‌ای یا اسکن‌های تیروئید را توصیه می‌کند. در این معاینه‌ها، پزشک از شما سؤال‌هایی دربارۀ مشاهدۀ علائم عود مجدد سرطان تیروئید می‌کند. ازجمله:

• درد گردن؛
• وجود توده در گردن؛
• مشکل در بلع؛
• تغییرات صدا مانند گرفتگی صدا.

گسترش (متاستاز) سرطان تیروئید

سرطان تیروئید گاهی به غدد لنفاوی مجاور یا سایر قسمت‌های بدن سرایت می‌کند که به این وضعیت متاستاز می‌گویند. سلول‌های سرطانی گسترش‌یافته گاهی هم‌زمان با تشخیص اولیه یا پس‌از درمان پیدا می‌شوند. بیشتر سرطان‌های تیروئید هرگز گسترش نمی‌یابند. درصورت گسترش بیماری، سلول‌های سرطانی بیشتر به نواحی زیر می‌روند:

• گره‌های لنفاوی گردن؛
• ریه‌ها؛
• استخوان‌ها؛
• مغز؛
• کبد؛
• پوست.

گسترش سرطان تیروئید در زمان تشخیص اولیه، ازطریق آزمایش‌های تصویربرداری مانند سی‌تی‌اسکن (CT) و ام‌آر‌آی (MRI) مشخص می‌شود. پس‌از درمان موفقیت‌آمیز، پزشک برای بررسی نشانه‌های گسترش بیماری، جلسات پیگیری را توصیه می‌کند. این جلسات شامل تصویربرداری هسته‌ای است. در این روش، برای تشخیص سلول‌های سرطانی تیروئید از ید رادیواکتیو و دوربین‌های مخصوص استفاده می‌شود.

عوارض سایر درمان‌های سرطان تیروئید

درصورت درمان سرطان تیروئید با شیمی‌درمانی و پرتودرمانی، عوارض جانبی آن عبارت‌اند از:

• خستگی؛
• حالت تهوع؛
• ریزش مو.

روش تشخیص سرطان تیروئید چگونه است؟

ابتدا بگوییم چیزی به اسم تست سرطان تیروئید در خانه وجود ندارد، اما افراد می‌توانند با لمس منظم گردن خود به‌دنبال توده‌های غیرطبیعی بگردند و سپس به پزشک مراجعه کنند. آزمایش‌ها و روش‌های تشخیص سرطان تیروئید عبارت‌اند از:

معاینۀ فیزیکی برای تشخیص سرطان تیروئید

پزشک گردن شما را معاینه می‌کند تا تغییرات تیروئید مانند وجود توده را بررسی کند. همچنین، سؤال‌هایی دربارۀ عوامل خطر مانند سابقۀ قرارگرفتن در معرض پرتوها و سابقۀ خانوادگی ابتلا به سرطان‌های تیروئید می‌پرسد.

تشخیص سرطان تیروئید با آزمایش خون

آزمایش‌هایی که سطح هورمون محرک تیروئید (TSH) و هورمون‌های تولیدی غدۀ تیروئید را اندازه می‌گیرند، وضعیت سلامت تیروئید را برای پزشک مشخص می‌کنند.

تصویربرداری اولتراسوند (سونوگرافی) برای بررسی سرطان تیروئید

سونوگرافی از امواج صوتی با فرکانس بالا برای ایجاد تصاویری از ساختارهای بدن استفاده می‌کند. برای ایجاد تصویر تیروئید، مبدل سونوگرافی در قسمت پایین گردن قرار می‌گیرد. پزشک باتوجه‌به ظاهر تودۀ تیروئید در تصویر سونوگرافی احتمال سرطانی‌بودن آن را ارزیابی می‌کند. رسوبات کلسیم (میکروکلسیفیکاسیون) درون ندول و حاشیۀ نامنظم اطراف آن، از نشانه‌هایی هستند که احتمال سرطانی‌بودن توده را بالا می‌برند. درصورت احتمال بالای سرطانی‌بودن ندول، برای تأیید تشخیص و تعیین نوع سرطان تیروئید به آزمایش‌های بیشتری نیاز است. پزشک گاهی برای یافتن نشانه‌های این بیماری،سونوگرافی را برای ایجاد تصاویری از گره‌های لنفاوی گردن پیشنهاد می‌کند.

نمونه‌برداری از بافت تیروئید و تشخیص سرطان تیروئید

در بیوپسی (نمونه‌برداری) آسپیراسیون با سوزن ظریف، پزشک سوزن بلندی را ازطریق پوست وارد ندول تیروئید می‌کند. پزشک به‌طور معمول برای هدایت دقیق سوزن از سونوگرافی استفاده می‌کند و با کمک آن، تعدادی سلول از تیروئید برمی‌دارد. درنهایت، این نمونه برای بررسی به آزمایشگاه فرستاده می‌شود.

در آزمایشگاه، پزشک متخصص بررسی خون و بافت‌های بدن (پاتولوژیست)، نمونۀ بافت را زیر میکروسکوپ بررسی کرده و وجود سرطان را ارزیابی می‌کند. نتایج همیشه قطعی نیستند. بعضی از انواع سرطان تیروئید، به‌ویژه سرطان فولیکولار و سرطان سلول هرتل، بیشتر نتایج نامشخصی دارند. پزشک گاهی نوع دیگری از بیوپسی یا جراحی را برای برداشتن ندول تیروئید و آزمایش آن را توصیه می‌کند. آزمایش‌های تخصصی روی سلول‌ها برای یافتن تغییرات ژنی (آزمایش نشانگرهای مولکولی) نیز مفید هستند.

آزمایش تصویربرداری با استفاده از ردیاب رادیواکتیو و بررسی سرطان تیروئید

در اسکن ید رادیواکتیو، برای تشخیص سلول‌های سرطانی تیروئید در بدن از ید رادیواکتیو و دوربین‌های مخصوص استفاده می‌شود. این روش اغلب پس‌از جراحی برای یافتن سلول‌های سرطانی باقی‌مانده به کار می‌رود. این آزمایش برای تشخیص سرطان‌های تیروئید پاپیلاری و فولیکولار بیشترین کاربرد را دارد. سلول‌های سالم تیروئید، ید را از خون جذب و مصرف می‌کنند. بعضی از انواع سلول‌های سرطانی تیروئید نیز این کار را انجام می‌دهند. با تزریق ید رادیواکتیو به رگ یا بلعیدن آن، سلول‌های سرطانی تیروئید در بدن این ید را جذب می‌کنند. تصاویر اسکن ید رادیواکتیو، سلول‌هایی که ید را جذب کرده‌اند نشان می‌دهند.

سایر آزمایش‌های تصویربرداری برای شناسایی سرطان تیروئید

پزشک گاهی برای تشخیص گسترش سرطان به خارج از تیروئید، چند آزمایش تصویربرداری را تجویز می‌کند که شامل پت اسکن، سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن (CT) و ام‌آر‌آی (MRI) می‌شود.

درمان سرطان تیروئید

گزینه‌های درمان سرطان تیروئید به نوع و درجۀ بیماری، سلامت عمومی و تصمیم شما بستگی دارد. پیش‌آگهیِ بیشتر افراد مبتلا به این بیماری خوب است، زیرا بیشتر سرطان‌های تیروئید با درمان بهبود می‌یابند. بااین‌حال، برای سرطان‌های پاپیلاریِ بسیار کوچک بلافاصله به درمان نیازی نیست، زیرا خطر رشد یا گسترش این تومورها پایین است.

به‌جای جراحی یا درمان‌های دیگر، می‌توانید روش نظارت فعال را همراه با پیگیری‌های منظم بیماری انتخاب کنید. پزشک انجام آزمایش‌های خون و سونوگرافی گردن را یک یا دو بار در سال توصیه می‌کند. همچنین، در برخی افراد، سرطان هرگز رشد نمی‌کند و نیازی به درمان ندارد. در افراد دیگر، درصورت تشخیص رشد تومور، روند درمان آغاز می‌شود.

جراحی برای درمان سرطان تیروئید

بیشتر افراد مبتلا به سرطان تیروئید که به درمان نیاز دارند، برای برداشتن بخشی از تیروئید یا تمام آن باید جراحی شوند. نوع عمل جراحی به نوع سرطان تیروئید، اندازۀ تومور و گسترش آن به غدد لنفاوی بستگی دارد. ازطرفی، برای انجام جراحی تیروئیدکتومی و برداشتن بافت تیروئید، برای گرفتن بهترین نتیجه باید تحت‌نظر پزشک با تخصص جراحی عمومی یا جراح گردن قرار بگیرید. عمل‌های جراحی برای درمان سرطان تیروئید عبارت‌اند از:

• برداشتن تمام یا بیشترِ غدۀ تیروئید (تیروئیدکتومی): این عمل شامل برداشتن تمام غدۀ تیروئید یا بیشتر بافت آن می‌شود. جراح به‌طور معمول حاشیه‌های کوچکی از بافت تیروئید را در اطراف غدد پاراتیروئید باقی می‌گذارد تا خطر آسیب به آنها کاهش یابد.
• برداشتن بخشی از تیروئید (لوبکتومی تیروئید): در طول این جراحی، جراح نیمی از تیروئید را برمی‌دارد. این روش زمانی پیشنهاد می‌شود که رشد سرطان تیروئید آهسته است و فقط در بخشی از این غده وجود دارد، ندول مشکوکی در نواحی دیگر دیده نمی‌شود، و همچنین، سرطان به غدد لنفاوی سرایت نکرده است.
• برداشتن غدد لنفاوی گردن (تشریح غدد لنفاوی): سرطان تیروئید اغلب به غدد لنفاوی مجاور در گردن سرایت می‌کند. سونوگرافی گردن پیش‌از جراحی علائم گسترش سلول‌های سرطانی به غدد لنفاوی را نشان می‌دهد. دراین‌صورت، جراح تعدادی از غدد لنفاوی گردن را برای بررسی و آزمایش خارج می‌کند.

جراحان برای دسترسی به تیروئید برشی در قسمت پایینی گردن ایجاد می‌کنند. اندازۀ این برش به شرایط شما مانند نوع عمل و اندازۀ غدۀ تیروئید بستگی دارد. آنها سعی می‌کنند برش را در چین‌خوردگی‌های پوست ایجاد کنند تا جای زخم پس‌از بهبودی به‌سختی دیده شود.

جراحی تیروئید با خطر خون‌ریزی و عفونت همراه است. همچنین، گاهی در طول جراحی به غدد پاراتیروئید آسیب می‌رسد که به کاهش سطح کلسیم بدن می‌انجامد. این خطر نیز وجود دارد که اعصاب متصل به تارهای صوتی پس‌از جراحی عملکرد طبیعی خود را از دست بدهند که باعث گرفتگی و تغییر صدا می‌شود. داروها این مشکلات عصبی را بهبود می‌بخشند یا برطرف می‌کنند.

پس‌از جراحی و در روند بهبودی بدن، احساس درد طبیعی است. زمان لازم برای بهبودی به شرایط شما و نوع جراحی بستگی دارد. بیشتر افراد در ۱۰ تا ۱۴ روز اول احساس بهبودی می‌کنند. بااین‌حال، بعضی محدودیت‌های فعالیتی همچنان ادامه دارند. به همین دلیل جراح توصیه می‌کند تا چند هفتۀ دیگر از فعالیت‌های سنگین دوری کنید. ازطرفی، پس‌از جراحی برای برداشتن تمام یا بیشتر غدۀ تیروئید، آزمایش‌های خون انجام می‌شود تا پزشک از حذف کامل سرطان مطمئن شود. هدف از انجام این آزمایش‌ها اندازه‌گیری مواد زیر است:

• تیروگلوبولین: نوعی پروتئین که سلول‌های سالم تیروئید و سلول‌های سرطان تمایزیافتۀ تیروئید آن را می‌‎سازند.
• کلسی‌تونین: نوعی هورمون که سلول‌های سرطان مدولاریِ تیروئید آن را تولید می‌کنند.
• آنتی‌ژن کارسینوامبریونیک: نوعی مادۀ شیمیایی که سلول‌های سرطان مدولاری تیروئید آن را ترشح می‌کنند.

این آزمایش‌های خون برای بررسی علائم بازگشت سرطان نیز کاربرد دارند.

درمان  با هورمون تیروئید

این روش درمانی برای جایگزینی یا تکمیل هورمون‌های تولیدشده در تیروئید به کار می‌رود. داروهای هورمونی تیروئید به‌طور معمول به‌شکل قرص مصرف می‌شوند. این درمان برای اهداف زیر کاربرد دارد:

• جایگزینی هورمون‌های تیروئید پس‌از جراحی: اگر تیروئید شما به‌طور کامل برداشته شود، باید تا پایان عمر برای جبران هورمون‌های ازدست‌رفته دارو مصرف کنید. این درمان جایگزین هورمون‌های طبیعی بدن می‌شود. بنابراین اگر تیم درمان دُز مناسبی برای شما تعیین کند، نباید هیچ عارضۀ جانبی خاصی رخ دهد. ممکن است پس‌از برداشتن بخشی از تیروئید نیز به این داروها نیاز داشته باشید، اما برای همه این‌طور نیست. اگر سطح هورمون‌های تیروئید پس‌از جراحی بیش از حد پایین بیاید (کم‌کاری تیروئید)، تیم درمان مصرف این هورمون‌ها را پیشنهاد می‌دهد.
• جلوگیری از رشد سلول‌های سرطانی: دُزهای بالاتر این داروها جلوی غدۀ هیپوفیز برای تولید هورمون TSH را می‌گیرند. این هورمون باعث رشد سلول‌های سرطانی می‌شود. مصرف دُزهای بالای هورمون تیروئید برای سرطان‌های تهاجمی توصیه می‌شود.

ید رادیواکتیو برای درمان سرطان تیروئید

در این روش درمانی از نوعی ید رادیواکتیو برای ازبین‌بردن سلول‌های سرطانی و سلول‌های تیروئیدی باقی‌مانده پس‌از جراحی استفاده می‌شود. این روش بیشتر برای درمان سرطان‌های تمایزیافتۀ تیروئید که خطر گسترش بالایی دارند، مؤثر است. باتوجه‌به اینکه همۀ انواع سرطان تیروئید به این روش واکنش نشان نمی‌دهند، پزشک آزمایش‌هایی برای بررسی اثربخشی ید رادیواکتیو تجویز می‌کند. انواع تمایزیافته مانند سرطان پاپیلاری، فولیکولار و سلول هرتل پاسخ بهتری به این درمان می‌دهند. سرطان‌های آناپلاستیک و مدولاری اغلب با ید رادیواکتیو درمان نمی‌شوند.

داروی ید رادیواکتیو به‌صورت کپسول یا مایعِ خوراکی مصرف می‌شود. سلول‌های سالم و سرطانیِ تیروئید این ید را جذب می‌کنند، به همین علت خطر آسیب به سایر سلول‌های بدن پایین است. عوارض جانبی این درمان به دُز دریافتی شما بستگی دارد. دُزهای بالاتر مشکلات زیر را به وجود می‌آورند:

• خشکی دهان؛
• درد در ناحیۀ دهان؛
• التهاب چشم؛
• تغییر حس چشایی یا بویایی.

بخش زیادی از ید رادیواکتیو در روزهای اول پس‌از درمان ازطریق ادرار دفع می‌شود. پزشک دستورالعمل‌های لازم برای محافظت از دیگران در برابر تشعشعات را به شما ارائه می‌دهد؛ مثلاً به‌طور موقت باید از تماس نزدیک با دیگران، به‌ویژه کودکان و زنان باردار خودداری کنید.

تزریق الکل به تومورها و درمان سرطان تیروئید

فرسایش با الکل (ابلیشن الکل) روشی است که در آن پزشک با استفاده از سوزن، الکل را به نواحی کوچک درگیر با سرطان تزریق می‌کند. او برای هدایت دقیق سوزن از تصویربرداری سونوگرافی استفاده می‌کند. الکل سلول‌های سرطانی را کوچک می‌کند. تزریق الکل گزینه‌ای مؤثر برای درمان بخش‌های کوچک درگیر با سرطان است؛ مثلاً سرطانی که پس‌از جراحی در غدد لنفاوی یافت می‌شود. گاهی اگر بیمار ازنظر سلامت عمومی شرایط جراحی را نداشته باشد، این روش پیشنهاد می‌شود.

درمان سرطان‌های پیشرفتۀ تیروئید

اگر تومور تیروئید از نوع پیشرفته یا تهاجمی باشد، تیم درمان برای مدیریت بیماری و پیگیری روش‌های درمانی مکمل، شما را به پزشکی با تخصص انکولوژی ارجاع می‌دهد. ازطرفی، برای کنترل درمان سرطان تیروئید بدخیم یا تهاجمی که رشد سریع‌تری دارد، به گزینه‌های درمانی بیشتری نیاز است، ازجمله:

• دارودرمانی هدفمند: این درمان روی مواد شیمیایی خاصی تمرکز می‌کند که درون سلول‌های سرطانی وجود دارند. داروهای هدفمند با مسدودکردن این مواد مرگ سلول‌های سرطانی را رقم می‌زنند. بعضی از این داروها به‌شکل قرص و تعدادی دیگر به‌صورت تزریق وریدی مصرف می‌شوند.
  داروهای هدفمند مختلفی برای درمان سرطان تیروئید بدخیم وجود دارد. بعضی از آنها رگ‌های خونی ساختۀ سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهند که مواد مغذی سلول‌ها را تأمین می‌کنند. سایر داروها روی تغییرات ژنی خاصی تمرکز دارند. پزشک با انجام آزمایش‌های ویژه، داروی مناسب را پیشنهاد می‌دهد. عوارض جانبی به نوع داروی مصرفی بستگی دارد.
• پرتودرمانی: پرتوتابی خارجی با استفاده از دستگاهی انجام می‌شود که پرتوهای پرانرژی مانند اشعۀ ایکس و پروتون را به نقاط دقیقی از بدن می‌تاباند. اگر سرطان تیروئید به درمان‌های دیگر پاسخ ندهد یا عود کند، این روش توصیه می‌شود. پرتودرمانی به کنترل درد ناشی از گسترش سرطان به استخوان‌ها کمک می‌کند. عوارض آن به ناحیۀ تحت‌تابش بستگی دارد. اگر پرتوها به گردن تابیده شوند، عوارضی مانند سوختگی پوست، سرفه و بلع دردناک رخ می‌دهد.
• شیمی‌درمانی: در این روش استفاده از مواد شیمیایی سلول‌های سرطانی را از بین می‌برد. داروهای شیمی‌درمانی متنوعی وجود دارند که به‌تنهایی یا ترکیبی استفاده می‌شوند. بعضی از آنها قرص هستند، اما بیشترشان به‌شکل وریدی تزریق می‌شوند. شیمی‌درمانی به کنترل سرطان‌های سریع‌رشد مانند نوع آناپلاستیک کمک می‌کند. گاهی این روش با پرتودرمانی ترکیب می‌شود. عوارض جانبی آن به داروهای دریافتی بستگی دارد.
• ازبین‌بردن سلول‌های سرطانی با گرما و سرما: سلول‌های سرطانی پخش‌شده در ریه‌ها، کبد و استخوان‌ها را می‌توان با کمک گرما و سرما نابود کرد. در روش فرسایش رادیویی (آر.اف) از انرژی الکتریکی برای گرم‌کردن و نابودی سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. کرایوابلیشن (سرما‌درمانی) نیز با استفاده از نوعی گاز، این سلول‌ها را منجمد می‌کند. این روش‌ها برای کنترل نواحی کوچک سرطانی اثربخش هستند.

آیا درمان سرطان تیروئید قطعی است؟

بسیاری از بیماران می‌پرسند آیا سرطان تیروئید کشنده است یا درصد مرگ‌ومیر سرطان تیروئید چقدر است؟ بیشتر انواع این بیماری با درمان به‌طور دائم بهبود می‌یابند، به‌ویژه زمانی که سرطان به بخش‌های دوردست بدن سرایت نکرده باشد. درمان این بیماری در مراحل اولیه، خطر گسترش آن را کاهش می‌دهد. اگر درمان نتواند سرطان را به‌طور کامل از بین ببرد، پزشک برنامۀ درمانی مناسبی برای کنترل آن پیشنهاد می‌دهد.

طول عمر بیماران سرطان تیروئید

ابتدا تأکید کنیم چیزی به اسم جدول طول عمر بیماران سرطان تیروئید وجود ندارد، چون هیچ‌کس نمی‌تواند عمر بیمار خاصی را پیش‌بینی کند. به همین علت آمار موجود فقط تخمین هستند و شرایط هر بیمار با دیگری تفاوت دارد؛ اما اگر می‌خواهید بدانید سرطان تیروئید بدخیم کشنده است یا نه، جدول زیر را مشاهده کنید که نشان می‌دهد چه درصدی از بیماران، حداقل ۵ سال پس‌از تشخیص بیماری زنده مانده‌اند. انجمن سرطان آمریکا این جدول را براساس داده‌های جمع‌آوری‌شده بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸، ارائه داده است.

روش های پیشگیری از سرطان تیروئید

نمی‌توان از سرطان تیروئید پیشگیری کرد. بااین‌حال، اگر می‌دانید که در معرض خطر هستید، می‌توانید اقداماتی برای تشخیص زودهنگام آن انجام دهید. ازجمله:

• انجام غربالگری پیشگیرانه: آزمایش ژنتیک مشخص می‌کند که آیا جهش ژنی افزایش‌دهندۀ خطر ابتلا به این سرطان را از زمان تولد همراه خود دارید یا خیر. درصورت وجود این ژن، پزشک تصویربرداری سالانه یا جراحی را برای تشخیص زودهنگام و پیشگیری از بیماری توصیه می‌کند.
• مصرف پتاسیم یدید: مصرف این دارو تا ۲۴ ساعت پس‌از قرارگرفتن در معرض تشعشعات در طول حوادث هسته‌ای، خطر ابتلا به سرطان تیروئید را کاهش می‌دهد. پتاسیم یدید جلوی جذب بیش از حد اشعه توسط غدۀ تیروئید را می‌گیرد. دقت کنید مصرف عادی و خودسرانه این دارو خطرناک است و باعث اختلالات شدید تیروئیدی می‌شود.

کلام آخر دکتردکتر

خوشبختانه، بیشتر سرطان‌های تیروئید به‌خوبی به درمان پاسخ می‌دهند. پزشک با مشورت با شما بهترین گزینه‌های درمانی را باتوجه‌به نوع سرطان شما، پیشنهاد می‌دهد. گاهی پس‌از درمان نیاز است تا پایان عمر هورمون‌های تیروئید مصرف کنید. همچنین، انجام چکاپ‌های منظم برای بررسی وضعیت شما لازم است.

اگر مشکوک به ابتلا به سرطان تیروئید هستید، باید به متخصص غدد مراجعه کنید. شما می‌توانید از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه بگیرید. همچنین، اگر سؤال بیشتری دربارۀ طول عمر بیماران سرطان تیروئید و این بیماری دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آماده‌اند تا به‌صورت آنلاین پاسخ‌گوی شما باشند.

سوالات متداول

منابع

cancer

healthline

my.clevelandclinic

mayoclinic

nhs

cancerresearchuk

medlineplus

webmd