سرفه خشک چیست و چرا ایجاد می‌شود؟ علت و درمان

پزشکان به سرفه خشک (dry cough)، سرفه غیر مولد هم می‌گویند. این نوع سرفه‌ها بر خلاف سرفه‌های مرطوب و خلط آور، باعث خروج ترشحات از گلو نمی‌شوند. به طور معمول این سرفه‌ها حتی بعد از بهبود بیماری‌های سرماخوردگی و آنفولانزا هم همراه بیمار است. اما علت سرفه خشک چیست؟

حساسیت‌های فصلی، بیماری‌های مختلف مانند: سرماخوردگی، آنفولانزا، آسم و سرطان ریه همگی از علل مختلف سرفه‌های خشک هستند. از این رو برای اینکه بتوان این بیماری را درمان کرد باید از روش‌های مختلف بهره‌مند شد. درمان سرفه خشک به روش‌های خانگی و پزشکی امکان‌پذیر است؛ بنابراین باید به پزشک متخصص مراجعه کرد. اما برای اینکه با راه‌های پیشگیری از سرفه خشک هم آشنا شوید تا انتهای متن همراه ما باشید.

علت سرفه خشک چیست؟

سرفه خشک نشانه چیست؟ وقتی اسیر سرفه‌ کردن می‌شوید، حتما صدایی در سرتان می‌گوید که «سرفه خشک از چی میتونه باشه»؟ علت سرفه‌های خشک طولانی و مقطعی وابسته به عوامل مختلفی است.

برای همین توصیه می‌کنیم اگر به‌طور مداوم سرفه خشک دارید، حتما با پزشک متخصص گوش و حلق و بینی مشورت کنید. 

علت سرفه خشک	شرح علت
کرونا	عفونت ناشی از ویروس کرونا، باعث ایجاد التهاب در حلق و آسیب به بافت‌های ریوی می‌شود.
سرطان ریه	از علائم سرطان ریه می‌توان به سرفه خشک ریوی، سرفه خونی یا خلط‌دار، ضعف و خستگی بدن و تنگی نفس اشاره کرد.
سرماخوردگی و آنفولانزا	به‌دلیل ورود ویروس و عفونت ناشی از سرماخوردگی یا آنفولانزا، سرفه خشک به‌عنوان واکنشی به التهاب حلق در بدن ایجاد می‌شود. در این وضعیت سرفه خشک و خارش گلو رخ می‌دهد.
رفلاکس اسید معده	در این حالت اسید معده وارد مری می‌شود و ممکن است با علائم دیگری مثل حالت تهوع، بوی بد دهان و سوزش معده هم همراه باشد.
حساسیت فصلی	سرفه خشک آلرژیک معمولا ناشی از گرده گل است که در فصل بهار و زمان گرده‌افشانی در هوا وجود دارند. برای درمان سرفه خشک حساسیتی، می‌توانید از روش‌های پزشکی و درمان‌های خانگی استفاده کنید.
آلودگی هوا	مواد آلاینده، سرب و مازوتی که در هوای آلوده وجود دارد، باعث اختلال در عملکرد تنفسی شده و مواد مضر سنگینی را وارد ریه‌ها می‌کنند.
آسم	سرفه خشک معمولی یا سرفه خشک با طعم خون از نشانه‌های بارز آسم است و برای جلوگیری از آن و حملات آسم، دارو و اسپری‌های استنشاقی یا تنفسی تجویز می‌شود. گاهی هم آسم علت تک سرفه‌های خشک است.

بهتر است برای درمان سرفه به پزشک گوش و حلق و بینی مراجعه کنید و اگر با تخصص این پزشک آشنایی ندارید بهتر است مقاله تخصص گوش و حلق و بینی چیست را در مجله دکتردکتر از دست ندهید تا بتوانید بهتر متخصص مورد نظرتان را پیدا کنید.

معمولا سرفه خشک بدون تب است. تصور می شود به جای عفونت، بیشتر علل سرفه خشک آلرژی، ریفلاکس اسید معده ، آسم یا عفونت اخیری است که پس از بهبود، سرفه‌های طولانی مدتی را به جا گذاشته است.

سرفه خشک شبانه

علت سرفه های خشک شبانه (خشکی گلو) را می‌توان به دو دسته تنفسی و غیرتنفسی طبقه‌بندی کرد.

شایع ترین علل تنفسی سرفه مزمن عبارتند از:

• آبریزش بینی
• مشکلات عفونی 
• آسم
• عوامل محیطی شامل سیگارکشیدن

سرفه خشک در بارداری

تغییرات هورمونی شدید به‌ویژه افزایش سطح استروژن و پروژسترون در دوران بارداری غشاهای مخاطی مجاری تنفسی را متورم و احساس خشکی در گلو را تقویت می‌کند. 

از‌طرفی، رحم بزرگ می‌شود، به معده فشار می‌آورد و مهار اسید معده را ضعیف می‌کند. بازگشت اسید معده به مری و حلق آسیب می‌زند و نتیجه‌اش سرفه‌های خشک و مداوم است. 

تغییرات سیستم ایمنی بدن مادر نیز حساسیت مجاری تنفسی را به آلرژن‌های محیطی افزایش می‌دهد.

سرفه خشک اطفال

سیستم ایمنی درحال رشد کودکان و مجاری تنفسی ظریف آنها در برابر عوامل محرک آسیب‌پذیر است. شایع‌ترین دلایل التهاب و تحریک پایانه‌های عصبی در گلو و نای کودکان عبارت است از:

• ورود اجسام خارجی کوچک به درون مجاری تنفسی؛
• قرار گرفتن در معرض دود دخانیات اطرافیان؛
• ذرات گردوغبار منزل؛
• سیستم‌های گرمایشی خشک‌کننده هوا.

این موارد به‌راحتی موجب تحریک راه هوایی و سرفه خشک کودکان خواهند شد.

تک سرفه خشک نشانه چیست؟

تک سرفه‌های خشک و مکرر اغلب پاسخی ناخودآگاه از سوی سیستم عصبی تنفسی به یک تحریک خفیف مزمن هستند. این نوع سرفه معمولا ناشی از موارد زیر است:

• شروع التهاب مجاری تنفسی؛
• خشکی ملایم در مخاط گلو به دلیل استنشاق هوای سرد؛
• آلاینده‌های هوا؛
• کار با مواد شیمیایی محرک؛
• گردوغبار؛
• دود سیگار؛
• حساسیت‌های فصلی خفیف؛
• آلرژی‌های تنفسی پنهان؛
• عادت عصبی در اثر استرس و اضطراب.

اگر تک سرفه‌ها به‌طور مداوم و بدون در معرض دود و گرد و خاک رخ می‌دهند، باید مورد بررسی قرار گیرند. زیرا سرفه خشک علائم یکی از بیماری‌های آسم، رفلاکس معده، آلرژی، سرماخوردگی، کرونا، آنفولانزا و تومور مجاری تنفسی است. 

توجه! اگر علائم آنفولانزا کودکان را در دلبند خود می‌بینید، هر چه زودتر به پزشک مراجعه کنید.

علت تک سرفه‌ های خشک

تکرار مداوم سرفه‌های خشک معمولا ناشی از حضور یک عامل محرک مزمن یا التهاب پایدار در مجاری تنفسی است. قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض آلاینده‌های هوا، دود دخانیات، یا هوای بسیار خشک و سرد، پایانه‌های عصبی گلو را به‌طور مداوم تحریک می‌کند. 

بیماری ریفلاکس معده یا همان ترشح اسید به مری نیز از دلایل اصلی سرفه‌های مکرر است، زیرا اسید معده با تحریک ناحیه حلق واکنش دفاعی بدن را فعال می‌کند. 

رینیت آلرژیک و ترشحات پشت حلقی ناشی از آن نیز با چکیدن مداوم روی تارهای صوتی، گیرنده‌های سرفه را مرتب تحریک کرده و موجب تکرار این عارضه می‌شوند.

علت سرفه‌های خشک طولانی بعد از سرماخوردگی

باقی ماندن سرفه خشک برای هفته‌ها پس از بهبودی سایر علائم سرماخوردگی، پدیده‌ای شایع است که به آن سرفه پس از عفونت گفته می‌شود. در طول بیماری، ویروس‌ها به مخاط مجاری تنفسی آسیب رسانده و پایانه‌های عصبی این ناحیه را بسیار حساس و تحریک‌پذیر می‌کنند. 

با وجود رفع عفونت اصلی، این اعصاب تا مدت‌ها در حالت بیش‌حساس باقی می‌مانند و حتی به کوچک‌ترین عوامل محرک مانند هوای خنک، صحبت یا تغییرات جزئی محیطی واکنش نشان می‌دهند. نتیجۀ این واکنش بروز سرفه‌های خشک مداوم است.

علائم سرفه خشک

مهم‌ترین مشخصۀ سرفه خشک این است که خلط یا مخاط ندارد و معمولا با احساس خارش یا تحریک پشت گلو همراه است. نشانه‌های مهم همراه با آن عبارت‌اند از:

• احساس خارش، سوزش و گزگز در گلو: یک محرک آزاردهنده در انتهای حلق که فرد را ناخودآگاه وادار به سرفه‌ می‌کند.
• عدم وجود خلط یا ترشحات تنفسی: سرفه‌ها کاملا خشک و صاف هستند و هیچ ماده مخاطی از مجاری تنفسی خارج نمی‌شود.
• صدای خشن یا سرفه‌ زنگ‌دار: تولید صدای زیر، خشک یا زنگ‌دار هنگام سرفه به‌دلیل التهاب تارهای صوتی و نای.
• درد و سوزش در قفسه سینه: احساس گرفتگی، خستگی یا درد عضلانی در ناحیه سینه به‌دلیل انقباض مداوم و شدید ریه‌ها.
• گرفتگی یا خشکی صدا: تغییر فرکانس و خش‌دار شدن صدا به‌دلیل تحریک و التهاب مکرر تارهای صوتی.
• احساس وجود توده یا خفگی در گلو: حس کاذب وجود یک جسم خارجی یا ترشح خشک‌ در حلق که با سرفه‌کردن برطرف نمی‌شود.
• تشدید سرفه‌ در محیط‌های خاص: وخامت وضعیت با قرار گرفتن در معرض هوای سرد، دود سیگار، گردوغبار یا عطر و آلاینده‌ها.
• سرفه‌های مداوم و فشرده (حمله‌ای): سرفه‌های پشت‌هم و بی‌وقفه که باعث اختلال در صحبت و تنفس می‌شوند.
• اختلال در خواب شبانه: تشدید سرفه‌ در حالت درازکش به‌دلیل تغییر وضعیت مجاری تنفسی یا ریفلاکس معده.

روش‌های تشخیص سرفه خشک

برای ریشه‌یابی و تشخیص علت سرفه خشک، پزشک ابتدا معاینه بالینی انجام می‌دهد و سپس بسته به شرایط، آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های زیر را تجویز می‌کند:

• معاینه بالینی و بررسی شرح حال: پزشک با استفاده از گوشی پزشکی، صدای تنفس ریه‌ها و عملکرد قلب را بررسی کرده و در مورد سابقه بیماری‌ها، آلرژی‌ها، داروهای مصرفی و شغل فرد سؤال می‌کند.
• رادیوگرافی قفسه سینه: برای بررسی وجود عفونت‌های ریوی، پنومونی، برونشیت یا هرگونه ناهنجاری ساختاری در ریه‌ها و قفسه سینه.
• سی‌تی‌اسکن ریه و سینوس‌ها: در موارد سرفه‌های مزمن یا مشکوک، برای بررسی دقیق‌تر بافت ریه، مجاری تنفسی کوچک و شناسایی سینوزیت پنهان.
• اسپیرومتری (تست عملکرد ریه): برای سنجش میزان حجم هوای دم و بازدم و سرعت خروج هوا از ریه‌ها جهت تشخیص بیماری‌هایی مانند آسم یا بیماری‌های انسدادی ریوی.
• آزمایش‌های خون (CBC و تست‌های التهابی): برای شناسایی علائم عفونت باکتریایی یا ویروسی و ارزیابی فاکتورهای مرتبط با واکنش‌های آلرژیک در بدن.
• تست‌های آلرژی (پوستی یا خون): درصورتی‌که پزشک به حساسیت‌های فصلی، محیطی یا آسم آلرژیک مشکوک باشد.
• آندوسکوپی یا تست‌های ریفلاکس معده: برای بررسی احتمال بازگشت اسید معده به مری به‌عنوان یکی از عوامل پنهان سرفه‌ خشک مزمن.

درمان سرفه خشک

برای رفع سرفه خشک می‌توانید از روش‌های مختلف استفاده کنید. سرفه خشک درمان خانگی دارد و با روش‌های طبی و دارویی هم بهبود پیدا می‌کند. به‌عنوان مثال، شربت پلارژین با خواص تسکین‌دهنده به کاهش سرفه خشک ناشی از سرماخوردگی کمک می‌کند و التهاب گلو را کاهش می‌دهد.

روش درمان خانگی	دمنوش‌های گیاهی-سوپ-غرغره آب‌نمک-مصرف مایعات-قرارگرفتن در فضای مرطوب- شیر و زردچوبه  پرتقال و نمک-مصرف شلغم
روش طب سنتی	روغن‌های گیاهی-زردچوبه عسل-گل ختمی
راهکارهای دارویی	اسپری‌های بینی-آنتی‌هیستامین

روش های خانگی درمان سرفه خشک

راه‌های مختلفی برای درمان سرفه از نوع خشک در خانه آن وجود دارد. برخی از موثرترین این روش‌ها شامل‌ موارد زیر است:

• مصرف شغلم؛ برای رفع سرفه خشک پی در پی در زمان بروز سرماخوردگی و عفونت‌ها باکتریایی می‌توانید از شلغم استفاده کنید که خاصیت آنتی‌بیوتیکی دارد. 
• مصرف سوپ؛ سوپ که غذایی مملو از سبزیجات و غلات است، سبب می‌شود تا سیستم ایمنی بدن شما تقویت و در برابر عفونت‌های باکتریایی یا ویروسی ایمن شود. می‌توانید در سوپ مقداری پروتئین مانند مرغ نیز اضافه کنید.
• غرغره آب‌نمک؛ این مورد به شما کمک می‌کند تا التهاب گلو و مجاری تنفسی‌تان کاهش یابد.
• مصرف آب و آب‌میوه‌ها؛ نوشیدن آب و آب‌میوه‌هایی که حاوی آنتی‌اکسیدان و ویتامین C هستند، می‌توانند در درمان سرفه و دفع میکروب از بدن موثر باشند.
• رطوبت فضا؛ مرطوب نگه‌داشتن هوای داخل اتاق موجب کاهش التهاب گلو و سرفه‌های خشک می‌شود. 
• درمان سرفه خشک با شیر و زردچوبه؛ زردچوبه خاصیت ضدالتهابی و ضدمیکروبی دارد و در همراهی با شیر می‌تواند سرفه خشک را درمان کند.
• درمان سرفه خشک با پرتقال و نمک؛ پرتقال را ظرف ۱۵ دقیقه در آب‌نمک خیس و بعد ناحیه بالایی پوستش را جدا کنید.  با ایجاد چند سوراخ در داخل آن،‌ قسمتی از گوشتش را بردارید و داخل را با یک ‌و نیم قاشق چای‌خوری نمک پر کنید. پرتقال را در کاسه آب بگذارید و یک‌ربع بخارپز کنید. بعد از سردشدن، محتویاتش را بخورید.

اگر نوزاد شما سرفه خشک دارد بهتر است برای درمان به پزشک مراجعه کنید. اما قبل از آن در مقاله سرفه نوزاد اطلاعات مقدماتی راجع به این موضوع کسب کنید.

درمان سرفه نوع خشک در طب سنتی

معمولا توصیه‌های درمانی طب سنتی شامل مواد غذایی و روغن‌های گیاهی است و باید توجه کنید که راهکارهای طب سنتی به‌ عنوان طب مکمل بعد از توصیه‌های علم پزشکی قرار می‌گیرند.

داروی گیاهی جهت درمان سرفه خشک چیست؟ از روش‌های درمان سرفه نوع خشک با طب سنتی به موارد زیر دقت کنید:

• روغن‌های گیاهی: مقداری روغن بادام شیرین، روغن حیوانی یا روغن بنفشه را روی قسمت جلو و پشت قفسه سینه خود بمالید و اندکی ماساژ دهید. درمان سرفه خشک و خس خس با این روش‌ها تاحدی کنترل می‌شود.
• زردچوبه: زردچوبه خاصیت ضدالتهابی و ضد میکروبی دارد و برای از بین‌بردن عفونت‌های ویروسی و باکتریایی مفید است. یک قاشق چای‌خوری زردچوبه را با مقداری چای و یک‌هشتم قاشق چای‌خوری فلفل سیاه ترکیب کنید و به‌عنوان دمنوش بخورید.
• عسل: عسل یک آنتی‌بیوتیک طبیعی است و به کاهش التهاب در بدن کمک می‌کند. ترکیب عسل با آب ولرم، یک دمنوش فوق‌العاده برای تسکین درد گلو و سرفه خشک محسوب می‌شود.
• گل ختمی: ریشه گل ختمی باعث می‌شود تا خارش گلو ناشی از سرفه‌های خشک، کاهش پیدا کند.

قبل از استفاده از روش‌های درمانی سنتی و خانگی برای درمان سرفه از نوع خشک به حساسیت‌های غذایی خود توجه کنید و روغن‌های گیاهی را قبل از مصرف ابتدا روی بخشی از پوست دست خود بمالید و در صورت عدم بروز حساسیت، از آن‌ها استفاده کنید. 

درمان های دارویی سرفه خشک

دارو درمانی یکی از روش‌های متداول و موثر در درمان سرفه خشک کودکان و بزرگسالان است. روش‌های دارویی شامل موارد زیر است:

• شربت سرفه خشک؛ تجویز شربت ضد سرفه خشک بزرگسالان در شب یکی از متداول‌ترین روش‌های بهبود این مشکل است.
• اسپری‌ بینی؛ برای سرفه الرژیک استفاده از اسپری‌های بینی می‌تواند مفید باشد.
• آنتی‌هیستامین‌ها؛ با مصرف این دسته از داروها هم درمان سرفه از نوع خشک تاحدی مقدور می‌شود.

البته مصرف این داروها مشکلاتی هم دارند. مثلا از عوارض آنتی‌ هیستامین‌ ها می‌توان به حس خواب‌آلودگی اشاره کرد، هرچند که در حال حاضر داروهایی تولید شده‌اند که فاقد این عوارض دارویی هستند.

شربت‌های خلط‌‌آور و داروهای ضداحتقان بینی نیز به کاهش التهاب گلو، بینی و سینوس‌ها کمک می‌کنند. با این حال برای بهره‌مندی از درمان تخصصی توصیه می‌کنیم تا برای درمان سرفه نوع خشک به دکتر گوش حلق و بینی مراجعه کنید.

پیشگیری از سرفه خشک چگونه است؟

 سرفه دو نوع خشک و  سرفه خلط‌ دار دارد. سرفه خشک سرفه‌ای است که مخاط یا خلط ایجاد نمی‌کند و ترشحی ندارد. پزشکان از این نوع سرفه به عنوان سرفه غیرمولد و سرفه غیرخلط‌ دار هم یاد می‌کنند.

مهم‌ترین راه برای پیشگیری از دلایل سرفه خشک، شامل موارد زیر است:

• تماس‌نداشتن با افراد مبتلا به کرونا، آنفولانزا و سرماخوردگی
• مصرف مواد غذایی سالم مثل میوه و سبزیجات، مصرف مایعات
• ترک سیگار
• ورزش

سوالی احتمالا در ذهنتان وجود دارد که می‌گوید «سرفه خشک بهتره یا خلط دار»؟ هیچ‌یک بر دیگری برتری ندارد و هردو وضعیت‌های ناراحت‌کننده‌ای هستند. سرفه خلط‌دار مولد است و خلط گلو (مخاط) را از ریه‌ها و راه‌های هوایی پاک می‌کند. 

اگر خلط بیش از حد در ریه ها ایجاد شود، ممکن است دچار تنگی نفس و مشکلات دیگری شوید. البته سرفه خشک و تنگی نفس هم به دلایل مختلف پیش می‌آیند. سرفه خشک اول صبح که ناشی از آسم سرفه‌ای است، با علائمی مانند تنگی نفس همراه می‌شود.

تاثیر سرفه خشک بر تنگی نفس

در بعضی از موارد دیده می‌شود که سرفه‌های خشک همراه با علائم دیگری مانند تنگی نفس همراه هستند. اگر در کنار سرفه‌های خشک، تنگی نفس را هم تجربه می‌کنید به احتمال زیاد مشکلات ریه یا آلرژی شدید دارد. برای درمان این بیماری باید به متخصص مراجعه کنید تا بررسی‌های لازم را انجام دهد و از دارو‌های مختلف استفاده کنید. دقت داشته باشید که سرفه خشک و تنگی نفس را باید جدی گرفت زیرا نشان دهنده مشکلات و بیماری‌های مختلفی است.

اگر هنگام سرفه کردن در کمر خود احساس درد می‌کنید، بهتر است علت آن را در مقاله کمردرد هنگام سرفه در مجله دکتردکتر پیدا کنید.

چه زمانی سرفه خشک خطرناک است؟

سرفه‌ خشک در بیشتر مواقع با درمان‌های ساده یا رفع محرک‌های محیطی بهبود می‌یابد، اما گاه می‌تواند نشانه‌ای از یک بیماری جدی یا خطرناک باشند. درصورت مشاهده این موارد هشدار فورا به پزشک مراجعه کنید:

• خروج خون یا خلط خونی همراه با سرفه؛
• تنگی نفس شدید یا احساس خفگی؛
• درد قفسه سینه یا درد مزمن هنگام نفس کشیدن؛
• تب بسیار بالا و لرز شدید؛
• کاهش وزن ناگهانی و تعریق شبانه شدید؛
• کبودی لب‌ها یا صورت؛
• تداوم سرفه بیش از ۳ هفته بدون بهبودی.

کلام آخر دکتردکتر

سرفه خشک یکی از علائم بیماری‌های مختلفی مانند: آنفولانزا، سرماخوردگی، سرطان ریه، آسم و حساسیت‌های فصلی است. هر فردی که سرفه‌های خشک را متحمل می‌شود باید با مراجعه به پزشک علت سرفه خشک را جویا شود. پزشک با بررسی علائم و نشانه‌های سرفه می‌تواند تجویز درستی داشته باشد. درمان سرفه خشک به روش‌های خانگی و با مصرف انواع دمنوش و دارو درمانی امکان پذیر است. دقت داشته باشید که اگر در کنار سرفه‌های خشک علائمی ‌مانند: تنگی نفس، خس خس کردن، درد قفسه سینه، احساس درد در ناحیه کمر و تب و لرز دارید باید هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید. برای دریافت نوبت از پزشک می‌توانید از سامانه آنلاین نوبت دهی دکتردکتر استفاده کنید.

همچنین در صورتی که نیاز به اطلاعات بیشتری درباره گلو خشک یا گلودرد دارید می‌توانید در انتهای همین متن و در قالب کامنت با ما در ارتباط باشید.

منابع

healthline

nhsinform

clevelandclinic

pari

nm.org

سوالات متداول

اشتراک گذاری