علت گوش درد چیست؟ بررسی علل درد گوش چپ، راست و گوش درد عصبی

گوش درد می‌تواند نشانه‌ای از عفونت گوش یا ابتلا به نوعی بیماری زمینه‌ای است. گاهی هم دلیل جدی و مهمی به‌میان نیست. درمان این مشکل نیاز به کشف علت دارد. متخصص گوش، حلق و بینی می‌تواند با معاینه و بررسی علائم هر فرد به نتیجه‌گیری برسد. آسیب‌دیدن گوش، ورود جسم خارجی یا ضربه هم باعث این مشکل می‌شوند. بنا به دلیل ایجاد درد در گوش، روش‌های درمان هم مختلف‌اند و مواردی مانند مصرف آنتی بیوتیک برای درد گوش بزرگسالان برای بهبود عوارض آن از جمله درد گوش را شامل می‌شوند. در این مقاله از گوش‌درد، علت، تشخیص و درمان می‌گوییم. 

گوش درد چیست؟

شروع ناگهانی یک درد تیز یا مبهم در گوش، حس کلافه‌کننده‌ای است که تقریبا همه یک‌بار تجربه‌اش کرده‌ایم. این درد یک بیماری مستقل نیست، زنگ خطری است که می‌گوید سیستم شنوایی یا نواحی اطراف آن دچار مشکل شده‌اند. این درد می‌تواند به‌شکل درد تیرکشنده، نبض‌دار یا گرفتگی و سوزش و درد گوش چپ یا راست ظاهر شود.

وقتی گوش درد می‌کند، منشأ آن همیشه خود گوش نیست. پزشکان این عارضه را به دو دسته کلی تقسیم می‌کنند:

• درد اولیه (درون‌زا): ریشه درد در ساختار گوش (عفونت گوش، ورود آب یا آسیب فیزیکی) است.
• درد ثانویه (ارجاعی): گوش سالم است، اما عصب‌های مشترک، درد ناشی از گلودرد، دندان‌قروچه یا مشکلات مفصل فک را به گوش منتقل می‌کنند.

در جدول زیر اطلاعات گوش درد را بخوانید.

علائم گوش درد

از علائم همراه با درد گوش باید به موارد زیر اشاره کنیم:

• تب؛
• سردرد؛
• اختلال شنوایی؛
• تخلیه مایع از گوش؛
• احساس پری در گوش؛
• مشکل در خوابیدن؛
• از دست دادن اشتها؛
  از دست دادن تعادل؛
• گریه‌کردن یا تحریک پذیری حین گوش درد کودکان.

علائم گوش درد عصبی

وقتی تحت استرس، اضطراب شدید یا فشار عصبی طولانی‌مدت قرار می‌گیریم، ماهیچه‌ها و عصب‌های ناحیه سر و گردنمان منقبض می‌شوند. این وضعیت ممکن است به‌صورت گوش‌درد عصبی ظاهر شود که یک درد ارجاعی است و در آن، ساختار گوش سالم است.

مهم‌ترین علائم و نشانه‌های گوش‌درد عصبی عبارت‌اند از:

• درد مواج و نوسانی: شدت درد با استرس کم‌و‌زیاد می‌شود؛ یعنی در روزهای پرفشار شدید‌تر و در آرامش کمتر است.
• وزوز یا سوت کشیدن گوش: صدای زنگ، سوت یا همهمه در گوش شنیده می‌شود؛ این صدا هنگام هجوم افکار اضطراب‌آور بیشتر و کلافه‌کننده‌تر است.
• احساس گرفتگی یا سنگینی: داخل گوش پر یا کیپ شده است، در‌حالی‌که مایع، چرک یا جرمی درونش وجود ندارد.
• درد همزمان در فک و گیجگاه: انقباض عصبی فک باعث ایجاد درد تیز یا مبهم در جلوی گوش می‌شود.
• حساسیت بیش از حد به صداها: صداهای معمولی روزمره بلندتر از حد معمول و حتی در‌د‌آور است.
• تیر کشیدن‌های ناگهانی و کوتاه‌مدت: دردهای تیز و خنجری چند ثانیه طول می‌کشند و ناگهان قطع می‌شوند.

بارزترین ویژگی گوش‌درد عصبی این است که با علائم عفونی همراه نیست؛ یعنی فرد هیچ‌گونه تب، ترشحات چرکی و زرد رنگ، یا کاهش شنوایی ساختاری ندارد و پزشک هنگام معاینه پرده گوش شرایط را کاملا طبیعی ارزیابی می‌کند.

علت‌های گوش درد

دلایل مختلفی باعث بروز گوش درد در بزرگسالان می‌شوند. در این بخش مهم‌ترین و شایع‌ترین آنها را مرور می‌کنیم.

عفونت گوش میانی

این علت درد گوش چپ یا راست، به‌ویژه در کودکان خردسال است. وقتی ویروس سرماخوردگی یا باکتری‌ها به پشت پرده گوش راه پیدا می‌کنند، منجر به انباشت چرک و مایع عفونی در این ناحیه می‌شود. این انباشتگی به پردۀ گوش فشار می‌آورد و سبب گرفتگی گوش، درد تیز، تب و کاهش شنوایی موقت خواهد شد.

عفونت لاله گوش

این عفونت مربوط به بخش بیرونی و غضروفی گوش است و معمولا به‌دلیل آسیب فیزیکی، سوختگی، یا پیرسینگ غیربهداشتی اتفاق می‌افتد. اگر دلیل گوش درد این موارد باشد، لاله گوش در این حالت قرمز، متورم، داغ و حساس به لمس می‌شود.

مشکلات پوستی

پوست مجرای گوش ظریف است و بیماری‌هایی مثل اگزما، پسوریازیس یا درماتیت زندی می‌توانند مجرای گوش را درگیر کنند. این مشکلات با ایجاد خارش شدید، پوسته‌پوسته شدن و ترک‌های ریز پوست، راه را برای ورود باکتری‌ها و ایجاد درد سوزش‌آور باز می‌کنند.

پارگی پرده گوش

پرده گوش یک بافت بسیار نازک است که گوش خارجی را از گوش میانی جدا می‌کند. ورود اجسام خارجی (مثل گوش‌پاک‌کن)، شنیدن صدای انفجار از نزدیک یا فشار بیش‌از‌حد مایع عفونی پشت پرده ممکن است باعث پارگی این پرده شود. بعداز پارگی، دردی شدید و ناگهانی در گوش آسیب‌دیده احساس می‌کنید که معمولا با ترشح مایع یا خون و کم‌شنوایی همراه است.

جرم‌گرفتن گوش

گوش ماده‌ای مومی‌شکل برای محافظت از خود دارد که اگر بیش‌از‌حد ترشح شود یا با گوش‌پاک‌کن به داخل هل داده شود، متراکم و سفت می‌شود. این انسداد باعث ایجاد درد مبهم، گرفتگی گوش، کم‌شنوایی و شنیدن صدای وزوز می‌شود. برای حل‌و‌فصل این مشکل، روش‌های شستشوی گوش را بلد باشید.

گرفتگی شیپور استاش

علت درد گوش راست یا چپ ممکن است گرفتگی شیپور استاش باشد. شیپور استاش لوله کوچکی است که گوش میانی را به پشت گلو متصل می‌کند تا فشار هوا را تنظیم کند. موقع سرماخوردگی، آلرژی یا سینوزیت، این لوله به دلیل تورم مسدود می‌شود. انسداد آن فشار منفی در گوش ایجاد کرده و منجر به احساس درد، سنگینی و شنیدن صدای تق‌تق هنگام بلع می‌شود.

باروتروما گوش

گوش دردی که در هنگام تیک‌آف و فرود هواپیما یا هنگام غواصی احساس می‌کنیم، ناشی از تغییر ناگهانی و شدید فشار هواست و نامش باروتروماست. وقتی شیپور استاش نتواند سریعا فشار دو طرف پرده گوش را یکسان کند، پرده گوش کشیده می‌شود و درد شدید یا احساس گرفتگی ایجاد می‌کند.

وجود تومور در گوش

تومورهای گوش (چه خوش‌خیم مثل آکوستیک نوروما و چه بدخیم) بسیار نادرند. رشد این تومورها در مجرا یا گوش داخلی، به‌مرور زمان به عصب‌ها و بافت‌های مجاور فشار می‌آورد و باعث گوش‌درد مزمن و مداوم، کاهش شنوایی پیشرونده و سرگیجه می‌شود.

علت درد گوش راست

وقتی درد فقط در یکی از گوش‌ها احساس می‌شود، معمولا پای یک مشکل یک‌طرفه در همان سمت بدن در میان است. مثلا علت گوش درد سمت راست ممکن است عفونت دندان عقل سمت راست، عفونت لوزه در سمت راست یا مشکلات مفصل فک در سمت راست باشد. این مشکلات عصب‌های یک‌ سمت را تحریک کرده و درد را فقط به گوش همان سمت می‌فرستند.

علت درد گوش چپ

احتمالا سؤال بعدی‌ این است که درد گوش چپ نشانه چیست؟! درد گوش چپ نیز همچون درد گوش راست ناشی از مشکلاتی در سمت چپ بدن است. شاید این‌بار دندان عقل چپ آسیب دیده یا لوزۀ سمت چپ عفونت کرده باشد، جرم در مجرای گوش سمت چپ انباشته یا التهاب و عفونت در گوش میانی سمت چپ علت گوش درد سمت چپ باشد.

علت گوش درد در بارداری

در دوران بارداری، حجم خون بدن مادر افزایش یافته و سطح هورمون‌ها خواه‌ناخواه تغییر می‌کند. این تغییر منجر به احتقان مخاط بینی و شیپور استاش می‌شود. در نتیجه، گوش‌ها بیشتر کیپ می‌شوند و احتمال تجمع مایع و عفونت گوش میانی بالا می‌رود.

علت گوش درد و سردرد به صورت همزمان

مغز انسان عصب‌های مشترک زیادی میان سر و گوش دارد. گاهی اوقات دلیل گوش درد چیزی جز سردرد پشت گوش نیست. 

وقتی گوش‌درد و سردرد هم‌زمان ظاهر می‌شوند، علتش معمولا سینوزیت شدید و فشار سینوس‌ها به گوش و پیشانی است. دندان‌قروچه شبانه یا دردهای عصبی مثل میگرن نیز ممکن است دخیل باشند.

درد گوش عصبی

اضطراب می‌تواند باعث تنش عضلانی یا تغییراتی در جریان خون شود و بر عملکرد شیپور استاش تأثیر بگذارد. چنین وضعیتی منجر به فشار یا ناراحتی در گوش می‌شود. ژنیکولیت نورالژی هم یکی از عوامل گوش درد عصبی است.

در این وضعیت، اعصاب تحت فشاری قرار می‌گیرند که از سوی رگ‌های خونی وارد می‌شود و درد به‌وجود می‌آید. چنین دردی معمولا شدید است و غیرقابل‌تحمل. وقوع دردهای مختلف مانند وزوز گوش یا تیرکشیدن می‌تواند عصبی یا به دلایل مختلف دیگر باشد.

علت گوش درد یک طرفه چیست؟

به این حالت اصطلاحا درد ارجاعی یا ثانویه می‌گویند. از آنجا که عصب‌های جمجمه‌ای مسئول گوش به گلو، فک، دندان‌ها و زبان هم متصل هستند، هرگونه التهاب یک‌طرفه در این نواحی (مثل آبسه دندان یا زخم گلو) سیگنال درد را به گوش منتقل می‌کند، در حالی که خود گوش کاملا سالم است.

برای اطلاعات بیشتر پزشکی با تخصص گوش و حلق و بینی بیابید و علت درد گوش یک‌طرفه را از او بپرسید.

پشت گوش درد گرفتن نشانه چیست؟

درد بافت و استخوان برجسته پشت گوش معمولا دو علت دارد: یا ناشی از گرفتگی و اسپاسم عضلات گردن است، یا نشانۀ بیماری خطرناکی به نام «ماستوئیدیت» که به‌علت عفونت گوش میانی درمان‌نشده رخ می‌دهد و نیاز به درمان فوری دارد.

بیماری‌های دیگر 

گاهی اوقات گوش‌درد هیچ ربطی به ساختار خود گوش ندارد، بلکه ناشی از بیماری‌های سیستمیک (کل بدن) یا عفونت‌های ویروسی و باکتریایی در سایر نقاط سر و گردن است. وقتی اعصاب مشترک میان گوش و این اندام‌ها تحریک می‌شوند، درد به‌صورت ارجاعی در گوش حس می‌شود.

در جدول زیر توضیح می‌دهیم چطور بیماری‌های مختلف می‌توانند باعث بروز گوش‌درد شوند.

عفونت دندان، درد و عفونت حلق و گلو، التهاب نای و مجاری تنفسی هم می‌توانند علت تیرکشیدن گوش و درد آن باشند. اگر ورزشکار هستید یکی از دلایل گوش درد می‌تواند شکستگی گوش ناشی از آسیب به گوش باشد.

تفاوت بین گوش درد و عفونت گوش

گوش‌درد و عفونت گوش را همیشه نباید یکی دانست. در دنیای پزشکی، این دو اصطلاح تفاوت‌های ساختاری مهمی دارند. گوش‌درد یک نشانه و علامت است؛ در‌حالی‌که عفونت یک بیماری و علت درد گوش است. به عبارت دیگر، عفونت گوش قطعا با گوش‌درد همراه است، اما هر گوش‌دردی لزوما به‌خاطر عفونت نیست.

در عفونت گوش، باکتری‌، ویروس‌ و مایع چرک‌آلود پشت پرده گوش جمع می‌شود و به آن فشار می‌آورد. اما در گوش‌درد ساده، لزوما این اتفاقات رخ نمی‌دهند. در جدول زیر تفاوت این دو را شرح داده‌ایم.

تشخیص گوش درد

برای کشف علت درد زیر گوش سمت راست و چپ یا نواحی مختلف گوش باید به پزشک گوش‌، حلق و بینی مراجعه کنید. پزشکان با بررسی علائم و معاینه داخل گوش با دستگاه می‌توانند به نتیجه‌گیری درباره وضعیت هر بیمار برسند و درمان‌های لازم را برایشان تجویز کنند. گوش درد و گلو درد یا تشخیص بیماری‌های دیگر با مراجعه به متخصص مقدور است.

معاینه با اتوسکوپ برای بررسی وضعیت پرده گوش

پزشک با استفاده از دستگاه اتوسکوپ، مجرا و پرده گوش را دقیق بررسی می‌کند. وجود قرمزی، تورم، مایع پشت پرده یا تجمع بیش‌از‌حد جرم گوش در این مرحله قابل تشخیص است.

هدف معاینه عبارت است از:

• تشخیص عفونت و شناسایی قرمزی و التهاب شدید در ساختار گوش میانی و خارجی؛
• ارزیابی پرده گوش و بررسی احتمال پارگی، ضخامت یا تغییر شکل پرده بر اثر بیماری؛
• رؤیت انسدادها مثل تجمع بیش‌از‌حد جرم یا وجود اجسام خارجی.

تست فشار گوش جهت سنجش سلامت گوش میانی

این روش انعطاف‌پذیری پرده گوش و فشار هوای داخل گوش میانی را اندازه می‌گیرد می‌کند و به پزشک نشان می‌دهد که آیا شیپور استاش مسدود و پشت پرده گوش مایع جمع شده است یا خیر.

هدف تست گوش عبارت است از:

• سنجش حرکت پرده با اندازه‌گیری دقیق میزان پاسخ و حرکت پرده گوش به تغییرات فشار هوا؛
• کشف مایع عفونی یا شفاف در پشت پرده گوش؛
• بررسی عملکرد شیپور استاش و اطمینان از تنظیم درست فشار هوا بین محیط و گوش میانی.

ارزیابی گلو و سینوس‌ها برای ردیابی دردهای ارجاعی

از آنجا که عصب‌های گوش با گلو و فک مشترک هستند، پزشک حلق، لوزه‌ها و سینوس‌ها را معاینه می‌کند؛ زیرا بسیاری از گوش‌دردها اصلا ربطی به گوش دارند و ناشی از گلودرد چرکی یا سینوزیت هستند.

هدف تست گلو و حلق عبارت است از:

• بررسی حلق و لوزه‌ها و شناسایی عفونت‌های باکتریایی یا ویروسی در گلو؛
• معاینه سینوس‌ها و ارزیابی احتقان و التهاب سینوس‌های پیشانی و گونه مرتبط با درد گوش؛
• ردیابی عصب‌های مشترک و تفکیک درد واقعی گوش از دردهای انعکاسی ناشی از اندام‌های مجاور.

بررسی مفصل فک و دندان‌ها

پزشک با لمس مفصل فک در نزدیکی گوش و بررسی وضعیت دندان‌ها، احتمال دردهای ارجاعی را می‌سنجد. ساییدن دندان‌ها به هم یا عفونت دندان دلیلی شایع برای دردهای مبهم در ناحیه زیر گوش است.

معاینه فک و دندان‌ها شامل موارد زیر است:

• لمس مفصل فک و ارزیابی حساسیت، ایجاد صدا یا انحراف مفصل هنگام باز و بسته‌شدن دهان؛
• بررسی سابقه دندان‌قروچه و سایش دندان‌ها؛
• بررسی دندان‌های آسیاب انتهایی برای یافتن عفونت‌های پنهان.

درمان گوش درد چیست؟

داروی گوش درد بزرگسالان چیست؟ اگر عفونت گوش دارید:

• پزشک آنتی‌بیوتیک خوراکی یا قطره گوش تجویز می‌کند. در برخی موارد هم نیاز به مصرف هر دو وجود دارد. پس از بهبود علائم، مصرف دارو را قطع نکنید. مهم است که نسخه خود را تمام کنید تا مطمئن شوید که عفونت به طور کامل از بین رفته است. 
• اگر تجمع موم باعث گوش درد شود، ممکن است به شما قطره‌های نرم‌کننده داده شود.
• گاهی‌اوقات هم از فرآیندی به نام شست‌وشوی گوش استفاده می‌شود یا از دستگاه ساکشن برای برداشتن موم استفاده می‌شود. برای درمان عفونت‌های سینوسی یا بیماری‌های دیگر هم که باید مسیر خودشان طی شود.

برای درمان هر نوع بیماری گوش لازم است ابتدا توسط دکتر گوش و حلق و بینی معاینه شوید.

مسکن‌های بدون نسخه

شما می‌توانید از مسکن‌های بدون نسخه مانند ایبوپروفن و استامینوفن برای کنترل درد مرتبط با نوع دردناک عفونت گوش به نام اوتیت میانی حاد (AOM) استفاده کنید. با پزشک خود در مورد دوز مناسب برای کودکان صحبت کنید. نسخه‌های بچه‌ها برای گوش درد نوزادان با بسیاری از مسکن‌های OTC موجود است. شربت گوش درد بزرگسالان مانند سیتریزین هم در زمان بروز عفونت‌ها گاهی تجویز می‌شود.

کمپرس سرد یا گرم

بیشتر افراد از کیسه‌های یخ یا کمپرس گرم مانند پد گرم‌کننده برای تسکین درد استفاده می‌کنند. این روش هم برای کودکان و هم برای بزرگسالان بی‌خطر است. کیسه یخ یا کمپرس گرم را روی گوش قرار دهید تا دردش کم شود. گوش درد و گلو درد

فشار نیاوردن به گوش در زمان خواب

برخی از موقعیت‌های خواب درد ناشی از عفونت گوش را تشدید می‌کنند، در حالی که برخی می‌توانند به تسکین آن کمک کنند. به جای اینکه گوش آسیب‌دیده رو به پایین رو به بالش باشد، در حالی بخوابید که گوش آسیب دیده بالا قرار بگیرد. زیر سرتان را هم بالا بیاورید و از چند بالش استفاده کنید.

هیدروژن پراکسید

هیدروژن پراکسید می‌تواند به عنوان درمانی طبیعی برای درد گوش استفاده شود، به ویژه اگر علت آن تجمع موم باشد. برای استفاده از این روش درمانی، چند قطره هیدروژن پراکسید را در گوش آسیب‌دیده بریزید. بگذارید چند دقیقه بماند و بعد گوش خود را با آب تمیز و مقطر بشویید.

درمان خانگی گوش درد

برای کاهش درد می‌توانید از درمان خانگی گوش درد هم با روش‌های زیر استفاده کنید:

• دستمالی سرد را روی گوش بمالید.
• از خیس‌شدن گوش خودداری کنید.
• برای کمک به کاهش فشار گوش، عمودی بنشینید.
• از قطره‌ گوش درد بزرگسالان بدون نسخه (OTC) استفاده کنید.
• مسکن‌های OTC مصرف کنید.
• برای کمک به کاهش فشار، آدامس بجوید.

گوش درد شدید در بزرگسالان با درمان‌های خانگی رفع و درمان نمی‌شود و نیاز به مراجعه به پزشک وجود دارد. برای گرفتن وقت ملاقات با پزشکان می‌توانید از سیستم نوبت دکتر در سامانه دکتردکتر استفاده کنید.

پیشگیری از گوش درد چگونه است؟

برای پیشگیری از برخی انواع درد گوش بزرگسالان به روش‌های زیر دقت کنید.

محافظت از گوش‌ها پس از شنا و استحمام

باقی ماندن رطوبت در مجرای گوش، محیطی ایده‌آل برای رشد باکتری‌ها و قارچ‌ها ایجاد می‌کند که به گوش شناگر معروف است. پس از خروج از آب، سر خود را به طرفین خم کنید و مجرای گوش را با لبه نرم حوله یا باد ملایم و دور سشوار کاملا خشک کنید.

همچنین هنگام شنا در استخر یا دریا، برای جلوگیری از ورود آب به عمق مجرای گوش از قالب‌های حفاظتی ضدآب استفاده کنید.

دوری از سیگار و قرار نگرفتن در معرض دود آن

دود سیگار یکی از عوامل اصلی تحریک مخاط و اختلال در سیستم تهویه گوش است. این دود مژک‌های ریز مجاری تنفسی را فلج می‌کند و مانع از تخلیه طبیعی ترشحات می‌شود. همچنین مواد شیمیایی دود سیگار لولۀ واسط گوش میانی و حلق را ملتهب و متورم می‌کنند و منجر به تجمع مایع می‌شوند. بنابراین این عادت مضر را کنار بگذارید.

ممنوعیت ورود اجسام خارجی به داخل گوش

گوش یک عضو خودپاک‌کننده است و واردکردن هرگونه وسیله خارجی به داخل آن، مکانیسم طبیعی دفاعی بدن را مختل می‌کند. استفاده از گوش‌پاک‌کن، کلید یا سنجاق برای پاک‌کردن گوش، جرم گوش را به سمت پرده هل می‌دهد و خطر پارگی پرده یا ایجاد زخم را بالا می‌برد. بگذارید جرم گوش کارش را انجام دهد و به‌مرور به‌همراه سلول‌های مرده پوست خارج شود.

کنترل آلرژی‌ها و محرک‌های محیطی

واکنش‌ آلرژیک با ایجاد تورم در مخاط بینی و گلو، مستقیما بر فشار هوا و سلامت گوش‌ها تأثیر می‌گذارد. ترجیحا در فصول گرده‌افشانی یا روزهای آلوده، ماسک بزنید و از تجمع گردوغبار در محیط خانه جلوگیری کنید. با درمان به موقع آلرژی و استفاده از جریانات شستشوی نمکی، التهاب بینی به مجاری گوش سرایت نخواهد کرد.

کلام آخر دکتردکتر

درد گوش راست یا چپ فقط یک علامت است و علت آن می‌تواند بیماری‌های متعددی باشد. توصیه می‌شود که اگر احساس ناخوشایند درد گوش به سراغتان آمد، آرامش خود را حفظ و به پزشک مراجعه کنید تا با معاینه دقیق، علت بیماری شما را تشخیص دهد و بهترین راه درمان را به شما ارائه کند. اگر درباره این مشکل پرسش و ابهامی برایتان باقی مانده هم حتما از ما بپرسید تا به‌کمک متخصصان در رسیدن به پاسخ در کنارتان باشیم.

سوالات متداول

[FAQ]

منابع

healthline.com

healthline.com

my.clevelandclinic.org

EveryDayHealth