ضربان قلب شما بسته به کاری که انجام میدهید، احساسی که دارید و اتفاقاتی که در اطرافتان روی میدهند، بالا و پایین میرود. اگر آرام و غیرفعال باشید، ضربان قلب در پایینترین حد دامنه خود قرار خواهد گرفت. اگر درحال حرکت یا فعالیت باشید، تمرینات ورزشی انجام دهید یا چیزی شما را مضطرب و عصبی کند، ضربان قلبتان بهشدت افزایش مییابد. البته همیشه دلیلش این موارد نیست و ممکن است گاهی بیماریهای قلبی باعث بالارفتن ضربان قلب شوند که به درمان فوری نیاز دارند. در این مقاله، درباره روشهای پایینآوردن ضربان قلب بالا صحبت میکنیم.
منظور از ضربان قلب بالا چیست؟
ضربان قلب نرمال بزرگسالان در حالت استراحت بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربان در دقیقه است. حال اگر ضربان قلب در حالت استراحت بهشکل مداوم بیشتر از ۱۰۰ بار در دقیقه بزند، به آن ضربان قلب بالا میگویند که با اصطلاح تاکیکاردی (Tachycardia) در علم پزشکی بیان میشود. بسیاری از انواع بیماریهای مربوط به ریتم نامنظم قلب که آریتمی قلبی نامیده میشوند، ممکن است باعث بالارفتن ضربان قلب شوند. برخی از انواع ضربان قلب بالا درصورت درماننشدن ممکن است مشکلاتی برای سلامتی ایجاد کنند که از جمله آنها میتوان به نارسایی قلبی، سکته مغزی یا مرگ ناگهانی قلبی (SCD) اشاره کرد.
بااینحال، همانطور که ضربان قلب پایین همیشه نشانه خوبی نیست، ضربان قلب بالا هم همیشه نگرانکننده نیست. برای نمونه، ممکن است ضربان قلب شما در پاسخ به استرس، هنگام ورزش، هیجان، تب یا مصرف نوشیدنیهای کافئیندار بهشکل موقت افزایش یابد. در چنین شرایطی، با چند تکنیک میتوانید ضربان قلب خود را بهسرعت کاهش دهید.
روشهای فوری پایینآوردن ضربان قلب بالا
چندین تکنیک وجود دارند که به شما کمک میکنند ضربان قلب خود را بهسرعت پایین بیاورید. این زمانی است که ضربان قلب بالای شما بهخاطر اضطراب یا استرس بوده است یا بهخاطر فعالیت بدنی بالا رفته است. بیایید برخی از این تکنیکها را با هم بررسی کنیم و ببینیم چگونه میتوانیم با کمک آنها ضربان قلب بالا را به حالت عادی بازگردانیم:
۱. سردکردن بعد از پایان تمرین
اگر باشگاه میروید، حتما مربی شما در انتهای برنامهای که برایتان تنظیم کرده است، ۵دقیقه سردکردن را گنجانده است. بسیاری از افراد این مرحله را انجام نمیدهند و بهخیال خودشان «سردکردن را میپیچانند»! در خانه هم که ورزش میکنند، بلافاصله بعد از اتمام تمرین، سراغ کارهای عادیشان میروند. غافل از اینکه قلب شما به این سردکردن که ۵دقیقه بیشتر نیست، نیاز دارد. وقتی ضربان قلب بهخاطر شدت تمرینات بالا رفته است، با سردکردن که شامل یکسری فعالیتهای کششی ساده است، بهسرعت پایین میآید. این تمرینات از گرفتگی عضلات و خطر آسیبدیدگی هم جلوگیری میکنند. بنابراین، بهخاطر قلبتان هم که شده، بعد از ورزش چند دقیقه تمرینات سردکردن را انجام دهید.
۲. تمرکز روی تنفس
تمرینات تنفسی از بهترین و سادهترین راههای پایینآوردن ضربان قلب بالا بهویژه پس از فعالیتهای ورزشی هستند. بررسیها نشان دادهاند که چگونه تمرینات تنفسی بلافاصله ضربان قلب را پایین میآورند. اگر تکنیک تنفس عمیق را بلد نیستید، خیلی ساده فقط چندبار عمیق و طولانی با چشمهای بسته نفس بکشید.
این تمرین را هم یاد بگیرید:
- تنفس جعبهای: بهمدت چهار ثانیه دم انجام دهید، چهار ثانیه نگه دارید، بهمدت چهار ثانیه بازدم انجام دهید و قبل از دم بعدی، چهار ثانیه مکث کنید.
۳. انجام اسکن فیزیکی از بدن
اسکن فیزیکی بدن با تکنیکی موسوم به تکنیک آرامسازی پیشرونده عضلات (PMR) انجام میشود. این تکنیک به شما در بیرونراندن افکارتان، استراحتدادن به بدن و درنهایت پایینآوردن ضربان قلب بالای شما کمک میکند. برای انجام این روش، کافی است هر گروه عضلانی از بدن را یکبار منقبض و سپس رها کنید. از انگشتهای پا شروع کنید و مرحله به مرحله بهسمت بالا حرکت کنید. همچنان که به سرتان میرسید، متوجه میشوید که احساس آرامش و تعادل پیدا کردهاید.
۴. ذهنآگاهی و مراقبه
در شرایطی که استرس دارید و قلبتان جوری تند میزند که انگار میخواهد از سینه بیرون بپرد، وقتی ذهنتان از اضطراب بهشدت درگیر است یا نمیتوانید بابت موضوعی نگرانی خود را متوقف کنید، تمرین ذهنآگاهی یا یک مراقبه ۵دقیقهای به شما در آرامشدن و پایینآوردن ضربان قلب کمک میکند.
۵. تحریک عصب واگ
یکسری اقدامات بسیار ساده مانند غرغرهکردن، سرفهکردن یا ماساژدادن آرام شکم ممکن است با تحریک عصب واگ به پایینآوردن ضربان قلب فوری کمک کند. عصب واگ که از ساقه مغز تا شکم امتداد دارد، نقش مهمی در سیستم کنترلکننده ضربان قلب ایفا میکند.
اقدامات تحریککننده عصب واگ را مانورهای واگ (Vagal Maneuvers) مینامند. پزشکان اغلب به افرادی که به انواع درد قلب مبتلا هستند یا انواع خاصی از بیماریهای قلبی را دارند، مانور واگ را آموزش میدهند. البته اگر بیماری قلبی دارید، باید قبل از هر اقدامی با متخصص قلب خود صحبت کنید.
چنانچه برای آموزش مانورهای واگ، به مشورت با متخصص قلب نیاز دارید، میتوانید به پلتفرم دکتردکتر مراجعه کنید. این پلتفرم خدمات متنوعی در این زمینه ارائه میدهد که بسته به ترجیح خود میتوانید آنها را انتخاب کنید. برای مراجعه حضوری، سامانه نوبتدهی دکتردکتر کارتان را راحت میکند. برای ویزیت غیرحضوری هم میتوانید از خدمات مشاوره آنلاین پزشکی دکتردکتر استفاده کنید.
۶. قرارگرفتن درمعرض سرمای کنترلشده
مطالعات مختلفی بررسی کردهاند که سرما با اینکه حالت شوک ایجاد میکند، در آرامکردن بدن نقش بسیار مفیدی دارد. خنککردن صورت یکی از بهترین روشهای رسیدن به آرامش و پایینآوردن ضربان قلب است. روش کار بسیار ساده است. کافی است مقداری آب سرد روی صورتتان بپاشید یا از کمپرس یخ استفاده کنید. فقط مراقب باشید که کیسه یخ را مستقیم روی پوستتان نگذارید و حتما آن را در یک حوله بپیچید.
اگر ضربان قلب سریع شما مربوط به چیزی مانند یک تمرین باشد، این روش احتمالا بهترین نتیجه را میدهد.
۷. قطع مصرف محرکها
اگر بعد از نوشیدن قهوه، نوشابه انرژیزا یا مصرف سیگار دچار تپش قلب شدهاید، باید بلافاصله مصرف آن را متوقف کنید. کافئین و نیکوتین از عوامل رایج افزایش ضربان قلب هستند.
۸. نوشیدن آب
کمآبی بدن باعث میشود قلب برای پمپاژ خون سختتر کار کند. نوشیدن یک لیوان آب در برخی موارد میتواند به کاهش ضربان قلب کمک کند.
۹. فعالیت ملایم
شاید فکر کنید چگونه ممکن است فعالیتکردن باعث کاهش ضربان قلب شود. واقعیت این است که اتفاقا نشستن و بیحرکتماندن در زمانی که ضربان قلب بهویژه پس از انجام تمرینات سخت بالا رفته است، مفید نیست. برعکس، حرکتکردن و راهرفتن یا انجام فعالیتهای با شدت ملایم، به کاهش ضربان قلب کمک بیشتری میکند.
پیادهروی، راهرفتن، تمرینات یوگا و تایچی، روشهای مناسبی برای آرامکردن سیستم عصبی و کاهش ضربان قلب شما هستند.
۱۰. دوش آب گرم
احتمالا متوجه شدهاید که پس از تمرینات سخت یا پشتسرگذاشتن لحظات استرسزا، دوش آب گرم (نه داغ) تا چه اندازه آرامشبخش است. این آرامش فقط برای عضلات و روان شما نیست، برای قلب شما هم فوقالعاده عمل میکند.
وقتی با آب گرم دوش میگیرید، آرامش پیدا میکنید و این برای پایینآوردن ضربان قلب شما عالی است.
سایر روشهای پایینآوردن ضربان قلب بالا
شاید بپرسید درصورتیکه ضربان قلب بالا بهصورت مداوم تکرار میشود و موقتی یا ناشی از فعالیت و استرس نیست، برای پایینآوردن ضربان قلب چه کار کنیم. در این صورت، برای پایینآوردن ضربان قلب نیاز به کمک پزشک یا روشهای تخصصیتری نیاز دارید. برخی از این روشها عبارتاند از:
کاهش استرس مزمن
استرس مزمن یکی از دلایل اصلی افزایش ضربان قلب است. ورزش سبک، مدیتیشن، خواب کافی و کاهش فشارهای روزمره میتوانند تأثیر زیادی داشته باشند.
ترک سیگار، الکل و کافئین زیاد
مصرف زیاد قهوه، چای پررنگ، نوشابههای انرژیزا و شکلات میتواند ضربان قلب را بالا ببرد. بهتر است میزان مصرف این مواد را کنترل کنید. الکل و سیگار هم باعث تپش قلب میشوند، ترک آنها گام مؤثری برای سلامت قلب است.
درمان بیماریهای زمینهای
گاهی علت اصلی ضربان قلب بالا، کمخونی، مشکلات تیروئید، فشار خون یا بیماریهای قلبی است. درمان این مشکلات به کنترل ضربان قلب کمک زیادی میکند.
مصرف داروی پایینآوردن ضربان قلب
در برخی موارد، زمانی که ضربان قلب بالا به دلیل آریتمی، مشکلات قلبی یا بیماریهای زمینهای ایجاد شده باشد، پزشک ممکن است دارو برای کنترل آن تجویز کند. نوع دارو به علت اصلی افزایش ضربان قلب بستگی دارد و مصرف خودسرانه آن میتواند خطرناک باشد.
برخی از داروهایی که برای کنترل ضربان قلب استفاده میشوند عبارتاند از:
- مسدودکنندههای بتا مثل پروپرانولول و متوپرولول؛
- مسدودکنندههای کانال کلسیم؛
- داروهای ضدآریتمی؛
- داروهای درمان بیماری زمینهای مانند داروهای تیروئید یا کمخونی.
هشدار: این داروها فقط باید با تجویز پزشک مصرف شوند، زیرا استفاده نادرست از آنها ممکن است باعث افت شدید فشار خون، ضعف یا اختلال در عملکرد قلب شود.
درصورتیکه ضربان قلب بالا در شما نگرانی ایجاد کرده است، با پزشک متخصص قلب مشورت کنید. میتوانید قبل از اینکه برای مراجعه حضوری زمان بگذارید، ابتدا از خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر استفاده کنید و اگر متخصص قلب مراجعه حضوری را به شما توصیه کرد، در سامانه نوبتدهی دکتردکتر نوبت مراجعه حضوری در مطب پزشک محل سکونت خودتان را ثبت کنید.
روش تشخیص پزشکی ضربان قلب بالا
برای تشخیص ضربان قلب بالا، ابتدا پزشک درباره علائم تپش قلب، زمان شروع آن، مدتی که ادامه یافته است، ارتباط آن با استرس یا فعالیت، مصرف داروهای خاص، سابقه بیماری قلبی یا تیروئید و مصرف کافئین و الکل و سیگار جویا میشود و سپس معاینه فیزیکی انجام میدهد. ممکن است برای تشخیص علل آن، آزمایشهای زیر را از شما درخواست کنند:
- الکتروکاردیوگرام (EKG)؛
- هولتر قلب (دستگاهی برای ثبت ضربان قلب)؛
- تست میز شیبدار؛
- تست استرس؛
- تست الکتروفیزیولوژی یا مطالعه EP؛
- اکوکاردیوگرام و اکو قلب؛
- آزمایش خون؛
- آزمایشهای ژنتیکی؛
- تصویربرداری از قلب.
خطرات و عوارض ضربان قلب بالا
اگر ضربان قلب بالا بهشکل مداوم ادامه یابد، ممکن است باعث یکسری عوارض جدی شود که ازآنجمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نارسایی کلیه، کبد یا قلب؛
- کاهش خونرسانی به بدن؛
- سرگیجه و غش؛
- لختهشدن خون؛
- سکته مغزی؛
- حمله قلبی؛
- کاردیومیوپاتی (ضعف عضله قلب)؛
- ایست قلبی.
این خطرات نشان میدهند توجه به ریتم ضربان قلب و پایینآوردن ضربان قلب بالا تا چه اندازه مهم است.
کلام آخر دکتردکتر
بالا رفتن ضربان قلب همیشه نشانه یک بیماری خطرناک نیست و گاهی بهدلیل تمرینات ورزشی، فعالیت شدید، استرس، کمآبی یا مصرف زیاد کافئین رخ میدهد. در این مطلب درباره روشهای پایینآوردن ضربان قلب بالا صحبت کردیم. شناخت علت اصلی، مهمترین قدم برای درمان و کنترل تپش قلب است. چنانچه احساس میکنید بالارفتن ضربان قلب شما ممکن است به بیماری قلبی ربط داشته باشد، بدون مشورت پزشک و پیگیریهای لازم، به روشهای معمول پایینآوردن ضربان قلب بسنده نکنید.
اگر به ویزیت متخصص قلب نیاز دارید و میخواهید دلیل ضربان قلب بالای خود را پیگیری کنید، پیشنهاد میکنیم همین حالا در سایت دکتردکتر، نوبت ویزیت آنلاین خود را ثبت کنید.
