دیابت ملیتوس چیست و چگونه درمان می‌شود؟ علائم و انواع دیابت شیرین

همه ما با بیماری دیابت آشنایی داریم، بیماری شایعی که در آن سطح قند خون بیش‌ازحد بالا می‌رود. اگر نام دیابت شیرین یا ملیتوس به گوشتان خورده باشد احتمالاً از خودتان پرسیده‌اید بیماری دیابت ملیتوس چیست؟ آیا این دیابت با دیابتی که می‌شناسیم متفاوت است؟ یا علائم دیابت شیرین چیست؟ در ادامه با دیابت شیرین بیشتر آشنا می‌شویم و توضیح می‌دهیم که انواع، علائم، علت و روش‌های تشخیص و درمان دیابت شیرین چیست.

دیابت شیرین یا دیابت ملیتوس چیست؟

دیابت شیرین یا ملیتوس (Diabetes mellitus) وضعیتی است که با سطح بالای قند (گلوکز) در خون شناخته می‌شود. در واقع، «دیابت شیرین» یا «دیابت ملیتوس» نام علمی و دقیق دیابت است. «دیابت بی‌مزه» (Diabetes Insipidus) بیماری دیگری است که با دیابت شیرین متفاوت است. این بیماری‌ها به این دلیل دیابت نامیده شده‌اند که هر دو موجب تشنگی شدید و تکرر ادرار می‌شوند. شیوع دیابت بی‌مزه بسیار کمتر از دیابت ملیتوس است.

دیابت شامل گروهی از بیماری‌هاست که بر نحوه استفاده بدن از قند خون تأثیر می‌گذارند. گلوکز منبع مهم انرژی برای سلول‌های تشکیل‌دهنده عضلات و بافت‌هاست و سوخت اصلی مغز نیز به شمار می‌رود.

در جریان هضم، غذا به اجزای سازنده‌اش تجزیه می‌شود. کربوهیدرات‌ها به قندهای ساده و عمدتاً گلوکز تجزیه می‌شوند. گلوکز منبع انرژی بسیار مهمی برای سلول‌های بدن است. برای تأمین انرژی سلول‌ها، گلوکز باید از جریان خون وارد سلول‌ها شود.

عضوی در ناحیه شکم به نام لوزالمعده (پانکراس) هورمونی به نام انسولین تولید می‌کند که برای ورود گلوکز به سلول‌های بدن ضروری است. در افراد سالم هرگاه سطح گلوکز خون افزایش یابد (مثلاً پس از خوردن غذا)، لوزالمعده انسولین بیشتری تولید می‌کند. این انسولین به سلول‌های بدن پیام می‌دهد که گلوکز را جذب کنند. در بیماری دیابت توانایی لوزالمعده در تولید انسولین یا پاسخ سلول‌ها به انسولین دچار اختلال می‌شود.

انواع دیابت شیرین کدامند؟

انواع مختلفی از دیابت وجود دارد. رایج‌ترین انواع دیابت شیرین عبارت‌اند از:

• دیابت نوع دو: بدن انسولین کافی تولید نمی‌کند یا سلول‌ها به انسولین پاسخ طبیعی نمی‌دهند (مقاومت به انسولین) و سطح گلوکز خون بالا می‌رود. دیابت ملیتوس نوع دو شایع‌ترین نوع دیابت شیرین است.

در مقاومت به انسولین، لوزالمعده متوجه افزایش سطح گلوکز خون می‌شود و با تولید انسولین بیشتر واکنش نشان می‌دهد. در ابتدا این روش مؤثر است، ولی با گذشت زمان، مقاومت بدن به انسولین بیشتر می‌شود. لوزالمعده نیز در پاسخ، انسولین بیشتری تولید می‌کند. سرانجام، لوزالمعده دچار فرسودگی می‌شود و دیگر نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیاز فزاینده به انسولین باشد.

دیابت نوع ۲ را «دیابت بزرگسالان» نیز می‌نامند، زیرا در گذشته در میانسالی یا اواخر دوران بزرگسالی آغاز می‌شد، ولی امروزه شیوع آن در میان کودکان و نوجوانان روبه‌افزایش است.

• پیش‌دیابت: مرحله قبل از ابتلا به دیابت نوع ۲ است. در این حالت، سطح قند خون بالاتر از حد طبیعی است، ولی به‌اندازه‌ای بالا نیست که بتوان آن را دیابت نوع ۲ نامید.
• دیابت نوع یک: بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به دلایلی نامشخص به سلول‌های تولیدکننده انسولین در لوزالمعده (موسوم به سلول‌های بتا) حمله می‌کند و آنها را از بین می‌برد. درنتیجه، فرد با کمبود شدید یا فقدان کامل انسولین در بدن مواجه می‌شود.

بدون انسولین، گلوکز به‌جای ورود به سلول‌ها در جریان خون انباشته می‌شود و بدن نمی‌تواند از این گلوکز برای تأمین انرژی استفاده کند. سطح بالای گلوکز خون موجب تکرر ادرار و کم‌آبی بدن شده و به بافت‌ها آسیب می‌رساند.

تا ۱۰ درصد از بیماران مبتلا به دیابت، به نوع ۱ آن دچار هستند. این بیماری معمولاً در کودکان و جوانان تشخیص داده می‌شود، ولی ممکن است در هر سنی بروز کند.

• دیابت بارداری: این نوع دیابت شیرین در بعضی از زنان باردار ایجاد می‌شود. اگرچه دیابت بارداری معمولاً پس از زایمان برطرف می‌شود، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در مراحل بعدی زندگی را افزایش می‌دهد.

دیابت بارداری پس از بروز، تا پایان دوران بارداری ادامه می‌یابد. مانند سایر انواع دیابت، دیابت بارداری نیز زمانی اتفاق می‌افتد که هورمون انسولین نمی‌تواند قند را به‌طور مؤثر به سلول‌های بدن منتقل کند تا به‌عنوان سوخت مصرف شود.

سایر انواع دیابت ملیتوس عبارت‌اند از:

• دیابت نوع 3C: این نوع دیابت زمانی رخ می‌دهد که لوزالمعده دچار آسیبی شود (آسیبی به‌جز آسیب‌های خودایمنی) که بر توانایی آن در تولید انسولین اثر بگذارد. پانکراتیت (التهاب لوزالمعده)، سرطان لوزالمعده، فیبروز کیستیک و هموکروماتوز همگی می‌توانند منجر به آسیب لوزالمعده و بروز دیابت شوند. برداشتن لوزالمعده (پانکراتکتومی) نیز منجر به دیابت نوع 3C می‌شود.
• دیابت خودایمنی نهفته در بزرگسالان (LADA): LADA نیز مانند دیابت نوع ۱ ناشی از واکنش خودایمنی است، ولی روند پیشرفت آن بسیار کندتر از دیابت نوع ۱ است. LADA معمولاً در سنین بالای ۳۰ سال تشخیص داده می‌شود.
• دیابت بزرگسالی در جوانان (MODY): این نوع دیابت شیرین که دیابت تک‌ژنی (مونوژنیک) نیز نامیده می‌شود، ناشی از یک جهش ژنتیکی ارثی است که بر نحوه تولید و استفاده بدن از انسولین اثر می‌گذارد. در‌حال‌حاضر بیش از ۱۰ نوع مختلف از MODY شناسایی شده است. این بیماری تا ۵ درصد از موارد مبتلا به دیابت را تشکیل می‌دهد.
• دیابت نوزادی: نوعی دیابت نادر است که در ۶ ماه نخست زندگی بروز می‌کند و در دسته دیابت‌های تک‌ژنی (مونوژنیک) قرار دارد. حدود ۵۰ درصد از نوزادان مبتلا به دیابت نوزادی، به نوع مادام‌العمر آن که «دیابت شیرین نوزادی دائم» نامیده می‌شود، دچار هستند. در نیمی دیگر از موارد، بیماری چند ماه پس از شروع، برطرف می‌شود، ولی ممکن است در مراحل بعدی زندگی دوباره عود کند. به این حالت «دیابت شیرین نوزادی گذرا» می‌گویند.
• دیابت شکننده یا ناپایدار (Brittle diabetes): دیابت شکننده یا ناپایدار نوعی دیابت نوع ۱ است که با نوسانات مکرر و شدید قند خون مشخص می‌شود. این بی‌ثباتی اغلب منجر به بستری‌شدن بیمار در بیمارستان می‌شود. در موارد نادر، برای درمان قطعی و دائمی دیابت ناپایدار از پیوند لوزالمعده استفاده می‌شود.

علائم دیابت شیرین چیست؟

دیابت معمولاً در ابتدا علائمی ندارد، ولی می‌توان پیش از بروز علائم دیابت ملیتوس، این بیماری را با آزمایش‌های خون معمول تشخیص داد.

به‌طور کلی،‌ علائم دیابت عبارت‌اند از:

• تشنگی شدید (پلی‌دیپسی) و خشکی دهان؛
• تکرر ادرار؛
• خستگی؛
• تاری دید؛
• کاهش وزن بی‌دلیل؛
• بی‌حسی یا گزگز در دست‌ها یا پاها؛
• بهبودیافتن دیرتر زخم‌ها یا بریدگی‌ها؛
• عفونت‌های مکرر پوستی و عفونت‌های قارچی واژن (از علائم دیابت شیرین در زنان).

در انواع مختلف دیابت شیرین علائم تاحدی با یکدیگر متفاوت‌اند. علائم مختص هریک از انواع دیابت عبارت‌اند از:

• دیابت نوع ۱: معمولاً علائم دیابت شیرین در کودکان به‌سرعت (طی چند هفته یا چند ماه) بروز می‌کنند. ممکن است علائم دیگری نیز داشته باشید که نشان‌دهنده عارضه‌ای جدی به نام کتواسیدوز دیابتی (DKA) هستند. کتواسیدوز دیابتی وضعیتی کشنده است که به درمان فوری پزشکی نیاز دارد. علائم آن شامل استفراغ، درد معده، بوی میوه‌ای بازدم و تنفس دشوار است.
• دیابت نوع ۲ و پیش‌دیابت: ممکن است علامتی نداشته باشید یا به‌دلیل روند تدریجی بروز علائم، متوجه آنها نشوید. آزمایش‌های معمول خون می‌توانند پیش از بروز علائم، سطح بالای قند خون را نشان دهند. یکی از نشانه‌های احتمالی پیش‌دیابت، تیره‌شدن پوست در نواحی خاصی از بدن (آکانتوز نیگریکانس) است.
• دیابت بارداری: معمولاً متوجه علائم دیابت بارداری نمی‌شوید و پزشک برای بررسی احتمال آن بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری آزمایش خون را تجویز می‌کند.

علت دیابت ملیتوس چیست؟

دیابت ملیتوس علل مختلفی دارد که عبارت‌اند از:

• مقاومت به انسولین: دیابت نوع ۲ بیشتر براثر مقاومت به انسولین ایجاد می‌شود. مقاومت به انسولین زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های عضلات، بافت چربی و کبد به‌خوبی به انسولین پاسخ نمی‌دهند. عوامل و شرایط متعددی در ایجاد درجات مختلف مقاومت به انسولین نقش دارند، ازجمله چاقی، کم‌تحرکی، رژیم غذایی نامناسب، عدم تعادل هورمونی، ژنتیک و مصرف بعضی از داروها.
• بیماری‌های خودایمنی: دیابت نوع ۱ و LADA زمانی بروز می‌کنند که سیستم ایمنی بدن به سلول‌های تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله می‌کند.
• عدم تعادل هورمونی: در دوران بارداری، جفت هورمون‌هایی را ترشح می‌کند که موجب مقاومت به انسولین می‌شوند. اگر لوزالمعده نتواند انسولین کافی برای غلبه‌ بر این مقاومت تولید کند، فرد به دیابت بارداری مبتلا می‌شود. سایر بیماری‌های مرتبط با هورمون‌ها مانند آکرومگالی و سندرم کوشینگ نیز می‌توانند منجر به دیابت نوع ۲ شوند.
• آسیب به لوزالمعده: آسیب فیزیکی به لوزالمعده (براثر بیماری، جراحی یا ضربه) می‌تواند بر توانایی آن در تولید انسولین اثر بگذارد و منجر به دیابت نوع 3C شود.
• جهش ژنتیکی: بعضی از جهش‌های ژنتیکی می‌توانند موجب بروز دیابت MODY و دیابت نوزادی شوند.
• مصرف طولانی‌مدت بعضی از داروها: مصرف داروهای HIV یا ایدز و کورتیکواستروئیدها نیز می‌تواند منجر به دیابت نوع ۲ شود.

The exact cause of most types of diabetes is unknown. In all cases, sugar builds up in the bloodstream. This is because the pancreas doesn’t produce enough insulin. Both type 1 and type 2 diabetes may be caused by a combination of genetic or environmental factors. It is unclear what those factors may be.

علت دقیق بیشتر انواع دیابت ناشناخته است. در تمام موارد، قند در جریان خون انباشته می‌شود، زیرا لوزالمعده انسولین کافی تولید نمی‌کند. دیابت نوع ۱ و نوع ۲ ممکن است براثر ترکیبی از عوامل ژنتیکی یا محیطی ایجاد شوند، ولی ماهیت این عوامل مشخص نیست.

mayoclinic

چه افرادی بیشتر در معرض دیابت شیرین هستند؟

عوامل خطر ابتلا به دیابت شیرین به نوع آن بستگی دارد. سابقه خانوادگی می‌تواند در ابتلا به تمام انواع دیابت نقش داشته باشد. عوامل محیطی و موقعیت جغرافیایی نیز ممکن است خطر ابتلا به دیابت نوع ۱ را افزایش دهند. پیش‌دیابت، دیابت نوع ۲ و دیابت بارداری در افرادی که دارای اضافه‌وزن یا چاقی هستند، شایع‌تر است.

تصور می‌شود که دیابت نوع ۱ ناشی از واکنش خودایمنی باشد. عوامل خطر شناخته‌شده آن عبارت‌اند از:

• سابقه خانوادگی: داشتن والد، برادر یا خواهری که مبتلا به دیابت نوع ۱ است؛
• سن: ابتلا به دیابت نوع ۱ در هر سنی ممکن است، ولی این بیماری معمولاً در کودکان، نوجوانان یا جوانان بروز می‌کند؛
• نژاد: در ایالات متحده احتمال ابتلای سفیدپوستان به دیابت نوع ۱ بیشتر از سیاه‌پوستان و افراد هیسپانیک یا لاتین‌تبار است.

گاهی اعضای خانواده فرد مبتلا به دیابت نوع ۱ برای بررسی وجود سلول‌های ایمنی مرتبط با دیابت (اتوآنتی‌بادی‌ها) آزمایش می‌شوند. اگرچه وجود این اتوآنتی‌بادی‌ها خطر ابتلا به دیابت نوع ۱ را افزایش می‌دهد، همه کسانی که دارای این اتوآنتی‌بادی‌ها هستند لزوماً به دیابت مبتلا نمی‌شوند.

پیش‌دیابت و دیابت نوع ۲ تقریباً عوامل خطر یکسانی دارند. ابتلا به پیش‌دیابت خود عامل خطر محسوب می‌شود، زیرا احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش می‌دهد. اگر شرایط زیر را دارید احتمال ابتلا به پیش‌دیابت و دیابت نوع ۲ در شما بیشتر است:

• اضافه‌وزن یا چاقی؛
• سن ۴۵ سال یا بیشتر؛
• والد یا خواهر و برادری که مبتلا به دیابت نوع ۲ است؛
• فعالیت بدنی کمتر از ۳ بار در هفته؛
• ابتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی؛
• سابقه ابتلا به دیابت بارداری یا به‌دنیاآوردن نوزادی با وزن بیش از ۹ پوند (حدود ۴ کیلوگرم).

نژاد یا قومیت نیز می‌تواند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش دهد. گروه‌های خاصی از افراد، شامل سیاه‌پوستان، لاتین‌تبارها، بومیان آمریکا و آسیایی-آمریکایی‌ها، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

عوامل خطر دیابت بارداری نیز عبارت‌اند از:

• ابتلا به دیابت بارداری در بارداری قبلی؛
• به‌دنیاآوردن نوزادی با وزن بیش از ۹ پوند (حدود ۴ کیلوگرم)؛
• اضافه‌وزن یا چاقی؛
• سن بیش از ۲۵ سال؛
• سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت نوع ۲؛
• ابتلا به اختلالی هورمونی به نام سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS).

دیابت بارداری احتمال چاقی نوزاد در دوران کودکی یا نوجوانی یا ابتلای او به دیابت نوع ۲ در مراحل بعدی زندگی را افزایش می‌دهد.

It’s important to note that there are some diabetes risk factors you can’t change, such as your genetics/family history, age and race. Know that Type 2 diabetes is a complex condition that involves many contributing factors.

باید توجه داشته باشید که بعضی از عوامل خطر دیابت، مانند ژنتیک یا سابقه خانوادگی، سن و نژاد را نمی‌توان تغییر داد. به خاطر داشته باشید که دیابت نوع ۲ بیماری پیچیده‌ای است که عوامل فراوانی در بروز آن نقش دارند.

clevelandclinic

دیابت ملیتوس چگونه تشخیص داده می‌شود؟

دیابت شیرین ازطریق آزمایش‌هایی تشخیص داده می‌شود که سطح گلوکز خون را اندازه‌گیری می‌کنند. این آزمایش‌ها عبارت‌اند از:

• آزمایش گلوکز پلاسمای ناشتا (FPG): پیش از انجام این آزمایش باید دست‌کم ۸ ساعت از خوردن یا آشامیدن هر چیزی به‌جز آب خودداری کنید (ناشتا باشید). مواد غذایی تأثیر زیادی بر سطح قند خون می‌گذارند. ناشتابودن موجب می‌شود که پزشک بتواند سطح پایه قند خون را ارزیابی کند.

سطح طبیعی قند خون ناشتا بین ۷۰ تا ۱۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر (mg/dL) است. اگر سطح قند خون ناشتا ۱۲۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بالاتر باشد، دیابت تشخیص داده می‌شود.

• آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT): در این آزمایش دو ساعت پس از نوشیدن مایعی حاوی ۷۵ گرم گلوکز قند خون اندازه‌گیری می‌شود. اگر سطح قند خون ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بالاتر باشد، دیابت تشخیص داده می‌شود. پزشکان برای غربالگری و تشخیص دیابت بارداری، آزمایش تحمل گلوکز خوراکی را تجویز می‌کنند.
• آزمایش گلوکز خون تصادفی: «تصادفی» به این معناست که می‌توانید این آزمایش را در هر زمانی، صرف‌نظر از اینکه ناشتا هستید یا خیر، انجام دهید. اگر قند خونتان ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر باشد و علائم دیابت نیز داشته باشید، ابتلا به دیابت شیرین تشخیص داده می‌شود.
• آزمایش هموگلوبین A1c (گلیکوهموگلوبین): در این آزمایش، که با نام‌های HbA1c یا هموگلوبین گلیکوزیله نیز شناخته می‌شود، میانگین سطح گلوکز خون در طول دو تا سه ماه گذشته اندازه‌گیری می‌شود. اگر سطح هموگلوبین A1c برابر با ۶٫۵ درصد یا بالاتر باشد، دیابت تشخیص داده می‌شود.

متخصصان برای تشخیص دیابت فقط به یک آزمایش اکتفا نمی‌کنند و نتایج بیش از یک آزمایش را در نظر می‌گیرند. در جدول زیر مقادیر مربوط به سطح طبیعی و غیرطبیعی قند خون را به‌طور خلاصه آورده‌ایم:

دیابت شیرین چگونه درمان و کنترل می‌شود؟

پنج جنبه اصلی درمان دیابت عبارت‌اند از:

پایش قند خون برای درمان دیابت شیرین

پایش قند خون برای ارزیابی میزان اثربخشی برنامه درمانی انجام می‌شود و اطلاعاتی را در اختیارتان قرار می‌دهد تا بتوانید دیابت خود را به‌صورت روزانه (و گاهی حتی ساعتی) مدیریت کنید. سطح قند خون را می‌توان با استفاده از دستگاه گلوکومتر (ازطریق نمونه‌گیری خون نوک انگشت) یا سیستم پایش مداوم قند خون (CGM) کنترل کرد. پزشک بهترین محدوده قند خون برای شما را تعیین می‌کند.

مصرف داروهای خوراکی برای کنترل دیابت شیرین

از داروهای خوراکی دیابت برای کنترل سطح قند خون افرادی استفاده می‌شود که به دیابت مبتلا هستند، ولی بدنشان همچنان مقداری انسولین تولید می‌کند. این داروها بیشتر برای درمان بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ و پیش‌دیابت تجویز می‌شوند. زنان مبتلا به دیابت بارداری نیز ممکن است به داروهای خوراکی نیاز داشته باشند. انواع مختلفی از این داروها وجود دارد که متفورمین رایج‌ترین آنهاست.

داروهای مورد استفاده برای دیابت نوع ۲ شامل قرص و آمپول هستند و به روش‌های گوناگونی عمل می‌کنند. این داروها اثرات زیر را در بدن ایجاد می‌کنند:

• مقاومت به انسولین را در عضلات و کبد کاهش می‌دهند؛
• میزان تولید و ترشح انسولین در لوزالمعده را افزایش می‌دهند؛
• انسولین اضافی به بدن می‌رسانند؛
• موجب ترشح ناگهانی و سریع انسولین پس از هر وعده غذایی می‌شوند؛
• جذب قند از روده را به تأخیر می‌اندازند؛
• سرعت هضم غذا را کاهش می‌دهند؛
• اشتهای فرد را کم می‌کنند؛
• تبدیل چربی به گلوکز را کاهش می‌دهند.

برای درمان بعضی از افراد چاق مبتلا به دیابت نوع ۲ از جراحی کاهش وزن استفاده می‌شود.

دریافت انسولین و کنترل دیابت شیرین

بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱ برای زنده‌ماندن و مدیریت بیماری به تزریق انسولین مصنوعی نیاز دارند. بعضی از بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ نیز به انسولین نیاز پیدا می‌کنند. انواع مختلفی از انسولین مصنوعی وجود دارد که هریک سرعت اثرگذاری و مدت‌زمان ماندگاری متفاوتی دارند. چهار روش اصلی دریافت انسولین عبارت‌اند از: تزریق با سرنگ، قلم انسولین، پمپ انسولین و انسولین استنشاقی با اثر سریع.

رعایت رژیم غذایی صحیح برای درمان دیابت ملیتوس

رژیم غذایی سالم از ارکان اصلی مدیریت و درمان دیابت ملیتوس است، زیرا غذا تأثیر زیادی بر قند خون دارد. رژیم غذایی سالم برای بیماران مبتلا به دیابت، رژیمی با کالری کل پایین و فاقد چربی‌های ترانس است که ازنظر تغذیه‌ای متعادل بوده و سرشار از غلات کامل، میوه‌ها، سبزیجات و چربی‌های غیراشباعِ تک‌زنجیره‌ای باشد.

اگر انسولین مصرف می‌کنید، شمارش کربوهیدرات‌های موجود در غذاها و نوشیدنی‌های مصرفی بخش مهمی از مدیریت بیماری است، زیرا میزان کربوهیدرات دریافتی، مقدار انسولین مورد نیاز در هر وعده غذایی را تعیین می‌کند. عادات غذایی سالم به مدیریت وزن و کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی نیز کمک می‌کنند.

ورزش برای کنترل دیابت ملیتوس

فعالیت بدنی حساسیت به انسولین را افزایش می‌دهد. بنابراین، ورزش منظم بخش مهمی از برنامه مدیریت بیماری برای تمام بیماران مبتلا به دیابت است.

عوارض دیابت شیرین چیست؟

عدم درمان دیابت شیرین می‌تواند منجر به عوارض حاد (ناگهانی و شدید) و بلندمدت شود. این عوارض بیشتر ناشی از سطح بسیار بالا یا طولانی‌مدت قند خون هستند.

عوارض حاد دیابت شیرین

عوارض حاد دیابت که می‌توانند زندگی بیمار را تهدید کنند، عبارت‌اند از:

وضعیت هیپراسمولار هیپرگلیسمیک (HHS): این عارضه بیشتر در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ ایجاد می‌شود. HHS زمانی رخ می‌دهد که سطح قند خون برای مدت طولانی بسیار بالا باشد (بیش از ۶۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر) و منجر به کم‌آبی شدید بدن و گیجی (اختلال در هوشیاری) شود. HHS نیازمند درمان فوری پزشکی است.

کتواسیدوز دیابتی (DKA): این عارضه بیشتر در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱ یا کسانی که دیابت نوع ۱ آنها هنوز تشخیص داده نشده ایجاد می‌شود. DKA زمانی رخ می‌دهد که بدن انسولین کافی نداشته باشد. در نبود انسولین، بدن نمی‌تواند از گلوکز برای تأمین انرژی استفاده کند و به‌جای آن چربی‌ها را تجزیه می‌کند. این فرایند درنهایت منجر به آزادشدن موادی به نام کتون می‌شود که خون را اسیدی می‌کنند. DKA موجب تنفس دشوار، استفراغ و ازدست‌دادن هوشیاری می‌شود و نیازمند درمان فوری پزشکی است.

افت شدید قند خون (هیپوگلیسمی): هیپوگلیسمی زمانی رخ می‌دهد که سطح قند خون به کمتر از محدوده سالم برای فرد کاهش می‌یابد. هیپوگلیسمی شدید به معنای افت بسیار زیاد قند خون است و بیشتر در بیمارانی ایجاد می‌شود که انسولین مصرف می‌کنند.

علائم هیپوگلیسمی عبارت‌اند از:

• تعریق؛
• تاری دید یا دوبینی؛
• لرزش؛
• سرگیجه؛
• احساس گرسنگی؛
• گیجی؛
• تشنج و ازدست‌دادن هوشیاری (درصورتی‌که هیپوگلیسمی درمان نشود).

می‌توانید با خوردن یا نوشیدن مواد حاوی کربوهیدرات، هیپوگلیسمی را برطرف کنید؛ این کار سطح قند خونتان را بالا می‌برد.

عوارض بلندمدت دیابت شیرین

بالابودن طولانی‌مدت سطح قند خون می‌تواند به بافت‌ها و اندام‌های بدن آسیب برساند. این عوارض بیشتر ناشی از آسیب به رگ‌های خونی و اعصابی است که وظیفه پشتیبانی از بافت‌های بدن را بر عهده دارند.

مشکلات قلبی-عروقی شایع‌ترین نوع عوارض بلندمدت دیابت هستند. این مشکلات عبارت‌اند از:

• بیماری عروق کرونر؛
• حمله قلبی؛
• سکته مغزی؛
• آترواسکلروز (تصلب شرایین) که به معنای تجمع چربی در دیواره رگ‌های خونی (شریان‌ها) است. این وضعیت می‌تواند جریان خون به تمام نقاط بدن را مختل کند. قلب، مغز و پاها بیش از سایر اندام‌ها تحت‌تأثیر قرار می‌گیرند.

سایر عوارض دیابت عبارت‌اند از:

• آسیب عصبی (نوروپاتی): موجب بی‌حسی، گزگز و درد می‌شود. شایع‌ترین نوع آن، نوروپاتی محیطی است که اعصاب پاها و دست‌ها را درگیر می‌کند. در ابتدا به اعصاب پاها آسیب وارد می‌شود که موجب درد و بی‌حسی در پاها می‌شود. این وضعیت ممکن است پیشرفت کرده و علائمی را در ساق پاها و دست‌ها نیز ایجاد کند.

همچنین ممکن است به اعصابی که عملکردهای گوارشی، جنسی و دفع ادرار را کنترل می‌کنند، آسیب برسد. اختلال عملکرد جنسی ناشی از آسیب به اعصاب و رگ‌های خونی، مانند اختلال نعوظ یا خشکی واژن، از عوارض دیابت به شمار می‌روند.

• نفروپاتی: منجر به نارسایی کلیه یا نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه می‌شود. اگر قند خون برای مدت طولانی بالا باشد و فشارخون بالا به‌طور مؤثر درمان نشود، احتمال بروز این عارضه بیشتر است.
• رتینوپاتی: قند خون بالا می‌تواند به رگ‌های خونی بسیار ریز در شبکیه چشم آسیب برساند. این آسیب ممکن است جریان خون به شبکیه را مسدود کند یا منجر به خون‌ریزی در شبکیه شود. هر دو حالت توانایی شبکیه در دریافت نور را کاهش می‌دهند. درصورت تشخیص زودهنگام، می‌توان با کنترل دقیق قند خون و استفاده از لیزردرمانی، آسیب ناشی از رتینوپاتی را به حداقل رساند. عدم درمان رتینوپاتی می‌تواند منجر به نابینایی شود.
• مشکلات پا: هرگونه زخم، آسیب یا تاول در پاها می‌تواند منجر به عوارض زیر شود:
  • اگر نوروپاتی محیطی موجب بی‌حسی شود، ممکن است متوجه تحریک یا آسیب‌دیدگی پا نشوید. در این حالت، ممکن است پوست دچار تخریب و زخم شود و زخم عفونت کند.
  • گردش خون ضعیف می‌تواند موجب کندی روند بهبود هرگونه آسیب در پا شود. درصورت عدم درمان، زخمی ساده می‌تواند بزرگ و عفونی شود. اگر درمان‌های پزشکی زخم را درمان نکنند، عضو آسیب‌دیده قطع می‌شود.
• گاستروپارزی (فلج معده)؛
• کاهش شنوایی؛
• مشکلات سلامت دهان و دندان مانند بیماری لثه (پریودنتال)؛
• مشکلات سلامت روان: احتمال ابتلا به افسردگی در بیماران مبتلا به دیابت، دو تا سه برابر بیشتر از سایر افراد است.

Studies show that people with diabetes may be able to reduce their risk of complications by consistently keeping their A1c levels below 7%.

مطالعات نشان می‌دهند که افراد مبتلا به دیابت ممکن است بتوانند با ثابت نگه‌داشتن سطح A1c خود در محدوده زیر ۷ درصد، خطر بروز عوارض بیماری را کاهش دهند.

clevelandclinic

چگونه از دیابت شیرین پیشگیری کنیم؟

ما نمی‌توانیم از انواع خودایمنی و ژنتیکی دیابت، مانند دیابت نوع ۱، پیشگیری کنیم، ولی برای کاهش خطر ابتلا به پیش‌دیابت، دیابت نوع ۲ و دیابت بارداری می‌توانیم اقدامات زیر را انجام دهیم:

• حفظ وزن سالم و مناسب برای خود؛
• ورزش منظم، دست‌کم پنج روز در هفته و هربار ۳۰ دقیقه، حتی اگر منجر به رسیدن به وزن ایدئال نشود؛ ورزش منظم مقاومت به انسولین را کاهش می‌دهد، حتی اگر کاهش وزنی رخ ندهد؛
• داشتن رژیم غذایی سالم مانند رژیم مدیترانه‌ای؛
• مدیریت استرس؛
• عدم مصرف الکل؛
• داشتن خواب کافی (معمولاً ۷ تا ۹ ساعت) و درمان اختلالات خواب؛
• مصرف دارو: گاهی برای افراد مبتلا به پیش‌دیابت داروی متفورمین تجویز می‌شود.

اگر درحال‌حاضر به دیابت نوع ۲ مبتلا هستید، با انجام کارهای زیر می‌توانید بروز عوارض بیماری را به تعویق بیندازید یا از آنها پیشگیری کنید:

• کنترل قند خون: به کاهش خطر اغلب عوارض بیماری کمک می‌کند؛
• کاهش خطر عوارض قلبی: عوامل خطر مرتبط با آترواسکلروز (تصلب شرایین) را به‌طور جدی مدیریت کنید، ازجمله:
• فشارخون بالا؛
• کلسترول و تری‌گلیسیرید بالا؛
• سیگارکشیدن؛
• چاقی.
• مراجعه سالانه به چشم‌پزشک و متخصص پا: خطر عوارض چشمی و مشکلات پا را کاهش می‌دهد.

کلام آخر دکتردکتر

دیابت شیرین بیماری شایعی است که منجر به تجمع بیش‌ازحد قند در خون می‌شود. انواع مزمن دیابت شامل دیابت نوع ۱ و دیابت نوع ۲ است؛ انواعی که پتانسیل برگشت‌پذیری دارند نیز پیش‌دیابت و دیابت بارداری هستند. پیش‌دیابت شرایطی است که در آن سطح قند خون بالاتر از حد طبیعی است، ولی نه به‌اندازه‌ای بالا که بتوان آن را دیابت نامید. اگر برای جلوگیری از دیابت اقدامی انجام نشود، پیش‌دیابت به دیابت منجر می‌شود. دیابت بارداری در دوران بارداری بروز می‌کند و معمولاً پس از تولد نوزاد برطرف می‌شود.

بالا‌بودن مداوم قند خون می‌تواند مشکلاتی برای سلامتی ایجاد کند و خطر سکته قلبی، سکته مغزی و بیماری کلیوی را افزایش دهد. این مشکلات می‌توانند منجر به مرگ زودرس شوند. همچنین ممکن است ناتوانی‌هایی ناشی از نابینایی، قطع عضو، بیماری قلبی، سکته مغزی و آسیب‌های عصبی ایجاد شود. بعضی از بیماران مبتلا به دیابت شیرین به‌دلیل نارسایی کلیه، نیازمند درمان‌های دیالیز می‌شوند.

اگر مبتلا به دیابت شیرین هستید یا عوامل خطر ابتلا به این بیماری را دارید، می‌توانید از متخصصان غدد و متابولیسم دکتردکتر کمک بگیرید. دکتردکتر با خدمات «مشاوره پزشکی آنلاین» و «دریافت نوبت مطب» دریافت کمک‌های پزشکی را برای شما آسان‌تر کرده است.

سؤالات متداول

منابع

health.harvard

clevelandclinic

cdc

mayoclinic