باد فتق در زنان یکی از اختلالات نسبتا کمتر شناختهشده اما مهم در حوزه پزشکی است که به دلیل تفاوتهای آناتومیک با مردان، ویژگیها و چالشهای خاص خود را دارد. این عارضه زمانی رخ میدهد که بافت یا اندامی از داخل شکم، از طریق نقطهای ضعیف در دیواره شکم یا کشاله ران به بیرون فشار آورده و منجر به برآمدگی میشود.
اگرچه شیوع آن در زنان کمتر از مردان است، اما خطر بروز عوارضی مانند گیر افتادن یا خفگی محتویات فتق در زنان بیشتر است. آگاهی از علائم، علل بروز، روشهای تشخیص و درمان این بیماری برای پیشگیری از عوارض جدی و حفظ کیفیت زندگی بیماران اهمیت ویژهای دارد؛ در این مقاله از مجله دکتردکتر به این مشکل میپردازیم.
اگر سوالی دارید، در انتها بنویسید تا کارشناس سلامتی دکتردکتر پاسخ دهد.
فتق چیست و چگونه در بدن زنان ایجاد میشود؟
باد فتق در زنان به حالتی گفته میشود که بخشی از بافت یا اندامهای داخلی شکم که معمولاً روده یا چربیهای اطراف آن است، از محل ضعیفشدهای در دیواره شکم یا کشاله ران خارج شود و یک برآمدگی یا تورم زیرپوستی ایجاد کند. این عارضه، یکی از دلایل درد سمت چپ شکم در زنان است.
عارضه باد فتق معمولاً در ناحیه کشاله ران (فتق اینگوینال) یا پایینتر از آن (فتق فمورال) دیده میشود. اگرچه شیوع فتق در زنان کمتر از مردان است، اما در زنان احتمال بروز عوارض خطرناکتر مانند گیر افتادن محتویات فتق بیشتر است.
فتق زنان کجاست؟
پرسش مهم بعدی این است که فتق زنان کجاست؟! فتق در زنان معمولاً در نواحی ضعیف دیواره شکم با عنوان فتق اپی گاستریک و فتق در کشاله ران ایجاد میشود. شایعترین محلها عبارتاند از:
- فتق کشاله ران؛ محل عبور رباطهای نگهدارنده رحم و تخمدان از دیواره شکم. این ناحیه در زنان به دلیل وجود کانال اینگوینال (مسیر عبور رباط گرد رحم) محل بالقوهای برای ایجاد فتق است.
- پایینتر از کشاله ران؛ دقیقاً زیر رباط اینگوینال، جایی که عروق بزرگ پا وارد لگن میشوند. فتقهای فمورال در زنان بیشتر از مردان دیده میشود و نسبت به سایر انواع، احتمال گیر افتادن محتویات در آن بالاتر است.
فتق تخمدان در زنان چیست و کجاست؟
فتق تخمدان که یکی از دلایل درد سمت راست شکم زنان است، حالتی نادر اما مهم است که در آن تخمدان یا لوله فالوپ به داخل کیسه فتق کشیده میشود. این حالت اغلب در:
- نوزادان دختر یا کودکان خردسال؛ به دلیل بازماندن کانال اینگوینال؛
- زنان جوان؛ در فتقهای اینگوینال بزرگ.
محل این فتق همان ناحیه کشاله ران است. اگر تخمدان در داخل کیسه فتق گیر بیفتد، ممکن است با لمس تودهای در کشاله ران و درد شدید همراه باشد. این وضعیت یک اورژانس جراحی محسوب میشود، زیرا خونرسانی تخمدان ممکن است قطع شود و خطر آسیب یا از بین رفتن تخمدان وجود دارد.
در ادامه عکس فتق در زنان را مشاهده میکنید.
انواع فتق در زنان (کشاله ران، ناف، فمورال و شکمی)
بسته به اینکه محل ظاهرشدن فتق در زنان کجاست، انواع فتق در خانمها را در این ۴ گروه میگنجانیم.
۱. فتق اینگوینال (کشاله ران)
این فتق در قسمت بالای چین ران و در مسیر رباط گرد رحم رخ میدهد که وظیفه نگهداری رحم را بر عهده دارد. فتق اینگوینال در زنان معمولا بسیار کوچکتر از مردان است و اغلب به صورت تودهای پنهان در اعماق بافت لگن باقی میماند.
۲. فتق فمورال (زیر کشاله ران)
این فتق دقیقا زیر چین ران و در کانال عبور عروق اصلی پا ایجاد میشود و شیوع آن در زنان بسیار بالاست. بهدلیل باریکی این کانال، فتق فمورال بالاترین ریسک گیر افتادن و خفگی روده را دارد و یک وضعیت اورژانسی و نیازمند جراحی است.
۳. فتق نافی
این عارضه بهشکل یک برجستگی نرم در درون یا اطراف گودی ناف ظاهر میشود و محرک اصلی آن بارداری است. افزایش شدید فشار داخلی و کشیدگی بیش از حد عضلات شکم در بارداری، این حلقه طبیعی را باز و مستعد فتق میکند.
۴. فتق شکمی
فتق شکمی درست در خط وسط شکم (بین ناف و جناغ سینه) و در محل اتصال بافتهای همبند عضلات ظاهر میشود. جداشدن عضلات راست شکمی پساز زایمان، دیواره شکم را نازک کرده و راه را برای خروج فتق هموار میسازد.
علائم فتق در زنان؛ از درد کشاله ران تا برآمدگی شکمی
علائم باد فتق در زنان ممکن است در ابتدا خفیف باشد و به مرور زمان شدت یابد. شایعترین علائم بیماری فتق عبارتند از:
- وجود برآمدگی یا تورم در ناحیه کشاله ران که هنگام ایستادن، سرفه یا فعالیتهای فیزیکی بیشتر آشکار میشود؛
- درد یا احساس ناراحتی در ناحیه فتق، بهخصوص هنگام بلند کردن اجسام سنگین یا خم شدن؛
- ورم شکم؛
- احساس کردن سنگینی یا فشار و درد لگن؛
- تهوع، استفراغ یا علائم انسداد روده در اثر گیر افتادن محتویات فتق.
نکته! در برخی زنان، فتق ممکن است بدون علامت باشد و تنها در معاینه پزشکی شناسایی شود.
علائم فتق شکم در زنان
علائم فتق شکم سمت راست در زنان با علائم فتق شکم سمت چپ در زنان متفاوت نیست. اگر فتق روی ناف باشد، از نوع نافی و اگر روی خط وسط شکم باشد، از نوع شکمی است.
علائم فتق شکم در زنان بسته به محل و شدت فتق میتواند متفاوت باشد. در بسیاری از موارد علائم در ابتدا خفیف هستند و با گذشت زمان یا افزایش فشار داخل شکمی شدت مییابند. شایعترین علائم عبارتند از:
برآمدگی یا تورم در شکم یا کشاله ران، واضحتر هنگام ایستادن یا سرفه؛
درد یا احساس فشار در محل فتق، بهویژه هنگام فعالیت؛
حساسیت یا درد هنگام لمس برآمدگی؛
تهوع، استفراغ یا نفخ در صورت گیر افتادن روده.
علت فتق در زنان چیست؟ مهمترین عوامل خطر و زمینهساز
علت بروز باد فتق در زنان به ترکیبی از عوامل مادرزادی و اکتسابی مربوط میشود. ضعف طبیعی یا ایجادشده در دیواره شکم موجب خروج بافتها از محل ضعیف میشود. دلایل اصلی عبارتند از:
| علت | توضیح |
|---|---|
| ضعف مادرزادی در دیواره شکم | نقصهای ساختاری از زمان تولد که باعث ایجاد محل ضعیف میشود |
| بارداری | افزایش فشار داخل شکمی ناشی از رشد جنین و تغییرات هورمونی |
| بلند کردن اجسام سنگین | افزایش ناگهانی فشار بر دیواره شکم و کشاله ران |
| سرفه مزمن یا یبوست | فشار مکرر بر عضلات شکمی و کشاله ران |
| افزایش سن | کاهش قدرت و انعطافپذیری بافتها و عضلات شکمی |
| چاقی | فشار مزمن اضافه بر دیواره شکم |
تفاوت فتق در زنان و مردان چیست؟
ماهیت باد فتق یعنی بیرونزدگی بافت داخلی از میان دیواره عضلانی در زن و مرد فرقی ندارد. بااینحال، با توجه به تفاوت آناتومی لگن و شکم زنان و مردان، نوع فتق، علائم، میزان شیوع و حتی خطرات آن بین زنان و مردان متفاوت است.
مشخصات باد فتق در مردان عبارت است از:
- فتق کشاله ران یا اینگوینال در مردان شایعتر است، چون کانال اینگوینال در بدن مردان وسیعتر است.
- بهدلیل وسیع بودن کانال فمورال یا اینگوینال در مردان، بافت بیرونزده معمولا راحتتر به عقب سر میخورد و ریسک خفگی روده در آنها بیشتر است.
- فتق مردان معمولا در قالب یک برجستگی کاملا واضح، بزرگ و قابللمس در ناحیه کشاله ران یا کیسه بیضه ظاهر میشود. باد فتق با ایستادن بزرگتر و با درازکشیدن ناپدید میشود.
مشخصات باد فتق در زنان عبارت است از:
- در زنان فتق فمورال شایعتر است. بهدلیل پهنتر بودن لگن زنان و تغییرات ناشی از بارداری، کانال فمورال مستعد پارگی است. فتق نافی نیز شیوع بالایی بین خانمها دارد.
- فتق خانمها اغلب از نوع پنهان است. علت وجود لایههای چربی بیشتر در ناحیه لگن زنان است که کیسه فتق را در اعماق بافت پنهان میکند.
- باد فتق در زنان بهمراتب خطرناکتر از مردان است. فتقهای فمورال کانال بسیار تنگ و سفتی دارند و این موضوع خطر انسداد روده و قطع خونرسانی را بهشدت بالا میبرد.
در جدول زیر مشخصات و علائم فتق شکم در زنان و مردان را مقایسه کردهایم.
| معیار مقایسه | فتق در مردان | فتق در زنان |
| شایعترین نوع | فتق اینگوینال (کشاله ران مستقیم و غیرمستقیم) | فتق اینگوینال، فتق فمورال و فتق نافی |
| برآمدگی ظاهری | معمولا واضح، بزرگ و قابللمس | اغلب بدون برآمدگی ملموس (فتق پنهان) |
| علامت اصلی | توده برجسته همراه با سنگینی کشاله ران | درد عمیق و مزمن لگنی بدون توده مشخص |
| ریسک خفگی روده | کمتر (بهدلیل بازتر بودن کانالها) | بسیار بالا (بهدلیل تنگی کانال فمورال) |
| محرکهای اصلی | کار سنگین، بدنسازی، سرفه مزمن، پروستات | بارداریهای متعدد، چاقی، ضعف ذاتی بافت لگن |
عوارض و مشکلاتی که باد فتق در زنان ایجاد میکند!
عدم درمان بهموقع باد فتق میتواند منجر به بروز عوارضی جدی شود:
- گیر افتادن فتق؛ زمانی که محتویات فتق دیگر به داخل شکم باز نمیگردد و در کیسه فتق گیر میافتد.
- خفگی فتق؛ قطع جریان خون به بافتهای گیر افتاده، که میتواند باعث مرگ بافتها و عفونت شدید شود. این وضعیت یک اورژانس پزشکی است.
- درد مزمن و ناراحتی لگنی؛ بهویژه در فتقهای کوچک و پنهان که با فعالیت روزمره تداخل ایجاد میکند.
- انسداد روده؛ در مواردی که بخش بزرگی از روده در فتق گیر افتاده باشد.
راههای تشخیص باد فتق در زنان
سؤال مهم بعدی این است که چگونه بفهمیم باد فتق داریم؟! تشخیص باد فتق در زنان ممکن است به دلیل محل آن و کوچک بودن فتقها چالشبرانگیز باشد. روشهای زیر برای تشخیص استفاده میشوند:
- معاینه بالینی؛ پزشک هنگام ایستادن یا سرفه کردن بیمار، محل مشکوک را لمس و بررسی میکند.
- سونوگرافی؛ برای شناسایی فتقهای کوچک یا فتقهایی که در معاینه بالینی دیده نمیشوند.
- MRI یا CT اسکن؛ در مواردی که معاینه و سونوگرافی کافی نباشد یا نیاز به ارزیابی دقیقتر وجود داشته باشد.
آیا فتق در زنان بدون برآمدگی هم ممکن است؟
برای اطمینان از ابتلا به فتق فقط نباید پرسید محل باد فتق در زنان کجاست؟! تنها علائم فتق شکم در زنان بیرونزدگی روده نیست. باد فتق در زنان ممکن است اصلا برآمدگی یا تودهٔ ظاهری نداشته و اصطلاحا فتق پنهان باشد. این وضعیت بهویژه در فتق فمورال و اینگوینال زنان شایع است، چون لایههای ضخیم چربی یا بافتهای عضلانی در ناحیه لگن و کشاله ران میتوانند کیسهٔ فتق را در خود پنهان کنند.
در فتق پنهان خبری از برجستگی پوستی نیست و بیمار فقط درد عمیق، تیر و سوزش مکرری در نواحی شکم یا لگن احساس میکند که با ایستادن طولانیمدت، سرفه، یا ورزش شدید میشود.
درمان فتق در زنان؛ چه زمانی جراحی لازم است؟
درمان باد فتق در زنان عمدتاً جراحی است، زیرا خطر بروز عوارض اورژانسی در زنان بالاتر است. گزینههای درمانی به شرح زیر هستند:
مراقبت مداوم
مراقبت مداوم روشی است که در آن بیمار بهصورت منظم توسط پزشک تحت نظر قرار میگیرد، اما فعلاً اقدام جراحی انجام نمیشود. این رویکرد تنها در مواردی توصیه میشود که فتق کوچک باشد، علائم آزاردهندهای وجود نداشته باشد و خطر گیر افتادن یا خفگی فتق پایین باشد.
پزشک در این روش بیمار را از نظر بروز هرگونه تغییر در اندازه فتق، درد، ناراحتی یا علائم خطرناک پایش میکند. در طول این دوره، بیمار باید در صورت مشاهده هرگونه علائم هشداردهنده مانند درد شدید ناگهانی، تهوع، استفراغ، تغییر رنگ برآمدگی یا عدم امکان بازگرداندن آن به داخل شکم، فوراً به پزشک مراجعه کند.
با این حال، در زنان این روش کمتر توصیه میشود؛ زیرا مطالعات نشان دادهاند که خطر بروز عوارض اورژانسی مثل خفگی فتق در زنان بیشتر از مردان است. به همین دلیل، بیشتر پزشکان ترجیح میدهند حتی فتقهای بدون علامت در زنان را نیز با جراحی ترمیم کنند.
در این دوره اگر قصد خرید دارو داشتید، میتوانید از خدمت سفارش آنلاین دارو داروخانه دکتردکتر، کمک بگیرید.
جراحی باز
در این روش، جراح برشی در محل فتق ایجاد کرده و محتویات آن را به داخل شکم بازمیگرداند. سپس دیواره شکم با بخیه یا استفاده از مش مصنوعی تقویت میشود. این روش برای فتقهای بزرگ یا موارد پیچیده مناسب است، اما معمولاً دوره نقاهت طولانیتری نسبت به روشهای کمتهاجمی دارد.
جراحی لاپاراسکوپی
در این روش با چند برش کوچک و استفاده از دوربین، ترمیم فتق از داخل شکم انجام میشود. مزیت این روش شامل درد کمتر پس از عمل، اسکارهای کوچکتر و بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره است.
لاپاراسکوپی به دو روش TEP و TAPP
این دو تکنیک لاپاراسکوپی پیشرفته هستند که بهطور خاص برای ترمیم فتق از داخل شکم طراحی شدهاند. در این روشها، دیواره شکم با مش مصنوعی تقویت میشود و احتمال عود فتق کاهش مییابد.
مدتزمان درمان و بهبودی
مدتزمان بهبودی بسته به نوع جراحی متفاوت است:
| نوع درمان | طول دوره بهبودی اولیه | بازگشت به فعالیت عادی |
|---|---|---|
| جراحی باز | ۴ تا ۶ هفته | حدود ۶ هفته |
| جراحی لاپاراسکوپی | ۲ تا ۴ هفته | حدود ۳ تا ۴ هفته |
مراقبتهای پس از درمان
پس از جراحی، رعایت مراقبتهای زیر برای جلوگیری از عود و بهبود سریع توصیه میشود:
- استراحت نسبی برای ۱ تا ۲ هفته و خودداری از فعالیتهای سنگین تا ۶ هفته؛
- پیروی از رژیم غذایی سرشار از فیبر برای پیشگیری از یبوست و فشار به ناحیه جراحی؛
- مصرف داروهای مسکن و ضدعفونت طبق دستور پزشک؛
- بررسی محل جراحی از نظر علائم عفونت مانند تورم، قرمزی یا ترشح؛
- پیادهروی سبک برای پیشگیری از لخته شدن خون و بهبود گردش خون.
فتق در بارداری؛ علت، خطرات و نحوه مدیریت
مادران باردار به چند دلیل در معرض باد فتق زنان قرار میگیرند. بههرحال، این چالش ناشی از تغییرات آناتومیک بدن در بارداری است و برای مدیریت آن باید همزمان مراقب حفظ سلامت مادر و جنین بود.
بگذارید ابتدا بگوییم در بارداری علت باد فتق در زنان چیست:
- با رشد جنین و بزرگ شدن رحم، فشار داخلی به دیواره شکم پیوسته بیشتر و بیشتر میشود.
- هورمونهای ریلکسین و پروژسترون که برای شلکردن رباطها و عضلات لگن ترشح شدهاند، عضلات شکم را نیز مستعد کشیدگی و پارگی میکند.
- سابقۀ فتق قبلاز بارداری، جراحی شکمی یا بارداریهای چندقلو ریسک باد فتق در زنان را بهشدت بالا میبرد.
فتق در بارداری خطری برای رشد جنین محسوب نمیشود، اما ممکن است برای مادر عوارضی داشته باشد، عوارضی مثل:
- درد و ناراحتی موضعی مثل احساس سوزش، درد مبهم یا تیرکشیدن در محل برجستگی فتق؛
- خطرات حاد مثل فتق گیرکرده یا فتق خفهشده که جریان خون از روده را قطع میکند و منجر به مرگ بافت روده و عفونت شکمی میشود.
اما بگذارید بگوییم در بارداری نحوه مدیریت و درمان باد فتق زنان چیست. در این دوره، پزشک بهجای عمل جراحی غیرضروری راهکارهای زیر را توصیه میکند:
- استفاده از شکمبندهای طبی بارداری. این شکمبندها فشار را از روی دیواره ضعیف شکم برمیدارند و مانع پیشرفت فتق میشوند.
- پرهیز از افزایش فشار شکمی. خودداری مطلق از بلندکردن اجسام سنگین، درمان فوری یبوست با رژیم پرفیبر و هیدراتاسیون برای جلوگیری از زور زدن و کنترل سرفههای مزمن ضرورت دارد.
- هدایت دستی فتق. در حالت درازکش، پزشک یا خود بیمار میتوانند با فشار ملایم برجستگی را به داخل هدایت کنند.
جراحی اورژانسی زمانی لازم است که علائم باد فتق در زنان از نوع خفگی فتق ظاهر شوند و مادر باردار با درد شدید و ناگهانی، تغییر رنگ توده به قرمزی یا کبودی، تهوع، استفراغ و عدم دفع روبهرو شود. در این شرایط، بدون توجه به سن بارداری، عمل جراحی باید بیفوتوقت انجام شود.
چگونه میتوان از باد فتق در خانمها پیشگیری کرد؟
برای جلوگیری از این عارضه، توصیه میشود که خانمها به موراد زیر توجه داشته باشند:
- حفظ وزن مناسب و جلوگیری از اضافهوزن؛
- اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین یا انجام حرکات ناگهانی؛
- درمان سریع سرفه مزمن و یبوست برای کاهش فشار شکمی؛
- انجام تمرینات ورزشی مناسب برای تقویت عضلات شکم.
هزینه و دوران نقاهت جراحی فتق در زنان چقدر است؟
دوران نقاهت جراحی فتق در زنان به تکنیک جراحی بستگی دارد. در جراحی کمتهاجمی لاپاراسکوپی با برشهای کوچک و ظریف، درد بعد از عمل کمتر است و بیمار همان روز ترخیص میشود. بیمار معمولا ظرف ۱ تا ۲ هفته به فعالیتهای روزمره بازمیگردد و میتواند پیادهروی و کارهای دفتری را بیهیچ مشکلی انجام دهد. در جراحی تهاجمی باز بازۀ نقاهت به ۴ تا ۶ هفته میرسد. دوران نقاهت اولیه حدود ۳ تا ۴ هفته است و بهبودی کامل بافتها ممکن است ۶ هفته زمان ببرد.
محدودیتهای مهم در دورۀ بعداز جراحی فتق در زنان به شرح زیر است:
- تا ۶ الی ۸ هفته پساز عمل، بیمار مجاز به بلندکردن اجسام سنگینتر از ۳ کیلوگرم نیست. فشار شکمی میتواند بخیهها را پاره کند و باعث عود فتق شود.
- مادامیکه بیمار با فشردن ناگهانی پدال ترمز درد احساس کند، رانندگی ممنوع است.
هزینۀ جراحی باد فتق در زنان به فاکتورهایی نظیر دستمزد جراح، نوع جراحی باز یا لاپاراسکوپی، نوع مرکز درمانی، نیاز یا عدم نیاز به بستری و پکیج تجهیزات مصرفی وابسته است. در تکنیک لاپاراسکوپی بهدلیل استفاده از تجهیزات پیشرفته ویدئویی و ابزارهای جراحی ظریف، هزینه اتاق عمل نسبت به جراحی باز بیشتر است. کیفیت، برند و ابعاد مشی که برای تقویت دیواره عضلانی شکم استفاده میشود نیز قیمت را تغییر میدهد.
این عوامل در کنار هم هزینۀ جراحی باد فتق در زنان را تعیین میکنند. سهم پرداختی بیمار نیز براساس نوع پوشش بیمهای و سقف تعهدات بیمههای پایه و تکمیلی مشخص خواهد شد.
پزشکان کدام تخصص این بیماری را درمان میکنند؟
تشخیص و درمان باد فتق در زنان توسط جراح عمومی یا جراح لاپاراسکوپی انجام میشود. در صورتی که فتق با مشکلات لگنی یا اختلالات زنان همراه باشد، ممکن است مشاوره با متخصص زنان نیز لازم باشد.
در دکتردکتر میتوانید برای مشورت با دکتر آنلاین زنان بدون مراجعه حضوری و متنی یا تلفنی، اقدام کنید و هر ساعت از شبانهروز، جواب بگیرید.
منابع:
سلام
ممکن بادفتق باعث بشه که ادرار خارج نشه ؟
سلام
بعید است اینمورد رخ دهد