شکر قهوهای نوعی شیرینکننده است که از فراوری چغندر قند یا نیشکر به دست میآید. بخش زیادی از این مادۀ خوراکی از ترکیب شکر سفید با ملاس تهیه میشود که طعم متمایزی به آن میبخشد. تصور میشود شکر قهوهای برای لاغری بهدلایلی مانند ارزش غذایی آن مفید است. در ادامه این ادعا را بررسی میکنیم و میگوییم شکر قهوهای برای چی خوبه. همراهمان بمانید.
شکر قهوهای چیست؟
شکر قهوهای نوعی شکر است که بهدلیل وجود ملاس، رنگ قهوهای دارد. این ماده به روش تجاری یا طبیعی تولید میشود. وزن حدود ۵ درصد از بیشتر شکرهای قهوهای را ملاس تشکیل میدهد. این شکر بافت نرم و طعم برشتهای دارد و اغلب از شکر معمولی شیرینتر است. مراحل اولیۀ تولید شکر قهوهای و سفید شباهت زیادی به هم دارند. آب نیشکر استخراج، تصفیه و بهخوبی حرارت داده میشود تا شربت غلیظی به نام ملاس به دست آید. این شربت پساز مدتی متبلور میشود. سپس شکر متبلورشده در دستگاه سانتریفیوژ قرار میگیرد تا بلورهای خام شکر به دست آید.
مرحلۀ نهایی فراوری برای شکر سفید و قهوهای متفاوت است. شکر سفید بیشتر فراوری میشود و ملاس اضافی آن برای ایجاد بلورهای کوچک از بین میرود. درنهایت، این ماده از دستگاه تصفیۀ مخصوصی عبور میکند تا شکر سفید تولید شود. درحالیکه برای تولید شکر قهوهای، مقادیر متفاوتی از ملاس به شکر سفید تصفیهشده اضافه میشود.
شکر قهوهای تصفیهنشده در مقایسه با شکر سفید فراوری کمتری را طی میکند؛ بنابراین مقداری از ملاس و رنگ طبیعی خود را حفظ میکند. ملاس همان شربت غلیظ و تیرهای است که پساز جوشاندن آب نیشکر یا چغندر قند و جداسازی بلورهای شکر باقی میماند. بااینکه خود ملاس حاوی آنتیاکسیدانها و مواد معدنی است، مقدار آنها در وعدۀ مصرفی معمولی شکر قهوهای ناچیز است.
باوجود بحثهای مختلف دربارۀ تأثیر شکر قهوهای برای لاغری، بدن با این ماده تقریباً مشابه شکر سفید رفتار میکند و بهمحض ورود به سیستم گوارش، به گلوکز و فروکتوز تجزیه میشود. سپس این قندهای ساده جذب جریان خون میشوند و بدن میتواند از آنها برای تأمین انرژی فوری یا ذخیرهسازی انرژی برای مصرف در آینده استفاده کند. دربارۀ خواص شکر قهوهای در طب اسلامی نیز باید بگوییم، طبعش بهعلت داشتن ملاس گرمتر و ملایمتر از قندهای تصفیه شده است و مصرف آن برای افزایش انرژی و کاهش سردی مزاج توصیه میشود.
انواع شکر قهوهای
قبل از بررسی تأثیر شکر قهوهای برای لاغری باید انواع آن را بشناسید. این ماده بهطور کلی در دو دستۀ روشن و تیره قرار میگیرد که متفاوت از همدیگر هستند. شکر قهوهای تیره ملاس بیشتری نسبت به شکر قهوهای روشن دارد. این ماده رنگ تیرهتر و طعم قویتری نیز دارد. بسته به ذائقۀ خود میتوانید از هر دو نوع بهجای یکدیگر استفاده کنید. علاوهبر این، شکر قهوهای را در دستههای زیر قرار میدهند:
- شکر خام: نوعی شکر نیشکر که فراوری کمتری نسبت به شکر معمولی دارد. این ماده مقداری از ملاس طبیعی را حفظ میکند که رنگ طلایی به آن میبخشد. همچنین بلورهای درشتی دارد و بهخوبی ذوب نمیشود. انواع این ماده شامل شکر دمرارا و توربینادو است.
- شکر تصفیهنشده: نوعی شکر نیشکر که هیچگونه ملاسی از آن حذف نشده است و رنگ قهوهای تیره، طعم قوی و رطوبت بالایی دارد. بافت آن چسبناک و شنی است. این شکر در نقاط مختلف جهان نامهای متفاوتی دارد، ازجمله شکر مسکووادو، شکر باربادوس، راپادورا، پانلا، پیلونسیلو، چانکاچا، جاگری، گور و شکر کوکوتو.
- شکر قهوهای دانهریز: نوعی شکر قهوهای که برای حذف تقریباً تمام رطوبت آن و اینکه گلوله نشود، تحت فرایند خاصی قرار گرفته است.
ارزش غذایی و کالری شکر قهوهای در هر 100 گرم
ارزش غذایی شکر قهوهای بسته به میزان ملاس افزودهشده تاحدی تغییر میکند. همچنین این ماده حاوی مقادیر کمی از مواد معدنی مانند کلسیم، پتاسیم، آهن و منیزیم است. ارزش غذایی شکر قهوهای در هر ۱۰۰ گرم، طبق پایگاه ملی دادههای مغذی، به شرح زیر است. آگاهی از این مقادیر در بررسی دقیق تأثیر شکر قهوهای برای لاغری اهمیت دارد:
| ماده مغذی | مقدار در هر ۱۰۰ گرم |
| انرژی | ۳۷۷ کیلوکالری |
| کربوهیدرات | ۹۷٫۳۳ گرم |
| قند | ۹۶٫۲۱ گرم |
| فیبر غذایی | ۰ گرم |
| چربی | ۰ گرم |
| پروتئین | ۰ گرم |
| آب | ۱٫۷۷ گرم |
| تیامین (ویتامین ب۱) | ۰٫۰۰۸ میلیگرم |
| ریبوفلاوین (ویتامین ب۲) | ۰٫۰۰۷ میلیگرم |
| نیاسین (ویتامین ب۳) | ۰٫۰۸۲ میلیگرم |
| ویتامین ب۶ | ۰٫۰۲۶ میلیگرم |
| فولات (ویتامین ب۹) | ۱ میکروگرم |
| کلسیم | ۸۵ میلیگرم |
| آهن | ۱٫۹۱ میلیگرم |
| منیزیم | ۲۹ میلیگرم |
| فسفر | ۲۲ میلیگرم |
| پتاسیم | ۳۴۶ میلیگرم |
| سدیم | ۳۹ میلیگرم |
| روی | ۰٫۱۸ میلیگرم |
آیا شکر قهوهای برای لاغری مفید است؟
پاسخ این سؤال را باید ازنظر علمی بررسی کنیم. شاخص گلاسیمی شکر قهوهای بالا است و مصرف آن قند خون را افزایش میدهد که برای کنترل اشتها و وزن مضر است. ازطرفی برخی افراد در توضیح خواص شکر قهوهای برای لاغری به تراکم کالری کمتر آن اشاره میکنند و میگویند مصرف این ماده کل کالری دریافتی را کاهش میدهد. به همین علت مقدار بیشتری از آن را روزانه مصرف میکنند، اما این کار نهتنها کالری دریافتی را کم نمیکند، بلکه باعث دریافت کالری بیشتر میشود.
درمجموع، شکر قهوهای باوجود مزایای احتمالی، همچنان نوعی شیرینکننده است و باید در حد اعتدال مصرف شود. مصرف بیش از حد قند، فارغ از نوع آن، مشکلاتی مانند افزایش وزن را بههمراه دارد. متخصصان بهجای آن برای کاهش وزن اصولی، پیروی از رژیم بدون قند را توصیه میکنند. علاوهبر این، برای اهدافی مانند لاغری در 30 روز، باید مصرف هرگونه قند افزودنی ازجمله شکر قهوهای را متوقف کنید. همچنین در برنامههای کاهش وزن کوتاهمدت مانند رژیم یکهفتهای لاغری یا روشهای لاغری سریع در 3 روز، مصرف موادی مانند شکر قهوهای برای ادامۀ روند چربیسوزی مفید نیست.
نحوه مصرف شکر قهوهای برای لاغری در رژیم غذایی
شکر قهوهای بافت مرطوب، عمق و طعم گرم کاراملی به غذاهای شیرین و طعمدار میبخشد. این ماده بهراحتی با ادویهها، میوهها و مواد طعمدهنده (مرینیت) ترکیب میشود تا انتخاب مناسبی برای پختن انواع غذاها باشد. اگر تصمیم به استفاده از شکر قهوهای برای لاغری دارید، به روشهای زیر میتوانید آن را مصرف کنید:
- در غذاهای گیاهی شیرین: شکر قهوهای بهخوبی با سبزیجات ریشهای مانند سیبزمینی شیرین ترکیب میشود که به کاراملیشدن آنها و ایجاد لایهای براق و شیرین کمک میکند.
- در مواد طعمدهنده: افزودن آن به مواد مرینیت، تندی ادویهها را متعادل میکند. همچنین افزودن این ماده در طول پخت گوشت برای قهوهایشدن آن مفید است.
- در دسرهای میوهای: این شکر به دسرهای میوهای پختهشده عمق و بافت مرطوب میبخشد.
- در پایهای خانگی: شکر قهوهای با شیرینی گرم و ملاسمانند خود، طعم مواد داخل پای را تقویت میکند. این طعم بهخوبی با ادویهها و سیبزمینی شیرین هماهنگ میشود.
مقدار مجاز مصرف روزانه شکر قهوه ای برای لاغری
شکر قهوهای نوعی قند افزوده محسوب میشود. طبق محدودیتهای انجمن قلب آمریکا، مقدار مصرف مجاز روزانه برای کل قندهای افزوده به شرح زیر است:
- زنان: نباید روزانه بیش از ۱۰۰ کالری از قندهای افزوده دریافت کنند. این مقدار تقریباً معادل ۶ قاشق چایخوری (۲۵ گرم) است.
- مردان: نباید روزانه بیش از ۱۵۰ کالری از قندهای افزوده دریافت کنند. این مقدار تقریباً معادل ۹ قاشق چایخوری (۳۶ گرم) است.
توصیه میشود برای کمک به کاهش خطر چاقی، دیابت نوع ۲، بیماریهای قلبی و سندرم متابولیک، به این مقادیر پایبند باشید.
بهترین زمان مصرف شکر قهوهای برای لاغری
بهطور کلی، بهترین زمان برای مصرف شکر قهوهای برای جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون، نیمۀ اول روز است و تحقیقات نتایج زیر را نشان میدهند:
- مصرف شیرینیجات و قند مانند شکر قهوهای در صبح یا بعدازظهر نسبت به ساعات پایانی شب، اختلال کمتری در روند تنظیم قند خون ایجاد میکند. در پژوهشی کوچک، قند خون زنانی که پساز شام در ساعت ۷:۳۰ عصر کیک خوردند، بیشتر افزایش یافت. این افزایش در مقایسه با زنانی بود که کیک را پساز ناهار (ساعت ۱۲:۳۰ ظهر) یا اواسط بعدازظهر (ساعت ۳:۳۰ عصر) مصرف کرده بودند. قند خون ناشتای زنان گروه اول صبح روز بعد نیز بالاتر بود.
- حساسیت به انسولین در طول روز کاهش مییابد و پیشاز خواب به کمترین میزان خود میرسد. بااینحال، انجام پژوهشهای بیشتری در این زمینه نیاز است. طبق بعضی بررسیها، حساسیت به انسولین بهاحتمال زیاد در صبح بیشترین حد را دارد و سپس بهتدریج در طول روز کاهش مییابد. بهعبارتدیگر، سلولهای بدن در صبح و بعدازظهر واکنش بهتری به انسولین نشان میدهند که به تنظیم بهتر قند خون کمک میکند.
- مصرف غذا در ساعات پایانی روز با افزایش وزن و بالارفتن سطح قند خون مرتبط است. خوردن شام پساز ساعت ۸:۰۰ شب در مقایسه با اوقات زودتر از آن، با افزایش سطح قند خون در درازمدت همراه است. همچنین فارغ از نوع رژیم غذایی برای لاغری، غذاخوردن در اواخر شب تلاشها برای کاهش وزن را بیاثر میکند.
آیا شکر قهوهای در تمامی رژیمهای لاغری قابلاستفاده است؟
رژیمهای مختلف تأکیدی بر مصرف شکر قهوهای برای لاغری ندارند و استفاده از آن در رژیمهای کمکربوهیدرات مانند رژیم کتوژنیک بهطور کامل ممنوع است. همچنین اگر توضیحات رژیم شوک چیست را بررسی میکنید، متوجه میشوید در این نوع برنامههای سختگیرانه نیز استفاده از قندهای افزوده مانند شکر قهوهای ممنوع است. در واقع، متخصصان تغذیه مصرف این ماده را توصیه نمیکنند یا معتقد هستند سهم آن در برنامۀ غذایی باید بسیار اندک و کنترلشده باشد. علت آن ارزش غذایی، میزان کالری و تأثیر شکر قهوهای بر قند خون است که تفاوت چندانی با شکر سفید ندارد.
علاوهبر این، بسیاری از افراد بهاشتباه تصور میکنند وجود لایۀ ملاس و رنگ تیره در شکر قهوهای، آن را به مادهای رژیمی تبدیل میکند. باوجوداین، هر قاشق چایخوری از این شکر حدود ۱۶ تا ۱۷ کالری دارد که تقریباً با کالری شکر سفید برابر است؛ درنتیجه زیادهروی در مصرف آن، روند کاهش وزن را بهطور کامل متوقف میکند. پزشکان توصیه میکنند بهجای این ماده از شیرینکنندههای طبیعی و بیکالری، مانند استویا، استفاده کنید.
عوارض و مضرات شکر قهوهای
شکر قهوهای مواد معدنی و فیتوکمیکالهای ناچیزی در خود دارد. بااینحال، در بدن مشابه قند معمولی عمل میکند و مصرف بیش از حد آن مشکلات زیادی به وجود میآورد. بعضی از مضرات شکر قهوهای عبارتاند از:
خطر پوسیدگی دندان از عوارض شکر قهوه ای
باکتریهای دهان قند را به اسید تبدیل میکنند. این اسید به مینای دندان آسیب میرساند و باعث ایجاد حفره میشود. قند منبع تغذیۀ اصلی باکتریهای مضر دهان است و مصرف آن به بیماریهای لثه و بوی بد دهان میانجامد. این مشکل بهویژه در کودکان بهدلیل مصرف زیاد قند دیده میشود.
افزایش وزن و پرخوری از مضرات شکر قهوه ای
غذاهای شیرین کالری اضافی دارند و احساس سیری ایجاد نمیکنند. این مواد سیستم پاداش مغز را فعال کرده و اشتهای فرد را بیشتر میکنند. بسیاری از افراد بهسختی میتوانند مقدار مصرف قند خود را کنترل کنند که باعث افزایش پرخوری، افزایش وزن و رویآوردن به الگوهای غذایی ناسالم میشود.
افزایش ناگهانی قند خون و عوارض شکر قهوه ای
شکر قهوهای شاخص گلایسمی بالایی (حدود ۶۴) دارد و باعث افزایش سریع قند خون میشود. این ماده به لوزالمعده فشار میآورد تا برای کاهش قند خون، انسولین ترشح کند. مصرف بیش از حد آن بهمرور زمان به مقاومت به انسولین میانجامد. این روند کنترل گلوکز را در افراد مبتلا به دیابت مختل میکند و خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش میدهد.
خطر ابتلا به بیماریهای مرتبط با چاقی همراه با شکر قهوه ای
مصرف قند اضافی با چاقی، سندرم متابولیک و فشار خون بالا ارتباط دارد.
دریافت کالری بدون ارزش غذایی از شکر قهوه ای
شکر قهوهای فقط انرژی کاذب به بدن میرساند و فاقد مواد مغذی ضروری است. تکیه بر این نوع شیرینیها برای تأمین انرژی، در گذر زمان باعث کمبود مواد مغذی میشود. این اتفاق بهویژه زمانی رخ میدهد که آنها در رژیم غذایی جایگزین گزینههای غذایی سالمتر شوند.
افزایش التهاب با شکر قهوه ای
مصرف زیاد قند با التهاب مزمن در بدن مرتبط است. این وضعیت بیماریهایی مانند آرتریت، مشکلات قلبی و عوارض پوستی مانند آکنه و پیری زودرس را تشدید میکند.
وجود ناخالصی در شکر قهوه ای
بیشتر شکرهای تجاری برای ایمنی تصفیه میشوند. بااینحال، محصولات بیکیفیت یا تأییدنشده ناخالصیهایی مانند شن، فیبر نیشکر یا میکروارگانیسمها دارند.
درمجموع، برای افراد مبتلا به دیابت یا کسانی که بهدنبال حفظ ثبات قند خون هستند، نوع قند اهمیت کمتری در مقایسه با مجموع میزان مصرف آن دارد. شکر قهوهای تأثیری مشابه سایر شیرینکنندهها بر بدن میگذارد و باید در مصرف آن محتاط بود.
آیا شکر قهوهای انتخاب سالمتری نسبت به شکر سفید است؟
برای پاسخ به این سؤال، به جدول زیر دقت کنید که تفاوتهای این دو نوع شکر را نشان میدهد:
| ویژگی | شکر قهوهای | شکر سفید |
| رنگ | قهوهای روشن تا تیره | سفید و کریستالی |
| فرآیند تولید | کمتر تصفیهشده و دارای ملاس | بهطور کامل تصفیهشده و بدون ملاس |
| ارزش غذایی | مقادیر بسیار ناچیزی مواد معدنی (ناشی از ملاس) | ساکارز تقریباً خالص |
| طعم | غنی و کاراملی | شیرین و خنثی |
تفاوت اصلی شکر قهوهای و سفید تنها در طعم و بافت آنها است. ازنظر میزان کالری و تأثیر بر قند خون، هر دو ماده یکسان عمل میکنند. انتخاب بین این دو نوع شکر فقط به سلیقۀ چشایی شما بستگی دارد و هیچکدام ازنظر سلامت برای بدن برتری ندارند. درصورت ابتلا به دیابت یا تلاش برای کاهش وزن، باید مصرف هرگونه شکر را محدود کنید. در واقع، رنگ و بافت شکر هیچ تأثیری در این محدودیت ندارد.
درمجموع، نه شکر قهوهای و نه شکر سفید، ویتامین، مواد معدنی یا مواد مغذی قابلتوجهی ندارند. همچنین مواد معدنی موجود در ملاس شکر قهوهای بهقدری ناچیز است که هیچ تأثیر مثبتی بر سلامتی نمیگذارد. هر دو نوع شکر فقط منبع انرژی هستند و ارزش تغذیهای خاصی برای بدن ندارند.
چه کسانی باید در مصرف شکر قهوهای احتیاط کنند؟
باید متوجه شده باشید مصرف شکر قهوهای برای لاغری توصیه نمیشود و بهطور کلی رژیمهای مختلف مصرف آن را محدود کرده یا بههیچوجه توصیه نمیکنند. علاوهبر این، افرادی که باید مصرف این ماده را متوقف کرده یا کنترل کنند عبارتاند از:
- بیماران دیابتی: شکر قهوهای شاخص گلایسمی بالایی دارد و باعث افزایش ناگهانی قند خون میشود. افراد دیابتی برای کنترل قند خون باید از شیرینکنندههای بدون کالری استفاده کنند.
- افراد دارای اضافهوزن: این ماده فقط کالری دارد و فاقد هرگونه ارزش غذایی است؛ درنتیجه بهراحتی باعث افزایش وزن ناخواسته میشود.
- بیماران قلبی: رژیمهای غذایی سرشار از قندهای افزودنی باعث افزایش تریگلیسیرید و خطر ابتلا به بیماریهای قلبی میشوند.
- افراد درگیر با مشکلات دهان و دندان: ملاس چسبناک موجود در شکر قهوهای بهراحتی به دندانها میچسبد و خطر پوسیدگی دندان را افزایش میدهد.
کلام آخر دکتردکتر
شکر قهوهای بهدلیل طعم، عطر غنی و کارایی بالا در آشپزی سنتی و مدرن ارزش زیادی دارد. هرچند این شکر (بهویژه نوع کمتر تصفیهشده آن) حاوی مقادیر ناچیزی مواد معدنی و آنتیاکسیدان است، اما فواید درمانی خاصی ندارد. درنهایت، وجود این ترکیبها ماهیت شکر قهوهای را بهعنوان نوعی قند افزودنی مضر تغییر نمیدهد. به همین علت مصرف شکر قهوهای برای لاغری توصیه نمیشود.
بااینحال، اگر قصد دارید این ماده را به رژیم غذایی خود اضافه کنید، باید از متخصص تغذیه کمک بگیرید. شما میتوانید از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه بگیرید و زیر نظر او بهترین برنامه برای کاهش وزن را انتخاب کنید. همچنین اگر سؤال بیشتری دربارۀ شکر قهوهای، فواید و ضررهای آن دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آمادهاند تا بهصورت آنلاین پاسخگوی شما باشند.
