همه چیز درباره خشکی گلو؛ علت‌ها، عوامل خطر و روش‌های پیشگیری

احساس خارش، سوزش و خشکی آزاردهنده در گلو از آن دست مشکلاتی است که می‌تواند به‌راحتی کلافه‌تان کند یا خواب شب را از چشمتان بدزدد. در بیشتر موارد این حالت ناشی از نفس‌کشیدن با دهان، تنفس در آب‌وهوای خشک یا یک سرماخوردگی ساده است؛ اما گاهی اوقات خشکی مداوم گلو می‌تواند زنگ خطری برای آلرژی‌های مزمن، عوارض دارویی یا بیماری‌های زمینه‌ای باشد. در این مقاله از مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر به بررسی دلایل خشکی گلو می‌پردازیم، عوامل خطر را معرفی می‌کنیم و از اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از آن حرف می‌زنیم. همراه ما باشید.

خشکی گلو چیست؟

خشکی گلو احساس ناخوشایندی از خارش، سوزش، زبری و کمبود شدید رطوبت در ناحیه حلق است که اغلب با بلعیدن، صحبت‌کردن یا پس از بیدار‌شدن از خواب تحریک می‌شود. این حالت زمانی رخ می‌دهد که مخاط مرطوب پوشاننده گلو به دلیل کاهش ترشح بزاق، مواجهه با هوای خشک یا التهاب ناشی از عوامل بیماری‌زا و حساسیت‌زا، رطوبت طبیعی خود را از دست بدهد. 

خشکی گلو یک بیماری مستقل نیست، یک نشانه‌ای بالینی است که می‌تواند دلایل مختلف داشته باشد. یک کم‌آبی ساده و تنفس دهانی هنگام خواب تا عوارض جانبی داروها، رفلاکس اسید معده، آلرژی گلو و عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی می‌توانند دلایل خشکی گلو باشند.

علت خشکی گلو چیست؟

علت خشکی و سوزش گلو در صبح می‌تواند به عواملی مانند خواب با دهان باز، رطوبت پایین محیط یا آلرژی‌های فصلی مرتبط باشد. هنگامی که فرد در شب تنفس از دهان دارد، رطوبت گلو کاهش یافته و موجب ایجاد احساس ناراحتی می‌شود. همین تنفس از دهان شایع‌ترین علت خشک شدن گلو در خواب است. همچنین علت خشکی ته گلو ممکن است به عفونت‌ها، التهاب یا حتی ریفلاکس اسید معده مرتبط باشد که می‌تواند به تحریک نای و گلو منجر شود.

طبق گفته سایت healthline:

خشکی گلو اغلب به دلیل سرماخوردگی سر، کم آبی بدن یا خوابیدن با دهان باز است. اگر علائم بیش از یک هفته طول کشید، به پزشک مراجعه کنید.

بنابراین، در صورت طولانی شدن یا شدت علائم، مشورت با پزشک الزامی است تا دلیل خشکی گلو به‌طور دقیق شناسایی و درمان مناسب آغاز شود.

تب یونجه و حساسیت‌ها

تب یونجه که به‌عنوان رینیت آلرژیک نیز شناخته می‌شود، یک واکنش آلرژیک است که معمولاً به گرده گیاهان، قارچ‌ها، یا آلاینده‌های محیطی ناشی از حیوانات و گرد و غبار ایجاد می‌شود و یک دلیل خشک شدن گلو است. این شرایط عموماً در فصل‌های بهار و تابستان به‌دلیل افزایش گرده‌ها شدیدتر می‌شود و می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر کیفیت زندگی افراد مبتلا بگذارد.

علائم تب یونجه شامل آبریزش بینی، عطسه، خارش و قرمزی چشم‌ها و گاهی اوقات خشکی و خارش گلو است. این علائم می‌توانند مانع از انجام فعالیت‌های روزمره و کاهش کیفیت خواب شوند. اقدامات پیشگیرانه مانند استفاده از ماسک هنگام قرارگیری در محیط‌های آلوده و شست‌وشوی صورت و چشم‌ها بعد از قرارگیری در معرض آلرژن‌ها می‌تواند به کاهش علائم کمک کند. شناخت و مدیریت مناسب تب یونجه به فرد این امکان را می‌دهد که زندگی روزمره خود را با کیفیت بهتری ادامه دهد.

سیستم ایمنی افراد مبتلا به حساسیت فصلی و رینیت آلرژیک در صورت مواجه‌شدن با عوامل حساسیت‌زای محیط، ماده‌ی شیمیایی هیستامین ترشح می‌کند.

 می‌توانید با تماشای ویدیو خشکی گلو، بیشتر با این عارضه شنا شوید.

خوابیدن با دهان باز 

بازماندن دهان در طول خواب می‌تواند عاملی برای خشکی گلو در شب باشد. خشکی گلو موقع خواب در افرادی که در هنگام خواب از دهان نفس می‌کشند هم وجود دارد. 

زمانی که دهان باز می‌ماند، هوا بزاق را خشک می‌کند. به همین دلیل است که فرد بعد از بیدارشدن، دچار خشکی گلو می‌شود. خوابیدن با دهان باز در برخی افراد منجر به خرناس‌کشیدن و بوی بد دهان می‌شود.

بی آبی بدن یا د‌هیدراته شدن

از دست دادن آب بدن یا اصطلاحاً دهیدراته‌شدن هم یکی دیگر از عوامل خشک‌شدن گلو است. دیگر نشانه‌های این مشکل هم شامل موارد زیر می‌شوند:

• احساس تشنگی بیش از حد؛
• کم‌شدن دفع ادرار؛
• ادرار تیره؛
• خستگی؛
• سرگیجه.

ننوشیدن آب کافی باعث بی‌آبی بدن می‌شود. برای همین اکثر اوقات در جواب سوال برای خشکی گلو چی بخوریم؟ توصیه به نوشیدن آب بهترین کار است.

سرماخوردگی معمولی 

اگر همچنان می‌پرسید خشک شدن گلو نشانه چیست، باید به سرماخوردگی اشاره کنیم. خشکی گلو می‌تواند یکی از نشانه‌های سرماخوردگی معمولی باشد. این بیماری نوعی عفونت ویروسی است و بر اساس اعلام سازمان کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، بزرگسالان به طور میانگین، ۲ تا ۳ بار در سال به آن مبتلا می‌شوند.

این بیماری باعث احساس خشکی، خارش و درد در گلو می‌شود که البته با درمان سرماخوردگی بهبود پیدا می‌کند. علائم زیر هم با آن بروز می‌کنند:

• آبریزش و گرفتگی بینی؛ 
• سرفه؛ 
• عطسه؛ 
• تب خفیف؛ 
• درد بدن. 

بنابراین خشکی گلو می‌تواند نشانه‌ای از سرماخوردگی معمولی باشد که به علت عفونت‌های ویروسی رخ می‌دهد. این بیماری، علائمی مانند آبریزش بینی، سرفه و تب خفیف را به همراه دارد که با رسیدگی مناسب بهبود می‌یابند. آگاهی از این علائم می‌تواند به کاهش ناراحتی‌ها و جلوگیری از تشدید علائم کمک کند.

آنفولانزا 

خشکی، خارش و درد گلو می‌تواند علامت آنفولانزا هم باشد. این بیماری ویروسی دستگاه تنفس را تحت‌ تأثیر قرار می‌دهد. بر اساس اعلام سازمان کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا، علائم آنفولانزا به طور میانگین، ۲ روز بعد از قرار گرفتن فرد در معرض ویروس ظاهر می‌شوند. اگر علت خشکی گلو موردی مثل آنفولانزا باشد باید بدانید که این بیماری از سرماخوردگی شدیدتر است و بیمار باید برای بهبود پیداکردن به اندازه کافی استراحت کند.

مونونوکلئوز 

خشکی، خارش و درد گلو می‌تواند علامت مونونوکلئوز (Mononucleosis) عفونی هم باشد. علت خشکی گلو به‌دلیل وجود این بیماری ویروس اپشتین – بار (Epstein-Barr) است و معمولاً از راه مایعات و ترشحات بدن منتقل می‌شود. احتمال انتقال آن از طریق بزاق دهان بیشتر است. 

این بیماری با نام مونو یا بیماری بوسه هم شناخته می‌شود. نوجوانان و جوانان بیشتر از افراد دیگر به آن مبتلا می‌شوند، ولی احتمال ابتلای همه به این بیماری ویروسی وجود دارد.  علاوه بر خشکی، خارش و درد گلو، مونو نشانه‌های دیگری هم دارد:

• تب؛
• سردرد؛ 
• خستگی؛ 
• ضعف عضلانی؛ 
• لوزه‌ متورم؛ 
• تعریق شبانه؛ 
• غدد لنفی متورم در گردن و زیر بغل. 

معمولاً این بیماری ۲ تا ۴ هفته طول می‌کشد اما گاهی زمان بیشتری برای بهبود لازم است.

رفلاکس اسید معده

علت خشکی گلو می‌تواند بازگشت اسید معده به مری یا رفلاکس معده باشد. اسید علاوه بر سوزش معده و خشک‌کردن گلو، مشکلات زیر را هم به وجود می‌آورد:

• دشواری در بلع؛
• خشکی گلو و سرفه خشک؛ 
• گرفتگی صدا؛ 
• آروغ زدن.

یکی از عوامل، رفلاکس اسید معده می‌تواند عامل مهمی در بروز خشکی گلو و سایر مشکلات مرتبط باشد. این وضعیت نه تنها باعث سوزش معده می‌شود، بلکه می‌تواند به دشواری در بلع و سرفه‌های خشک منجر شود. مدیریت این شرایط از طریق تغییرات در رژیم غذایی می‌تواند به بهبود علائم و کیفیت زندگی افراد کمک کند.

ورم لوزه 

خشکی گلو و دهان می‌تواند علامت ورم لوزه هم باشد. معمولاً ورم‌کردن لوزه‌ها منشأ ویروسی دارد اما باکتری‌ها هم می‌توانند باعث ایجاد این مشکل شوند. لوزه‌ها در قسمت پشتی گلو قرار دارند و به عنوان سدی دفاعی در برابر عفونت‌ها عمل می‌کنند. 

علائم ورم لوزه عبارتند از:

• تب؛
• گرفتگی صدا؛ 
• سردرد؛
• بوی بد دهان؛
• خشکی، خارش و درد گلو؛ 
• تورم گره‌های لنفی در گردن؛ 
• تورم و قرمزشدن لوزه‌ها و وجود نقاط سفید روی آنها.

بروز خشکی گلو بعد از عمل لوزه هم بعید نیست. 

گلودرد استرپتوکوکی

خشکی گلو می‌تواند نشانه‌ای از گلودرد استرپتوکوکی (strep throat) هم باشد. عامل ایجاد کننده‌ی آن یک باکتری به نام استرپتوکوک پیوژنز (Streptococcus pyogenes) است. علائم این بیماری علاوه بر درد و خشکی گلو شامل موارد زیر است:

• ورم لوزه، قرمزشدن و وجود لکه‌های سفید روی آن؛
• تورم گره‌های لنفی در گردن؛
• دانه‌های قرمز در سطح پوست؛ 
• تهوع و استفراغ؛
• درد بدن؛ 
• تب.

شناسایی سریع این بیماری با آنتی‌بیوتیک‌ها ضروری است تا از عوارض جدی جلوگیری شود.

استرس

همانطور که اضطراب می‌تواند باعث علائم خشکی دهان شود، بروز خشکی گلو و استرس هم دور از ذهن نیست. از آنجایی که اضطراب واکنش بدن به استرس را فعال می‌کند و پاسخ استرس هضم غذا از جمله بزاق را به حالت تعلیق در می‌آورد، رفتار بیش از حد مضطرب می‌تواند باعث خشکی دهان و بروز علائم خشکی گلو شود.

هوای سرد و خشک

علت خشک شدن گلو سردی و خشکی هوا به‌ویژه در فصل زمستان یا به‌خاطر استفاده از وسایل گرمایشی و تهویه مطبوع است.اینها رطوبت طبیعی محیط را کاهش می‌دهند و علت خشکی گلو در خواب و بیداری هستند.

وقتی در این شرایط نفس می‌کشید، هوای ورودی پیش از رسیدن به ریه‌ها، رطوبت مخاط گلو را به خود جذب می‌کند. این اتفاق باعث تبخیر سریع لایه محافظ بزاق، ایجاد زبری، سوزش و خشکی آزاردهنده در ناحیه حلق می‌شود؛ حالتی که معمولا صبح‌ها پس از بیدار شدن از خواب به اوج خود می‌رسد.

صحبت یا آواز به مدت طولانی

استفاده مداوم و طولانی‌مدت از حنجره و تارهای صوتی به‌دلیل سخنرانی، تدریس یا خوانندگی، جریان هوای ورودی و خروجی از گلو را افزایش می‌دهد و این رفت‌وآمد مداوم هوا، بزاق موجود در مخاط حلق را به‌سرعت خشک می‌کند. علاوه‌بر این، اصطکاک ناشی از ارتعاش تارهای صوتی و فشار بر عضلات گلو، موجب التهاب خفیف، احساس خارش و خشکی شدید می‌شود که تنها با استراحت دادن به حنجره و نوشیدن مداوم مایعات التیام می‌یابد.

مصرف سیگار

دود سیگار و دخانیات حاوی صدها ماده شیمیایی سمی، داغ و محرک است که با مخاط حساس گلو تماس پیدا می‌کنند. این مواد سمی نه تنها عملکردهای طبیعی غدد ترشح‌کننده بزاق را مختل کرده و تولید رطوبت را کاهش می‌دهند، بلکه باعث ایجاد التهاب مزمن و پرزهای گلو می‌شوند. در نتیجه، افراد سیگاری همواره از خشکی مداوم، سوزش، احساس وجود جسم خارجی در گلو و سرفه‌های خشک شکوه دارند.

مصرف برخی داروها

یکی از عوارض جانبی رایج بسیاری از داروها، کاهش ترشح بزاق یا همان خشکی دهان و گلو است. داروهایی مانند آنتی‌هیستامین‌ها، ضد احتقان‌ها، داروهای فشار خون، ضد افسردگی‌ها و مسکن‌های قوی با تاثیر بر سیستم عصبی خودمختار، فعالیت غدد بزاقی را سرکوب می‌کنند. با کاهش غلظت و حجم بزاق، لایه دفاعی گلو از بین رفته و فرد احساس خارش و خشکی شدیدی در حلق خود تجربه می‌کند.

کم خوابی

کمبود خواب و اختلال در ریتم شبانه‌روزی بدن، توازن هورمونی و کارکرد سیستم عصبی را برهم می‌زند. در طول خواب عمیق، بدن فرصت بازسازی بافت‌ها و تنظیم ترشحات مخاطی را پیدا می‌کند. کم‌خوابی مزمن علاوه بر تضعیف سیستم ایمنی و مستعد کردن گلو برای التهاب، غالب شدن سیستم عصبی سمپاتیک را به همراه دارد که خود یکی از عوامل کاهش ترشح بزاق و بروز خشکی، سوزش و حس ناخوشایند در گلو هنگام بیداری است.

چه بیماری هایی باعث خشکی گلو می شوند؟

اگر مشتاقید بدانید چه بیماری‌هایی دلیل خشکی گلو هستند یا چه بیماری هایی باعث خشکی دهان میشود، این بخش را با دقت بخوانید. بسیاری از این بیماری‌ها عملکرد غدد بزاقی، سیستم ایمنی یا مخاط دستگاه گوارش و تنفس را دچار اختلال می‌کنند.

سندرم شوگرن

این اختلال خودایمنی غدد ترشح‌کننده رطوبت بدن، به‌ویژه غدد بزاقی و اشکی را هدف قرار داده و آن‌ها را تخریب می‌کند. در مبتلایان به سندرم شوگرن، تولید بزاق به‌شدت کاهش یافته و فرد علاوه بر خشکی شدید و مزمن گلو و دهان، با مشکلاتی مانند خشکی چشم و دشواری بلع مواجه می‌شود.

بیماری رفلاکس معده به مری

بازگشت اسید و محتویات معده به مری و رسیدن آن به ناحیه حلق باعث سوزش و التهاب مزمن مخاط حساس گلو می‌شود. این اسیدپاشی مداوم لایه محافظ بزاق را از بین برده و فرد علاوه بر خشکی گلو، با احساس وجود توده در گلو، گرفتگی صدا و سرفه‌های صبحگاهی مواجه خواهد شد.

دیابت

سطح بالای قند خون کنترل‌نشده در بیماران دیابتی مانند یک اسفنج مجاری عروقی و سلول‌ها را آب‌گیری می‌کند. قند خون بالا با افزایش ادرار (پلی‌اوری) موجب کم‌آبی شدید کل بدن می‌شود. از سوی دیگر، دیابت می‌تواند عملکرد غدد بزاقی را سرکوب کرده و منجر به خشکی مزمن دهان و گلو شود.

آپنه خواب و اختلالات تنفسی شبانه

مبتلایان به وقفه تنفسی حین خواب یا انحراف تیغه بینی، به‌دلیل انسداد مجاری بینی، تمام طول شب از راه دهان نفس می‌کشند. این تنفس دهانی مداوم، جریان هوای خشک را بدون فیلتر و رطوبت‌سازی وارد حلق کرده و با تبخیر کامل بزاق، باعث خشکی بسیار شدید و دردناک گلو می‌شود.

آلرژی‌های مزمن و رینیت آلرژیک

درگیری مداوم با حساسیت‌های فصلی یا محیطی، باعث تولید مخاط اضافه و ترشحات پشت حلق می‌شود. این ترشحات مداوم با تحریک مخاط گلو و ایجاد التهاب، حس سوزش و خشکی ایجاد می‌کنند؛ علاوه‌بر این، احتقان بینی ناشی از آلرژی فرد را مجبور به تنفس دهانی می‌کند.

کم‌کاری تیروئید

کاهش هورمون‌های تیروئید متابولیسم کل بدن را کند کرده و اختلالاتی در عملکرد غدد برون‌ریز ایجاد می‌کند. یکی از نشانه‌های بافتی و پوست‌شناختی کم‌کاری تیروئید، کاهش عموم رطوبت بدن، خشکی پوست و به دنبال آن کاهش ترشح بزاق و خشکی گلو است.

علائم همراه با خشکی گلو چیست؟

علائم و نشانه های احساس خشکی گلو هم به‌شرح زیر هستند:

• احساس سوزش در گلو؛
• تحریک پذیری آسان؛
• حس خراشیدگی؛
• صدای خشن؛
• دشواری در تنفس؛
• سرفه خشک مداوم؛
• خشکی گلو و گرفتگی صدا.

امکان خشکی گلو با خلط خونی هم وجود دارد. وجود خون در خلط  و خشک‌شدن گلو در بسیاری از بیماری‌های تنفسی خفیف، از جمله عفونت‌های تنفسی فوقانی و آسم رایج است. برای پیگیری علائم شدید باید به متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کنید.

چه زمانی باید برای خشکی گلو به پزشک مراجعه کرد؟

اگر خشکی گلو با مشکلاتی مانند دشواری در بلع، تنگی نفس، دانه‌های قرمز روی پوست، درد سینه، خستگی زیاد و تب بالای ۳۸.۳ سانتی‌گراد همراه است، باید به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید.

چنانچه خشکی گلو بیش از ۱ تا ۲ هفته طول بکشد، نیاز به پیگیری جدی بیماری از سوی پزشک وجود دارد. برای آشنایی با تخصص گوش و حلق و بینی و خدماتی که در مراجعه به این پزشک می‌گیرید، مقاله دکتر گوش کیست را مطالعه کنید.

درمان خشکی گلو

درمان خشکی گلو بر پایۀ رفع علت زمینه‌ای و بازگرداندن رطوبت از‌دست‌رفته به مخاط حلق است. برای تسکین سریع این حالت می‌توانید راهکارهای زیر را امتحان کنید:

• هیدراته نگه‌داشتن بدن با نوشیدن مداوم آب؛
• خوردن دمنوش‌ آب ولرم همراه با عسل؛
• استفاده از دستگاه بخور برای مرطوب‌سازی هوای محیط.

همچنین غرغره‌کردن آب‌نمک رقیق، اسپری‌های مرطوب‌کننده گلو و پرهیز از محرک‌هایی مانند دخانیات، کافئین، غذاهای تند و تنفس دهانی به ترمیم سریع‌تر بافت گلو کمک می‌کند. درصورتی‌که خشکی گلو ناشی از عفونت‌های باکتریایی، رفلاکس اسید یا آلرژی باشد، حتماً باید تحت نظر پزشک از داروهای اختصاصی مانند آنتی‌بیوتیک‌ها، آنتی‌هیستامین‌ها یا داروهای کاهش‌دهنده اسید معده استفاده کرد.

پیشگیری از خشکی گلو

خشکی گلو می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد از جمله هوای خشک، آلرژی، عفونت‌ها، یا حتی تنفس از دهان. برای پیشگیری از خشکی گلو می‌توانید از راه‌های زیر استفاده کنید:

• نوشیدن آب کافی: هیدراته نگه‌داشتن بدن به حفظ رطوبت در گلو کمک می‌کند. سعی کنید در طول روز آب کافی بنوشید.
• استفاده از مرطوب‌کننده هوا: در فصول سرد یا در مناطقی با هوای خشک، استفاده از دستگاه مرطوب‌کننده می‌تواند به افزایش رطوبت محیط کمک کند.
• تنفس از بینی: در صورت امکان، سعی کنید از بینی نفس بکشید تا هوا قبل از وارد شدن به گلو گرم و مرطوب شود.
• اجتناب از مواد تحریک‌کننده: دود سیگار، آلودگی هوا و مواد شیمیایی می‌توانند باعث خشکی گلو شوند. از قرارگیری در معرض این مواد خودداری کنید.
• استفاده از قطره‌های مرطوب‌کننده: مصرف قطره‌های مخصوص مرطوب‌کننده گلو می‌تواند به حفظ رطوبت کمک کند.
• مصرف مواد غذایی مرطوب: غذاهایی که حاوی آب هستند مانند میوه‌ها و سبزیجات تازه می‌توانند به آبرسانی بدن کمک کنند.
• محدود کردن مصرف کافئین و الکل: این مواد می‌توانند به خشکی گلو منجر شوند، بنابراین در مصرف آن‌ها احتیاط کنید.
• رژیم غذایی متعادل: مصرف ویتامین‌ها و مواد معدنی لازم می‌تواند به حفظ سلامت گلو کمک کند.

اگر خشکی گلو ادامه پیدا کرد یا با علائم دیگری همراه بود، بهتر است با پزشک مشورت کنید.

کلام آخر دکتردکتر

خشکی گلو یکی از مشکلات شایعی است که بسیاری از افراد با آن مواجه می‌شوند. این عارضه می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد که به خشک شدن گلو منجر می‌شوند از جمله هوای خشک، آلرژی، کمبود آب بدن و حتی عفونت‌ها. علت خشکی گلو در شب ممکن است به دلیل بسته بودن پنجره‌ها و نداشتن تهویه مناسب باشد که به تحریک و التهاب گلو منجر می‌شود. مدیریت و پیشگیری از خشکی گلو شامل نوشیدن مایعات کافی، استفاده از رطوبت‌ساز و دوری از عوامل تحریک‌کننده از جمله دود و گرد و غبار است. در صورتی که خشکی گلو به مدت طولانی ادامه یابد یا نشانه‌های دیگری را به همراه داشته باشد، مراجعه به یک پزشک متخصص ضروری است.

برای پیدا کردن بهترین متخصص‌ها و پزشکان در این حوزه به سایت دکتر دکتر مراجعه کنید. این سایت به شما کمک می‌کند تا با پزشکان مجرب در زمینه مشکلات گلو مشورت کنید و درمان بهتری داشته باشید.

منابع

medicalnewstoday

eustachian-tube

oracoat

sleepfoundation

healthline

سوالات متداول