شستشوی گوش چگونه انجام می‌شود؟ روش‌های شستشو در خانه و مطب

دستگاه ساکشن، قطره مخصوص، آب و سرنگ، شمع گوش و دیگر روش‌های خانگی، همگی راه‌هایی هستند که با استفاده از آنها شستشوی گوش  انجام می‌شود. گاهی اوقات گوش با ترشحاتش مسدود می‌شود و همین امر روی شنوایی تاثیری منفی می‌گذارد، البته احساس خارش، سوزش ناگهانی و شنیدن صدای سوت بلند از دیگر دلایلی هستند که باید برای خلاص شدن از آنها، بالاخره از یکی از روش‌های شستشوی گوش را امتحان کرد. کاری که بهتر است توسط پزشک گوش، حلق و بینی و با استفاده از روش‌های پزشکی و با دقت بسیار انجام شود.

در ادامه این مطلب از مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر با ما همراه باشید زیرا قصد داریم تا همه چیز را درباره شستشوی گوش، روش‌های آن و اثرات و حتی ریسک‌هایش برایتان بگوییم.

شستشوی گوش چیست؟

شستشوی گوش یکی از تکنیک‌های مراقبت از گوش و راهی برای پاکسازی جرم گوش یا عوامل خارجی همچون حشرات در داخل فضای داخلی این اندام است.

جرم گوش که آن را با نام موم گوش هم می‌شناسیم، نوعی فیلتر طبیعی است که توسط غدد کانال بیرونی گوش تولید می‌شود و وظایف مهمی همچون تمیزی گوش و جلوگیری از ورود هر موجود خارجی مانند عوامل باکتریایی، گردوغبار یا حشرات را برعهده دارد.

موم گوش (سِرومِن یا وکس) معمولا هر زمان که در حال عمل جویدن هستیم، از مجرای گوش به دهانه می‌آید، دقیقا در چنین موقعیتی خشک می‌شود و در مجرای گوش باقی می‌ماند.

تجمع موم گوش یا عوامل خارجی در مجرای گوش باعث تمایل ما برای اصطلاحا تمیز کردن آن با گوش پاک‌کن یا هر وسیله دیگری می‌شود؛ همین کار باعث عقب راندن رسوبات در عمق کانال گوش و نیاز برای شستشوی آن می‌شود.

شستشوی با موم شمع، دستگاه ساکشن، قطره گوش، آب و سرنگ و روش‌های تایید شده خانگی، راه‌هایی هستند که با استفاده از آنها شستشوی گوش انجام می‌شود. برای انجام این لازم است به دکتر گوش مراجعه نمایید.

کدام علائم نشان دهنده زمان شستشوی گوش است؟

طبق جدول زیر، علائمی که می‌گویند هر چه زودتر باید برای شستشوی گوش‌هایتان به پزشک مراجعه کنید، عبارتند از:

• درد
• خارش گوش
• عفونت
• سرگیجه
• ترشحات غیرعادی از گوش
• کم‌شنوایی و ازدست‌دادن موقت شنوایی
• سرفه مزمن
• وزوز گوش ( صدای زنگ در گوش)
• احساس پری گوش
• استشمام بوی نامطبوع از گوش

لطفا به این نکته توجه داشته باشید که هر کدام از علائمی که نام بردیم، دلیلی قطعی برای مشکلات جرم گوش نیست. این تشخیص بر عهده دکتر گوش، حلق و بینی در تهران یا دیگر پزشکان شهرتان است و گاهی می‌تواند نشانه‌ای از ابتلا به بیماری دیگر باشد.

شستشوی گوش برای چه افرادی مناسب است؟

تجمع جرم گوش یک پدیده طبیعی است و همه افراد نیاز به شستشو ندارند. این کار زمانی انجام می‌شود که تولید یا تجمع موم در گوش باعث اختلال در عملکرد گوش یا بروز علائم آزاردهنده شود.

شستشوی گوش برای گروه‌های زیر مناسب است و توصیه می‌شود:

• افراد مبتلا به انسداد کامل یا نیمه‌کامل مجرای گوش: کسانی که به‌دلیل تجمع و سخت‌شدن جرم، گوش‌شان کیپ شده، شنوای کمتری دارند یا سرشان سنگین شده است.
• افرادی با مجرای گوش تنگ یا پُرپیچ‌وخم: ساختار آناتومیک برخی افراد به‌گونه‌ای است که جرم گوش آنها به‌طور طبیعی از آن خارج نمی‌شود و به‌مرور روی هم انباشته می‌شود.
• کاربران مداوم سمعک، هندزفری یا گوش‌پاک‌کن: استفاده مداوم از این لوازم، جلوی خروج طبیعی موم را می‌گیرد و آن را به‌انتهای مجرا می‌راند.
• سالمندان: با افزایش سن، جرم گوش خشک‌تر و سفت‌تر می‌شود و قابلیت خروج خودبه‌خودی آن کاهش می‌یابد.
• افرادی با تولید بیش‌ازحد موم: غدد برخی افراد به‌طور ژنتیکی بیش از حد فعال بوده و موم بیشتری تولید می‌کنند.
• بیماران مبتلا به وزوز یا درد ناشی از فشار جرم: زمانی که فشار فیزیکی جرم روی پرده گوش باعث صدای زنگ یا درد خفیف شود.

شستشوی گوش کودکان

کودکان هم مثل بزرگسالان دچار مشکلاتی که گفتیم، می‌شوند. تنها تفاوت این گروه با بزرگسالان در کوچکی ساختار و حساسیت بیشتر موضوع برای سنین پایین‌تر است. لطفا به این موضوع توجه داشته باشید که کودکان ممکن است با وارد کردن شی خارجی به داخل گوششان، شرایط را بدتر کنند؛ باید مراقب چنین شرایطی باشید.

روش‌های شستشوی گوش در مطب پزشک

مراجعه به پزشک گوش و حلق و بینی بهترین راه‌حل و البته کم ریسک‌ترین روش برای شستشوی گوش است. دکتر شستشوی گوش با استفاده از تجهیزات و روش‌‌های تخصصی، گوش را بررسی می‌کنند تا علت اصلی مشخص شود و تنها در صورت لزوم گوش‌ها را می‌شوید.

توجه! برخی روش‌های تمیز کردن جرم گوش مانند ساکشن و آندوسکوپی باید توسط متخصص انجام ‌شوند.

شستشوی جرم گوش با دستگاه ساکشن در مطب

در این روش بهتر است برای دو تا سه روز قطره‌های روغنی را در گوش بچکانید. روغن کمک می‌کند تا جرم نرم شود و زمان استفاده از دستگاه ساکش، جرم به‌راحتی تخلیه شود. از این روش در کلینیک‌ها و بیمارستان‌ها، توسط پزشکان و پرستاران متخصص استفاده می‌شود.

استفاده از میکروسکوپ و پروب مکش استریل، شرایط را برای پاکسازی گوش توسط دستگاه ساکشن و مکش ملایم آماده می‌کند.

• مزایای شستشوی جرم گوش با دستگاه ساکشن

1. ایمنی کامل بیمار به‌علت مشاهده مستقیم متخصص
2. حداقل خطر آسیب به پرده گوش و عفونت
3. روشی سریع و بدون درد

• معایب، عوارض و خطرات شستشوی جرم گوش با دستگاه ساکشن

1. ایجاد خونریزی خفیف در برخی موارد
2. کاهش شنوایی
3. بلندی صدا در حین ساکشن
4. سرگیجه

• اصول مراقبت بعد از شستشوی جرم گوش با دستگاه ساکشن

1. انجام دستورات پزشک
2. تا 48 ساعت نباید حمام‌ کنید
3. جلوگیری از مالش گوش
4. استفاده‌نکردن از هر ابزاری مانند گوش‌پاک‌کن
5. میل‌کردن غذاهای سالم و مایعات فراوان
6. احتیاط در انجام امور مختلف به‌دلیل سرگیجه

شستشو با قطره گوش

استفاده از قطره شستشوی گوش با توجه به نوع درد، التهاب و عفونت در گوش تجویز می‌شود. البته بدون دستور دکتر ساکشن گوش هم می‌توانید آن‌ها را تهیه کنید. این قطره‌ها یا بر پایه روغن (روغن زیتون و بادام) یا بر پایه آب (سدیم بیکربنات و پراکسید هیدروژن اوره) هستند.

قطره گوش دکسون، اوتیسیت، نتازونیتف جنتامایسین، سیپلکس، نئومایسین و قطره گلیسیرین فنیکه از جمله داروها و قطره‌های شستشوی گوش هستند.

قطره‌های بر پایه آب تاثیر بیشتری در حل‌کردن موم گوش دارند؛ اما در کل ترکیب و فرمولاسیون قطره‌ها با توجه به شرایط انتخاب می‌شود.

هنگام استفاده از قطره، باید گوش آسیب‌دیده را رو به بالا قرار بگیرید. پس از استفاده نیز باید 5 تا 10 دقیقه در همان حالت بمانید و در نهایت می‌توانید راحت بنشینید. در این زمان قطرات اضافی قطره از گوش خارج می‌شود. این عمل برای 2 تا 3 بار در روز و حداکثر تا دو هفته باید انجام ‌شود.

• مزایای شستشو با قطره گوش

1. بسیار ارزان
2. استفاده راحت

• معایب، عوارض و خطرات شستشو با قطره گوش

1. ایجاد عوارض بر اساس نوع قطره
2. حساسیت
3. بدون نتیجه در برخی موارد

• مراقبت بعد از شستشوی گوش با قطره گوش

1. انجام دستورات پزشک
2. منع استفاده از این روش برای افراد دارای عفونت گوش و سوراخ گوش

روش استفاده از قطره گوش برای کودکان

• ابتدا قطره را چند دقیقه بین دست‌های خود بچرخانید و با بدن هم‌دما کنید. ریختن قطرۀ سرد در گوش کودک ممکن است باعث شوک، درد ناگهانی یا سرگیجه شدید کودک شود. 
• کودک را روی یک سطح صاف به پهلو بخوابانید، طوری که گوش درگیر رو به بالا باشد. اگر کودک کم‌سن است یا بی‌قراری می‌کند، او را طوری در آغوش بگیرید که سرش ثابت بماند.
• آناتومی مجرای گوش کودکان با بزرگسالان متفاوت است. لاله گوش کودک را به‌آرامی به‌سمت پایین و عقب بکشید. این کار خمیدگی مجرای گوش را صاف و مسیر ورود قطره به عمق مجرا را باز می‌کند.
• قطره‌چکان را کمی بالاتر نگه دارید و تعداد قطره‌های دقیق تجویزی پزشک را به‌آرامی درون مجرای گوش بریزید.
• بخش غضروفی جلوی گوش را به‌آرامی ماساژ دهید تا حباب‌های هوا خارج شده و قطره به عمق مجرا برسد. از کودک بخواهید ۳ تا ۵ دقیقه در همان حالت بی‌حرکت بماند.
• به کودک اجازه دهید بنشیند و مایع اضافی که از گوش خارج می‌شود را با یک دستمال تمیز پاک کنید.

شستشوی گوش با قطره هیدروژن پراکسید

هیدروژن پراکسید (آب‌اکسیژنه ۳ درصد) با آزادسازی حباب‌های اکسیژن، جرم‌های سخت‌شده گوش را خرد و نرم می‌کند. طریقه شستشوی گوش در منزل با قطره هیدروژن پراکسید به این صورت است: چند قطره از محلول را داخل گوش بریزید و ۵ دقیقه صبر کنید تا صدای گزگز یا جوشش آن تمام شود؛ سپس سر را خم کنید تا مایع خارج شود. این قطره نقش حل‌کننده جرم را دارد و فرایند پاک‌سازی گوش را آسان‌تر و ایمن‌تر می‌کند.

چه افرادی نباید از قطره گوش استفاده کنند؟

• افرادی که پرده گوش آنها پاره یا سوراخ است. ورود قطره به گوش وسطی می‌تواند باعث عفونت شدید یا آسیب به شنوایی شود.
• افرادی که لوله تهویه گوش (وی‌تی) دارند. وجود این لوله مجرا را به گوش وسط باز نگه می‌دارد.
• افراد اخیرا جراحی گوش انجام داده‌اند. مگر آنکه قطره خاصی توسط جراح تجویز شده باشد.
• افرادی که با خروج چرک، خون یا درد شدید و ناگهانی گوش مواجه‌اند. این علائم نشان‌دهنده آسیب ساختاری یا عفونت فعال بوده و نیازمند معاینه پزشک هستند.

شستشوی گوش با دستگاه آندوسکوپی

شسشتوی گوش با آندوسکوپی روشی جایگزین ساکشن است. آندوسکوپی تجهیزات خاص خود را دارد و دید کاملی از ساختار گوش به پزشک می‌دهد. نتیجه استفاده از آن هم افزایش دقت و بهبود کیفیت درمان است.

• مزایای شستشوی گوش با دستگاه آندوسکوپی

1. سریع‌تر از ساکشن
2. آسان‌تر از ساکشن
3. ایمن‌تر از ساکشن
4. حداقل آسیب به گوش

• معایب، عوارض و خطرات شستشوی گوش با دستگاه آندوسکوپی

1. پرسروصدا
2. بروز وزوز گوش
3. احتمال ایجاد خونریزی
4. احتمال سرگیجه موقت

• مراقبت بعد از شستشوی گوش با دستگاه آندوسکوپی

1. انجام دستورات پزشک
2. شستشوی گوش در خانه

شستشوی گوش با کیت مخصوص

در برخی شرایط، پزشک به جای شستشوی گوش با آب، از تکنیک‌های دستی برای پاک‌سازی گوش استفاده می‌کند. برای مثال ممکن است با استفاده از ابزار کوچکی به نام کورت که سری منحنی، قاشقی یا حلقه‌ای شکل دارد، جرم‌های سخت‌شده و عمیق را تحت زاویه دید مستقیم و به‌آرامی از مجرای گوش خارج کند. این تکنیک بیشتر زمانی استفاده می‌شود که مجرای گوش باریک باشد، جرم بسیار نزدیک به پرده گوش قرار گرفته باشد یا بیمار نباید با آب تماس داشته باشد.

مزایای پاک‌سازی گوش با کیت مخصوص عبارت است از:

• نیاز به آب و رطوبت ندارد و برای افرادی که پرده گوش آن‌ها سوراخ است، سابقه جراحی گوش دارند یا به هر علتی نباید آب وارد گوش‌شان شود، ایمن است.
• برعکس قطره‌ که چند روز طول می‌کشد تا جرم را حل کند، این روش انسداد گوش را بلافاصله برطرف می‌کند.
• به‌دلیل خشک بودن فرایند، احتمال باقی ماندن رطوبت، رشد قارچ یا باکتری و عفونت گوش اندک است.

با وجود این مزایا، شستشوی گوش با کیت مخصوص نیز مراقبت‌هایی دارد:

• تا چند روز از فرو کردن انگشت، پنبه یا هر جسم دیگری به داخل گوش خودداری کنید.
• اگر هنگام خروج جرم خراش کوچکی در مجرا ایجاد شود، بهتر است قبل‌از استحمام از پد ضدآب یا پنبه آغشته به وازلین استفاده کنید.
• درصورت وجود التهاب، قطره‌های تسکین‌دهنده یا ضدعفونی‌کننده تجویزی توسط پزشک را طبق دستور و به موقع مصرف کنید.
• درصورت بروز درد شدید و خروج خونابه یا کاهش ناگهانی شنوایی، به پزشک مراجعه کنید.

روش‌های خانگی شستشوی گوش

اگر قصد تمیزکردن گوشتان را دارید و فکر می‌کنید از تجربه لازم برخوردارید، به نکات ایمنی اهمیت دهید و از روش‌های غیر تهاجمی بهره ببرید. البته آموزش تصویری شستشوی گوش در منزل و دیدن فیلم شستشوی گوش هم می‌تواند در این زمینه کمک خوبی به شمار رود.

روش‌های مختلف خارج‌کردن جرم گوش در خانه با کمترین عوارض عبارتند از:

شستشوی گوش با سرنگ

شستشوی گوش با سرنگ یکی از روش‌های رایج برای خروج جرم‌های انباشته‌شده است. این روش هم در مطب پزشکی و هم با کیت‌های استاندارد خانگی قابل انجام است. با این حال، اجرای آن نیاز به رعایت دقیق جزئیات دارد تا از آسیب به ساختار حساس گوش داخلی جلوگیری شود.

مرحله اول: نرم کردن جرم برای جلوگیری از درد و آسیب

جرم‌های خشک و فشرده به راحتی با فشار آب خارج نمی‌شوند. ۲ تا ۳ بار در روز و هر بار ۲ تا ۳ قطره از محلول‌های نرم‌کننده (مانند قطره گلیسیرین فنیکه یا هیدروژن پراکسید) را داخل گوش بریزید تا بافت موم نرم و آماده خروج شود.

مرحله دوم: آماده‌سازی ابزار و تنظیم دقیق دمای آب

سرنگ مخصوص شستشو (پوآر حباب‌دار یا سرنگ‌های بدون سوزن با سری نرم) را با آب ولرم هم‌دما با بدن پر کنید. استفاده از آب سرد یا گرم باعث تحریک ناگهانی گوش داخلی و بروز سرگیجه شدید می‌شود.

مرحله سوم: قرارگیری در وضعیت مناسب 

صاف بنشینید و یک ظرف یا تشتک را زیر گوش نگه دارید. حوله‌ای روی شانه بگذارید تا آب و جرم‌های خارج‌شده روی لباس نریزند.

مرحله چهارم: انتخاب زاویه سرنگ

لاله گوش را به‌سمت بالا و عقب بکشید تا خمیدگی مجرا صاف شود. سر سرنگ را وارد ورودی مجرا کنید، اما آن را به‌سمت پرده گوش نشانه نگیرید؛ بلکه زاویه سرنگ را به سمت دیواره بالایی یا پشتی مجرا تنظیم کنید تا فشار آب پشت جرم رفته و آن را بیرون براند.

مرحله پنجم: تزریق ملایم آب و تخلیه کامل جرم

پیستون سرنگ را با فشاری ملایم و یکنواخت به‌سمت داخل حرکت دهید. پس‌از خالی شدن سرنگ، سر خود را به پهلو خم کنید تا آب باقی‌مانده و توده‌های نرم‌شده جرم وارد ظرف شوند. در‌صورت نیاز، این کار را ۲ تا ۳ بار تکرار کنید.

شستشوی گوش با شمع گوش

شستشوی گوش با شمع یک روش‌ سنتی و طب جایگزین است که طرفداران آن مدعی هستند با ایجاد یک مکش ملایم (اثر دودکش)، جرم‌ها و باکتری‌های مجرای گوش را بیرون می‌کشد. تحقیقات بالینی نشان داده‌اند این تکنیک نه‌تنها اثر مکنده ندارد، بلکه ممکن است آسیب‌ جدی به گوش وارد کند.

مرحله اول: آماده‌سازی برای جلوگیری از سوختگی صورت

فرد به پهلو می‌خوابد، طوری که گوش مورد نظر رو به بالا باشد. انتهای باریک شمع مخروطی و توخالی (که از پارچه آغشته به موم ساخته شده) از میان سوراخ یک بشقاب کاغذی یا آلومینیومی عبور داده می‌شود تا مانع از ریختن پارافین داغ روی صورت شود.

مرحله دوم: قرار دادن شمع در مجرا و روشن کردن سر آن

انتهای باریک شمع به آرامی روی ورودی مجرای گوش قرار می‌گیرد و قسمتی بالایی و پهن‌تر شمع با آتش روشن می‌شود. مدعیان این روش معتقدند گرما و دود ایجادشده، جرم‌ها را ذوب کرده و به سمت بالا می‌کشد.

مرحله سوم: خاموش کردن شمع بررسی بقایا

پس از سوختن بخش اعظم شمع، آن را خاموش کرده و قیچی می‌کنند. ماده موم‌مانندی که در انتهای شمع باقی می‌ماند، به‌عنوان جرم‌ خارج‌شده از گوش معرفی می‌شود؛ درحالی‌که آزمایش‌ها ثابت کرده‌اند این بقایای موم ذوب‌شده است، نه جرم گوش!

چنین روشی توصیه نمی‌شود و تحقیقات نشان می‌دهد که معمولا نتیجه‌ای در بر ندارد. با این‌حال طرفداران شمع که در دسته روش‌های خانگی شستشوی گوش قرار می‌گیرد، مزایای زیر را معرفی می‌کنند:

• حذف موم، باکتری‌ها و سایر مواد زائد از کانال گوش
• درمان عفونت سینوسی
• بهبود شنوایی یا معکوس کردن کم شنوایی
• تسکین گلودرد
• درمان سرماخوردگی و آنفولانزا
• تسکین سردرد و میگرن
• بهبود وضوح ذهنی
• تصفیه خون
• بهبود گردش خون لنفاوی
• پاکسازی چشم و بهبود بینایی
• کاهش درد ناشی از درد فک و اختلالات گیجگاهی فکی
• کاهش تنش و استرس
• کاهش سرگیجه

در مقابل معایب، عوارض و خطراتی برای این روش به اثبات رسیده، عبارتند از:

• سوختگی با موم داغ یا خاکستر
• سوراخ‌شدن پرده گوش
• مسدودکردن پرده گوش با موم شمع
• خونریزی
• ابتلا به عفونت‌های ثانویه
• تجربه کم‌شنوایی موقت
• آسیب به گوش میانی

چگونه خودم گوش‌هایم را تمیز کنم؟

به توصیه‌ پزشکان، فقط در زمان حمام کردن بخش بیرونی گوش‌هایتان را تمیز کرده و بعد با حوله آن‌ها را خشک کنید. برای این کار، انگشت خود را در حوله کنید و فقط جلوی گوش را خشک کنید تا فقط جرم و آلودگی که جلوی گوش است و دیده می‌شود، پاک شود.

اقدامات و مراقبت‌های بعد از شستشوی گوش

فارغ از این که از چه روشی برای شستشوی گوش خود استفاده می‌کنید، مراقبت‌های زیر بعد از شستشوی گوش را انجام دهید:

• تا دو روز اول، دوش نگیرید؛
• طبق دستور پزشک از قطره استفاده کنید؛
• از وسایلی مانند گوش پاک کن، سنجاق یا دستمال استفاده نکنید؛
• بین 24 تا 48 ساعت اول از انجام ورزش یا فعالیت‌های بدنی شدید بپرهیزید؛
• اگر احساس درد داشتید، از ژلوفن یا ایبوپروفن استفاده کنید؛
• تا چند روز اول از هدفون استفاده نکنید.

هزینه شستشوی گوش چقدر است؟

برای تعیین هزینه شستشوی گوش عوامل مختلفی دخیل هستند. نوع روشی که برای این کار در نظر می‌گیرید از مهم‌ترین عوامل است. با این‌حال هزینه شستشوی گوش در سال 1402 برای هر گوش بین 100 تا 200 هزار تومان است.

خطرات و عوارض بعد از شستشوی گوش

شستشوی گوش برای همه رضایت‌بخش نیست و عوارضی همچون سردرد، تب، شنیدن صدای وزوز، بروز عفونت گوش، پارگی پرده گوش در صورت وارد شدن ضربه، سرگیجه، آسیب گوش میانی، اوتیت خارجی و سوراخ‌شدن پرده گوش هم برای کسانی که این کار را انجام داده‌اند، پیش آمده است.

البته لازم به ذکر است که برخی از این عوارض در حالت عادی طبیعی هستند و به‌زودی رفع می‌شوند و برخی در صورت انجام شستشو توسط متخصصان، اصلا ایجاد نمی‌شوند. در مقاله دکتر گوش کیست در مورد وظایف این تخصص توضیح داده‌ایم.

چه افرادی نباید شسشتوی گوش را انجام دهند؟

متخصصین معمولا شستشوی گوش را در افرادی که مشکلات زمینه‌ای دارند توصیه نمی‌کنند. از چنین مواردی می‌توانیم به پارگی پرده گوش یا سیستم ایمنی ضعیف اشاره کنیم.

اگر سوالی در این زمینه دارید، می‌توانید از مشاور سلامتی دکتردکتر بپرسید.

منابع

kidshealth

clevelandclinic

clevelandclinic

healthline

webmd

mayoclinic

سؤالات متداول