قرص و شربت دکسترومتورفان؛ هرآنچه باید درباره مصرف این دارو بدانید

دکسترومتورفان  برای تسکین سرفه‌های ناشی از سرماخوردگی یا آنفولانزا استفاده می‌شود. این دارو بدون نسخه در دسترس است و با اثر مستقیم بر مرکز سرفه در مغز، این وضعیت را تسکین می‌دهد. دکسترومتورفان نباید با بعضی از داروها از جمله کدئین‌ها هم‌زمان مصرف شود و پزشک متخصص عفونی یا متخصص ریه باید آن را تجویز کند. در ادامه درباره مشخصات دارو، تداخلاتش، اثرگذاری و موارد دیگر می‌خوانید.

اگر سوالی دارید، در انتها مطرح کنید.

دکسترومتورفان چیست؟

دکسترومتورفان (Dextromethorphan) برای درمان سرفه خشک ناشی از سرماخوردگی و آنفولانزا است. این دارو می‌تواند روی سیگنال‌هایی از مغز اثر بگذارد که تحریک‌کننده سرفه‌اند و این وضعیت را تسکین بدهد و کنترل کند.

این دارو در بسیاری از داروهای ترکیبی هم وجود دارد. باید دقت کرد که امکان درمان هر سرفه‌ای با آن وجود ندارد. لازم است، بدانید که اشکال مختلف دارو با نام‌های تجاری زیر موجود است:

• دلسیم ۱۲ساعته (Delsym 12-hour Cough)
• ویک دی‌کوییل (Vicks DayQuil Cough)
• تریامینیک (Triaminic)
• نای کویل (NyQuil)

برخی از برندهای تجاری آن نیز در ایران موجود نیستند، نظیر:

• DexAlone
• Robitussin
• balminil DM
• benylin DM
• bronchophan
• buckleys D

بهتر است بدانید استفاده از این دارو در آنفولانزا در بارداری بدون خطر است.

اشکال دارویی دکسترومتورفان

‌این دارو به شکل‌های مختلفی در بازار عرضه می‌شود:

• محلول
• قرص
• کپسول ژله‌ای
• سوسپانسیون
• شربت دکسترومتورفان پی
• دکسترومتورفان قطره خوراکی

شربت دکسترومتورفان پی ۶۰ هم ترکیبی است از دکسترومتورفان و پسودوافدرین که برای رفع التهابات دستگاه فوقانی مانند مشکلات سینوس‌ها کاربرد دارد. از دکسترومتورفان هیدروبروماید 15 میلی‌گرم هم به‌منظور درمان مشکلات سرماخوردگی و سینوزیت استفاده می‌شود.

شربت دکسترومتورفان مانند دیفن‌ هیدرامین ضداحتقان هم هست. این دارو هم یک سرکوب‌کننده سرفه است که بر قسمت خاصی از مغز (مرکز سرفه) اثر می‌گذارد و میل به سرفه را کاهش می‌دهد و هم حاوی یک ضداحتقان است که به رفع علائم گرفتگی بینی کمک می‌کند.

نکته! اگر هم‌زمان با سرفه از آبریزش بینی سرماخوردگی رنج می‌برید، باید قرص آبریزش بینی هم مصرف کنید.

اطلاعات دارویی دکسترومتورفان

در جدول زیر اطلاعات دارویی دکسترومتورفان را بخوانید.

شربت دکسترومتورفان برای چیست؟

کاربردهای شربت ضد سرفه دکسترومتورفان عبارت است از:

• سرکوب سرفه‌ خشک و بدون خلط: فرم مایع با تأثیر مستقیم بر مرکز سرفه در مغز، رفلکس‌های عصبی را مهار کرده و سرفه‌های خشک ناشی از سرماخوردگی را متوقف می‌کند. دکسترومتورفان برای کرونا و سرفه‌ خشک ناشی از آن مفید است.
• تسکین گلودرد ناشی از تحریک: با قطع چرخه سرفه‌های مداوم و آزاردهنده، از وارد‌شدن فشار و آسیب بیشتر به بافت مخاطی گلو و تارهای صوتی جلوگیری می‌کند.
• مناسب برای اطفال و افراد دارای مشکل بلع: به دلیل مایع بودن و قابلیت تنظیم دقیق دوز بر اساس وزن و سن، شربت دکسترومتورفان برای کودکان بالای ۶ سال یا بزرگسالانی که توانایی بلع قرص را ندارند، مناسب است.

قرص دکسترومتورفان برای چیست؟

کاربردهای قرص دکسترومتورفان هیدروبروماید عبارت است از:

• کنترل سرفه‌های مزمن و تحریکی: قرص این دارو برای مهار سرفه‌های مداوم و خشک ناشی از التهاب مجاری تنفسی فوقانی در بزرگسالان و نوجوانان استفاده می‌شود.
• دو دقیق و حمل آسان: فرم قرص (به‌ویژه دوزهای ۱۵ یا ۳۰ میلی‌گرمی) دوز مشخصی از دارو را فراهم کرده و برای مصرف در محل کار یا سفر مناسب‌تر از شربت است. 

نحوه عملکرد دارو دکسترومتورفان چیست؟

دارو برای تسکین موقت سرفه‌های بدون خلط ناشی از برخی عفونت‌های مجاری هوایی (مانند سینوزیت، سرماخوردگی) استفاده می‌شود. از دکستورمتورفان برای گلودرد و به عنوان داروی سرماخوردگی و مشکلات مشابه بهره می‌برند.

چنین محصولی نباید برای سرفه‌های مداوم ناشی از سیگارکشیدن یا مشکلات تنفسی طولانی‌مدت (مانند برونشیت مزمن، آمفیزم) به‌کار برود؛ مگراینکه پزشک آن را تجویز کند.

محصول حاوی سرکوب‌کننده سرفه است و با کاهش احساس نیاز به سرفه عمل می‌کند. دکسترومتورفان سرفه را تسکین می‌دهد اما علت آن را از بین نمی‌برد و بهبودی را تسریع نمی‌کند.

این دارو با کاهش فعالیت در بخشی از مغز کار می‌کند که باعث سرفه خشک می‌شود. اثرات دارویی معمولا بعد از ۱۵- ۳۰ دقیقه شروع می‌شود، در حدود ۲ تا ۳ ساعت به حداکثر می‌رسد و در ۶ ساعت یا قبل از آن به پایان می‌رسد.

دوز و نحوه مصرف دکسترومتورفان

این دارو را به صورت خوراکی، معمولا هر ۴ تا ۱۲ ساعت، برای درمان گلودرد و سرماخوردگی یا طبق دستور پزشک مصرف کنید. در حالت بروز ناراحتی معده، هم با غذا یا شیر مصرف شود. استفاده نادرست از این دارو می‌تواند به آسیب جدی، مانند آسیب مغزی، تشنج، مرگ بیانجامد.

اگر شکل سوسپانسیون دارو را مصرف می‌کنید، مقدار مصرف شربت دکسترومتورفان در بزرگسالان و کودکان را بدانید و قبل از اندازه‌گیری دوز، محصول را به خوبی تکان بدهید.

تعیین دوز به موارد زیر بستگی دارد:

• بر اساس محصولی که مصرف می‌کنید.
• وضعیت پزشکی
• پاسخ به درمان
• سن

این دارو اگر طبق دستور مصرف شود بی‌خطر است. دکسترومتورفان مواد مخدر نیست اما برخی از افراد مقادیر بسیار بالایی از این دارو را برای احساس خوب و توهم مصرف می‌کنند. چنین اقدامی خطرناک است. افزایش دوز این دارو با هدف خودکشی هم خطرناک است و می‌تواند منجر به اغما و مرگ شود.

این شربت ضد سرفه را می‌توانید برای درمان سرفه کودکان نیز استفاده کنید.

بهترین زمان مصرف دکسترومتورفان

زمان مصرف چه‌موقع است؟ معمولا هر ۴ تا ۱۲ ساعت در صورت نیاز مصرف می‌شود. دستورالعمل‌های روی بسته یا برچسب نسخه را به دقت دنبال کنید و از پزشک عفونی یا متخصصان دیگر یا داروساز خود بخواهید هر قسمتی را که متوجه نمی‌شوید، برای شما توضیح بدهد. در صورت بروز ناراحتی معده هم باید با غذا یا شیر مصرف شود.

نگهداری از قرص دکسترومتورفان

این دارو را در جعبه خودش و به دور از دسترس کودکان نگه دارید. شرایط نگهداری هم به‌شرح زیر است:

• در دمای اتاق
• به دور از گرما و رطوبت

عوارض دکسترومتورفان

این دارو می‌تواند عوارض جانبی ایجاد کند. اگر هر یک از این علائم شدید است یا از بین نمی‌رود، به پزشک خود اطلاع دهید:

• سرگیجه
• سبکی سر
• خواب‌آلودگی
• عصبی‌‌بودن
• بی‌قراری
• حالت تهوع
• استفراغ
• دل‌درد

این دارو بیشتر برای درمان سرفه خشک استفاده می‌شود و در درمان سرفه خلط دار کاربرد ندارد.

تداخلات دارویی دکسترومتورفان

قبل از مصرف، اگر از هر یک از داروهای زیر استفاده می کنید، به پزشک خود اطلاع دهید:

• سلکوکسیب (Celecoxib)
• سیناکلست (Cinacalcet)
• داریفناسین (Darifenacin)
• ایماتینیب (Imatinib)
• کینیدین (Quinidine)
• رانولازین (Ranolazine)
• ریتونویر (Ritonavir)
• سیبوترامین (Sibutramine)
• تربینافین (Terbinafine)
• داروهایی برای درمان فشار خون بالا
• داروهای ضدافسردگی مانند فلوکستین

این فهرست کامل نیست و داروهای متعدد دیگری نیز وجود دارند که می‌توانند با دکسترومتورفان تداخل داشته باشند. در مورد تمام داروهای تجویزی و بدون نسخه‌ای که استفاده می کنید به پزشک خود اطلاع دهید.

این فهرست شامل ویتامین‌ها، مواد معدنی، محصولات گیاهی و داروهای تجویز شده ازسوی سایر پزشکان دیگر هم می‌شود. بدون اطلاع پزشک خود مصرف داروی جدید را شروع نکنید.

دکسترومتورفان اطفال

امکان استفاده از این دارو در گروه سنی پایین‌تر هم وجود دارد:

• برای کودکان بالای ۱۲ سال؛ ۵ تا ۱۵ میلی‌گرم هر دو تا چهار ساعت، در صورت نیاز.
• کودکان ۶ تا ۱۲ساله ؛ ۵ تا ۱۵ میلی‌گرم هر دو تا شش ساعت، در صورت نیاز.
• کودکان ۴ تا ۶ ساله؛ ۵ میلی‌گرم هر چهار ساعت، در صورت نیاز.
• کودکان و نوزادان تا ۴ سال؛ مصرف توصیه نمی‌شود. در ضمن، شربت دکسترومتورفان هم برای کودکان یک سال تجویز نمی‌شود.

چه افرادی نباید از دکسترومتورفان استفاده کنند؟

برای آنکه با مضرات شربت دکسترومتورفان روبه‌رو نشوید، خوب است با گروه‌های منع مصرف آن آشنا باشید:

• کودکان زیر ۴ سال: به‌دلیل خطر عوارض جانبی شدید و تنفسی، استفاده از این دارو برای کودکان زیر ۴ سال توصیه نمی‌شود.
• مصرف‌کنندگان داروهای ضدافسردگی: افرادی که در ۱۴ روز گذشته داروهای مهارکننده مونوآمین اکسیداز مصرف کرده‌اند، به‌دلیل خطر مرگبار سندرم سروتونین نباید از این دارو استفاده کنند.
• مبتلایان به سرفه‌های خلط‌دار و مزمن: افرادی که سرفه‌هایشان همراه با خلط فراوان، آسم مزمن، برونشیت یا آمفیزم است، نباید سرفه را سرکوب کنند.
• زنان باردار و شیرده: این دارو معمولا برای این گروه پرخطر نیست، اما مصرف آن باید با دستور و تشخیص مستقیم پزشک باشد.
• افراد با سابقه حساسیت دارویی: کسانی که سابقه حساسیت مثل سرفه آلرژیک، بثورات پوستی یا مشکلات تنفسی پس از مصرف دکسترومتورفان داشته‌اند باید از آن پرهیز کنند.

نکته! اگر از مهارکننده مونوآمین اکسیداز (MAO) مانند موارد زیر استفاده می‌کنید، یا اگر مصرف MAO را متوقف کرده‌اید، از دکسترومتورفان استفاده نکنید:

• ایزوکاربوکسازید (مارپلان)؛
• فنلزین (ناردیل)؛
• سلژیلین (الدپریل، امسام، زلاپار)؛
• ترانیل سیپرومین (Parnate).

حساسیت به دکسترومتورفان

اگر تا به حال هر گونه واکنش غیرعادی یا آلرژیک به این دارو یا هر داروی دیگری داشته‌اید، به پزشک خود اطلاع دهید. اگر انواع دیگری از حساسیت هم دارید؛ مثلا به غذاها، رنگ‌ها، مواد نگهدارنده یا حیوانات، به متخصص بگویید و او را در جریان بگذارید.

اوردوز با دکسترومتورفان

هرگز دوزی بیشتر از مقدار تجویزشده مصرف نکنید. یادتان باشد که در برخی موارد نادر، امکان وابستگی به این دارو در صورت مصرف طولانی‌مدت وجود دارد. این وابستگی هم روانی خواهد بود و هم جسمی.

علائم مصرف بیش از حد و مسمومیت با این دارو عبارت‌اند از:

• تنفس آهسته و سخت
• تنفس کم‌عمق
• نفس نکشیدن (به ویژه در کودکان خردسال)
• کبودشدن ناخن‌ها و لب‌ها
• تاری دید

کلام آخر دکتردکتر

دکسترومتورفان یک داروی مؤثر برای تسکین موقت سرفه‌ خشک و آزاردهنده ناشی از سرماخوردگی است، اما باید به‌خاطر داشت که این دارو تنها علامت بیماری را مهار می‌کند و درمان‌کننده علت اصلی آن نیست. رعایت دقیق دوز مصرفی مجاز و پرهیز از مصرف خودسرانه آن به دلیل تداخلات دارویی خطرناک یا عوارض ناشی از دوزهای بالا، اهمیت بالایی دارد. برای تجربه‌ی درمانی ایمن و اثربخش، پیش‌از شروع مصرف، راهنمای دارو را به دقت مطالعه کرده و درصورت تداوم علائم، با پزشک مشورت کنید.

 شما می‌توانید در سامانه سلامت دکتردکتر با بهترین پزشکان کشور به‌صورت آنلاین و از خانه گفت‌و‌گو کنید و ویزیت شوید.

منابع

medlineplus.gov

drugs.com

mayoclinic.org

سوالات متداول