پماد کالاندولا نوعی داروی موضعی و طبیعی است که برای تسکین، آبرسانی و تسریع بهبود التهابهای سطحی و جزئی پوست استفاده میشود. این پماد بهدلیل داشتن خواص ضدالتهابی، آنتیاکسیدانی و آنتیباکتریال ملایم، کاربرد فراوانی دارد. در ادامه بیشتر توضیح میدهیم پماد کالاندولا برای چی خوبه و چطور از آن استفاده کنید. همراهمان بمانید.
پماد کالاندولا چیست و از چه گیاهی تهیه میشود؟
پماد کالاندولا جزو قدیمیترین و محبوبترین داروهای موضعی گیاهی است که از عصارۀ گلی به اسم «همیشهبهار» با نام علمی «Calendula officinalis» تهیه میشود. این گیاه از قرنها پیش دارویی طبیعی و ایمن برای تسکین آسیبهای پوستی در فرهنگهای مختلف بوده است. ترکیبات گل همیشهبهار خواصی درمانی دارند و این گیاه از گذشته در طبهای سنتی مانند آیورودا و یونانی (Unani) کاربردهایی مانند کمک به رشد بافتهای جدید در زخمها و کاهش التهاب در دهان و گلو داشته است.
نمونههای خارجی این پماد گاهی در ترکیب با مواد دیگری مانند ویتامین E، آلوئهورا و عصاره بابونه تولید میشوند تا سرعت فرایند بازسازی سلولهای جدید پوست افزایش یابد. بررسی ترکیبات شیمیایی این پماد نشان میدهد سرشار از فلاونوئیدها، تریترپنها و کاروتنوئیدها است. این ترکیبات فعال و طبیعی، خواص ضدالتهابی، آنتیاکسیدانی و ضدباکتریایی قدرتمندی به پماد میبخشند که باعث میشود ساختار آن برای انواع پوست، حتی پوستهای حساس، مناسب باشد.
برای تولید و تهیۀ این پماد، ابتدا عصارۀ هیدروآلکلی یا روغنی گلبرگهای خشکشدۀ گیاه همیشهبهار طی فرایندهای دقیق داروسازی استخراج میشود. در مرحلۀ بعد، این عصارۀ غلیظ با یک پایۀ چربی هماهنگ با پوست، مانند مخلوطی از روغنهای گیاهی، موم (واکس) یا وازلین ترکیب میشود تا بافتی یکنواخت، نرم و پایدار به دست آید. این فرمولاسیون محافظتی به پماد اجازه میدهد تا مدت طولانیتری روی پوست باقی بماند و اثربخشی بیشتری داشته باشد.
اگرچه پماد کالاندولا مانند پماد تتراسایکلین برای رفع مشکلات پوستی به کار میرود، تفاوت اصلی آن در ماهیت ملایم و گیاهی آن است. این محصول موضعی در نقش یک سد محافظتی و ترمیمکننده، برای بازسازی بافتهای آسیبدیده مفید است و در تسکین التهابها، سوختگیهای سطحی و تحریکهای پوستی نقش مؤثری دارد. حتی در تحقیقات نوین پزشکی در کشورهایی مانند فرانسه، دربارۀ تأثیر پماد کالاندولا در پیشگیری از درماتیت ناشی از پرتودرمانی بیماران مبتلا به سرطان پستان مطالعه شده است.
اشکال دارویی کالاندولا
جدا از پماد، این گیاه اشکال دارویی دیگری نیز دارد، ازجمله:
- کرم؛
- عصاره و روغن؛
- کپسول؛
- گلهای خشکشده.
اطلاعات دارویی پماد کالاندولا
| نامهای رایج | پماد کالاندولا، پماد گل همیشهبهار، Calendula Ointment |
| دستۀ دارویی | داروی گیاهی، ضدالتهاب و ترمیمکنندۀ موضعی پوست |
| نحوۀ دسترسی | بدون نیاز به نسخۀ پزشک |
| ترکیبات | حاوی فلاونوئیدها و کاروتنوئیدها |
| غلظتهای رایج | غلظت پماد بهطورمعمول بین ۱.۵ تا ۱۰ درصد (مانند غلظتهای ملایمتر برای تسکین سوختگی کودکان و غلظتهای بالاتر برای ترمیم زخم) متغیر است |
| کاربردها | تسکین سوختگی نوزادان، بهبود سوختگیهای سطحی و آفتابسوختگی، رفع خشکی و ترک پوست، کاهش التهاب گزیدگی حشرات، تسریع ترمیم زخمهای سطحی |
| عوارض جانبی رایج | شاید باعث حساسیت پوستی خفیف، خارش یا قرمزی شود. |
| چه کسانی میتوانند استفاده کنند؟ | تمامی افراد؛ اما زنان باردار و شیرده بهتر است با پزشک مشورت کنند. |
خواص درمانی کالاندولا
گل همیشهبهار بیشتر بهدلیل زیباییاش کاشته میشود؛ اما در بسیاری از محصولات گیاهی و آرایشی از آن برای اهداف مختلف استفاده میکنند. برای مثال، با استفاده از کرم کالاندولا و بهترین کرم لایه بردار میتوانید پوست خود را ترمیم کنید. عصارۀ این گیاه نیز از گلها و برگهای آن به دست میآید و از آن در روغنها و محلولهای گیاهی برای کاربردهای درمانی استفاده میکنند. علاوهبر محصولاتی که نام بردیم، خود پماد کالاندولا برای چیست؟ در ادامه کاربردهای آن را توضیح میدهیم:
کمک به بهبود زخمها
طبق مطالعات حیوانی، کالاندولا در بهبود جای زخمها مؤثر بوده و تحقیقاتی نیز روی انسان انجام شده است. در مطالعۀ منتشر شده در مجلۀ «The Journal of Family Medicine and Primary Care»، تأثیر پماد این گیاه بر جای زخم سزارین در ۷۲ زن بررسی شد. در مقایسه با درمانهای رایج بیمارستانی، زنانی که از پماد مربوطه استفاده کرده بودند، سریعتر بهبود یافتند و ادعا کردند که محل برش آنها قرمزی و ورم کمتری داشته است.
همچنین در تحقیق منتشرشده در سال ۲۰۱۶ در مجلۀ «The Journal of Wound Care»، پژوهشگران از عصارۀ این گیاه برای افرادی که دچار زخمهای وریدی در پا بودند استفاده کردند. آنها سرعت بهبود را در مدت یک هفته اندازهگیری کردند و دریافتند میزان بهبود زخم در طول یک هفته در افرادی که از این دارو استفاده کرده بودند، ۷.۴ درصد بود، درحالیکه این مقدار در افرادی که از عصاره استفاده نکرده بودند حدود ۱٫۷ درصد گزارش شد. علاوهبراین، پژوهشگران اعلام کردند که استفاده از این عصاره عوارض جانبی نامطلوبی نداشته است.
طی یک کارآزمایی تصادفی روی ۱۰۰ زن پس از زایمان که دچار زخم اپیزیوتومی بودند، استفاده از پماد کالاندولا بهمدت ۱۰ روز باعث کاهش قابلتوجه درد از روز دوم به بعد شد و برای بهبود زخم (کاهش قرمزی و ورم) نسبت به درمانهای رایج تأثیرگذارتر بود. هیچ عارضۀ جانبی معناداری گزارش نشد.
در مطالعهای که در سال ۲۰۱۶ در مجلۀ «Ostomy Wound Management» منتشر شد، ۸۴ نفر مبتلا به زخم پای دیابتی، علاوهبر مراقبتهای استاندارد، روزی دو بار از اسپری عصارۀ هیدروگلیکولی کالاندولا استفاده کردند. حدود ۵۴ درصد از افراد تا ۱۱ هفته بهبود یافتند و تعداد آنها تا ۳۰ هفته به ۷۸ درصد رسید. بوی نامطبوع زخمها نیز کمتر شد و هیچ عارضۀ جانبی قابلتوجه گزارش نشد.
طبق بعضی تحقیقات، این گیاه برای ترمیم زخمها مؤثر است. در این مطالعات افرادی که از پماد آن استفاده کردند، سریعتر بهبود یافتند و قرمزی و ورم زخم آنها کمتر بوده است. همچنین استفاده از عصارۀ این گیاه در زخمهای دیابتی باعث بهبود بهتر و بدون عوارض جدی شده است.
اگزما، سوختگی پای نوزاد و سایر مشکلات پوستی
ازآنجاکه این گیاه خاصیت ضدالتهابی دارد، استفاده از آن روی نواحی درگیر مشکلات پوستی التهابهایی مانند خارش ناشی از آبله مرغان را کاهش میدهد. باوجوداین، شواهد علمی برای تأیید این کاربرد محدود است. استفاده از کالاندولا پماد اغلب روی پوست سالم مشکلی ایجاد نمیکند؛ اما اگر به گیاهانی مثل راگوید، گل داوودی یا سایر گیاهان همخانوادۀ کالاندولا حساسیت دارید، باید از مصرف آن خودداری کنید. پماد کالاندولا برای سوختگی نیز مؤثر است، این دارو خاصیت ضدالتهابی و ترمیمی دارد و روند بهبود سوختگیها را سرعت میبخشد.
درمان واژینوز باکتریایی و عفونتهای قارچی واژن
باآنکه برخی افراد از پماد کالاندولا برای واژن استفاده میکنند، انواع این دارو برای استفادۀ موضعی روی پوست تولید شدهاند. در این شرایط استفاده از کرمهای واژینال توصیه میشود. طی مطالعهای کوچک، پژوهشگران تأثیر کرم واژینال حاوی عصارۀ این گیاه را با مترونیدازول در ۸۰ زن مبتلا به واژینوز باکتریایی مقایسه کردند. پس از یک هفته، میزان بهبودی در هر دو گروه مشابه بود و عوارض جانبی مهمی گزارش نشد. پژوهشگران نتیجه گرفتند که اگر افراد بخواهند از مصرف دارو برای درمان واژینوز باکتریایی خودداری کنند، فراوردههای واژینال کالاندولا جایگزین مناسبی برای آن است.
همچنین طبق تحقیق منتشرشده در مجلۀ «Women and Health»، استفاده از پماد کالاندولا برای قارچ و سوزش واژن بهاندازۀ داروی رایج یعنی کلوتریمازول، سریع اثر نمیکند. باتوجهبه اهمیت محصولات پوستی، توصیه میکنیم از دکتردکتر وقت حضوری برای متخصص پوست بگیرید و زیر نظر او دارو مصرف کنید.
محافظت از پوست در برابر نور خورشید
طبق آزمایشهای آزمایشگاهی، روغن اسانسی کالاندولا دارای فاکتور محافظت در برابر آفتاب (SPF) برابر با ۸.۳۶ است. بااینحال، این مقدار برای جلوگیری از آفتاب سوختگی کافی نیست و متخصصان توصیه میکنند از ضدآفتابی استفاده کنید که از پوست در برابر هر دو نوع اشعه خورشید (UVA و UVB) محافظت کند و حداقل SPF ۳۰ داشته باشد.
پژوهشگران میگویند این گیاه حاوی کومارینها است؛ ترکیباتی که از پوست در برابر آسیب اکسیداتیو محافظت میکنند. یکی از آنها به اسم امبلیفرون، در بعضی محصولات ضدآفتاب به کار میرود. باوجوداین، نیاز به پژوهشهای بیشتری دربارۀ خواص پماد کالاندولا برای پوست صورت است.
اثرات مرطوبکنندگی و ضدپیری
پماد کالاندولا برای لک صورت، مرطوبکردن پوست و کاهش چین و چروک استفاده میشود. در شبکههای اجتماعی و فروشگاههای مربوط به طب سنتی نیز انواع محصولات مانند پماد کالاندولا برای جوش، کرمها و روغنهای این گیاه تبلیغ میشوند. باوجوداین، شواهد علمی برای تأیید تأثیر پماد کالاندولا برای سفیدی یا مرطوبکنندگی پوست و کاهش چینوچروک، محدود است.
در مطالعهای، استفاده از کرمهای موضعی که حاوی روغن اسانسی شمعدانی و روغن اسانسی کالاندولا بودند بررسی شد. پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که ممکن است این ترکیب در کاهش روند پیری پوست مؤثر باشد. گرچه برای درک کامل این فواید بالقوه، به مطالعات انسانی بیشتر نیاز است.
درمان عفونتهای باکتریایی یا قارچی
تریترپنوئیدهای موجود در کالاندولا بهدلیل اثرات ضدباکتریایی و ضدالتهابی بررسی شدهاند. بهگفتۀ پژوهشگران، این ترکیبات در درمان عفونتها مؤثر هستند و التهاب را در بدن کاهش میدهند. همچنین پلیفنولهای موجود در این گیاه اثرات ضدالتهابی دارند و در کاهش خارش، پشه گزیدگی، سوزش و التهاب مؤثر هستند.
بر اساس بعضی مطالعات، استفاده از اسپری عصارۀ این گیاه در کنار روشهای رایج درمانی و رعایت بهداشت، برای پیشگیری از عفونت و کاهش بوی نامطبوع زخم در افرادی که دچار زخمهای طولانیمدت پای دیابتی هستند، مفید است. بااینحال، چون شواهد انسانی محدود است، پیش از استفاده از ژل کالاندولا یا محصولات مشابه، با پزشک خود مشورت کنید.
کمک به سلامت دستگاه گوارش
پماد کالاندولا موضعی است؛ اما طبق مطالعات محدود و آزمایشگاهی، دمنوش یا عصارۀ آن بهدلیل داشتن اثرات ضدالتهابی برای بهبود سلامت دستگاه گوارش مفید هستند. برخی از متخصصان طب گیاهی استفاده از دمنوش کالاندولا را برای درمان سوزش معده، زخم معده، بیماری رفلاکس معده به مری و بیماریهای التهابی روده پیشنهاد میکنند.
سایر کاربردها
استفاده از کالاندولا برای درمان جوش صورت، خارش ناحیه تناسلی و سایر مشکلات پوستی رایج است؛ بااینحال، استفادۀ طولانیمدت از آن بهاندازۀ کافی بررسی نشده و برای تأیید این اثرات به تحقیقات بیشتری نیاز است. اثرات آنتیاکسیدانی، ضدالتهابی و ضدمیکروبی این گیاه در بیماریهای لثه نیز بررسی شده است. برای این دارو کاربردهای دیگری نیز مطرح شده؛ اما شواهد علمی آنها کم است، ازجمله:
- کمک به تنظیم چرخه قاعدگی: استفاده از کالاندولا باعث شروع قاعدگی میشود و دردهای آن را کاهش میدهد.
- کاهش درد نوک سینه در دوران شیردهی: استفاده از پماد کالاندولا ترکخوردگی نوک سینه را بهبود میدهد.
- کاهش آکنه: این دارو بهدلیل خاصیت ضدمیکروبی خود مانند تونر صورت عمل میکند و آکنه را کاهش میدهد.
- کمک به سلامت قلب: خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی کالاندولا خطر حملۀ قلبی را کاهش میدهد؛ اما این اثر فقط در یک مطالعۀ آزمایشگاهی مشاهده شده است.
- کاهش خستگی عضلانی: طبق مطالعه روی موشها، عصارۀ کالاندولا درد عضلانی ناشی از ورزش را کاهش میدهد. گرچه در این مطالعه از ترکیب چند گیاه استفاده شده است و مشخص نیست اثر دقیق کالاندولا بهتنهایی چقدر است.
- کاهش درد بواسیر: پماد کالاندولا برای بواسیر در کاهش تحریک، قرمزی و خارش مرتبط با این بیماری مؤثر است.
- تسکین درد واریکوسل: پماد کالاندولا برای واریکوسل برای کاهش علائم این بیماری مفید است.
نحوه صحیح استفاده از کالاندولا
برای استفاده موثر از پماد کالاندولا برای بهبود پوست، مصرف صحیح آن اهمیت زیادی دارد. پیش از استفاده، مطمئن شوید که ناحیۀ درگیر بهطور کامل تمیز و خشک است. ابتدا موضع را بهآرامی با آب و نوعی صابون ملایم بشویید و سپس با حوله بهآرامی خشک کنید.
لایۀ نازکی از پماد را بهطور مستقیم روی پوست بمالید، بهطوریکه تمام ناحیۀ آسیبدیده را پوشش دهد. این پماد را بهطور معمول دو تا سه بار در روز یا طبق دستور پزشک باید استفاده کنید. برای جلوگیری از انتقال آلودگی، همیشه دستهای خود را قبل و بعد از مصرف بشویید. از مصرف پماد روی زخمهای عمیق یا سوراخشده، گازگرفتگی حیوانات یا سوختگیهای شدید بدون مشورت با پزشک خودداری کنید.
مقدار مناسب مصرف پماد نیز به عوامل مختلفی مانند سن، وضعیت سلامتی و نوع عارضه بستگی دارد. هنوز اطلاعات علمی یکسانی برای تعیین دُز دقیق و ثابت برای همه افراد وجود ندارد. فراموش نکنید محصولات طبیعی همیشه بهطور کامل بیخطر نیستند و مقدار مصرف و غلظت آنها اهمیت زیادی دارد.
برای مثال، بر اساس مراجع علمی داروسازی برای بهبود زخمها توصیه میشود از پماد با غلظت ۲ تا ۱۰ درصد یا تنتور (عصارۀ مایع) با غلظت ۲ تا ۲۰ درصد استفاده شود. برای کودکان مبتلا به ادرارسوختگی روزانه مالیدن پماد با غلظت ملایمتر ۱٫۵ درصد بهمدت یک هفته پیشنهاد میشود؛ بنابراین پیش از مصرف این دارو از دستورالعملهای درجشده روی جعبه پماد پیروی کرده یا با داروساز یا پزشک مشورت کنید.
مصرف کالاندولا در دوران بارداری و شیردهی
بر اساس مطالعات محدود حیوانی، مصرف خوراکی این دارو در دوران بارداری باعث انقباض رحم و سقط جنین میشود. همچنین اطلاعات کافی دربارۀ استفاده موضعی از پماد کالاندولا در زنان باردار وجود ندارد. دربارۀ مصرف کالاندولا در دوران شیردهی نیز اطلاعاتی نداریم؛ بنابراین، برای احتیاط بهتر است از آن خودداری کنید.
مصرف کالاندولا برای کودکان
استفاده از کرم کالاندولا برای کودکانی که اگزمای شدید دارند، باعث تحریک پوست میشود، بهویژه اگر به گیاهان همخانوادۀ این گیاه حساسیت پوستی داشته باشند. قبل از استفاده از کالاندولا برای صورت کودک یا گوش درد نوزادان نیز با پزشک اطفال مشورت کنید تا به فرزند خود ناخواسته آسیب نزنید.
عوارض جانبی کالاندولا
درصورت بروز هر یک از علائم زیر یا عوارض شدید هنگام استفاده از پماد سوختگی کالاندولا یا سایر محصولات این گیاه، به پزشک مراجعه کنید:
- واکنشهای آلرژیک؛
- علائم جدی قلبی مانند تپش سریع یا شدید قلب، احساس لرزش در قفسۀ سینه، تنگی نفس و سرگیجۀ ناگهانی؛
- سردرد شدید، گیجی، اختلال در صحبتکردن، ضعف شدید، استفراغ، از دست دادن تعادل یا احساس ناپایداری؛
- واکنش شدید سیستم عصبی شامل سفتی شدید عضلات، تب بالا، تعریق، گیجی، ضربان سریع یا نامنظم قلب، لرزش و احساس غشکردن؛
- مشکلات جدی چشم مانند تاری دید، دید تونلی، درد یا ورم چشم یا دیدن هاله اطراف نورها.
موارد منع مصرف کالاندولا
در شرایط زیر از مصرف این دارو خودداری کنید:
- حساسیت به بعضی گیاهان: اگر به گیاهانی مانند راگوید، بابونه یا سایر گیاهان خانوادۀ کاسنیان حساسیت دارید.
- جراحی: ممکن است کالاندولا درصورت مصرف همزمان با داروهای استفادهشده در حین یا بعد از جراحی، باعث افزایش خوابآلودگی شود. بهتر است مصرف آن را حداقل دو هفته قبل از جراحی متوقف کنید.
تداخلات دارویی کالاندولا
به پزشک خود تمام داروهایی را که درحالحاضر مصرف میکنید، اطلاع دهید تا دربارۀ تداخلات احتمالی آنها توضیح دهد. هرگز بدون نظر پزشک، مصرف دارویی را شروع نکنید، ناگهانی قطع نکرده یا مقدار مصرف آن را تغییر ندهید. تاکنون تداخل شدید، جدی یا خفیفی بین کالاندولا و سایر داروها بهطور قطعی گزارش نشده است. باوجوداین، مصرف همزمان این دارو با داروهای آرامبخش مانند کلونازپام، لورازپام، فنوباربیتال و زولپیدم شاید باعث افزایش بیش از حد خوابآلودگی شود.
نکات مهم قبل از مصرف کالاندولا
- پماد کالاندولا فقط برای مصرف موضعی و خارجی است.
- از مصرف پماد روی سطوح وسیعی از بدن خودداری کنید.
- درصورت حساسیت به گیاه گل همیشهبهار یا هر یک از ترکیبات جانبی و غیرفعال این محصول، از این پماد استفاده نکنید.
- هنگام استفاده، مراقب باشید پماد با چشمهای شما تماس پیدا نکند.
- درصورت وجود زخمهای عمیق یا سوراخشده، گازگرفتگی حیوانات یا سوختگیهای شدیدی که با تاول، ضخیمشدن پوست یا ظاهر سفید و چرمیشکل همراه هستند، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- اگر عارضۀ پوستی پس از ۳ روز بهبود نیافت یا وضعیت آن بدتر شد، مصرف را قطع کرده و به پزشک مراجعه کنید.
- دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
- درصورت بلعیدهشدن ناگهانی دارو، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید.
کلام آخر دکتردکتر
گیاه گل همیشهبهار یا همان کالاندولا، ازجمله ارزشمندترین و شناختهشدهترین گیاهان دارویی در سراسر جهان است که بهدلیل دارا بودن ترکیبات آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی قوی، جایگاه ویژهای در طب سنتی و مدرن دارد. پماد کالاندولا یکی از مهمترین فراوردههای جانبی و کاربردی این گیاه است که فواید متعددی مانند بهبود زخمهای سطحی، تسکین ادرارسوختگی نوزادان، کاهش التهابات پوستی و اگزما و آبرسانی به پوستهای خشک و آسیبدیده دارد.
باوجوداین خواص درمانی ثابتشده، فراموش نکنید واکنشهای پوستی افراد با یکدیگر فرق دارد و بعضی از مشکلات پوستی به درمانهای تخصصیتری نیاز دارند؛ بنابراین، بهترین تصمیم این است که برای تشخیص دقیق و رفع مؤثر مشکلات پوستی خود، از دکتردکتر وقت حضوری متخصص پوست بگیرید. همچنین اگر سؤالهای بیشتری دربارۀ استفاده از کالاندولا برای جوش صورت و محصولات مختلف آن دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آمادهاند تا بهصورت آنلاین پاسخگوی شما باشند.
