علت گرفتگی قاعدگی چیست؟ علائم و درمان انقباضات رحمی در پریود

برخی از خانم‌ها با گرفتگی قاعدگی در دوران پریودی مواجه می‌شوند. در طول دوره قاعدگی، رحم منقبض می‌شود تا به بیرون راندن پوشش دیواره کمک کند. مواد هورمونی (پروستاگلاندین‌ها) از مهم‌ترین علل گرفتگی قاعدگی است که در درد و التهاب نقش داشته و باعث انقباض عضلات رحم می‌شود. اما با درمان گرفتگی قاعدگی می‌توان میزان درد در ناحیه شکم و کمر را کاهش داد.

به طور کلی ممکن است که برخی از زنان با گرفتگی عضلات در پریود تا چند روز فعالیت‌های روزانه خود را نتوانند به خوبی انجام دهند. از این رو باید به متخصص زنان مراجعه کرد تا مشکلات احتمالی دیگر بررسی شوند. برای آنکه بدانید درد واژن قبل از پریود نشانه چیست و علت اصلی درد‌های قاعدگی را بشناسید، تا انتهای متن همراه ما باشید.

گرفتگی قاعدگی (دیسمنوره) چیست و چرا رخ می‌دهد؟

دردهای قاعدگی ضربان‌دار هستند، گرفتگی‌های دردناکی که در قسمت پایین شکم درست قبل و در طول دوره قاعدگی ایجاد می‌کنید. درد گرفتگی قاعدگی (که همچنین، به نام دیسمنوره یا درد پریود دوره‌ای نیز شناخته می‌شود)، از خشن و آزار دهنده تا شدید، متغیر است. زمانی که یک تخمک از تخمدان‌ها آزاد می‌شود و بعد از آن لوله فالوپی را طی می‌کند، انقباضات رحمی در پریودی شروع می‌شود. درد در پایین شکم و کمر رخ می‌دهد.

این حالت که یک نوع از درد پریودی است، معمولا ۱ تا ۲ روز قبل از قاعدگی شروع می‌شود و از ۲ تا ۴ روز طول می‌کشد. دردی که فقط با روند قاعدگی همراه است، به‌عنوان دیسمنوره اولیه شناخته می‌شود. اگر درد گرفتگی قاعدگی ناشی از یک مشکل پزشکی قابل شناسایی مانند آندومتریوز، فیبروئید رحم یا بیماری التهابی لگن باشد، دیسمنوره ثانویه نامیده می‌شود. بعداز آشنایی با دیسمنوره اول و دوم، خوب است بدانید pms چیست.

انواع گرفتگی قاعدگی ؛ بررسی دلایل اولیه و ثانویه

درد و گرفتگی قاعدگی یا همان دیسمنوره برای همه مشابه نیست. بدن هر زن قصۀ متفاوتی دارد. علم پزشکی برای یافتن ریشۀ این کلاف، شناسایی علت انقباض رحم و درد سمت چپ پهلو یا نواحی دیگر، دردهای قاعدگی را به دو قلمرو دیسمنوره اولیه و دیسمنوره ثانویه تقسیم می‌کند. در ادامه، مفصل دربارۀ دلایل هریک صحبت می‌کنیم.

گرفتگی قاعدگی اولیه (Primary Dysmenorrhea)

این نوع گرفتگی همان درد رایج و نام‌آشنایی است که بیشتر زنان از زمان شروع اولین پریودها در دوران نوجوانی با آن آشنا می‌شوند. در دیسمنوره اولیه، هیچ بیماری یا عارضه ساختاری در سیستم تولید مثل وجود ندارد و همه چیز زیر سر فرآیندهای طبیعی بدن است. بنابراین نیازی نیست دنبال راه‌های درمان خانگی اسپاسم رحم بگردید. مسئله زیر سر پروستاگلاندین‌هاست:

• شبه‌هورمون‌های پروستاگلاندین قبل‌از شروع خونریزی از سلول‌های دیواره رحم ترشح می‌شوند تا با ایجاد انقباض در عضلات رحم، به دفع دیواره و خون قاعدگی کمک کنند. هرچه ترشح این ماده بیشتر باشد، انقباضات شدیدتر، جریان خون به بافت رحم موقتا کمتر و درد بیشتر خواهد بود.

اما ببینیم ماهیت این نوع گرفتگی قاعدگی چیست؟!

این درد معمولا ظرف ۱ تا ۲ روز قبل‌از پریود یا هم‌زمان با شروع خونریزی آغاز می‌شود و نواحی زیر شکم، کمر و گاهی ران‌ها را درگیر می‌کند. پس از ۴۸ تا ۷۲ ساعت، به احتمال زیاد دیگر خبری از درد نیست.

نکته! درد دیسمنوره اولیه با بالارفتن سن یا بعد از اولین بارداری و زایمان، به‌طرز عجیبی کمتر می‌شود.

گرفتگی قاعدگی ثانویه (Secondary Dysmenorrhea)

این نوع گرفتگی کاملا متفاوت است. در دیسمنوره ثانویه، گرفتگی قاعدگی ناشی از انقباضات عادی رحم نیست، بلکه نشانه‌ای از وجود یک بیماری، اختلال ساختاری یا عفونت در اندام‌های لگنی و سیستم تولید مثل زنان است.

• آندومتریوز (Endometriosis): بافتی شبیه به دیواره داخلی رحم، جایی خارج از آن (روی تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ یا لگن) رشد می‌کند. در هر پریودی این بافت خونریزی می‌کند و بسیار دردناک است.
• فیبروم رحم (Uterine Fibroids): تومورهای خوش‌خیم و غیرسرطانی از جنس بافت عضلانی رحم روی دیواره رحم می‌رویند و باعث انقباض‌های شدید، دردهای لگنی و خونریزی‌های سنگین می‌شوند.
• آدنومیوز (Adenomyosis): بافت داخلی رحم به درون دیواره عضلانی آن نفوذ و آنجا رشد می‌کند. این وضعیت رحم را بزرگ می‌کند و باعث درد فشاری و شدید حین قاعدگی می‌شود.
• بیماری التهابی لگن (PID): عفونت باکتریایی از‌طریق رابطه جنسی وارد اندام‌های تولید مثل می‌شود و علاوه‌بر التهاب شدید، درد در طول ماه و گرفتگی قاعدگی را رقم می‌زند.
• تنگی دهانه رحم (Cervical Stenosis): دهانه رحم بسیار جریان خون قاعدگی را کند می‌کند، فشار داخلی رحم را بالا می‌برد، ایجاد درد می‌کند و اتفاقی شبیه انسداد واژن در پریودی را رقم می‌زند. علائم انسداد واژن در پریودی شامل قطع یا ضعف خون‌ریزی با وجود علائم پریود، درد شدید زیرشکم و حس فشار در ناحیۀ لگن است.
  

درد دیسمنوره ثانویه معمولا در سنین بالا آغاز می‌شود. این درد در طول دورۀ خونریزی بیشتر و بیشتر می‌شود و حتی می‌تواند در طول ماه به‌شکل درد مبهم لگنی ادامه پیدا کند. این درد با مسکن‌های معمولی تسکین نمی‌یابد.

می‌پرسید راه تشخیص دیسمنوره اولیه و ثانویه به‌عنوان عامل انقباض رحم چیست؟

اگر درد و گرفتگی عضلات قبل از پریود از سنین نوجوانی همراه‌تان بوده، با مسکن یا گرما آرام می‌گیرد و در پایان روز دوم پریودی فروکش می‌کند، احتمالا گرفتگی از نوع اولیه است. اما اگر اخیرا و در سنین بزرگ‌سالی دچارش شده‌اید و روزبه‌روز شدیدتر می‌شود، با مسکن آرام نمی‌گیرد و با درد حین نزدیکی یا لکه‌بینی بین دو پریود همراه است، این یک نشانه واضح از گرفتگی ثانویه است.

علائم گرفتگی قاعدگی؛ از درد خفیف تا اسپاسم‌های شدید

گرفتگی قاعدگی معمولاً به درد ناخوشایند، سوزش، گرفتگی دردناک در قسمت پایین شکم، درست بالای استخوان لگن اشاره دارد. سایر علائم گرفتگی قاعدگی عبارت‌اند از:

• درد در کمر و ران؛
• تهوع و استفراغ؛
• تعریق؛
• ضعف و سرگیجه؛
• اسهال یا مدفوع شل؛
• یبوست؛
• نفخ؛
• سردرد.

گفتنی است نفخ شکم در پریودی به دلیل تغییرات هورمونی رخ می‌دهد و معمولاً با علائمی مانند گرفتگی عضلات شکم و درد قاعدگی همراه است.

افسردگی پریودی از علائم گرفتگی قاعدگی نیست، ولی معمولا هم‌زمان با آن اتفاق می‌افتد و تحمل درد را دشوار می‌کند.

اگر علائم به طور فزاینده‌ای بدتر می‌شود، حتماً به متخصص زنان و زایمان مراجعه کنید تا علل گرفتگی قاعدگی شما را دقیق تشخیص دهد. برای آشنایی با تخصص زنان و زایمان می‌توانید مقاله دکتر زنان کیست را در مجله دکتردکتر مطالعه کنید.

علت انقباض رحم یا گرفتگی قاعدگی چیست؟

حال نوبت آن است که ببینیم منقبض شدن رحم نشانه چیست و چرا رخ می‌دهد؟! در طول دوره قاعدگی، مواد هورمونیک (پروستاگلاندین) که درگیر درد و التهاب هستند باعث انقباض عضله رحم می‌شوند. سطح بالاتر پروستاگلاندین‌ها با گرفتگی‌های شدید قاعدگی همراه است. از علل گرفتگی قاعدگی می‌توان به موارد زیر در جدول اشاره کرد.

برای آشنایی بیشتر با این بیماری مقاله عفونت لگن چیست را در مجله دکتردکتر مطالعه نمایید.

به گفته سایت medlineplus،

قاعدگی یا پریود، خونریزی طبیعی واژینال است که به عنوان بخشی از چرخه ماهیانه یک زن اتفاق می‌افتد. بسیاری از زنان دوره‌های دردناکی دارند که به آن دیسمنوره نیز می‌گویند. درد اغلب دردهای قاعدگی است که یک درد ضربان دار و گرفتگی در قسمت پایین شکم شما است. همچنین ممکن است علائم دیگری مانند کمردرد، حالت تهوع، اسهال و سردرد داشته باشید. درد پریود مانند سندرم پیش از قاعدگی (PMS) نیست. PMS علائم مختلفی از جمله افزایش وزن، نفخ، تحریک پذیری و خستگی ایجاد می‌کند. همچنین PMS اغلب یک تا دو هفته قبل از شروع قاعدگی شما شروع می‌شود.

گرفتگی قاعدگی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

بانوان باید بدانند راه تشخیص انقباضات رحمی چگونه است. پزشک متخصص زنان و زایمان، سابقه پزشکی شما را بررسی کرده و معاینه فیزیکی از جمله امتحان لگن را انجام می‌دهد. در طول آزمایش لگن، دکتر علائم غیر طبیعی در اندام‌های تناسلی را ارزیابی و علائم عفونت را بررسی می‌کند. اگر پزشک متخصص، به عوامل اختلال و گرفتگی قاعدگی در شما مشکوک شود، برای تشخیص دقیق‌تر علل گرفتگی قاعدگی، آزمایشات زیر را درخواست می‌کند:

سونوگرافی

این آزمایش با استفاده از امواج صوتی، تصویری از رحم، لوله‌های فالوپ و تخمدان را تشکیل می‌دهند. در مقاله سونوگرافی چیست به طور کامل با این روش تشخیصی آشنا شوید.

سایر تست‌های تصویربرداری

یک اسکن سی تی اسکن یا اسکن MRI اطلاعات بیشتری نسبت به سونوگرافی فراهم می‌کند و می‌تواند به تشخیص پزشکان در یافتن علل گرفتگی قاعدگی، کمک کند.  CT ترکیبی از تصاویر اشعه ایکس گرفته شده از بسیاری از زوایا برای تولید تصاویر مقطعی از استخوانها، اندام‌ها و دیگر بافت‌های نرم در داخل بدن شما است. MRI با استفاده از امواج رادیویی و یک میدان مغناطیسی قدرتمند برای تولید تصاویر دقیق از ساختارهای داخلی است. هر دو تست غیر تهاجمی و بدون درد هستند.

لاپاراسکوپی

اگرچه لاپاراسکوپی رحم و تخمدان معمولاً برای تشخیص نقص‌های قاعدگی لازم نیست، اما می‌تواند به تشخیص یک بیماری زمینه‌ای مانند اندومتریوز، چسبندگی، فیبروئیدها، کیست تخمدان و حاملگی خارج رحمی کمک کند. در طی این عمل جراحی سرپایی، دکتر متخصص زنان و زایمان، حفره شکم و اندام‌های تولید مثل را با انجام برش‌های کوچک در شکم و قرار دادن یک لوله فیبر نوری با یک لنز دوربین کوچک مشاهده می‌کند.

درمان گرفتگی قاعدگی؛ موثرترین روش‌های پزشکی و دارویی

برای تسکین گرفتگی قاعدگی، پزشک موارد زیر را توصیه می‌کند:

• مسکن‌ها: داروهای ضد درد مانند ibuprofen یا ناپروکسن سدیم (Aleve)، در دوزهای منظم و مشخص، می‌توانند به کنترل درد ناشی از گرفتگی کمک کنند. داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی نیز برای این شرایط موجود است. در ابتدای دوره پریودی، شروع به مصرف مسکن کنید یا به محض اینکه احساس می‌کنید علائم شدیدتر می‌شوند، به مدت دو تا سه روز یا تا زمانی که علائم شما از بین رفت، دارو مصرف کنید.
• کنترل هورمونی: قرص‌های ضد بارداری حاوی هورمون‌هایی هستند که مانع تخمک گذاری می‌شوند و شدت گرفتگی عضلات در پریودی را کاهش می‌دهند.
• عمل جراحی: اگر گرفتگی قاعدگی شما ناشی از یک بیماری مانند اندومتریوز یا فیبروئیدها باشد، جراحی برای اصلاح مشکل کمک می‌کند.

درمان خانگی اسپاسم رحم

برای آرام شدن درد اسپاسم رحم در قاعدگی، می‌توان از برخی روش‌های خانگی نیز استفاده کرد:

• یک حمام داغ می‌تواند درمانی غیر دارویی برای گرفتگی قاعدگی باشد.
• استفاده از گرما، به عنوان مثال، قرار دادن بطری آب گرم، یا کیسه آب گرم روی ناحیه شکمی و کمر.
• تحریک الکتریکی عصب (TENS).
• برخی از گزینه‌های رژیم غذایی، از جمله گیاهان و مکمل‌های ویتامین، ممکن است کمک کنند. بعضی از گیاهان مانند اسطوخودوس رازیانه نیز می‌تواند به تسکین درد کمک کند. یک مطالعه نشان می‌دهد که پودر زنجبیل ممکن است در طول 3 تا 4 روز اول قاعدگی، باعث کاهش درد شود.
• استراحت و خواب راحت و ورزش منظم.

اگر این روش‌ها درد شما را کم نکردند، می‌توانید از دارو استفاده کنید.

پیشگیری از گرفتگی شدید قاعدگی؛ آیا امکان‌پذیر است؟

علت انقباض رحم قبل از پریودی هرچه باشد، هیچ زنی مجبور به تحمل این رنج نیست. برای پیشگیری می‌توان راه‌های کاهش ترشح پروستاگلاندین و روش‌های کاهش التهاب بدن را امتحان کرد.

• ورزش منظم و فعالیت بدنی همیشگی: ورزش‌های هوازی سبک پیاده‌روی، شنا یا یوگا، ترشح اندورفین را بیشتر می‌کنند که یک مسکن طبیعی است. با بهبود جریان خون در لگن، شدت گرفتگی قاعدگی نیز کمتر خواهد شد.
• تغییرات رژیم غذایی: رعایت تغذیه پریودی با مصرف کمتر غذاهای فراوری‌شده، نمک و شکر، احتباس آب و نفخ را کم می‌کند.  منابع امگا۳ خواص ضدالتهابی دارند و خوردنشان تولید عوامل دردزا را مهار می‌کند.
• مکمل‌های کلیدی: مصرف مکمل‌های منیزیم، ویتامین B1، ویتامین B6 و ویتامین E تحت‌نظر پزشک اثر مثبتی در پیشگیری از دردهای قاعدگی دارد.
• مدیریت استرس: تمرینات تنفسی، مدیتیشن و خواب باکیفیت و کافی، راهکارهای مؤثری برای تنظیم سیستم عصبی و پیشگیری از قفل‌شدن عضلات در روزهای قاعدگی هستند.
• مصرف پیش‌دستانه مسکن‌ها: مصرف مسکن‌های ضدالتهاب مثل ایبوپروفن یا ژلوفن از ۱ تا ۲ روز قبل‌از شروع خونریزی مانع تجمع پروستاگلاندین‌ها در رحم می‌شود و جلوی درد طاقت‌فرسا را می‌گیرد.
• درمان‌های هورمونی: قرص‌های ضدبارداری، برچسب‌های هورمونی و آی‌یودی جلوی ضخیم‌شدن دیواره رحم و تخمک‌گذاری را می‌گیرند و درد را به حداقل می‌رسانند.

چه زمانی باید برای درد قاعدگی به پزشک مراجعه کنیم؟

به‌محض احساس کوچک‌ترین درد و گرفتگی گشتن به‌دنبال راه درمان انقباض رحم در پریودی منطقی نیست. درد اندک و حالت تهوع در پریودی معمولا طبیعی و گذراست. اما اگر این درد طاقت‌فرسا شود و کاروبار روزمره را مختل کند، بدن درحال ارسال پیام هشدار است. انگار می‌گوید علت گرفتگی عضلات شکم در زنان یا علت اسپاسم رحم و تخمدان اتفاقی مهم و نیازمند پیگیری است! نباید به بهانه طبیعی بودن پریود این دردها را تحمل کرد.

در صورت مواجهه با نشانه‌های زیر، هرچه زودتر به یک پزشک متخصص مراجعه کنید:

• درد شدید که با مسکن‌های معمولی آرام نمی‌گیرد و شما را از رفتن به سر کار، دانشگاه یا انجام فعالیت‌های عادی بازمی‌دارد.
• بعداز سال‌ها پریود کم‌درد و بی‌حاشیه، اخیرا دچار دردهای شدید و بی‌سابقه قاعدگی می‌شوید.
• درد پریودی قبل‌از شروع خونریزی آغاز می‌شود، در تمام طول دوره ادامه دارد و حتی پس از پاک‌شدن رحم تا چند روز باقی می‌ماند.
• گرفتگی قاعدگی با علائم گوارشی یا لگنی جدی مثل تهوع و استفراغ شدید، اسهال، درد هنگام اجابت مزاج یا درد حین و بعد از رابطه جنسی همراه است.
• خونریزی بسیار شدید دارید یا لخته‌های بزرگ دفع می‌کنید.

عوامل افزایش خطر گرفتگی عضلات در دوران قاعدگی

ممکن است در معرض خطر ابتلا به گرفتگی‌های قاعدگی باشید، اگر:

• کمتر از 30 سال سن دارید؛
• بلوغ را در سن 11 سالگی یا کمتر تجربه کردید و قاعدگی زودرس داشتید؛
• در طول دوره، خونریزی شدید قاعدگی (منوراژی) دارید؛
• مبتلا به خونریزی نامنظم قاعدگی (metrorrhagia) هستید؛
• سابقه خانوادگی سندرم قاعدگی (دیسمنوره) دارید؛
• سیگار می‌کشید.

گرفتگی قاعدگی باعث عوارض دیگر پزشکی نمی‌شود. اما می‌تواند در فعالیت‌های روزانه، کار و فعالیت‌های اجتماعی دخالت کند. هرچند شرایط خاصی در ارتباط با علل گرفتگی قاعدگی، می‌تواند عوارضی داشته باشد. به عنوان مثال، آندومتریوز می‌تواند مشکلات باروری را ایجاد کند. بیماری التهابی لگن می‌تواند لوله‌های فالوپ تهاجمی را افزایش دهد و خطر ابتلا به تخمک گذاری در خارج از رحم (بارداری خارج از رحم) را افزایش دهد.

تمام خانم‌ها گرفتگی قاعدگی را تجربه کرده‌اند. اما در برخی از خانم‌ها این درد به قدری شدید است که باعث می‌شود از کارهای روزانه باز بمانند. گرفتگی عضلات در پریودی می‌تواند مشکلات جدی برای خانم‌ها ایجاد کند، از این رو باید برای درمان به پزشک متخصص زنان و زایمان مراجعه کرد. استفاده از مسکن‌های بدون نسخه یکی از رایج‌ترین راه‌های درمانی درد‌های پریودی است، اما اگر گرفتگی‌های دوران پریودی دارید باید از یک متخصص زنان کمک بگیرید.

ما در این متن سعی کرده‌ایم که اطلاعاتی درباره درد‌های پریودی ارائه کنیم. اما اگر درباره درمان گرفتگی قاعدگی سوالات بیشتری دارید در انتهای همین متن و در قالب کامنت با ما در ارتباط باشید.

منابع

Acog

Mayoclinic

Medicalnewstoday

Health.harvard

Healthpartners

سوالات متداول گرفتگی قاعدگی